Мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ (legal seclusion / conjugal visitation) тартиби иҷрои ҷазоест, ки ба шахси дар муассисаи иҷрои ҷазо қарордошта имкон медиҳад, ки бо ҳамсари қонунии худ дар шароити муайян ва бо ҳифзи махфият мулоқот кунад ва баъзе ҷанбаҳои муносибатҳои оилавӣ/ҳамсариро идома диҳад. Таҳқиқоти муқоисавии ҳуқуқии Benmessaoud Hayet ва Larouci Rachid меомӯзад, ки ин тартиби марбут ба ҳаёти ҷинсӣ ва оилавии маҳбусон аз нигоҳи барқарорсозӣ ва бозҳамгироӣ ба ҷомеа чӣ гуна асоснок карда мешавад; амалияи ҳуқуқӣ дар баъзе кишварҳои арабӣ, ихтилофи назарҳо дар ҳуқуқи исломӣ ва моделҳои татбиқ дар дохил/беруни маҳбас чӣ гунаанд. Таҳқиқот маълумоти нави эмпирикӣ тавлид намекунад; асосан бар асоси танзимоти ҳуқуқии мавҷуда ва адабиёти дуюмдараҷа муқоисаи нормативӣ анҷом медиҳад.

Тезиси асосии манбаъ ин аст, ки ҳабс озодии шахсро маҳдуд мекунад, вале маънои аз байн рафтани ҳамаи ҳуқуқҳое, ки аз инсон будани ӯ бармеоянд, надорад. Муҳаққиқон бар онанд, ки ҳифзи робитаҳои ҳамсарӣ ва оилавӣ метавонад барқарорсозӣ ва бозҳамгироии маҳбусро ба ҷомеа дастгирӣ кунад; мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро яке аз воситаҳои ин равиш мешуморанд.

Таҳқиқот ҳамчунин манбаъҳои дуюмдараҷаи қадимтареро баррасӣ мекунад, ки изҳор медоранд маҳрумияти ҷинсӣ метавонад бо хашмгинӣ дар маҳбас, таҷовузи ҷинсӣ, рафтори ҷинсӣ байни шахсони ҳамҷинс ва ноустувории равонӣ алоқаманд бошад. Аммо мақолаи мавҷуда ин робитаҳоро бо маълумоти таҷрибавӣ ё саҳроии худ санҷидааст. Аз ин рӯ, робитаҳои сабабие, ки дар манбаъ пешниҳод шудаанд, набояд ҳамчун далели нави илмӣ, балки ҳамчун адабиёти асосӣ ва чаҳорчӯбаи тафсирии муаллифон арзёбӣ шаванд.

Дар таҳқиқот намунаҳои Арабистони Саудӣ, Урдун, Кувайт, Миср ва Алҷазоир муқоиса мешаванд. Ҳамчунин се назари гуногун дар ҳуқуқи исломӣ — иҷозат додан ба мулоқоти маҳрамона бо ҳамсар, манъ кардани он ё маҳдуд кардан вобаста ба манфиати ҷамъиятӣ/шароити махсус — баррасӣ мешаванд. Моделҳои татбиқ бошад ҳамчун мулоқоти ҳамсарӣ ва мулоқоти оилавӣ дар дохили муассисаи иҷрои ҷазо; рухсатии муваққатии баромадан ва иҷрои фосилавӣ/қисм-қисми ҷазо берун аз муассиса тасниф шудаанд.

Муҳимтарин ҳудуди тафсир: Гарчанде манбаъ таҳқиқоти нормативиест, ки мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро қавӣ дастгирӣ мекунад, он чен намекунад, ки ин тадбир муваффақияти барқарорсозӣ, хушунати маҳбас ё такрори ҷиноятро ба кадом андозаи миқдорӣ тағйир медиҳад. Ҳамчунин дар мақола таҳлили муфассали шартномавие нест, ки ин ҳуқуқро ҳамчун ҳуқуқи мустақил ва универсалии шартномаи байналмилалӣ тасдиқ кунад.

1. Мушкилоти асосии ҳуқуқии таҳқиқот

Яке аз баҳсҳои асосии ҳуқуқи муосири иҷрои ҷазо ин аст, ки ҳангоми маҳкум шудани шахс ба ҳабс кадом ҳуқуқҳои ӯ маҳдуд мешаванд ва кадом ҳуқуқҳо боқӣ мемонанд.

Натиҷаи бевоситаи ҳабс аз байн рафтан ё маҳдуд шудани ҷиддии озодии ҳаракат аст. Аммо аз ин барнамеояд, ки шаъну шарафи инсонӣ, саломатӣ, муносибатҳои оилавӣ, дин, муроҷиати ҳуқуқӣ ё ҳамаи дигар ҳуқуқҳои маҳбус худ аз худ аз байн мераванд.

Таҳқиқоти манбаъ аз ҳамин принсипи умумӣ баромада, саволи баҳсбарангезтареро матраҳ мекунад: Оё ба маҳбус бояд иҷозат дода шавад, ки ҳаёти ҷинсӣ ва оилавии худро бо ҳамсараш дар шароити муайян идома диҳад?

