Иммуногистохимияи пешгӯӣ (immunohistochemistry, IHC) усули патологӣ мебошад, ки нишон додани сафедаҳои муайянро дар бофтаи омос бо антителаҳо ва истифодаи намунаи рангшавии бадастомадаро барои арзёбии эҳтимоли ҷавоб ба табобатҳои муайян ё таҳқиқи тағйироти молекулавии ҳадафпазир имкон медиҳад. Ин баррасии ривоятӣ дар саратони ғайриҳуҷайраи хурди шуш (KHDAK;non-small cell lung cancer, NSCLC) нақши клиникии IHC-ро барои биомаркерҳои PD-L1, ALK, ROS1, c-Met, BRAF V600E, pan-TRK, HER2 ва EGFR; клонҳои assay/антитела, ҳадҳои арзёбӣ, мақоми companion diagnostic ва зарурати санҷиши молекулавиро муқоиса мекунад.

Хулосаи асосии баррасӣ ин аст, ки ҳамаи биомаркерҳои IHC мақоми якхелаи клиникӣ надоранд. PD-L1 ва ALK IHC дар KHDAK санҷишҳои пешгӯии муқарраршуда мебошанд. VENTANA ALK D5F3 барои арзёбии ALK companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда аст. VENTANA MET SP44 RxDx бошад барои муайян кардани экспрессияи баланди сафедаи c-Met дар заминаи табобати муайян companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда мебошад. Баръакс, ROS1, BRAF V600E ва pan-TRK IHC бештар барои скрининги зуд ё триаж истифода мешаванд; натиҷаҳои мусбат ё шубҳанок бояд бо усулҳои молекулавӣ тасдиқ шаванд.

PD-L1 мисоли ҷудогона аст. PD-L1 IHC на барои ҷустуҷӯи мустақими мутацияи молекулавӣ, балки ҳамчун биомаркери экспрессияи сафеда барои арзёбии эҳтимоли баҳрабардорӣ аз ингибиторҳои нуқтаи назорати иммунӣ истифода мешавад. Аммо assay-ҳои 22C3, 28-8, SP263 ва SP142 комилан ивазшаванда нестанд. Клон, платформа, навъи ҳуҷайра, низоми скор ва ҳади хоси табобат метавонанд натиҷаро тағйир диҳанд. Хусусан гуфта мешавад, ки SP142 ҳуҷайраҳои омосиро нисбат ба се assay-и асосии дигар камтар ранг мекунад ва дар баъзе заминаҳо ҳуҷайраҳои иммунӣ низ дар баробари ҳуҷайраҳои омосӣ алоҳида арзёбӣ мешаванд.

Барои ALK гуфта мешавад, ки VENTANA D5F3 IHC аз сабаби ҳассосият ва хосияти баланд дар шароити мувофиқ метавонад воситаи арзёбии баробар бо усулҳои молекулавӣ ҳисобида шавад. Баръакс, чун дар манбаъ ҳассосияти ROS1 IHC тақрибан %90-%100 ва хосият %85-%94 дода шудааст, мусбатии IHC бояд пеш аз гузаштан ба табобати ҳадафнок ба таври молекулавӣ тасдиқ шавад. Барои pan-TRK IHC дар когорти ташхисии муқаррарии дар манбаъ овардашуда ҳассосият %77 ва хосият %84 аст; махсусан дар баъзе фюжнҳои NTRK3 натиҷаи бардурӯғи манфӣ ва дар баъзе омосҳо аз сабаби экспрессияи физиологии TRK натиҷаи бардурӯғи мусбат мумкин аст.

Қисмҳои c-Met ва HER2 махсус нишон медиҳанд, ки экспрессияи сафеда ва тағйироти геномӣ як чиз нестанд. Экспрессияи қавии сафедаи c-Met ивазкунандаи боэътимоди MET exon 14 skipping ё амплификатсияи MET нест. Ба ҳамин монанд, натиҷаи HER2 IHC мутация ё амплификатсияи ERBB2-ро боэътимод пешгӯӣ намекунад. Дар манбаъ намунаҳои воқеӣ нишон дода шудаанд, ки бо вуҷуди HER2 IHC 0 мутацияи ERBB2 доранд ва бо вуҷуди HER2 IHC 2+ амплификатсия ё мутацияи ERBB2 надоранд.

Гарчанде барои EGFR антителаҳои IHC-и хоси мутация таҳия шудаанд, баррасӣ таъкид мекунад, ки равиши ҷории CAP/IASLC/AMP ин усулро ҳамчун санҷиши муқаррарии мутацияи EGFR тавсия намедиҳад. Барои EGFR усулҳои асосёфта ба PCR ё профилсозии васеи молекулавӣ/NGS ҳамчун равиши зарурии стандартӣ боқӣ мемонанд.

Муҳимтарин ҳади тафсири баррасӣ он аст, ки IHC ҷойгузини умумии профилсозии геномӣ нест. IHC усули зуд, васеъ дастрас, каммасрафи бофта ва қобили истифода дар биопсияҳои хурд аст; аммо махсусан дар ҳолатҳои манфӣ, наздик ба ҳад, шубҳанок ё ҳангоми номувофиқ будани натиҷаҳои IHC ва геномӣ бояд ҳамроҳ бо NGS-и васеи асосёфта ба DNA/RNA арзёбӣ шавад. Тавсияи амалии манбаъ истифодаи санҷиши дуруст бо клони дуруст, платформаи дуруст, ҳади дуруст ва дар заминаи дурусти табобат аст.

Иммуногистохимияи Пешгӯӣ Чист?

