Шарти манфиат дар даъвои бекоркунӣ, шарти қобили қабул будани даъво мебошад, ки барои он ки шахс аз суд бекор кардани қарори муайяни маъмуриро талаб карда тавонад, бояд байни он шахс ва қарори мавриди баҳс робитаи ҷиддии ҳуқуқӣ ё воқеӣ мавҷуд бошад. Таҳқиқот бо усули таҳлилӣ-муқоисавии ҳуқуқӣ меомӯзад, ки чаро ин шарт нисбат ба фаҳмиши манфиат дар даъвоҳои оддии шахсӣ метавонад чандиртар тафсир шавад ва бо вуҷуди ин чаро наметавонад пурра бардошта шавад. Масъалаи марказии таҳқиқот барқарор кардани тавозун миёни назорати самараноки қонуниятии амалҳои маъмурӣ ва пешгирӣ аз он аст, ки судҳо бо даъвоҳои абстрактӣ, бадният ё даъвоҳои умумие рӯ ба рӯ шаванд, ки ҳар кас метавонад пешниҳод кунад.

Тибқи манбаъ, даъвои бекоркунӣ танҳо даъвои классикии ҳуқуқи хусусӣ нест, ки ба бартараф кардани ҳуқуқ ё зарари шахсии даъвогар равона шудааст. Даъво ҳамзамон ба санҷиши қонуниятии худи қарори маъмурӣ нигаронида мешавад. Ин хусусияти объективӣ имкон медиҳад, ки дар баъзе ҳолатҳо шарти манфиат аз доираи зарари бевосита ва воқеан баамаломадаи моддӣ фаротар равад. Аз ин рӯ, дар баробари манфиати моддӣ, шаклҳои васеътари манфиат, аз ҷумла манфиати маънавӣ ё касбӣ, манфиати оянда бар асоси эҳтимоли ҷиддӣ, манфиати дастаҷамъӣ дар шароити муайян, манфиати ҳамсоягон ё сокинони минтақа ва манфиатҳои вобаста ба ҳадафҳои иттиҳодияҳо ва ташкилотҳои касбӣ метавонанд қобили қабул бошанд.

Бо вуҷуди ин, таҳқиқот махсус таъкид мекунад, ки даъвои бекоркунӣ набояд танҳо бо хоҳиши ҳифзи қонуният ба даъвои оммавӣ табдил ёбад, ки ҳар кас онро пешниҳод карда метавонад. Байни даъвогар ва қарори маъмурии мавриди баҳс бояд робитаи маънодор мавҷуд бошад. Манфиатҳои хеле дур, абстрактӣ, фарзиявӣ ё манфиатҳое, ки ба идомаи вазъияти ғайриқонунӣ асос меёбанд; инчунин баҳсҳое, ки комилан берун аз ҳадафи таъсиси иттиҳодия ё ташкилоти касбӣ қарор доранд, намунаҳои маҳдудкунии судӣ мебошанд.

Равиши асосие, ки таҳқиқот ба он мерасад, ин аст, ки шарти манфиат бояд аз ҳар ду ифрот ҳифз карда шавад: агар шарт аз ҳад танг тафсир шавад, қарорҳои ғайриқонунии маъмурӣ метавонанд аз назорати самараноки судӣ берун монанд; агар аз ҳад васеъ тафсир шавад, даъвои бекоркунӣ метавонад ба воситаи умумии назорат табдил ёбад, ки ҳар шахс метавонад ҳар интихоби маъмуриро ба суд барад. Аз ин рӯ, муаллиф фаҳмиши манфиати ҷиддӣ, қонунӣ ва дорои робитаи кофӣ бо қарори мавриди баҳсро ҳамчун меъёри мувозинаткунанда миёни ин ду ифрот ҳимоят мекунад.

Ин таҳқиқот пажӯҳиши ҳуқуқи Туркия нест, ки қоидаҳои ҷории қобилияти даъво ё вайрон шудани манфиатро дар суди маъмурии Туркия таҳқиқ кунад. Манбаъ чаҳорчӯбаи муқоисавие месозад, ки аз ҳуқуқи маъмурии Фаронса ва баъзе таҷрибаҳои ҳуқуқии арабӣ, Мағриб ва Миср истифода мебарад. Аз ин рӯ, натиҷаҳои таҳқиқотро наметавон ҳамчун қоидаи амалкунандаи ҳуқуқ ба ҳуқуқи кишвари дигар бевосита интиқол дод; онҳо бояд ҳамчун арзёбии муқоисавии ҳуқуқи маъмурӣ хонда шаванд.

Шарти манфиат дар даъвои бекоркунӣ чист?

Шарти манфиат маънои онро дорад, ки барои он ки қарори бекоркунӣ ба даъвогар аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ё воқеӣ фоидаи маънодор расонад ё таъсири манфие, ки даъвогар аз он зарар дидааст ё эҳтимоли ҷиддии зарар дидан дорад, бартараф шавад, байни даъвогар ва қарори маъмурии мавриди баҳс бояд робитаи кофӣ вуҷуд дошта бошад.

Манбаъ манфиатро тавассути фоидаи амалӣ ё ҳуқуқӣ муайян мекунад, ки даъвогар мехоҳад аз муроҷиат ба суд ба даст орад. Дар доираи даъвои бекоркунӣ ин маънои онро дорад, ки қарори маъмурии мавриди баҳс ба мавқеи ҳуқуқӣ, вазъи моддӣ, вазъи касбӣ, арзишҳои маънавӣ ё дигар манфиатҳои қонунии даъвогар таъсири ҷиддӣ мерасонад.

Нуктаи муҳим ин аст, ки манфиат ҳатман набояд дар шакли талафоти мустақими пулӣ зоҳир шавад. Манбаъ таъкид мекунад, ки манфиат дар даъвои бекоркунӣ аз мафҳуми зарар дар даъвои классикии ҷубронпулӣ васеътар аст. Дар даъвои ҷубронпулӣ даъвогар одатан кӯшиш мекунад зарари шахсӣ ва воқеан баамаломада ва робитаи байни зарар ва рафтори маъмуриятро нишон диҳад, дар ҳоле ки дар даъвои бекоркунӣ таъсири ҷиддии қарор ба вазъи ҳуқуқӣ ё воқеии даъвогар метавонад кофӣ бошад.