Муҳаққиқон ин саволро на танҳо дар доираи махфияти ҳаёти шахсӣ, балки аз нигоҳи барқарорсозӣ, якпорчагии оила, шаъну шарафи инсонӣ ва паҳн нашудани беасоси таъсири ҷазо ба оилаи маҳкумшуда арзёбӣ мекунанд.

Мулоқоти Маҳрамона Бо Ҳамсари Қонунӣ Чист?

Мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ дар таҳқиқоти манбаъ тартиберо ифода мекунад, ки ба шахси дар муассисаи иҷрои ҷазо буда имкон медиҳад бо ҳамсари қонунии худ, таҳти шартҳои амният ва мувофиқат, ки маъмурияти маҳбас муайян мекунад, бе назорати мустақими кормандон ва бо ҳифзи махфият мулоқот кунад. Дар манбаи англисӣ ин амалия legal seclusion номида шудааст; ин мафҳум набояд бо “seclusion” ба маънои ҳабси яккаса ё solitary confinement омехта шавад.

2. Чаро “мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ” аз ташрифи оддии маҳбас фарқ мекунад?

Ташрифи оддии маҳбас одатан байни меҳмон ва маҳбус дар зери назорати кормандон ё дар муҳити дорои назорати мустақими амниятӣ сурат мегирад.

Дар мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ бошад ҳадаф ин аст, ки ҳамсарон дар муддати муайян дар муҳите мулоқот кунанд, ки махфияти ҳаёти шахсиро ҳифз мекунад.

Дар таҳқиқоти манбаъ ин механизм танҳо ба таъмин кардани алоқаи ҷинсӣ маҳдуд карда намешавад. Идомаи пайванди никоҳ, наздикӣ ва муносибатҳои оилавӣ ҳамчун қисмҳои далели барқарорсозӣ истифода мешаванд.

3. Фарқи байни “ҳуқуқ” ва “имтиёз”

Дар манбаъ ҳамаи шаклҳои татбиқ мақоми якхелаи ҳуқуқӣ надоранд.

Баъзе танзимоти кишварҳо мулоқоти ҳамсариро ҳамчун ҳуқуқ ё кафолати иҷро, ки бо шартҳои муайян ба маҳбус дода мешавад, баррасӣ мекунанд; дар ҳоле ки баъзе институтҳо, аз қабили рухсатии муваққатии баромадан, дар баёни манбаъ ҳамчун имтиёзе арзёбӣ мешаванд, ки маъмурият вобаста ба шароит дода метавонад.

Ин фарқ муҳим аст. Фоидаовар донистани як амалия барои барқарорсозӣ маънои онро надорад, ки он ҳатман ҳуқуқи бечунучаро ва асосиест, ки ҳама метавонанд талаб кунанд.

4. Робита бо принсипи шахсии ҷазо

Яке аз асосҳои нормативии таҳқиқоти манбаъ шахсӣ будани ҷазо аст.

Мантиқи асосии ин принсип он аст, ки муносибати ҷиноят ва ҷазо ба шахси маҳкумшуда равона бошад ва оқибатҳои нозарурии ҷазо ба ҳамсар ё аъзои оила паҳн нашаванд.

Таҳқиқот бар он аст, ки қатъи пурраи муносибати дарозмуддати оилавӣ ва ҳамсарӣ на танҳо ба маҳбус, балки воқеан ба ҳамсари ӯ низ таъсир мерасонад ва аз ин рӯ, дар сиёсати иҷрои ҷазо робитаҳои оилавӣ то ҳадди имкон бояд ҳифз шаванд.

5. Робита бо мафҳуми барқарорсозӣ

Барқарорсозӣ маънои онро дорад, ки иҷрои ҷазо на танҳо хусусияти ҷазодиҳанда, балки вазифаи дастгирии бозгашти шахс ба зиндагии мутобиқ бо қонун дар ҷомеаро низ дошта бошад.

Муаллифони манбаъ идомаи робитаҳои ҳамсарӣ ва оилавиро ҳамчун омиле арзёбӣ мекунанд, ки метавонад барои устувории равонӣ, пайванди иҷтимоӣ ва бозҳамгироӣ пас аз адои ҷазо муфид бошад.

Аммо ин таҳқиқот сатҳи такрори ҷиноят, арзёбии психометрӣ, холҳои рафторӣ ё гурӯҳи назоратиро барои чен кардани барқарорсозӣ истифода намекунад. Аз ин рӯ, андозаи таъсири пешниҳодшуда дар ин таҳқиқот ҳисоб карда нашудааст.

Оё Дар Ин Таҳқиқот Исбот Шудааст, Ки Маҳрумияти Ҷинсӣ Сабаби Хушунати Маҳбас Мешавад?

Не. Таҳқиқоти манбаъ ба нашрияҳои дуюмдараҷаи қадимтар ишора мекунад, ки байни маҳрумияти ҷинсӣ ва хашмгинӣ, хушунат ва баъзе рафторҳои дохили маҳбас робита мегузоранд; аммо таҳқиқот таҷрибаи худ, гурӯҳи назоратӣ ё маълумоти нави саҳроӣ тавлид накардааст. Аз ин рӯ, аз ин таҳқиқот хулосаи қатъии сабабӣ, ки “маҳрумияти ҷинсӣ сабаби хушунати маҳбас мешавад”, бароварда намешавад.