Иммуногистохимияи пешгӯӣ татбиқи IHC мебошад, ки бо арзёбии рангшавии сафедаҳои муайян дар ҳуҷайраҳои омос ё микро муҳити омос ба раванди қароргирии клиникӣ дар бораи эҳтимоли баҳрабардории бемор аз табобати муайяни ҳадафнок ё иммунотерапия маълумот медиҳад; аммо ҳар як маркери IHC companion diagnostic-и мустақим барои интихоби табобат нест ва баъзе маркерҳо бояд танҳо ҳамчун воситаи скрининг барои роҳнамоӣ ба санҷиши молекулавӣ истифода шаванд.

Фарқи IHC-и ташхисӣ ва IHC-и пешгӯӣ

IHC муддати дароз дар патология барои кӯмак ба муайян кардани пайдоиши ҳуҷайравии омос ва навъи гистологии он истифода мешавад. Манбаъ дар патологияи шуш TTF-1 ва Napsin-A-ро дар аденокарциномаҳо, p63 ва p40-ро дар карциномаҳои ҳуҷайраҳои ҳамвор ва synaptophysin, chromogranin-A ва CD56-ро дар омосҳои нейроэндокринӣ ҳамчун намунаи истифодаи ташхисӣ меорад.

Саволи IHC-и пешгӯӣ дигар аст. Саволи асосӣ танҳо «ин омос кадом навъ аст?» нест; балки «оё ин хусусияти биологӣ дар интихоби табобати муайян истифода шуда метавонад?» мебошад. Роҳнамоӣ кардани истифодаи ингибиторҳои нуқтаи назорати иммунӣ тавассути экспрессияи PD-L1 ё аҳамияти клиникии мусбатии ALK D5F3 барои табобати ҳадафноки ALK намунаҳои ин равишанд.

Чаро KHDAK ба таври молекулавӣ профил карда мешавад?

Тибқи манбаъ, саратони ғайриҳуҷайраи хурди шуш тақрибан %80-%85 ҳамаи саратонҳои шушро ташкил медиҳад ва зиёда аз %70 ҳолатҳо ҳангоми ташхис дар марҳилаи метастатикӣ мебошанд. Хусусан дар аденокарциномаи шуш тағйироти молекулавии ҳадафпазир дар генҳои EGFR, ALK, ROS1, RET, BRAF, KRAS, HER2/ERBB2 ва NTRK барои интихоби табобат аҳамият пайдо кардаанд.

Аз ин рӯ, дар KHDAK-и марҳилаи пешрафта танҳо гистологияи микроскопӣ кофӣ нест. IHC, PCR, гибридизатсияи флуоресцентии in situ (FISH), секвениронии насли нав (NGS)-и асосёфта ба DNA/RNA ва дар баъзе ҳолатҳо биопсияи моеъ барои арзёбии DNA-и гардишкунандаи омос метавонанд якҷоя истифода шаванд.

Чаро IHC ҳанӯз муҳим аст?

Бартариҳои IHC дастрасии васеи лабораторӣ, ошноии патологҳо бо усул, нисбатан зуд натиҷа додан, самаранокии хароҷот ва қобили истифода будан дар бофтаҳои дар формалин фиксатсия ва дар парафин ҷойгиршуда (formalin-fixed paraffin-embedded, FFPE) мебошанд. Биопсияҳои хурд ва блокҳои ҳуҷайравии ситологии дуруст омодашуда низ метавонанд истифода шаванд.

Ин бартарӣ махсусан дар KHDAK-и пешрафта муҳим аст; зеро баъзан ҳамаи таҳқиқоти молекулавӣ ва гистологӣ бояд аз намунаи хеле хурди биопсия иҷро шаванд. IHC метавонад бофтаи камтар сарф кунад, аммо азбаски дар ҳамон бофта NGS низ лозим мешавад, истифодаи мавод бояд ба нақша гирифта шавад.

Ташхиси Ҳамроҳ (Companion Diagnostic, CDx) Чӣ Маъно Дорад?

Companion diagnostic низоми санҷишест, ки барои муайян кардани гурӯҳи бемороне, ки дору ё реҷаи муайяни табобатро бехатар ва самаранок мегиранд, клиникӣ тасдиқ ва дар заминаи дахлдори танзимкунанда ваколатдор шудааст; бинобар ин ҳар санҷиши лабораторӣ, ки танҳо антитело ба ҳамон сафедаро истифода мекунад, худкор CDx ҳисоб намешавад.

Ин фарқ яке аз паёмҳои асосии мақола аст. Қобилияти антитело барои ранг кардани сафеда ва қисми низоми расман тасдиқшудаи companion diagnostic барои доруи муайян будан чизҳои гуногунанд. Дар заминаи CDx клони антитело, платформа, низоми ошкорсозӣ, усули скор, ҳади мусбатӣ ва нишондиҳандаи табобат якҷоя арзёбӣ мешаванд.

Масалан, VENTANA ALK D5F3 барои ALK assay-и companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда аст. VENTANA MET SP44 RxDx низ ҳамчун CDx-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда барои арзёбии экспрессияи баланди c-Met дар заминаи муайяни telisotuzumab vedotin баррасӣ мешавад. Баръакс, ROS1, BRAF V600E ва pan-TRK IHC assay-ҳо дар KHDAK аз ҷониби манбаъ на companion diagnostic, балки воситаҳои скрининг/триаж тасниф шудаанд.

Санҷиши скрининг ё триаж чӣ маъно дорад?

Санҷиши IHC барои скрининг/триаж метавонад бо миқдори ками бофта ва зуд ба интихоби ҳолатҳои шубҳанок аз ҷиҳати тағйироти молекулавӣ кумак кунад. Аммо мусбат будани IHC метавонад мавҷудияти ҳатмии тағйироти ҳадафии геномиро исбот накунад.

Масалан, мусбатии pan-TRK худ аз худ нишон дода наметавонад, ки фюжни NTRK дар кадом гени NTRK аст, шарики фюжн кадом аст ё сафедаи рангшуда воқеан сафедаи онкогении фюжн мебошад. Аз ин рӯ натиҷаи мусбат ё шубҳанок бо усулҳои молекулавӣ, аз қабили NGS-и асосёфта ба RNA, тасдиқ мешавад.