Хусусияти “объективӣ”-и даъвои бекоркунӣ чӣ маъно дорад?

Тибқи таҳқиқот, маркази даъвои бекоркунӣ танҳо ҳуқуқи инфиродии даъвогар нест; ҳамзамон қонуниятии қарори маъмурӣ низ мебошад. Суд месанҷад, ки қарор аз ҷониби мақоми салоҳиятдор қабул шудааст ё не, тартиби ҳуқуқӣ риоя шудааст ё не, сабаби ҳуқуқӣ, мавзӯъ ва ҳадафи он ба қонун мувофиқ аст ё не. Аз ин рӯ, даъво дар баробари расонидани фоидаи шахсӣ ба даъвогар, вазифаи ҳифзи қонуниятии маъмуриро низ иҷро мекунад.

Аммо ҷумлаи “даъво қонуниятро ҳифз мекунад” маънои онро надорад, ки “ҳар кас метавонад ба ҳар қарори маъмурӣ даъво барад”. Тафовуте, ки манбаъ мегузорад, маҳз ҳамин аст. Хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ метавонад шарти манфиатро чандиртар кунад, аммо робитаи байни даъвогар ва қарорро аз байн намебарад.

Хусусиятҳои асосии манфиати қобили қабул

Чаро манфиати эҳтимолӣ муҳим аст?

Таъсири қарорҳои маъмурӣ ҳамеша дар лаҳзаи қабули қарор пурра зоҳир намешавад. Санадҳои танзимкунанда, қарорҳои шаҳрсозӣ, танзимоти касбӣ ё қоидаҳое, ки дар оянда ба гурӯҳи муайян татбиқ мешаванд, метавонанд баъдан ба вазъи шахсон таъсир расонанд. Аз ин рӯ, манбаъ мегӯяд, ки ба ҷойи ҷустуҷӯи зарари аллакай воқеъшуда метавон санҷид, ки таъсири оянда ҷиддӣ ва наздик аст ё не.

Масалан, қарори танзимкунандае, ки шароити кори касби муайянро тағйир медиҳад, ҳатто агар ҳанӯз ҷазои мушаххас татбиқ нашуда бошад ҳам, метавонад ба намояндагони он касб таъсири ҷиддӣ расонад. Ба ҳамин монанд, қарори банақшагирӣ метавонад дар оянда ба муҳит ё амволи ғайриманқули шахсони дар наздикӣ истиқоматкунанда таъсир кунад. Аммо дар ин ҷо ҳам танҳо фарзия кофӣ нест.

Манфиати қонунӣ чӣ маъно дорад?

Аз ҷиҳати моддӣ таъсир дидани шахс аз як қарор худ ба худ маънои онро надорад, ки манфиати ӯ аз ҷониби ҳуқуқ ҳифзшаванда аст. Таҳқиқот манфиатеро, ки ба идомаи вазъияти ғайриқонунӣ равона шудааст, берун аз доираи манфиати қобили қабул арзёбӣ мекунад.

Бо вуҷуди ин, муаллиф ҳадди муҳим мегузорад: вазъи даъвогар воқеан ғайриқонунӣ аст ё маъмурият дар ғайриқонунӣ ҳисоб кардани он хато кардааст? Агар худи ин масъала мавзӯи баҳс бошад, суд набояд даъворо аз оғоз бо гуфтани “манфиат ғайриқонунӣ аст” бандад; балки бояд моҳияти ҳуқуқии баҳсро таҳқиқ кунад.

Фарқи байни манфиат ва мақоми мурофиавӣ чист?

Дар маъное, ки манбаъ истифода мебарад, манфиат, фоидаи ҳуқуқӣ ё амалие мебошад, ки аз натиҷаи даъво ба даст меояд; мақоми мурофиавӣ бошад қобилияти шахсро барои муаррифии мавқеи муайяни ҳуқуқӣ дар суд аз номи худ ё, дар ҳолате ки қонун иҷозат медиҳад, аз номи шахси дигар ифода мекунад. Ин ду мафҳум ба ҳам наздиканд, аммо як чиз нестанд.

Шахс метавонад аз сабаби таъсир гирифтани худ аз баҳс манфиат дошта бошад, вале барои пешниҳод кардани даъво аз номи шахси дигар мақоми ҳуқуқии зарурӣ надошта бошад. Баръакс, шахс метавонад барои намояндагии ташкилот ё мавқеи муайяни ҳуқуқӣ мақом дошта бошад, аммо агар натиҷаи даъво барои он ташкилот ё соҳаи манфиате, ки намояндагӣ мешавад, фоидаи воқеӣ надиҳад, шарти манфиат алоҳида муҳокима мешавад.

Фарқи манфиат ва мақоми мурофиавӣ дар иттиҳодияҳо

Манбаъ ин фарқро махсусан дар робита ба иттиҳодияҳо ва ташкилотҳои касбӣ шарҳ медиҳад. Оиннома ё мақоми ҳуқуқии иттиҳодия метавонад ба он ҳаққи пешниҳод кардани даъво диҳад; аммо агар қарори мавриди баҳс бо ҳадафи таъсиси иттиҳодия ё манфиатҳои муштараки аъзои он робита надошта бошад, шарти манфиат метавонад алоҳида иҷро нашуда бошад.

Иттиҳодияе, ки дар соҳаи муҳити зист таъсис ёфтааст, метавонад нисбат ба қарори маъмурие, ки ба ҳадафи экологии он таъсир мерасонад, манфиат нишон диҳад. Баръакс, пешниҳоди даъво аз ҷониби иттиҳодияе аз соҳаи комилан дигар бар зидди қарори маъмурие, ки бо ҳадафи таъсиси он ҳеҷ робита надорад, танҳо барои ҳимояи манфиати умумии ҷамъиятӣ дар таҳқиқот маҳдудтар арзёбӣ мешавад.

Иттифоқҳои касаба ва ташкилотҳои касбӣ

Тибқи таҳқиқот, манфиати иттифоқҳои касаба ва ташкилотҳои касбӣ бо манфиатҳои умумии касб ё гурӯҳе, ки онҳо намояндагӣ мекунанд, вобаста аст. Танзими касб, шароити кор, музди меҳнат ё имтиёзҳои дастаҷамъӣ, қоидаҳои умумии интизом, шароити қабул ба кор ё пешбарӣ ва қарорҳо дар бораи мавқеи умумии касбии аъзоён метавонанд дар ин доира арзёбӣ шаванд.