6. Равиши манбаъ нисбати хушунат

Мақола ба манбаъҳои дуюмдараҷа такя мекунад, ки изҳор медоранд маҳрумияти ҷинсӣ дар маҳбас метавонад таниши ҷисмонӣ ва равониро зиёд кунад ва ин бо рафтори хашмгин алоқаманд бошад.

Манбаъ ҳамчунин баррасӣ мекунад, ки намоишҳои қудрат, мардонагӣ ва ҳукмронӣ дар муҳити маҳбас метавонанд бо хушунати ҷисмонӣ ё лафзӣ алоқаманд бошанд.

Аммо дар ин ҷо бояд ду сатҳ ҷудо карда шавад:

• Шарҳҳои назариявӣ/дуюмдараҷае, ки таҳқиқоти манбаъ интиқол медиҳад.
• Натиҷаҳое, ки мақолаи мавҷуда худ чен кардааст.

Дар категорияи дуюм таҷриба ё ченаки нав вуҷуд надорад.

7. Таҷовузи ҷинсӣ ва рафтори ҷинсии бо ризоият як чиз нестанд

Манбаъ таҷовузи ҷинсӣ дар муҳити маҳбасро ҳамчун самти алоҳидаи мушкилот баррасӣ мекунад.

Таҷовузи ҷинсӣ рафтори ҷинсиест, ки бе ризоият ё таҳти фишор, зӯр, таҳдид ё маҷбуркунӣ сурат мегирад. Аз нигоҳи ҳуқуқӣ ва илмӣ бо робитаи ҷинсии бо ризоият як категория нест.

Мақола мегӯяд, ки таҷовуз метавонад бо сабабҳои гуногун, аз ҷумла муносибатҳои ҳокимият, нобаробарии қудрат, муносибатҳои қарзӣ, ҷазодиҳӣ ва қонеъсозии ҷинсӣ дар маҳбас ба вуҷуд ояд.

Манбаъҳои дуюмдараҷае, ки муҳаққиқон истифода мебаранд, инчунин баррасӣ мекунанд, ки маҳбусон метавонанд аз тарси интиқом, шарм ё беэътимодӣ ба муассисаҳо таҷовузҳоро гузориш надиҳанд.

8. “Рақами торик” чӣ маъно дорад?

Дар криминология “рақами торик” ҷиноят ва ҳодисаҳоеро ифода мекунад, ки рӯй додаанд, вале ба омори расмӣ ё сабтҳои шикоят ворид нашудаанд.

Дар таҳқиқоти манбаъ бар он аст, ки гузориш нашудани таҷовузи ҷинсӣ дар маҳбас номуайяниеро ба вуҷуд меорад, ки басомади воқеии ҳодисаҳо метавонад аз сабтҳои расмии шикоят баландтар бошад.

Аммо мақола арзёбии рақами торики худро ҳисоб намекунад.

9. Маълумоти кӯҳнаи саҳроие, ки манбаъ меорад, чӣ гуна хонда шавад?

Аз ин арзишҳо хулоса кардан мумкин нест, ки “маҳрумияти ҷинсӣ боиси тамоюли ҳамҷинсӣ мешавад”. Манбаъ ҳамчунин на ҳамеша рафтори ҷинсӣ ва тамоюли ҷинсиро аз ҷиҳати таҳлилӣ ҷудо мекунад.

Ҳамчунин ҷойгир кардани рафтори ҷинсии ҳамҷинсии бо ризоият ва таҷовузи ҷинсӣ дар як категория аз нигоҳи илмӣ ва ҳуқуқӣ дуруст нест.

10. Гурӯҳҳои осебпазир

Адабиёти дуюмдараҷае, ки манбаъ ба он такя мекунад, баррасӣ мекунад, ки баъзе шахсон дар маҳбас метавонанд ба таҷовузи ҷинсӣ бештар осебпазир бошанд.

Мақола махсусан ҷавонон, шахсони ҷисман заиф, маҳбусони нав, шахсони дорои маъюбии ҷисмонӣ ё равонӣ ва маҳбусони дар иерархияи гуногуни маҳбас дар мавқеи беҳимоя бударо мисол меорад.

Ин рӯйхат баҳои хатари манбаъ аст; таҳқиқоти мавҷуда барои ин гурӯҳҳо сатҳи нави хатар ҳисоб накардааст.

11. Робитаи мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ ва пайванди оила

Манбаъ аҳамияти мулоқоти ҳамсариро барои ҳифзи робитаҳои оилавии маҳбус махсус таъкид мекунад.

Ҷудоии дарозмуддати ҷисмонӣ ва эҳсосӣ аз ҳамсар на танҳо маҳрумияти инфиродӣ, балки натиҷаи иҷрои ҷазо дониста мешавад, ки метавонад ба муносибати никоҳӣ ва идомаи оила таъсир расонад.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон мулоқоти ҳамсариро на танҳо тавассути “ниёзи ҷинсӣ”, балки тавассути ҳифзи робитаи иҷтимоӣ ва эҳсосӣ байни ҳамсарон низ асоснок мекунанд.