FISH, PCR ва NGS чӣ корро гуногун анҷом медиҳанд?

FISH (fluorescence in situ hybridization), минтақаҳои муайяни DNA-ро бо зондҳои флуоресцентӣ нишон дода, таҳқиқи тағйироти сохторӣ, аз қабили бозсозии ген ё амплификатсияро имкон медиҳад.

PCR (polymerase chain reaction), бо зиёд кардани пайдарпаии ҳадафии DNA ё RNA таҳқиқи ҳассоси мутацияҳо ё фюжнҳои қаблан маълумро имкон медиҳад. Санҷишҳои PCR-и ғайрибисёрҳадаф танҳо тағйироте, ки барои онҳо тарҳрезӣ шудаанд, ошкор карда метавонанд.

NGS (next-generation sequencing), равиши профилсозии васеи молекулавӣ мебошад, ки таҳқиқи ҳамзамони бисёр ген ё минтақаҳои генро имкон медиҳад. NGS-и DNA асос барои мутацияҳои нуқтавӣ, илова/ҳазфҳои хурд, тағйири шумораи нусха ва баъзе бозсозиҳо истифода шуда метавонад. NGS-и RNA асос бошад, махсусан дар фюжнҳои генӣ, азбаски транскрипти фюжни ифодашударо мустақим нишон дода ва шарикони гуногуни фюжнро ошкор карда метавонад, барои биомаркерҳои фюжнмарказ, аз қабили ROS1 ва NTRK, арзиши махсус дорад.

Скори Таносуби Омосии PD-L1 (TPS) Чист ва Чӣ Гуна Тафсир Мешавад?

Скори таносуби омосии PD-L1 (tumor proportion score, TPS) фоизи ҳуҷайраҳои зиндаи омос аст, ки дар мембранаашон рангшавии PD-L1 дида мешавад, нисбат ба ҳамаи ҳуҷайраҳои зиндаи омос; дар assay-ҳои TPS асос, аз қабили 22C3, рангшавии PD-L1 дар ҳуҷайраҳои иммунӣ ба ҳисоби TPS дохил намешавад ва ҳадҳои клиникӣ вобаста ба assay ва заминаи табобат метавонанд тағйир ёбанд.

Манбаъ TPS-ро бо сухан таъриф мекунад. Барои омӯзиш ифодаи математикӣ чунин навишта мешавад:

\[ TPS(\%)= \frac{\text{membranöz PD-L1 pozitif canlı tümör hücreleri}} {\text{toplam canlı tümör hücreleri}} \times100 \]

Ин формула дар мақола ҳамчун муодилаи аслии рақамгузоришуда дода нашудааст; он муодили математикии таърифи TPS дар манбаъ мебошад.

Масалан, макрофагҳои атрофи омос ё лимфоситҳои ба омос воридшуда метавонанд сахт PD-L1 мусбат бошанд. Бо вуҷуди ин, агар дар мембранаи ҳуҷайраҳои зиндаи омос рангшавии боварибахш набошад, TPS дар арзёбии 22C3 метавонад манфӣ бошад. Расми 2-и манбаъ маҳз ҳамин ҳолатро нишон медиҳад: бо вуҷуди рангшавӣ дар ҳуҷайраҳои иммунӣ, азбаски дар ҳуҷайраҳои омос рангшавии мембранӣ нест, TPS ҳамчун <%1 тасниф шудааст.

Чаро assay-ҳои PD-L1 яксон нестанд?

TC, ҳуҷайраҳои омосро; IC, ҳуҷайраҳои иммунӣро ифода мекунад. Манбаъ таъкид мекунад, ки 22C3, 28-8 ва SP263 аз ҷиҳати экспрессияи ҳуҷайраҳои омос метавонанд мувофиқати аналитикии умуман баланд нишон диҳанд, аммо махсусан наздики ҳадҳои клиникӣ муҳим, аз қабили %1 ва %50, комилан ивазшаванда нестанд. SP142 бошад аз ҷиҳати рангшавӣ ва низоми скор фарқи аз ҳама намоён дорад.

Чаро натиҷаи PD-L1 худ аз худ пешгӯии мутлақи ҷавоб ба табобат нест?

PD-L1 биомаркери пешгӯии муфид, вале нокомил аст. Қисме аз омосҳои PD-L1 мусбат метавонанд ба ингибиторҳои нуқтаи назорати иммунӣ ҷавоб надиҳанд; дар баъзе омосҳои дорои экспрессияи паст ё манфӣ бошад ҷавоб дида шавад. Аз ин рӯ PD-L1 набояд ҳамчун “master predictor” арзёбӣ шавад.

Илова бар ин, экспрессияи PD-L1 метавонад дар дохили омос гетерогенӣ бошад, байни омоси ибтидоӣ ва минтақаҳои метастатикӣ фарқ кунад ва аз табобатҳои пешина таъсир гирад. Биопсияи хурд метавонад экспрессияи тамоми омосро намояндагӣ накунад.

Мушкилоти преаналитикӣ, ки арзёбии PD-L1-ро халалдор мекунанд

Манбаъ мегӯяд, ки фиксатсияи нокифоя, декалсификатсия, кам будани ҳуҷайраҳои омос, некрози васеъ, шумораи ками ҳуҷайраҳои зиндаи омос ва артефакти фишор метавонанд арзёбии PD-L1-ро вайрон кунанд. Блокҳои ҳуҷайравии ситологӣ истифода шуда метавонанд, аммо лаборатория бояд assay-ро барои навъи мувофиқи намуна ва фиксатор валидатсия карда бошад.