Баръакс, баҳсе, ки танҳо ба манфиати комилан инфиродии як узв дахл дорад, агар низоми ҳуқуқии дахлдор ба таври возеҳ иҷозат надиҳад ё баҳс масъалаи принсипиеро ба миён наорад, ки ба тамоми касб дахл дорад, бо манфиати дастаҷамъии иттифоқи касаба яксон нест.

Шарти манфиат ба дастрасӣ ба суд чӣ гуна таъсир мерасонад?

Манбаъ шарти манфиатро на ҳамчун монеае, ки дастрасӣ ба судро аз байн мебарад, балки ҳамчун филтре мебинад, ки ҳуқуқи муроҷиат ба судро танзим мекунад. Агар он аз ҳад сахт тафсир шавад, барои шахсон ё гурӯҳҳо санҷиши самараноки санадҳои маъмурӣ душвор шуда метавонад; агар аз ҳад мулоим тафсир шавад, судҳо метавонанд бо даъвоҳои назариявӣ ё бадният рӯ ба рӯ шаванд, ки бо баҳси воқеӣ робита надоранд.

Аз ин рӯ, дар равиши муаллиф шарти манфиат ҳамзамон ду ҳадаф дорад: ҳифзи дастрасии онҳое, ки воқеан таъсир дидаанд, ба суд ва пешгирӣ аз табдил ёфтани суди маъмурӣ ба минбари бемаҳдуде, ки ҳар кас сиёсати умумии идоракуниро баҳс мекунад.

Фарқи даъвои бекоркунӣ аз баҳсҳои ҷубронпулӣ ва юрисдиксияи пурра

Таҳқиқот мегӯяд, ки дар даъвои ҷубронпулӣ зарари шахсӣ ва бевосита марказитар аст; дар даъвои бекоркунӣ бошад таъсири ҷиддии қарор ба вазъи даъвогар метавонад кофӣ бошад. Дар баҳсҳои навъи юрисдиксияи пурра ваколати суд барои тағйир додани вазъиятҳои ҳуқуқӣ, таъйини ҷубронпулӣ ё дигар натиҷаҳои молиявӣ метавонад равшантар бошад, дар ҳоле ки ҳадафи асосии даъвои бекоркунӣ хориҷ кардани қарори ғайриқонунии маъмурӣ аз низоми ҳуқуқӣ мебошад.

Бо сабаби ин фарқ, манфиат дар даъвои бекоркунӣ дар манбаъ ҳамчун соҳае ҷойгир карда мешавад, ки аз фаҳмиши манфиат дар даъвоҳои шахсӣ васеътар, аммо аз даъвои пурра боз ва оммавӣ тангтар аст.

Чаро суд шарти манфиатро ҳам васеъ ва ҳам маҳдуд мекунад?

Тибқи таҳқиқот, васеъкунӣ ва маҳдудкунӣ ду сиёсати зидди ҳам нестанд, балки ду ҷониби ҷустуҷӯи як тавозуни ҳуқуқӣ мебошанд. Васеъкунӣ ба ҳифзи қонуният ва назорати самараноки судӣ хизмат мекунад; маҳдудкунӣ бошад ба пешгирии даъвоҳои бе робитаи ҷиддӣ, ҳифзи муайянии ҳуқуқӣ ва суботи маъмурӣ равона мешавад.

Шаклҳои асосии васеъкунии судӣ

Манбаъ самтҳои гуногуни васеъшавиро шарҳ медиҳад, ки нишон медиҳанд мафҳуми манфиат танҳо ба зарари бевоситаи моддӣ ё пулӣ асос намеёбад.

• Манфиати моддӣ ва маънавӣ: Обрӯи касбӣ, мавқеи иҷтимоӣ, мақоми академӣ ё касбӣ ва арзишҳои маънавие, ки аз ҷониби ҳуқуқ ҳифз мешаванд, низ метавонанд аҳамият дошта бошанд.
• Манфиати эҳтимолӣ: Барои қарорҳое, ки интизор меравад дар оянда таъсири ҷиддӣ ва наздик ба вуҷуд оранд, манфиат метавонад пайдо шавад.
• Манфиати ҳамсоягон ва сокинони минтақа: Қарорҳо дар бораи сохтмон, муҳити зист ё иншооти наздик, ҳатто агар бевосита ба шахс равона нашуда бошанд, метавонанд ба шароити зиндагӣ, муҳити зист ё моликият таъсир расонанд.
• Манфиати иттиҳодияҳо: Агар қарор бо ҳадафи таъсиси иттиҳодия робитаи ҷиддӣ дошта бошад, манфиати дастаҷамъӣ метавонад қобили қабул бошад.
• Манфиати иттифоқҳои касаба ва ташкилотҳои касбӣ: Қарорҳое, ки ба манфиатҳои умумии касб ё гурӯҳи намояндагишаванда таъсир мерасонанд, метавонанд предмети даъво бошанд.
• Манфиати истифодабарандагони хизмати ҷамъиятӣ: Қарорҳо дар бораи шароити хизмат, тариф ё ташкили хизмат метавонанд ба манфиати истифодабарандагон таъсир расонанд.
• Манфиати андозсупорандагони маҳаллӣ: Дар баъзе низомҳои ҳуқуқӣ он метавонад бо сабаби таъсире, ки қарорҳои молиявии маҳаллӣ ба онҳо бор мекунанд, қобили қабул дониста шавад.
• Санадҳои танзимкунанда: Ҳатто агар санад ба як шахс не, балки ба категорияи умумӣ равона шуда бошад, шахсоне, ки ба он категория дохил мешаванд ва ҷиддӣ таъсир хоҳанд дид, метавонанд манфиат нишон диҳанд.
• Баҳсҳои муҳити зист ва шаҳрсозӣ: Паҳн шудани таъсирҳо ба ҷомеаҳои васеъ, муҳити муштарак ва оянда метавонад арзёбии чандиртари манфиатро талаб кунад.

Чаро манфиати маънавӣ метавонад мисли манфиати моддӣ муҳим бошад?