12. Се равиши умумӣ дар низомҳои муқоисавии иҷрои ҷазо

Тибқи таснифи бахши муқаддимавии таҳқиқоти манбаъ, низомҳои иҷрои ҷазо дар танзими робитаи ҷинсӣ ва маҳрамонаи маҳбусон бо ҳамсарони худ метавонанд се равиши умумиро нишон диҳанд:

1. Низомҳое, ки ҳуқуқ ё амалияро ошкоро эътироф карда, дар қонунгузорӣ танзим мекунанд.
2. Низомҳое, ки ин имконро эътироф намекунанд ё рад мекунанд.
3. Низомҳое, ки дар қонун танзими ошкор надоранд ва масъаларо ба амалияи маъмурияти маҳбас мегузоранд.

Ин таснифи сегона чаҳорчӯбаи муқоисавии ҳуқуқии муҳаққиқон аст; таснифи глобалӣ нест, ки қонунгузории муфассали ҳамаи кишварҳоро фаро гирад.

13. Намунаи Арабистони Саудӣ

Манбаъ Арабистони Саудиро яке аз кишварҳои арабӣ муаррифӣ мекунад, ки мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро нисбатан барвақт танзим кардааст.

Тибқи танзими Вазорати корҳои дохилии соли 1978, ки мақола меорад, маҳкумшуда ё боздоштшудае, ки ҳадди ақал се моҳ дар маҳбас будааст, метавонад моҳе як маротиба тақрибан се соат бо ҳамсараш мулоқоти хусусӣ дошта бошад.

Ба гуфтаи манбаъ, танзими баъдии соли 1990 басомади мулоқотро то ду маротиба дар як моҳ зиёд кардааст; дар ҳолати бисёрзанӣ то чор мулоқот дар як моҳ мумкин буда, мулоқотҳо дар ҷои махсуси ҷудо аз меҳмонони дигар гузаронида мешаванд.

Мақола танзим шудани ин низомро асосан аз нуқтаи назари маҳбусони мард аз ҷиҳати баробарии гендерӣ танқид мекунад.

Ин маълумот иттилои таърихии қонунгузориест, ки манбаи мавҷуда меорад; он тасдиқи мустақили вазъи қонунгузории Саудӣ дар соли 2026 нест.

14. Намунаи Урдун

Манбаъ мегӯяд, ки Correctional and Rehabilitation Centers Law-и Урдун аз соли 2004 ба маҳкумшудагони дорои шартҳои муайян имкон медиҳад бо ҳамсари худ мулоқоти хусусӣ дошта бошанд.

Мақола маҳдуд шудани ин имкон ба шахсоне, ки ҳадди ақал ба як соли ҳабс маҳкум шудаанд, ва фаро нагирифтани боздоштшудагони муваққатиро танқид мекунад.

Ёддошт оид ба матни манбаъ: Дар PDF-и англисӣ барои ҷойи мулоқот ибораи “Central Bank” истифода шудааст. Дар контексти маҳбас ин ибора аз ҷиҳати маъно мушкил менамояд; азбаски дар манбаъ дақиқ нест, ки чӣ дар назар аст, ин ҷо хомӯшона бо номи муассисаи дигар иваз нашудааст.

15. Намунаи Кувайт

Тибқи манбаъ, Вазорати корҳои дохилии Кувайт 13 апрели 2016 дар доираи “Family Home Project” барномаеро эълон кардааст, ки ба баъзе маҳбусон имкон медиҳад бо оилаашон дар минтақаи хусусии истиқоматӣ мулоқот кунанд.

Аз ҷумлаи шартҳое, ки мақола меорад:

• шаҳрванди Кувайт будан,
• маҳбуси мард ё зан будан,
• барои ҷиноятҳои сабуктар маҳкум шудан,
• рафтори хуб нишон додан,
• чор моҳи ҷазоро адо карда будан,
• дар фаъолиятҳои иҷтимоии маҳбас иштирок кардан

мебошанд.

Манбаъ мегӯяд, ки баъзе категорияҳои ҷиноят, аз қабили ҷиноятҳои амнияти давлатӣ, куштор ва қочоқи маводи мухаддир, аз барнома хориҷ карда шудаанд; шахсони мувофиқ метавонанд моҳе як маротиба аз як то се рӯз дар воҳиди хусусии истиқоматӣ бо оила мулоқот кунанд.

16. Намунаи Миср

Манбаъ мегӯяд, ки Prison Organization Law-и Миср аз соли 1956, бо вуҷуди тағйироти соли 2022, мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро ошкоро танзим намекунад.

Бо вуҷуди ин, гуфта мешавад, ки дар баъзе давраҳо ва баъзе муассисаҳо, масалан дар Tora Prison, чунин амалия дида шудааст.

Асоси ин бахш як нашрияи интернетӣ дар рӯйхати манбаъҳои мақола аст; маълумоти низомманди умумимиллӣ нест.

17. Намунаи Алҷазоир

Контексти асосии миллии мақола Алҷазоир аст.

Муҳаққиқон мегӯянд, ки гарчанде ҳуқуқи боздид барои маҳбусон дар ҳуқуқи иҷрои ҷазои Алҷазоир танзим шудааст, мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ ҳамчун ҳуқуқи махсус танзим нашудааст.