Дар ҳолатҳои сарҳадӣ фарқияти тафсир байни патологҳо низ муҳим аст. Махсусан ҷудо кардани рангшавии заиф ё нопурраи мембрана аз рангшавии ҳақиқии мусбати мембрана ва скоргузории ҳуҷайраҳои иммунӣ метавонанд тағйирпазирӣ эҷод кунанд.

ALK: яке аз мисолҳое, ки IHC ба санҷиши молекулавӣ наздиктар аст

Гени ALK рецептори тирозинкиназро код мекунад. Дар KHDAK фюжнҳои ALK дар манбаъ тақрибан %2-%7, хусусан дар аденокарциномаҳои шуш, гузориш шудаанд. Гарчанде шарики маъмултарини фюжн EML4 аст, зиёда аз 20 шарики фюжни ALK муайян шудаанд.

Сафедаи ғайримуқаррарие, ки фюжнҳои ALK эҷод мекунанд, метавонад дар бофтаи FFPE-и омос бо IHC ошкор шавад. Баррасӣ мегӯяд, ки бинобар ҳассосият ва хосияти баланд роҳнамоҳои CAP/IASLC/AMP ALK IHC-ро ҳамчун алтернативаи баробар ба assay-ҳои молекулавӣ, аз қабили FISH ё NGS, қабул мекунанд.

Дар assay-и VENTANA ALK D5F3 дар ҳар гуна ҳиссаи ҳуҷайраҳои омос рангшавии қавии гранулавии ситоплазмӣ мусбат тафсир мешавад. Ин assay CDx-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда аст.

Бо вуҷуди ин, агар натиҷа шубҳанок, берун аз ҳад ё бо дигар натиҷаҳои молекулавӣ номувофиқ бошад; инчунин агар профили васеи фюжн лозим шавад, NGS-и RNA асос ё assay-и дигари ортогоналӣ бояд истифода шавад. Дар Расми 3-и манбаъ нишон дода мешавад, ки дар ҳолати ALK-манфӣ NGS фюжн наёфт, дар ҳолати дигари қавии 3+ ALK-мусбат бошад NGS фюжни EML4::ALK-ро тасдиқ кард.

ROS1: санҷиши пурқуввати скрининг, аммо тасдиқи молекулавӣ зарур

Бозсозиҳои ROS1 дар тақрибан %1-%2-и аденокарциномаҳои шуш гузориш мешаванд. Генҳои CD74, EZR ва SLC34A2 метавонанд бо ROS1 фюжн созанд. Ин фюжнҳо метавонанд фаъолияти киназаи ROS1-ро доимӣ намуда, сигнали онкогенӣ ба вуҷуд оранд.

Тағйироти ROS1 бо FISH, PCR ё NGS ошкор шуда метавонанд. Баррасӣ таҳқиқотеро меорад, ки барои ROS1 IHC тақрибан %90-%100 ҳассосият ва %85-%94 хосият гузориш кардаанд. Ин нишондиҳанда ROS1 IHC-ро воситаи хуби скрининги аввалия мегардонад; аммо натиҷаи мусбати IHC тасдиқи молекулавиро талаб мекунад.

Ҳассосият ва хосият чӣ маъно доранд?

Манбаъ муодилаҳои ин метрикаҳоро намедиҳад. Барои омӯзонидани истилоҳҳо таърифҳои стандартӣ чунинанд:

\[ Duyarlılık= \frac{\text{gerçek pozitif}} {\text{gerçek pozitif}+\text{yanlış negatif}} \times100 \]

\[ Özgüllük= \frac{\text{gerçek negatif}} {\text{gerçek negatif}+\text{yanlış pozitif}} \times100 \]

Ҳассосияти баланд маънои онро дорад, ки қисми зиёди ҳолатҳои воқеан молекулӣ мусбат бо IHC ошкор мешаванд; хосияти пасттар бошад нишон медиҳад, ки баъзе ҳолатҳои IHC-мусбат метавонанд дар санҷиши молекулавӣ фюжни воқеӣ надошта бошанд. Аз ин рӯ, %100 хосият надоштани ROS1 IHC мефаҳмонад, ки чаро дар натиҷаи мусбат тасдиқи молекулавӣ зарур аст.

Манбаъ дар Ҷадвали 1 барои ROS1 клонҳои D4D6 ё SP384-ро мисол меорад. Дар Расми 4-и манбаъ бо антителаи дигари rabbit моноклоналӣ дар зиёда аз %90 ҳуҷайраҳои омос рангшавии 2+ ситоплазмии шиддати миёна нишон дода шуда, бо NGS фюжни EZR::ROS1 тасдиқ шудааст.

c-Met: зиёдатии сафеда бо тағйироти геномии MET як чиз нест

Гени MET дар хромосомаи 7q31 ҷойгир буда, рецептори тирозинкиназаи c-Met-ро, ки бо омили афзоиши гепатосит ҳамкорӣ мекунад, код мекунад. Дар KHDAK манбаъ MET exon 14 skipping-ро тақрибан %2-%4, амплификатсияи MET-ро %2-%5, фюжнҳои MET-ро камтар аз %1 ва вобаста ба ҳади истифодашуда экспрессияи аз ҳади зиёди сафедаи c-Met-ро тақрибан %13-%25 гузориш мекунад.

Ин тағйирот як ҳодисаи биологӣ нестанд. Рангшавии хеле қавии сафедаи c-Met дар омос мавҷудияти MET exon 14 skipping ё амплификатсияи гени MET-ро худкор нишон намедиҳад.

Ин фарқ дар Расми 5-и манбаъ бо мисоли воқеӣ нишон дода шудааст: бо вуҷуди рангшавии қавии 3+ мембранӣ ва ситоплазмии c-Met дар зиёда аз %90 ҳуҷайраҳои омос, дар NGS MET exon 14 skipping ё амплификатсияи MET ошкор нашудааст.