Тибқи мантиқи манбаъ, таъсири қарорҳои маъмуриро танҳо бо моликият чен кардан мумкин нест. Қарори интизомӣ метавонад ба обрӯи касбии хизматчии давлатӣ; қарори марбут ба таҳсил ба вазъи академии донишҷӯ; қарори фарҳангӣ ё экологӣ ба арзиши ҳуқуқӣ ё маънавие, ки иттиҳодия ҳифз кардан мехоҳад, таъсир расонад. Аз ин рӯ, набудани талафоти моддӣ худ ба худ маънои набудани манфиатро надорад.

Чаро баҳсҳои муҳити зист ва шаҳрсозӣ аҳамияти махсус доранд?

Таъсири қарорҳои экологӣ ё шаҳрсозӣ аксар вақт ба як шахс маҳдуд намешавад. Иҷозаи сохтмон, қарори банақшагирӣ, иҷозаи экологӣ ё қарори истифодаи захираҳо метавонад ба шахсони як минтақа, ҳамсоягон ё арзишҳои муштараки экологӣ таъсир расонад. Манбаъ ин соҳаҳоро аз намунаҳои асосии рушди мафҳуми манфиат аз зарари инфиродӣ ва бевосита ба робитаҳои васеътари дастаҷамъӣ медонад.

Аммо таҳқиқот таъкид мекунад, ки манфиати экологӣ ҳам ба таври худкор ба ҳар кас ҳуқуқи даъво намедиҳад. Мумкин аст талаб шавад, ки даъвогар бо муҳити дахлдор, минтақа ё ҳадафи экологие, ки мегӯяд ҳимоят мекунад, робитаи ҷиддӣ дошта бошад.

Манфиат дар санадҳои танзимкунанда

Санадҳои танзимкунандаи маъмурӣ метавонанд ба ҷойи муроҷиат ба шахси муайян бо ном, қоидаҳои умумӣ ва абстрактӣ муқаррар кунанд. Тибқи манбаъ, ин маънои набудани манфиатро надорад. Хизматчии давлатӣ метавонад нисбат ба қоидае, ки вазъи касбии ӯро танзим мекунад; донишҷӯ нисбат ба танзими таҳсил ё имтиҳон; намояндаи касб нисбат ба танзиме, ки шароити кори касбро муайян мекунад; ва иттиҳодия нисбат ба қарори танзимкунандае, ки бо соҳаи фаъолияти он робитаи мустақим дорад, манфиат нишон диҳад.

Муаллиф аҳамияти ин васеъшавиро бо он шарҳ медиҳад, ки танзимоти умумӣ баъзан аз санадҳои инфиродӣ таъсири хеле васеътар доранд. Агар манфиат танҳо ба шахсе маҳдуд карда шавад, ки қарор номан ба ӯ равона шудааст, баъзе танзимоти фарогири маъмурӣ метавонанд аз назорати самараноки судӣ берун монанд.

Шаклҳои асосии маҳдудкунии судӣ

Чаро даъвои оммавӣ рад мешавад?

Ҳолате, ки манбаъ онро “даъвои оммавӣ” меномад, ин аст, ки шахс танҳо ба хотири ҳифзи қонун ё манфиати умумии ҷамъиятӣ, бе робитаи махсус ё ҷиддӣ байни худ ва қарор, даъво пешниҳод мекунад. Таҳқиқот ҳарчанд хусусияти объективии даъвои бекоркуниро, ки қонуниятро ҳифз мекунад, қабул мекунад, аммо бар он аст, ки ин хусусият набояд ба натиҷаи бемаҳдуди actio popularis оварда расонад.

Далели муаллиф ин аст, ки дар акси ҳол суди маъмурӣ метавонад бо шумораи зиёди баҳсҳои назариявӣ ё умумӣ рӯ ба рӯ шавад ва назорати судӣ барои ҳадафҳои сиёсӣ, шахсӣ ё дигар истифода гардад. Меъёри фарқкунанда мавҷудияти робитаи ҳуқуқан қобили эътино байни даъвогар ва қарор мебошад.

Манфиати хеле дур ё ғайримустақим

Таъсири умумии қарор ба ҷомеа худ ба худ ба ҳар узви ҷомеа манфиат барои пешниҳоди даъво намедиҳад. Манбаъ талаб мекунад, ки таъсир ба даъвогар то андозае аз таъсир ба қисми боқимондаи ҷомеа фарқ кунад ё ҳадди ақал байни қарор ва даъвогар робитаи оқилона бошад.

Агар шахс танҳо аз он сабаб даъво кунад, ки сиёсати маъмуриро аз дидгоҳи сиёсӣ ё манфиати умумии ҷамъиятӣ намеписандад ва робитаи шахсӣ ё институтсионалиро нишон надиҳад, мумкин аст шарти манфиат иҷро нашуда ҳисобида шавад. Ин равиш барои пешгирӣ аз табдил ёфтани суд ба мақоме равона шудааст, ки ҳамаи интихоби сиёсати умумии маъмуриятро абстрактӣ назорат мекунад.

Ҳадди манфиати иттиҳодия ва иттифоқи касаба

Шахси ҳуқуқӣ будани иттиҳодия ё иттифоқи касаба маънои онро надорад, ки он дар ҳар масъала манфиатдор аст. Манбаъ байни ҳадафи таъсис ва қарори мавриди баҳс робита талаб мекунад. Таҳқиқот ба таври худкор манфиатдор шуморидани иттиҳодияи варзишӣ дар қарори экологии берун аз соҳаи фаъолияти он ё ташкилоти касбӣ дар қарори умумии сиёсие, ки ба касб таъсир намерасонад, дастгирӣ намекунад.

Шартномаҳои маъмурӣ ва қарорҳои ҷудошаванда аз шартнома

Таҳқиқот мегӯяд, ки шартномаҳои маъмурӣ аз ҷиҳати манфиат соҳаи махсусро ташкил медиҳанд. Дар ҳоле ки даъвои бекоркунӣ асосан ба қарорҳои якҷонибаи маъмурӣ равона шудааст, баъзе қарорҳои ҷудошаванда аз шартнома, ба монанди бастани шартнома, додани иҷозат ё хориҷ кардани довталаб аз озмун, метавонанд предмети назорати бекоркунӣ бошанд.