Манбаъ инро ҳам бо муносибати муҳофизакоронаи иҷтимоӣ ва ҳам бо набудани ҷойҳои махсусе, ки барои татбиқ лозиманд, алоқаманд мекунад.

Дар бахши хулоса муҳаққиқон пешниҳод мекунанд, ки илова бар эътирофи мустақими мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ, механизмҳои мавҷудаи рухсатии муваққатии баромадан ё иҷрои қисм-қисми ҷазо дар ҳуқуқи Алҷазоир барои ҳифзи ҳаёти оилавӣ баррасӣ шаванд.

Оё Дар Ҳуқуқи Исломӣ Барои Мулоқоти Маҳрамонаи Маҳбус Бо Ҳамсараш Як Назари Ягона Вуҷуд Дорад?

Не. Таҳқиқоти манбаъ равишҳои ҳуқуқи исломиро зери се назар меорад: назаре, ки бо шартҳои муайян мулоқоти маҳрамона бо ҳамсарро иҷозат медиҳад; назаре, ки онро бо ҳадафи ҳабс номувофиқ дониста қабул намекунад; ва назаре, ки аслро иҷозат медонад, вале маҳдуд карданро дар сурати талаб кардани манфиати ҷамъиятӣ ё шароити мушаххаси иҷро мумкин мешуморад. Аз ин рӯ, манбаъ нишон намедиҳад, ки дар ҳуқуқи исломӣ комилан як назари воҳид вуҷуд дорад.

18. Назари якум: Агар шартҳо мавҷуд бошанд, иҷозат

Ба гуфтаи манбаъ, аксари ҳуқуқшиносони ҳанафӣ ва ҳанбалӣ, инчунин баъзе назарҳои моликӣ ва шофиӣ, агар ҷойи мувофиқ мавҷуд бошад ва маҳбус дархост кунад, мулоқоти маҳрамона бо ҳамсарро мумкин медонанд.

Ин назар ба андешае асос меёбад, ки ҳуқуқҳои оилавӣ ва ҳамсарӣ бо ҳабс пурра аз байн намераванд.

19. Назари дуюм: Манъ, зеро бо ҳадафи ҳабс номувофиқ аст

Манбаъ мегӯяд, ки баъзе ҳуқуқшиносони моликӣ ва ҳанафӣ бо далели он ки ҳабс барои маҳдуд кардани ҳаракат ва баъзе озодиҳои шахсӣ пешбинӣ шудааст, ба ин имкон мухолифанд.

Дар ин назар гуфта мешавад, ки мулоқоти маҳрамона бо ҳамсар метавонад бо хусусияти боздоранда ва маҳдудкунандаи ҷазо мухолифат кунад.

20. Назари сеюм: Аслан ҳуқуқ аст, аммо агар манфиат талаб кунад, метавонад маҳдуд шавад

Дар равиши сеюме, ки манбаъ ба баъзе ҳуқуқшиносони шофиӣ нисбат медиҳад, идома додани муносибати ҳамсарӣ аз ҷониби маҳбус аслан ҳуқуқи қонунист; аммо метавонад бинобар манфиати ҷамъиятӣ ё талаботи махсуси иҷрои ҷазо маҳдуд карда шавад.

Ин назар байни ҳуқуқи мутлақ ва манъи мутлақ як равиши шартиро пешниҳод мекунад.

21. Синтези фиқҳии худи манбаъ

Пас аз овардани назарҳои гуногун, муҳаққиқон бар онанд, ки қисми муҳими адабиёти ҳуқуқие, ки манбаъ истифода кардааст, мулоқоти маҳрамона бо ҳамсарро барои маҳбус на танҳо ҳамчун фароғат, балки ҳамчун талабе вобаста ба шаъну шарафи инсонӣ, ҳаёти оилавӣ ва тавозуни равонӣ арзёбӣ мекунад.

Аммо ин хулоса маънои якдилии ҳамаи мазҳабҳо ва ҳуқуқшиносонро надорад; худи мақола назарҳои мухолифро муфассал баён мекунад.

22. Намунаҳои таърихии ҳуқуқи исломӣ

Манбаъ барои нишон додани он ки масъала танҳо бо ҳуқуқи муосири иҷрои ҷазо пайдо нашудааст, ба намунаҳои таърихи ибтидоии Ислом низ муроҷиат мекунад.

Мақола ба иҷозат додани боздиди ҳамсар барои як маҳбус дар давраи ҳазрати Умар ва ба арзёбии ҳуқуқии монанд аз давраи Имом Молик ишора мекунад.

Ин иддаоҳои таърихӣ аз манбаъҳои дуюмдараҷаи мақола оварда шудаанд; таҳқиқоти мавҷуда манбаъҳои аввалияи таърихиро мустақилона намеомӯзад.

Барои Идомаи Ҳаёти Ҳамсарӣ Ва Оилавии Маҳбусон Кадом Моделҳо Истифода Мешаванд?

Таҳқиқоти манбаъ механизмҳоро ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мекунад: мулоқоти ҳамсарӣ/оилавӣ дар дохили муассисаи иҷрои ҷазо ва низомҳое, ки ба маҳбус бо шартҳои муайян имкон медиҳанд берун аз муассиса бошад. Моделҳои дохили муассиса — мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ ва мулоқоти оилавӣ; моделҳои берун аз муассиса — рухсатии муваққатии баромадан ва иҷрои фосилавӣ/қисм-қисми ҷазо мебошанд.

23. Мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ дар дохили маҳбас

Дар таърифи манбаъ, ин низом ба он асос меёбад, ки маҳбус ҳамсари худро барои муддати муайян дар утоқи махсус омодашуда бо ҳифзи махфият қабул мекунад.

Дар манбаъ ҳамчун шартҳои маъмул:

• рафтори хуб,
• тасдиқи расмии муносибати қонунии никоҳ,
• муддати пешакӣ муайяншудаи мулоқот,
• санҷиши амниятӣ пеш аз мулоқот,
• назорат барои пешгирии ворид шудани ашёи мамнӯъ ба муассиса

зикр мешаванд.

Мақола ба адабиёти дуюмдараҷа такя мекунад, ки барои модели намунавӣ мулоқот бояд камтар аз ду соат набошад ва ҳадди ақал моҳе як маротиба баргузор шавад. Ин шартҳо стандарти универсалӣ барои ҳамаи кишварҳо нестанд.

24. Мулоқоти оилавӣ

Мулоқоти оилавӣ на танҳо ба муносибати маҳрамонаи ҳамсарон, балки ба он нигаронида шудааст, ки маҳбус бо ҳамсар ва кӯдаконаш дар муҳити монанд ба ҳаёти оилавӣ муддати дарозтар бошад.

Манбаъ мегӯяд, ки метавон аз манзилҳои махсус ё воҳидҳои оилавӣ истифода кард ва мулоқотҳо аз чанд соат то чанд рӯз давом кунанд.

Мушкилоти шарҳи дохилии манбаъ: Дар ҳамон бахш гуфта мешавад, ки мулоқоти оилавӣ дар манзилҳои дохили муассисаи иҷрои ҷазо баргузор мешавад, аммо ҳамзамон навишта шудааст, ки маҳбус метавонад ду ё се рӯз муассисаро тарк кунад. Ин ду модели татбиқ дар манбаъ равшан ҷудо нашудаанд; Verianla ин холигиро бо фарзия пур намекунад.

25. Рухсатии муваққатии баромадан

Рухсатии муваққатии баромадан низомест, ки ба маҳбус имкон медиҳад ҳангоми идомаи ҷазо бо сабабҳои муайяни оилавӣ, саломатӣ ё иҷтимоӣ барои муддати маҳдуд берун аз муассисаи иҷрои ҷазо бошад.

Манбаъ ба моддаи 129-и Law No. 05-04 дар Алҷазоир такя карда мегӯяд, ки баъзе маҳбусони дорои рафтори хуб метавонанд то даҳ рӯз бе посбон рухсатии баромадан гиранд.

Фарқи муҳими мақола ин аст, ки дар бисёр низомҳои иҷро рухсатии муваққатӣ ҳуқуқи мутлақи маҳбус нест, балки имтиёзе мебошад, ки маъмурият метавонад ҳангоми иҷро шудани шартҳо диҳад.

26. Иҷрои қисм-қисми ҷазо

Иҷрои қисм-қисм ё фосилавии ҷазо маънои онро дорад, ки ҳабс ба ҷойи як давраи пайваста дар фосилаҳои муайяни вақт иҷро мешавад.

Манбаъ моделҳои иҷрои ҷазо дар рӯзҳои истироҳат ё идҳои расмиро мисол меорад.

Ҳадафи ин усул он аст, ки ҷазои ҳабс бе пурра канда шудани баъзе робитаҳои шахс бо саломатӣ, оила, касб ё ҳаёти иҷтимоӣ иҷро шавад.

Мақола ба як муқаррароти қонунгузории мурофиавии ҷиноятии Фаронса ишора карда мегӯяд, ки қисми боқимондаи ҷазо метавонад бо шартҳои муайян ба қисмҳо ҷудо карда шавад. Манбаъ рақами муқарраротро дар матни англисӣ ҳамчун “Chapter 1-720” нишон медиҳад; навишти техникии ин истинод алоҳида санҷида нашудааст.

27. Фарқи асосӣ байни чаҳор модел

28. Шаъну шарафи инсонӣ ва ҳуқуқҳои маҳбус

Равиши сиёсати ҳуқуқии манбаъ ба андешае асос меёбад, ки иҷрои ҷазо мақоми инсонии шахсро аз байн намебарад.

Маҳдуд шудани озодии маҳбус набояд маънои аз байн рафтани ҳамаи ҳуқуқҳои дигареро дошта бошад, ки иҷрои ҷазо талаб намекунад.

Аммо кадом ҳуқуқҳо дар маҳбас чӣ гуна ва то кадом ҳад истифода мешаванд, бо амният, тартибот, ҳуқуқҳои дигарон ва низоми ҳуқуқии дахлдор якҷоя арзёбӣ мешавад.

29. Ҳудуди иддаои “шартномаҳои байналмилалӣ ин ҳуқуқро эътироф мекунанд”

Дар бахши хулоса манбаъ идомаи ҳаёти ҷинсӣ бо ҳамсарро ба равиши саломатӣ ва ҳуқуқи инсон, ки бисёр санадҳои байналмилалӣ дастгирӣ мекунанд, мепайвандад.