Барои VENTANA MET SP44 RxDx дар манбаъ экспрессияи баланди сафедаи c-Met ҳамчун рангшавии қавии 3+ мембранӣ ва/ё ситоплазмӣ дар ҳадди ақал %50 ҳуҷайраҳои омос таъриф шудааст. Ин санҷиш дар заминаи муайяни табобати telisotuzumab vedotin companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда аст.

Мавҷудияти ин истифодаи CDx маънои «c-Met IHC = санҷиши мутацияи MET»-ро надорад. Манбаъ баръакс махсус таъкид мекунад, ки экспрессияи сафедаи c-Met суррогати боэътимоди амплификатсияи MET ё MET exon 14 skipping нест.

BRAF V600E: VE1 чиро мебинад ва чиро намебинад?

Мутацияҳои BRAF дар тақрибан %1-%3 KHDAK дида мешаванд. Тағйироти V600E дар манбаъ ҳамчун зернамуди маъмултарин, ки тақрибан %30-%50 ҳамаи мутацияҳои BRAF дар KHDAK-ро ташкил медиҳад, оварда шудааст.

Антителаи VE1 барои ошкор кардани сафедаи мутанти BRAF V600E истифода шуда метавонад ва барои скрининги зуд дар биопсияҳои хурд муфид аст. Аммо VE1 танҳо ба тағйироти V600E равона шудааст. Он мутацияҳои non-V600E BRAF, аз қабили G469A ё D594G-ро ошкор намекунад.

Аз ин рӯ манбаъ BRAF V600E IHC-ро дар KHDAK на ҳамчун FDA companion diagnostic барои гузашти мустақим ба табобат, балки ҳамчун санҷиши скрининг/триаж тасниф мекунад. Натиҷаи мусбат бояд бо PCR ё NGS тасдиқ шавад.

Дар Расми 7-и манбаъ нишон дода мешавад, ки дар намунаи омос бо рангшавии васеъ ва қавии ситоплазмӣ бо VE1 баъдан бо NGS мутацияи BRAF p.V600E тасдиқ шудааст.

Pan-TRK: скрининги зуд барои фюжнҳои нодир

Генҳои NTRK1, NTRK2 ва NTRK3 мутаносибан рецепторҳои TRKA, TRKB ва TRKC-ро код мекунанд. Вақте қисми киназии гени NTRK бо гени дигар фюжн ташкил медиҳад, сафедаи фюжни онкогенӣ ба вуҷуд омада метавонад, ки сигнали доимии мустақил аз лиганд истеҳсол мекунад.

Гарчанде фюжнҳои NTRK дар баъзе саратонҳои нодир хеле зиёданд, дар KHDAK онҳо хеле камтар аз %1 мебошанд. Манбаъ меорад, ки дар скрининги ҳаёти воқеӣ бо 1068 бемори интихобнашудаи KHDAK ҳиссаи фюжн %0,2 ва дар таҳқиқоти дигари бузург бо тақрибан 26.000 намуна %0,03 буд.

Pan-TRK IHC бо антителаҳо ба минтақаи ҳифзшудаи C-terminal-и сафедаҳои TRKA/B/C скрининги зудро таъмин мекунад. Манбаъ дар Ҷадвали 1 клонҳои EPR17341 ва A7H6R-ро мисол меорад. Рангшавӣ метавонад ситоплазмӣ, мембранӣ, ядроӣ ё перинуклеарӣ бошад.

Аммо IHC нишон дода наметавонад, ки кадом гени NTRK бозсозӣ шудааст ё шарики фюжн кадом аст. Дар баъзе омосҳо бо экспрессияи муқаррарии TRK натиҷаи бардурӯғи мусбат ва хусусан дар баъзе фюжнҳои NTRK3 натиҷаи бардурӯғи манфӣ мумкин аст.

Дар когорти миллии ташхиси муқаррарӣ, ки баррасӣ меорад, ҳассосияти pan-TRK IHC %77, хосият %84 буд. Аз ин рӯ натиҷаи мусбат ё шубҳаноки IHC беҳтараш бо NGS-и RNA асос тасдиқ шавад.

HER2: экспрессияи сафеда, амплификатсия ва мутация як ҳодиса нестанд

Сафедаи HER2 узви оилаи рецепторҳои тирозинкиназаи ERBB/HER мебошад, ки аз ҷониби гени ERBB2 код мешавад. Дар KHDAK манбаъ мутацияҳои HER2-ро тақрибан %1-%4, амплификатсияи ERBB2-ро %2-%5 ва экспрессияи аз ҳади зиёди сафедаи HER2-ро %20-%30 гузориш мекунад.

Ин се ҳодиса бояд аз ҳам ҷудо карда шаванд:

Манбаъ ҳолати HER2 IHC 3+-ро дар заминаи KHDAK ҳамчун рангшавии қавӣ ва пурраи мембранӣ дар ҳадди ақал %10 ҳуҷайраҳои омос таъриф мекунад. HER2 IHC 3+ барои омосҳои сахт дар заминаи муайяни истифодаи омос-агностикии fam-trastuzumab deruxtecan аҳамияти клиникӣ дорад.

Аммо Ҷадвали 1 ҷузъиёти муҳими танзимкунандаро медиҳад: мавҷудияти нишондоди омос-агностикии HER2 3+ маънои онро надорад, ки ҳар assay-и HER2 IHC як pan-омос companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда аст. HercepTest дар таҳқиқоти DESTINY-PanTumor02 ҳамчун assay-и асосии валидатсия истифода шудааст; манбаъ махсус қайд мекунад, ки ин худ ба ваколати FDA CDx баробар нест.

Чаро расмҳои HER2-и манбаъ хеле омӯзандаанд?