Дар чунин баҳсҳо манбаъ шарҳ медиҳад, ки манфиат бисёр вақт метавонад ба шахсе маҳдуд шавад, ки бо шартнома робитаи ҷиддӣ дорад, масалан рақиби аз озмун хориҷшуда ё шахсе, ки манфиати иқтисодии бевоситаи ӯ таъсир дидааст. Сабаб ин аст, ки суботи шартномаҳои маъмурӣ набояд бо муроҷиатҳои шахсони сеюми комилан бегона пайваста таҳдид шавад.

Чаро муайянии ҳуқуқӣ муҳим аст?

Ҳадафи назорати судӣ ҳифзи қарорҳои ғайриқонунии маъмурӣ нест. Бо вуҷуди ин, вазъиятҳое, ки муддати тӯлонӣ амал мекунанд ва натиҷаҳои васеи ҳуқуқӣ ба вуҷуд овардаанд, агар бемӯҳлат зери хатари даъво бошанд, метавонанд мушкили муайянии ҳуқуқиро ба вуҷуд оранд. Аз ин рӯ, манбаъ мегӯяд, ки омилҳое чун мӯҳлати даъво, идома доштани манфиат ва аз даст рафтани маънои амалии баҳс бо суботи маъмурӣ алоқаманданд.

Оё манфиат дар ҷараёни даъво аз байн рафта метавонад?

Тибқи таҳқиқот, манфиат на танҳо ҳангоми пешниҳоди даъво, балки чун қоида то қабули қарор низ бояд маънои худро нигоҳ дорад. Агар маъмурият дар ҷараёни даъво талаботи даъвогарро иҷро кунад, қарор аз эътибор соқит шавад ё бекоркунӣ дигар ҳеҷ натиҷаи амалие надошта бошад, манфиат метавонад аз байн равад.

Бо вуҷуди ин, агар қарори маъмурӣ таъсирҳои идомадори ҳуқуқӣ ё маънавӣ дошта бошад ё қарори бекоркунӣ барои даъвои минбаъдаи ҷубронпулӣ ё бартараф кардани натиҷаи мавҷудаи ҳуқуқӣ аҳамият дошта бошад, мумкин аст хулоса шавад, ки манфиат идома дорад. Манбаъ дар ин ҷо ба арзёбии ҳолати мушаххас аз ҷониби суд бештар аз қоидаи худкор таъкид мекунад.

Таърифи манфиат, ки муаллиф синтез кардааст

Тибқи синтези таҳқиқот, манфиати қобили қабул метавонад ҳамчун фоидаи ҷиддӣ ва қонунӣ, моддӣ ё маънавӣ, инфиродӣ ё дастаҷамъӣ, мавҷуд ё ба таври ҷиддӣ эҳтимолӣ, ки байни даъвогар ва қарори маъмурии мавриди баҳс робитае месозад, ки талаби бекоркуниро асоснок мекунад фаҳмида шавад.

Ин таъриф махсусан ду нуктаро ҳамзамон ҳифз мекунад. Якум, манфиат танҳо зарари бевоситаи пулӣ нест. Дуюм, васеъ будани мафҳуми манфиат талаботи робитаи воқеӣ байни даъвогар ва қарорро аз байн намебарад.

Тафсирҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Манфиат шарти асосии қабули даъвои бекоркунӣ мебошад.
• Хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ метавонад арзёбии чандиртари манфиатро нисбат ба даъвоҳои шахсӣ дастгирӣ кунад.
• Зарари моддӣ дар ҳар ҳолат ҳатмӣ нест; манфиати маънавӣ, касбӣ ё дастаҷамъӣ низ метавонад аҳамият дошта бошад.
• Манфиати эҳтимолӣ агар ҷиддӣ ва наздик бошад, метавонад ба арзёбӣ гирифта шавад.
• Иттиҳодияҳо ва иттифоқҳои касаба метавонанд дар масъалаҳое, ки бо ҳадафҳои таъсис ё манфиатҳои умумие, ки намояндагӣ мекунанд, алоқаманданд, манфиатдор бошанд.
• Қарорҳои танзимкунанда, экологӣ ва шаҳрсозӣ метавонанд фаҳмиши классикии манфиати инфиродиро ба чолиш кашанд.
• Тафсири аз ҳад танги манфиат метавонад назорати самараноки судиро заиф кунад.
• Тафсири бемаҳдуди манфиат метавонад даъвои бекоркуниро ба даъвои умумии оммавӣ табдил диҳад.
• Муайянии ҳуқуқӣ ва ҳифзи қонуният бояд якҷоя арзёбӣ шаванд.

Умумисозиҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот ба хулоса намеояд, ки “ҳар шаҳрванд метавонад ба ҳар қарори маъмурӣ даъво барад”, “манфиати дастаҷамъӣ дар ҳама ҳолат зарурати робитаи шахсиро аз байн мебарад”, “иттиҳодияҳо метавонанд ҳамаи қарорҳои маъмурии берун аз соҳаи фаъолияти худро ба суд баранд” ё “тафсири васеи манфиат дар ҳама ҳолат аз нигоҳи ҳуқуқӣ дурусттар аст”.

Ҳамчунин манбаъ қонунгузории судии маъмурии Туркия, амалияи Danıştay ё татбиқи ҷории меъёри “вайроншавии манфиат” дар ҳуқуқи Туркияро таҳқиқ намекунад. Аз ин рӯ, арзёбиҳои муқоисавии таҳқиқот набояд барои Туркия ҳамчун қоидаи бевосита амалкунандаи ҳуқуқ пешниҳод шаванд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Усули таҳқиқот

Муаллиф усули таҳқиқотро усули таҳлилӣ ва муқоисавӣ муайян мекунад. Ҷанбаи таҳлилӣ ба омӯзиши табиати ҳуқуқӣ, шартҳо ва татбиқи мафҳуми манфиат дар даъвои бекоркунӣ; ҷанбаи муқоисавӣ бошад ба истифода аз таҷрибаи ҳуқуқи маъмурии Фаронса ва баъзе таҷрибаҳои судии маъмурии арабӣ, Мағриб ва Миср асос меёбад.

Ин таҳқиқот пажӯҳиши эмпирикии ҳуқуқӣ нест. Пойгоҳи миқдории маълумот аз қарорҳои судӣ, шумораи парвандаҳо, намунаи оморӣ, регрессия, санҷиши аҳамиятнокӣ ё андозаи таъсири ченшуда гузориш нашудааст. Манбаъ инчунин протоколи ҷустуҷӯи системавии адабиёт, аз ҷумла пойгоҳи додаҳо, истилоҳҳои ҷустуҷӯ, фосилаи вақт ва меъёрҳои дохилкунӣ-хориҷкуниро пешниҳод намекунад. Аз ин рӯ, усул бояд ҳамчун таҳқиқоти доктриналӣ ва муқоисавии ҳуқуқӣ фаҳмида шавад.