Аммо мақола бо таҳлили рақами модда ё тафсири судии ягон шартномаи мушаххаси байналмилалӣ ҳуқуқи мустақили “conjugal visitation”-ро муайян намекунад.

Аз ин рӯ, дар баёни Verianla таҳқиқот ҳамчун таҳқиқоте пешниҳод намешавад, ки эътирофи қатъӣ ва универсалии ин ҳуқуқро дар ҳуқуқи байналмилалӣ исбот мекунад.

30. Ҳудуди иддаои барқарорсозии манбаъ

Муҳаққиқон бар онанд, ки мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ метавонад тавозуни равониро ҳифз кунад, робитаҳои оилавиро идома диҳад ва иштирок дар барномаҳои барқарорсозиро осон созад.

Аммо манбаъ:

• сатҳи такрори ҷиноят,
• сатҳи хушунати маҳбас,
• шумораи ҷазоҳои интизомӣ,
• натиҷаи шкалаи равонӣ,
• холи якпорчагии оила,
• гурӯҳи назоратӣ

истифода намекунад.

Аз ин рӯ, таъсири амалия ба барқарорсозӣ дар таҳқиқот ба таври миқдорӣ ё сабабӣ чен нашудааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

31. Сохтори таҳқиқот

Дар манбаъ бахши мустақили “Methods” вуҷуд надорад.

Бо назардошти саволи таҳқиқот ва сохтори бахшҳои мақола, ин кор таҳқиқоти доктриналӣ ва муқоисавии ҳуқуқӣ мебошад, ки қонунгузорӣ, назарҳои ҳуқуқи исломӣ ва адабиёти дуюмдараҷаи маҳбасро муқоиса мекунад.

Муаллифон таҳқиқотро ба ду бахши асосӣ тарҳрезӣ кардаанд:

1. Баррасии натиҷаҳои рафтории дохили маҳбас, ки ба маҳрумияти ҷинсӣ нисбат дода мешаванд.
2. Баррасии он ки дар низомҳои муқоисавии иҷрои ҷазо ҳаёти ҳамсарӣ/ҷинсӣ бо кадом усулҳо танзим мешавад.

32. Оё маълумоти нави эмпирикӣ вуҷуд дорад?

Не.

Дар манбаъ:

• намунаи нав,
• пурсиш,
• мусоҳиба,
• таҷриба,
• санҷиши оморӣ,
• қимати p,
• фосилаи эътимод,
• регрессия,
• андозаи таъсир,
• арзёбии клиникӣ

вуҷуд надорад.

33. Сохтори манбаъҳо

Рӯйхати адабиёти мақола аз ду китоб, се мақолаи академӣ ва як манбаи интернетӣ иборат аст.

Таҳқиқот баррасии низомманди адабиёт нест. Стратегияи ҷустуҷӯи пойгоҳи додаҳо, меъёрҳои дохилкунӣ/хориҷкунӣ, арзёбии сифати манбаъ ё дараҷабандии далелҳо гузориш нашудаанд.

34. Натиҷаи асосии якум: Тавозун байни шаъну шарафи инсонӣ ва иҷрои ҷазо

Манбаъ бар он аст, ки сиёсати муосири иҷрои ҷазо набояд танҳо барои интиқом ё азоб додан, балки бо ҳадафи барқарорсозӣ ва бозҳамгироӣ ба ҷомеа тарҳрезӣ шавад.

Ҳифз шудани ҳуқуқҳои инсонии маҳбус ҳатто дар муассисаи иҷрои ҷазо нуқтаи ибтидоии нормативии таҳқиқот аст.

35. Натиҷаи асосии дуюм: Байни кишварҳо модели ягона вуҷуд надорад

Намунаҳои муқоисавӣ нишон медиҳанд, ки барои идома додани ҳаёти ҳамсарӣ ва оилавии маҳбусон модели ягонаи иҷрои ҷазо вуҷуд надорад.

Баъзе низомҳо мулоқоти хусусии ҳамсариро бевосита танзим мекунанд, баъзеҳо модели хонаи оилавӣ ё ташрифи дарозмуддати оилавиро истифода мебаранд; баъзе дигар ин ҳуқуқро ошкоро эътироф намекунанд.

36. Натиҷаи асосии сеюм: Амалия ба инфрасохтори моддӣ ниёз дорад

Эътироф кардани мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ дар қонун худ аз худ кофӣ нест.

Бояд ҷойҳои бехатаре, ки махфиятро ҳифз мекунанд, тартиботи ташриф, санҷиши шахсият ва никоҳ, инчунин низоми амнияти маҳбас ташкил карда шаванд.

Манбаъ махсусан набудани фазои ҷисмониро яке аз сабабҳои амалан иҷро нашудани ҳуқуқ мешуморад.

37. Натиҷаи асосии чорум: Ҷойгоҳи муносибати оилавӣ дар иҷрои ҷазо

Манбаъ робитаҳои оилавиро яке аз унсурҳои дастгиркунандаи раванди барқарорсозӣ мешуморад.