Расмҳои 8-10-и манбаъ бо се мисоли ҷудогона нишон медиҳанд, ки чаро ҳолати сафеда ва геномӣ набояд баробар дониста шаванд.

EGFR: чаро IHC-и хоси мутация тавсия намешавад?

Мутацияҳои EGFR аз драйверҳои муҳими онкогении KHDAK мебошанд. Манбаъ дар аҳолии умумии KHDAK тақрибан %12-%17 ва дар аҳолии Осиё-Уқёнуси Ором сатҳҳои баландтареро меорад, ки ба ҳисоби миёна тақрибан %47 мерасанд.

Тағйироти маъмултарин делецияҳои exon 19 ва мутацияи exon 21 L858R мебошанд. Тағйироти камтар маъмул, аз қабили G719X, S768I, L861Q ва exon 20 insertions низ ҳастанд; T790M ва C797S бошад бо муқовимат ба табобатҳои муайян алоқаманд мебошанд.

Барои exon 19 p.E746_A750del антителаҳои SP111 ва D6B6/6B6 ва барои L858R SP125 ва 43B2 таҳия шудаанд. Аммо манбаъ мегӯяд, ки аз сабаби он ки ин антителаҳо ҳамаи мутацияҳои аз ҷиҳати клиникӣ муҳими EGFR-ро гирифта наметавонанд ва метавонанд натиҷаҳои бардурӯғи мусбат диҳанд, роҳнамоҳои CAP/IASLC/AMP IHC-и хоси мутацияи EGFR-ро ҳамчун санҷиши муқаррарӣ тавсия намедиҳанд.

Аз ин рӯ барои EGFR санҷишҳои молекулавии асосёфта ба PCR ё NGS-и фарогир равиши зарурии стандартӣ боқӣ мемонанд. Натиҷаи манфии IHC-и мутация-спецификии EGFR боэътимод исбот намекунад, ки тағйироти EGFR нест.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Ин кор озмоиши клиникӣ бо ташкили когорти нави беморон нест. Муаллифон роҳнамоҳои наздик, ҳуҷҷатҳои танзимкунанда ва таҳқиқоти интихобшудаи аналитикӣ/клиникиро баррасӣ карда, истифодаи клиникии биомаркерҳои предиктивии IHC-ро дар KHDAK дар шакли баррасии ривоятӣ синтез кардаанд.

Дар манбаъ стратегияи ҷудогонаи ҷустуҷӯи пойгоҳи додаҳо, диаграммаи ҷараёни PRISMA, меъёрҳои пешакӣ муайяншудаи дохилкунӣ/хориҷкунӣ, арзёбии risk-of-bias ё ҳисоби эффекти якҷояи мета-аналитикӣ, ки ба баррасии систематикӣ хосанд, гузориш нашудаанд. Аз ин рӯ қиматҳои рақамии ҳассосият, хосият ва паҳншавӣ дар мақола натиҷаҳои таҳқиқотҳое мебошанд, ки баррасӣ ба онҳо истинод кардааст; онҳо натиҷаҳои якҷояи мета-таҳлили аз нав ҳисобшуда дар ин мақола нестанд.

Кадом Натиҷаи IHC Тасдиқи Молекулавиро Талаб Мекунад?

Дар равиши умумии пешниҳодшудаи баррасӣ ҳолатҳои махсуси аз ҷиҳати клиникӣ валидатсияшудаи IHC/CDx, аз қабили ALK D5F3, метавонанд мувофиқи қоидаҳои assay-и худ истифода шаванд; натиҷаҳои ROS1, BRAF V600E, pan-TRK ва c-Met/HER2 IHC, ки companion diagnostic нестанд, бояд ҳамчун скрининг ё триаж дида шуда, махсусан ҳолатҳои мусбат, шубҳанок, манфӣ вале ҳанӯз аз ҷиҳати клиникӣ шубҳанок ё бо дигар тестҳо номувофиқ бо профилсозии васеи молекулавии асосёфта ба DNA/RNA арзёбӣ шаванд.

Паёми асосие, ки Расмҳои 1-10-и манбаъ якҷоя меомӯзонанд

Оё Натиҷаи Манфии IHC Тағйироти Геномии Ҳадафпазирро Истисно Мекунад?

Умуман не; баррасӣ таъкид мекунад, ки махсусан дар натиҷаҳои IHC-и хоси тағйирот ғайр аз PD-L1, манфӣ будан эҳтимоли натиҷаи бардурӯғи манфӣ ё дигар тағйироти геномии ҳадафпазиреро, ки IHC фаро намегирад, истисно намекунад ва дар натиҷаҳои манфӣ арзёбии панели васеи молекулавӣ/NGS муҳим аст.

Ин ҳолат дар BRAF V600E хеле равшан аст: VE1 танҳо сафедаи V600E-ро мебинад ва мутацияҳои дигари BRAF-ро намебинад. HER2 IHC 0 набудани мутацияи ERBB2-ро исбот намекунад. Манфии pan-TRK метавонад баъзе фюжнҳои NTRK3-ро аз даст диҳад. Азбаски EGFR mutation-specific IHC танҳо навъҳои маҳдуди мутацияро ҳадаф мекунад, он ҷойгузини санҷиши васеи молекулавӣ шуда наметавонад.

Чаро сифати намуна ба андозаи худи санҷиш муҳим аст?

Натиҷаи IHC танҳо аз биологияи воқеии биомаркер вобаста нест. Давомнокии ишемияи сард, фиксатор, вақти фиксатсия, декалсификатсия, миқдори бофта, некроз ва артефактҳо метавонанд рангшавиро тағйир диҳанд.

Манбаъ ҳамчун равиши амалӣ пешниҳод мекунад, ки дар гузориши патологӣ assay/клон, платформа, навъи мавод, кофӣ будани ҳуҷайраҳои омос, усули скор, скори фоизӣ ва маҳдудиятҳои вобаста ба сифати намуна зикр карда шаванд.