Саволи марказии таҳқиқот

Масъалаи асосии таҳқиқот ин аст, ки шарти манфиат дар даъвои бекоркунӣ миёни зарурати васеъ кардани он барои ҳифзи қонуният ва зарурати маҳдуд кардани он барои пешгирӣ аз муроҷиатҳои беҷиддӣ ё дорои хусусияти даъвои оммавӣ чӣ гуна рушд кардааст .

Ҳашт саволи зерини таҳқиқот

1. Мафҳуми манфиат дар даъвои бекоркунӣ чӣ маъно дорад?
2. Байни шарти манфиат ва хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ чӣ робита вуҷуд дорад?
3. Барои қобили қабул будани даъво манфиат бояд ба кадом шартҳо ҷавобгӯ бошад?
4. Суди маъмурӣ мафҳуми манфиатро бо кадом роҳҳо васеъ кардааст?
5. Суд дар кадом ҳолатҳо ба маҳдуд кардани шарти манфиат майл дорад?
6. Манфиати дастаҷамъӣ, иттифоқи касаба ва иттиҳодия дар даъвои бекоркунӣ чӣ ҷойгоҳ дорад?
7. Рушдҳои муосир, аз қабили муҳити зист, рақамикунонӣ ва ҳуқуқҳои дастаҷамъӣ ба мафҳуми манфиат чӣ гуна таъсир мерасонанд?
8. Тавозуни муносиб миёни ҳифзи қонуният ва суботи фаъолияти маъмурӣ чӣ гуна бояд барқарор шавад?

Чор фарзияи асосии таҳқиқот

1. Манфиат дар даъвои бекоркунӣ ҳатман манфиати танги шахсӣ нест; агар ҷиддӣ ва қонунӣ бошад, метавонад моддӣ, маънавӣ, дастаҷамъӣ ё эҳтимолӣ бошад.
2. Хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ барои ҳифзи қонуният васеъ кардани муайяни шарти манфиатро асоснок мекунад; аммо зарурати робитаи байни даъвогар ва қарорро аз байн намебарад.
3. Маҳдуд кардани шарти манфиат аз ҷониби суд ҳамеша манфӣ нест; он метавонад ба пешгирӣ аз даъвоҳои бадният ё беҷиддӣ хизмат кунад.
4. Рушди ҳуқуқҳо ва манфиатҳои дастаҷамъии муосир метавонад талаб кунад, ки шарти манфиат бидуни табдил додани даъвои бекоркунӣ ба даъвои оммавии бемаҳдуд аз нав ва чандиртар хонда шавад.

Се меҳвари асосии таҳқиқот

1. Асосноккунии ҳуқуқии шарти манфиат: Мафҳуми манфиат, хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ, шартҳои манфиати қобили қабул, фарқи манфиат ва мақоми мурофиавӣ, дастрасӣ ба суд ва муқоиса бо дигар намудҳои даъво.
2. Васеъкунии судии шарти манфиат: Манфиати моддӣ ва маънавӣ, манфиати эҳтимолӣ, ҳамсоягон ва сокинон, иттиҳодияҳо, иттифоқҳои касаба, истифодабарандагони хизмати ҷамъиятӣ, андозсупорандагон, санадҳои танзимкунанда, баҳсҳои муҳити зист ва шаҳрсозӣ.
3. Маҳдудкунии судии шарти манфиат: Рад кардани даъвоҳои оммавӣ, манфиати дур, манфиати ғайриқонунӣ, ҳудуди иттиҳодия ва иттифоқҳои касаба, шартномаҳои маъмурӣ, муайянии ҳуқуқӣ, аз байн рафтани манфиат ҳангоми ҷараёни даъво ва тавозуни васеъкунӣ-маҳдудкунӣ.

Сохтори манбаъ чӣ гуна тартиб дода шудааст?

Дар охири мақола адабиёти арабии ҳуқуқи маъмурӣ, адабиёти хориҷии фаронсавӣ ва англисӣ ва инчунин манбаъҳои муқоисавии қонунгузорӣ ва амалияи судӣ дар гурӯҳҳои ҷудогона оварда шудаанд. Дар миёни манбаъҳои арабӣ осори классикӣ оид ба суди маъмурӣ, қарорҳои маъмурӣ ва даъвои бекоркунӣ; дар адабиёти хориҷӣ бошад осори муаллифони ҳуқуқи маъмурӣ ба монанди René Chapus, Jean Rivero, Jean Waline, Georges Vedel, Pierre Delvolvé, Prosper Weil, Jacques Chevallier, Didier Truchet, Paul Craig, Carol Harlow ва Richard Rawlings мавҷуданд.

Дар рӯйхати манбаъҳои муқоисавии ҳуқуқӣ барои Фаронса қарори Conseil d'État оид ба Dame Lamotte, 17 février 1950 ва Code de justice administrative; барои Марокаш қонуни 41.90 дар бораи судҳои маъмурӣ ва амалияи судии маъмурӣ; инчунин қоидаҳо ва амалияи судии маъмурии Алҷазоир, Миср ва Тунис ҷой доранд. Таҳқиқот инчунин асарҳои муқоисавӣ оид ба баҳсҳои муҳити зист ва шаҳрсозӣ, манфиати дастаҷамъӣ, нақши иттиҳодияҳо дар даъво, хариди давлатӣ ва даъвои бекоркунӣ дар давраи рақамиро дар байни манбаъҳои худ зикр мекунад.

Маҳдудияти муҳими усулӣ аз ҷиҳати пайгирии манбаъ

Қисми муҳими эзоҳҳои рақамгузоришудаи 1–25 дар мақола бештар аз он ки истинодҳои классикии библиографӣ бошанд, ёддоштҳои кӯтоҳи ҳуқуқӣ мебошанд, ки мафҳумҳои матнро шарҳ медиҳанд. Масалан, таърифи манфиат, хусусияти объективии даъво, манфиати эҳтимолӣ, мақоми мурофиавӣ, манфиати маънавӣ ё даъвои оммавӣ дар эзоҳҳо боз шарҳ дода мешаванд.

Аз ин рӯ, гарчанде дар охири мақола рӯйхати васеи манбаъҳо мавҷуд аст, робитаи як ба яки ҳар даъвои ҳуқуқӣ дар матн бо китоби муайян, моддаи муайяни қонун ё қарори муайяни суд дар ҳар нуқта нишон дода нашудааст. Дар баёни Verianla ин холигӣ бо илова кардани маълумоти берун аз манбаъ дар бораи амалияи судӣ ё қонунгузорӣ пур карда нашудааст.

Даҳ натиҷаи асосии таҳқиқот

1. Манфиат шарти асосии қабули даъвои бекоркунӣ мебошад; аммо нисбат ба фаҳмиши манфиат дар даъвоҳои шахсӣ чандиртар аст.
2. Хусусияти объективии даъвои бекоркунӣ тафсири васеи шарти манфиатро дастгирӣ мекунад; аммо зарурати ҷустуҷӯи робитаи байни даъвогар ва қарорро аз байн намебарад.
3. Манфиат набояд танҳо молиявӣ бошад; он метавонад маънавӣ, касбӣ ё дастаҷамъӣ бошад.
4. Манфиати эҳтимолӣ агар ҷиддӣ ва наздик бошад, қобили қабул аст; эҳтимоли абстрактӣ ё дур кофӣ нест.
5. Иттиҳодияҳо ва иттифоқҳои касаба ба акторҳои муҳими дастаҷамъӣ дар васеъ шудани назорати судии маъмурият табдил ёфтаанд.
6. Рад кардани даъвои абстрактии оммавӣ зарурати робитаи ҷиддӣ байни даъвогар ва қарорро ҳифз мекунад.
7. Маҳдуд кардани манфиат метавонад муайянии ҳуқуқиро ҳифз кунад; аммо агар аз ҳад зиёд истифода шавад, назорати қонуниятро заиф месозад.
8. Қарорҳои танзимкунанда, экологӣ ва шаҳрсозӣ метавонанд тафсири чандиртари мафҳуми манфиатро талаб кунанд.
9. Шарти манфиат вазифаи судяи маъмуриро дар мувофиқ кардани ҳуқуқи дастрасӣ ба суд бо суботи фаъолияти маъмурӣ инъикос мекунад.
10. Равиши муосир на ба манфиати аз ҳад танг ва на ба даъвои оммавии бемаҳдуд, балки ба фаҳмиши манфиати ҷиддӣ ва қонунӣ равона мешавад.

Понздаҳ пешниҳоди муаллиф

1. Қабули таърифи чандире, ки мафҳуми манфиатро бар ҷиддият, қонуният ва робита бо қарор асос мекунад.
2. Худдорӣ аз талаб кардани зарари бевосита ва воқеан баамаломадаи моддӣ дар ҳар даъвои бекоркунӣ.
3. Эътирофи манфиатҳои дастаҷамъии иттиҳодияҳо ва иттифоқҳои касаба дар доираи ҳадафҳои қонунии онҳо.
4. Арзёбии васеътари манфиат дар баҳсҳои экологӣ, шаҳрсозӣ ва рақамӣ.
5. Табдил надодани шарти манфиат ба воситаи ҳифзи қарорҳои ғайриқонунии маъмурият аз назорати судӣ.
6. Рад кардани муроҷиатҳои бадният ё дорои хусусияти даъвои оммавӣ, ки бо қарор робитаи ҷиддӣ надоранд.
7. Яксонтар ва пайгиртар кардани равиши судӣ дар меъёрҳои қабули манфиат.
8. Тақвияти нашри қарорҳои танзимкунандаи маъмурӣ, то шахсони манфиатдор сари вақт даъво пешниҳод карда тавонанд.
9. Рушди қоидаҳои манфиат дар қарорҳои маъмурии рақамӣ ва алгоритмӣ, ки ба гурӯҳҳои васеъ таъсир мерасонанд.
10. Дастгирии имкони муроҷиати иттиҳодияҳои ҷиддӣ бар зидди қарорҳои дорои таъсири дастаҷамъӣ.
11. Ҳифзи муайянии ҳуқуқӣ бо мӯҳлатҳои равшани даъво ва қоидаҳои мурофиавӣ, на бо аз ҳад танг кардани мафҳуми манфиат.
12. Муфассалтар асоснок кардани қарорҳои судҳо дар бораи қабул ё рад кардани манфиат.
13. Нашр кардани қарорҳои суди маъмурӣ барои роҳнамоӣ ҳам ба маъмурият ва ҳам ба шахсоне, ки мехоҳанд даъво пешниҳод кунанд.
14. Омӯзонидани судяҳо ва адвокатҳо махсусан оид ба шаклҳои нави манфиат дар муҳити зист, рақамикунонӣ ва ҳуқуқҳои дастаҷамъӣ.
15. Нигоҳ доштани шарти манфиат ҳамчун шарти қабуле, ки ба адолат хизмат мекунад, ва пешгирӣ аз табдили он ба монеаи сирф расмии дастрасӣ ба суд.

Вазъи формула, омор ва маълумоти миқдорӣ

Таҳқиқоти манбаъ ягон формулаи математикӣ, муодила, санҷиши оморӣ, андозаи намуна, арзиши p, фосилаи эътимод, андозаи таъсир ё ҷадвали муқоисавии миқдориро истифода намебарад. Аз ин рӯ, дар мақолаи Verianla модели рақамӣ ё математикӣ, ки дар манбаъ нест, сохта нашудааст. Ифодаҳои “тавозун” ё “меъёр” дар таҳқиқот арзёбиҳои ҳуқуқӣ-консептуалӣ мебошанд ва набояд ҳамчун муодилаи математикӣ тафсир шаванд.