Идоракунии бофта дар биопсияҳои хурд

Қисми муҳими ҳолатҳои KHDAK-и пешрафта метавонанд бо биопсияи хурд ё намунаи ситологӣ ташхис шаванд. Дар ин ҳолат PD-L1 IHC, ташхиси гистологӣ ва профилсозии молекулавии бисёргенӣ ҳамон блоки маҳдуди бофтаро истифода мебаранд.

Аз ин рӯ, ба ҷои зиёд кардани сарфи бофта бо санҷишҳои пайдарпайи нолозими якгенӣ, бояд бодиққат ба нақша гирифта шавад, ки IHC дар куҷо арзиши мустақими клиникӣ дорад ва дар куҷо панели васеи NGS самараноктар аст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• PD-L1 IHC дар KHDAK биомаркери пешгӯии муқарраршуда аст, аммо аз assay, платформа, низоми скор ва заминаи ҳади клиникӣ вобаста аст.
• Гарчанде 22C3, 28-8 ва SP263 метавонанд аз ҷиҳати аналитикӣ натиҷаҳои монанд диҳанд, онҳо комилан ивазшаванда нестанд; SP142 хусусиятҳои рангшавӣ ва скоргузории бештар фарқкунанда дорад.
• VENTANA ALK D5F3 assay-и companion diagnostic-и ALK мебошад, ки клиникӣ валидатсия ва аз ҷониби FDA тасдиқ шудааст.
• VENTANA MET SP44 RxDx companion diagnostic-и аз ҷониби FDA тасдиқшуда барои экспрессияи баланди c-Met дар заминаи муайяни табобат аст.
• ROS1 IHC метавонад усули самараноки скрининг бошад, аммо натиҷаи мусбат бояд молекулавӣ тасдиқ шавад.
• BRAF V600E VE1 IHC танҳо зернамуди V600E-ро нишон медиҳад ва мутацияҳои дигари BRAF-ро истисно намекунад.
• Pan-TRK IHC метавонад барои фюжнҳои нодири NTRK скрининги зуд диҳад, аммо аз сабаби натиҷаҳои бардурӯғи мусбат ва манфӣ тасдиқи молекулавӣ лозим аст.
• Экспрессияи сафедаи HER2, мутацияи ERBB2 ва амплификатсияи ERBB2 ҳодисаҳои биологии гуногунанд.
• EGFR mutation-specific IHC ба ҷойи санҷиши муқаррарии молекулавӣ тавсия намешавад.
• Истифодаи якҷояи IHC ва профилсозии васеи молекулавии DNA/RNA асос хатари аз даст додани тағйироти ҳадафпазирро коҳиш медиҳад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Мусбатии PD-L1 кафолат намедиҳад, ки иммунотерапия ҳатман самаранок мешавад.
• Манфии PD-L1 исбот намекунад, ки ба иммунотерапия ҳеҷ ҷавоб нахоҳад буд.
• Ҳар омоси c-Met 3+ MET exon 14 skipping ё амплификатсияи MET надорад.
• Экспрессияи сафедаи HER2 2+ ё 3+ худкор маънои мавҷудияти мутацияи ERBB2-ро надорад.
• HER2 IHC 0 мутацияи ERBB2-ро истисно намекунад.
• Мусбатии pan-TRK худ аз худ далели қатъии фюжни функсионалии NTRK нест.
• Намунаи VE1-манфӣ наметавонад барои ҳамаи мутацияҳои BRAF манфӣ ҳисобида шавад.
• Манфии EGFR mutation-specific IHC боэътимод нишон намедиҳад, ки мутацияи EGFR нест.
• Ин баррасии ривоятӣ дар когорти нави беморон ҷавоб ба табобат, зиндамонӣ ё самаранокии клиникиро чен накардааст.
• Қиматҳои паҳншавӣ, ҳассосият ва хосияти дар баррасӣ овардашуда ченкуниҳои нави таҷрибавӣ ё баҳогузориҳои якҷояи мета-аналитикии ин мақола нестанд.

Патологияи рақамӣ ва зеҳни сунъӣ

Баррасӣ аз потенсиали таҳлили тасвир бо дастгирии зеҳни сунъӣ барои беҳтар кардани скоргузорӣ, махсусан дар ҳолатҳои мураккаб ё сарҳадии PD-L1, ёд мекунад. Манбаъ муҳокима мекунад, ки ин метавонад дар оянда ба коҳиши мушкилоти стандартонӣ кумак кунад.

Аммо худи мақола модели нави зеҳни сунъӣ таҳия накардааст, маҷмӯи додаҳои омӯзишӣ насохтааст ва нишондиҳандаи фаъолияти алгоритм ё дақиқиро гузориш накардааст. Аз ин рӯ зеҳни сунъӣ дар ин ҷо соҳаи технологияи оянда/ёрирасон аст, ки баррасӣ муҳокима мекунад; он усули асосии санҷидашудаи ин таҳқиқот нест.

Маҳдудиятҳои методологии баррасии ривоятӣ

Таҳқиқот ба таври равшан ҳамчун narrative review пешниҳод шудааст. Муаллифон роҳнамоҳои ҷорӣ, ҳуҷҷатҳои танзимкунанда ва таҳқиқоти интихобшудаи аналитикӣ/клиникиро арзёбӣ кардаанд.

Дар манбаъ пойгоҳҳои додаҳои ҷустуҷӯ, сатри пурраи ҷустуҷӯ, санаҳои оғоз/анҷом, ҷараёни интихоби PRISMA, ҷадвали хориҷ кардани таҳқиқот, воситаи risk-of-bias ё усули мета-таҳлил, ки хоси ҷустуҷӯи систематикии адабиётанд, гузориш нашудаанд. Аз ин рӯ таҳқиқот синтези фарогири патологияи клиникӣ ва молекулавиро медиҳад, аммо набояд ҳамчун баррасии систематикӣ/мета-таҳлил тафсир шавад.