Маҳдудиятҳои асосии усулӣ

• Таҳқиқот пажӯҳиши доктриналӣ ва муқоисавии ҳуқуқӣ мебошад; пойгоҳи эмпирикии қарорҳои судӣ намесозад.
• Муқоиса дар шакли матритсаи системавии муқоисавӣ нест, ки барои ҳар кишвар саволҳои стандартии яксон ва шумораи яксони парвандаҳоро истифода барад.
• Гарчанде манбаъ аз баъзе низомҳои ҳуқуқӣ ва адабиёт истифода мебарад, ҳар иддаои ҳуқуқӣ ба як қарори мушаххаси судӣ алоҳида пайваст карда нашудааст.
• Рӯйхати адабиёт осори зиёди классикӣ ва манбаъҳои ҳуқуқи муқоисавиро дар бар мегирад; аммо дар баъзе сабтҳои библиографӣ тафсилоте чун соли нашр, нашр ё саҳифа оварда нашудаанд.
• Пешниҳодҳои таҳқиқот арзёбии муқоисавии ҳуқуқии муаллиф мебошанд; онҳо набояд ҳамчун қоидаҳои амалкунандаи ҳуқуқ, ки дар кишварҳои алоҳида бевосита татбиқ мешаванд, хонда шаванд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Асари аслӣ: تطور شروط المصلحة في دعوى الإلغاء بين التوسع والتقييد القضائي: دراسة تحليلية مقارنة

Унвони англисии дар манбаъ додашуда: The Evolution of the Interest Requirements in Annulment Lawsuits between Expansion and Judicial Restriction: A Comparative Analytical Study

Муаллиф: الدكتور عبد القادر يوسف شامخ

Аффилиатсияи муаллиф: Манбаъ муаллифро ҳамчун омӯзгоре муаррифӣ мекунад, ки бо Факултети ҳуқуқ ва илмҳои сиёсии Донишгоҳи Нуакшот кор мекунад. Азбаски дар манбаъ шакли расмии лотинии номи муаллиф дода нашудааст, шакли аслии арабӣ дар ин ҷо ҳифз шудааст.

Маҷалла: مجلة القانون والأعمال الدولية — Revue Internationale de Droit et des Affaires.

Соҳа: Ҳуқуқи маъмурӣ / суди маъмурӣ / ҳуқуқи муқоисавӣ.

Навъи манбаъ: Мақолаи илмии аз баррасии ҳамтоён гузашта; аз ҷиҳати усул таҳқиқоти доктриналии таҳлилӣ-муқоисавии ҳуқуқӣ мебошад. Таҳқиқоти таҷрибавӣ ё саҳроии эмпирикӣ нест.

Ҷилд / шумора: Volume 11, Issue 5, нашр no. 66.

Санаи нашр: Октябр 2026.

Саҳифаҳо: 1596–1608.

ISSN: 2509-0291.

DOI-и мақола: 10.63585/frlt7436.

DOI-и шумора/issue: 10.63585/VLQV1532. Ин DOI дар қисми болоии ҳар саҳифаи PDF-и манбаъ дида мешавад; дар бойгонии расмии маҷалла барои мақола инчунин DOI-и 10.63585/frlt7436 алоҳида сабт шудааст.

Муассисаи нашркунанда: PDF-и манбаъ маҷалларо ҳамчун маҷаллаи байналмилалии илмии аз баррасии ҳамтоён гузашта муаррифӣ мекунад, ки аз ҷониби Озмоишгоҳи таҳқиқоти ҳуқуқи меҳнат дар назди Донишгоҳи Hassan I дар шаҳри Сеттати Марокаш нашр мешавад.

Сабти расмии нашр: Саҳифаи сабти мақола дар Droit et Entreprise / مجلة القانون والأعمال الدولية ва бойгонии таҳқиқоти шумораи 66-уми маҷалла.

Вазъи баррасии ҳамтоён: Дар сабти расмии маҷалла таҳқиқот ҳамчун “Peer-reviewed research article / بحث علمي محكّم” тавсиф шудааст.

Муаллифи масъул: Дар PDF-и манбаъ аломати ҷудогонаи corresponding author ё суроғаи почтаи электронии муаллиф ба таври возеҳ нишон дода нашудааст. Почтаи электроние, ки дар саҳифаҳо дида мешавад, суроғаи умумии тамоси маҷалла аст ва ҳамчун почтаи шахсии муаллиф тафсир нашудааст.

Саҳми баробар: Азбаски таҳқиқот якмуаллифа аст, изҳороти ҳаммуаллифи аввал ё саҳми баробар вуҷуд надорад.

Маблағгузорӣ: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи маблағгузорӣ муайян нашудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи бархӯрди манфиатҳо муайян нашудааст.

Дастрасии маълумот: Азбаски таҳқиқот маҷмӯи маълумоти миқдорӣ ё таҷрибавиро пешниҳод намекунад, изҳороти ҷудогонаи дастрасии маълумот вуҷуд надорад.

Саҳми муаллиф / CRediT: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи CRediT ё саҳми муаллиф вуҷуд надорад.

Иҷозатнома: Дар PDF-и баррасишуда ва сабти расмии мақола иҷозатномаи мушаххаси Creative Commons ё иҷозатномаи монанди истифодаи кушод ба таври равшан тасдиқ нашудааст. Аз ин рӯ, мавҷуд будани иҷозатномаи кушод фарз карда нашудааст.

Усули асосӣ: Табиати ҳуқуқӣ, шартҳо ва татбиқи мафҳуми манфиат бо усули таҳлилӣ ва бо истифода аз таҷрибаи ҳуқуқи маъмурии Фаронса ва баъзе таҷрибаҳои ҳуқуқии арабӣ, Мағриб ва Миср ба таври муқоисавӣ омӯхта шудаанд.

Сохтори манбаъ: Дар охири мақола адабиёти арабии ҳуқуқи маъмурӣ, адабиёти хориҷии ҳуқуқи маъмурӣ ва манбаъҳои муқоисавии қонунгузорӣ ва амалияи судии Фаронса, Марокаш, Алҷазоир, Миср ва Тунис дар гурӯҳҳои ҷудогона оварда шудаанд. Dame Lamotte, 17 février 1950 дар рӯйхати манбаъҳо ҷой дорад; аммо дар баёни Verianla натиҷаи ҳуқуқии ин қарор, ки дар мақолаи манбаъ муфассал шарҳ дода нашудааст, аз берун илова нашудааст.

Ҳадди асосии тафсир: Таҳқиқот рушди шарти манфиатро дар ҳуқуқи муқоисавӣ баррасӣ мекунад. Он қонунгузории ҷории кишвари муайян ё ҳамаи амалияи судиро пурра рамзгузорӣ намекунад. Аз ҷумла, дар бораи ҳуқуқи Туркия хулосаи бевоситаи меъёрӣ намебарорад.