Илова бар ин, азбаски танзими биомаркерҳо ва доруҳо метавонад зуд тағйир ёбад, худи манбаъ тавсия медиҳад, ки assay ва тамғакоғази доруҳои ҷорӣ тавассути сабти танзимкунандаи дахлдор санҷида шаванд. Аз ин рӯ мақоми танзимкунандаи дар мақола овардашуда ба заминаи 2026, ки таҳқиқот омода шудааст, дахл дорад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Predictive immunohistochemistry in non-small cell lung cancer – Biomarkers, companion diagnostics, and molecular testing: A narrative review

Муаллифон: Semir Vranić; Inga Rose; Nataliya Kuzmova; Zoran Gatalica.

Муаллифи масъул: Semir Vranić.

Аффилиатсия 1: College of Medicine, QU Health, Qatar University, Doha, Qatar.

Аффилиатсия 2: Reference Medicine, Phoenix, Arizona, USA.

Саҳми баробар: Дар манбаъ изҳорот дар бораи муаллифи ҳамаввал/саҳми баробар дида намешавад.

Маҷалла: Biomolecules and Biomedicine.

Ташкилоти нашркунанда: Маҷаллаи Biomolecules and Biomedicine маҷаллаи биотиббии дастрасии озод аст, ки аз ҷониби Association of Basic Medical Sciences нашр мешавад.

DOI: 10.17305/bb.2026.14794

Навъи манбаъ: Review; баррасии ривоятӣ (narrative review).

Ҳолати бозбинӣ: Нашри маҷаллаи бозбинишуда мебошад. Сиёсати расмии маҷалла бозбинии берунии дутарафа кӯрро истифода мебарад.

Санаи ирсол: 25 июл 2026.

Санаи қабул: 28 июл 2026.

Санаи нашри онлайн: 29 июл 2026.

Ҷилд / шумора: Дар PDF-и боршуда маълумоти ҷилд ва шумора дода нашудааст. Сабти библиографӣ мақоларо ҳамчун нашри барвақти онлайн / ahead-of-print нишон медиҳад; ҷилд ё шумораи тасдиқнашуда илова нашудааст.

Литсензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Доираи асосии баррасӣ: IHC-и пешгӯӣ барои PD-L1, ALK, ROS1, c-Met, BRAF V600E, pan-TRK/NTRK, HER2/ERBB2 ва EGFR; companion diagnostic assay-ҳо; низомҳои скор; фаъолияти аналитикӣ; тасдиқи молекулавӣ ва ҳамгироии NGS.

Усули баррасӣ: Муаллифон роҳнамоҳои охирин, ҳуҷҷатҳои танзимкунанда ва таҳқиқоти интихобшудаи аналитикӣ ва клиникиро баррасӣ кардаанд. Протоколи муфассали ҷустуҷӯ ё мета-таҳлил, ки хоси баррасии систематикӣ аст, гузориш нашудааст.

Намунаи таҷрибавӣ: Когорти нави проспективӣ ё ретроспективии беморон ташкил нашудааст. Тасвирҳои гистопатологии мақола намунаҳои ҳолатҳои машваратии анонимшуда мебошанд ва барои намоиш додани мафҳумҳои баррасӣ истифода шудаанд.

Этика: Манбаъ мегӯяд, ки тасдиқи расмии кумитаи этикаи институтсионалӣ (IRB) лозим набуд; тасвирҳои гистопатологӣ ва IHC аз ҳолатҳои машваратие гирифта шудаанд, ки Dr. Gatalica ва Dr. Vranić баррасӣ кардаанд ва пурра аноним шудаанд.

Маблағгузорӣ: Муаллифон хабар додаанд, ки барои ин таҳқиқот маблағгузории махсус нагирифтаанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Inga Rose, Nataliya Kuzmova ва Zoran Gatalica кормандони Reference Medicine мебошанд. Манбаъ мегӯяд, ки дар доираи баррасӣ ягон маҳсулоти тиҷоратӣ ё assay-и хусусӣ/proprietary арзёбӣ нашудааст ва Reference Medicine ғайр аз саҳми илмии муаллифон нақше надоштааст. Semir Vranić яке аз сармуҳаррирони маҷалла аст; аммо гузориш шудааст, ки ӯ дар интихоби бозбин, қарорҳои таҳрирӣ ё раванди қабули ниҳоии мақола иштирок накардааст.

Изҳорот дар бораи истифодаи зеҳни сунъӣ: Муаллифон хабар додаанд, ки ҳангоми омода кардани мақола ChatGPT-Pro 5.5-ро барои таҳлили додаҳо, санҷиш ва proofreading истифода кардаанд; пас аз истифода муҳтаво ва истинодҳоро санҷида ва таҳрир карда, тамоми масъулияти муҳтавои нашршударо ба уҳда гирифтаанд.

Дастрасии додаҳо: Дар манбаъ бахши алоҳидаи Data Availability дида намешавад. Таҳқиқот кори эҷодкунандаи маҷмӯи нави додаҳои таҷрибавӣ нест, балки баррасии ривоятӣ мебошад.

Саҳми муаллифон / CRediT: Дар PDF-и боршуда бахши алоҳидаи CRediT ё саҳмҳои муфассали муаллифон дида намешавад.

Ҳади асосии тафсир: Ин баррасӣ воситаи мустақили қабули қарори клиникӣ нест, ки муайян кунад ҳар як бемор кадом табобатро бояд гирад. Assay, нишондоди табобат ва мақоми танзимкунанда ба замина вобастаанд. Хусусан дар арзёбии тағйироти геномӣ IHC наметавонад худкор ҷойгузини профили васеи молекулавии DNA/RNA асос шавад.