Гуфта мешавад, ки ҳифзи робита бо ҳамсар ва оила метавонад ба бозгашти маҳкумшуда ба ҷомеа баъд аз адои ҷазо кӯмак кунад.

Аммо ин иддао дар таҳқиқот бо таҳлили тӯлонии бозҳамгироӣ ё такрори ҷиноят санҷида нашудааст.

38. Натиҷаи асосии панҷум: Дар ҳуқуқи исломӣ ихтилофи назар вуҷуд дорад

Манбаъ нишон медиҳад, ки баъзе ҳуқуқшиносони исломӣ мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро ҳамчун ҳуқуқ дастгирӣ мекунанд, баъзеҳо онро бо ҳадафи ҳабс мухолиф медонанд, ва баъзеҳо мегӯянд, ки агар манфиати ҷамъиятӣ талаб накунад, бояд иҷозат дода шавад.

Аз ин рӯ, аз манбаъ хулоса кардан мумкин нест, ки “ҳуқуқи исломӣ ба таври қатъӣ як равишро қабул мекунад”.

39. Пешниҳодҳои асосии муҳаққиқон барои Алҷазоир

Дар бахши хулоса муҳаққиқон махсусан барои Алҷазоир се самти ислоҳот пешниҳод мекунанд:

1. Танзими ошкори ҳуқуқӣ барои идомаи ҳаёти ҷинсӣ/оилавии маҳбус бо ҳамсараш дар шароити муайян.
2. Агар мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ мустақиман қабул нашавад, истифодаи муассиртари рухсатии муваққатии баромадан ё иҷрои қисм-қисми ҷазо.
3. Эҷоди ҷойҳои махсуси ҷисмонӣ дар муассисаҳои иҷрои ҷазо, ки мулоқоти маҳрамона метавонад дар онҳо бехатар ва бо эҳтироми шаъну шарафи инсонӣ баргузор шавад.

Манбаъ ҳамчунин изҳор медорад, ки барои татбиқи чунин ислоҳот иродаи сиёсӣ зарур аст.

40. Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад ва намекунад

41. Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

Яке аз ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот ин аст, ки муносибати оилавӣ ва ҳамсариро, ки ҳассос аст ва дар бисёр баҳсҳои иҷрои ҷазо дар пасманзар мемонад, мустақиман ба мавзӯи сиёсати ҳуқуқӣ табдил медиҳад.

Ҷиҳати қавии дуюм он аст, ки танҳо бо танзими як кишвар маҳдуд нашуда, моделҳои гуногуни татбиқро муқоиса мекунад.

Ҷиҳати қавии сеюм он аст, ки масъала на танҳо аз нуқтаи назари ҳуқуқи позитивӣ, балки аз нуқтаи назари ҳуқуқи исломӣ ва ҳадафи барқарорсозии сиёсати иҷрои ҷазо низ баррасӣ мешавад.

Ҷиҳати қавии чорум муҳокима кардани механизмҳои алтернативӣ, аз ҷумла рухсатии муваққатӣ ва иҷрои қисм-қисм, ба ғайр аз мулоқоти ҳамсарӣ мебошад.

42. Маҳдудиятҳои таҳқиқот

Маҳдудияти якум: Таҳқиқот маҷмӯи маълумоти эмпирикии худро надорад.

Маҳдудияти дуюм: Ифодаҳои қавии сабабӣ байни маҳрумияти ҷинсӣ ва рафтор асосан ба манбаъҳои дуюмдараҷа, ки баъзеашон хеле кӯҳнаанд, такя мекунанд.

Маҳдудияти сеюм: Фарқи мафҳумӣ байни рафтори ҷинсии ҳамҷинсии бо ризоият, тамоюли ҷинсӣ ва таҷовузи ҷинсӣ дар манбаъ ҳамеша ба қадри кофӣ равшан нест.

Маҳдудияти чорум: Усули таҳқиқоти аввалияи баъзе маълумоти кӯҳнаи паҳншавӣ, ки манбаъ меорад, ба қадри кофӣ шарҳ дода нашудааст.

Маҳдудияти панҷум: Муосир будани қонунгузории кишварҳои муқоисашуда бо санҷиши низомманд ва расмии қонунгузорӣ нишон дода нашудааст.

Маҳдудияти шашум: Ибораи “Central Bank” дар бахши Урдун аз нигоҳи контекст номуайян менамояд.

Маҳдудияти ҳафтум: Дар бахши мулоқоти оилавӣ модели манзили хусусии дохили маҳбас ва модели баромадан аз муассиса дар як шарҳ омехта шудаанд.

Маҳдудияти ҳаштум: Иддаое, ки санадҳои байналмилалии ҳуқуқи инсон ҳуқуқи мустақили марбут ба ҳаёти ҷинсии маҳбусро эътироф мекунанд, бо таҳлили муфассали шартномавӣ нишон дода нашудааст.

Маҳдудияти нӯҳум: Таъсири барқарорсозӣ бо такрори ҷиноят, натиҷаи рафтор ё муқоисаи назоратӣ чен нашудааст.

43. Арзёбии умумии илмӣ-ҳуқуқӣ

Таҳқиқоти Benmessaoud Hayet ва Larouci Rachid таҳлили муқоисавии ҳуқуқӣ аст, ки муносибати ҳамсарӣ ва оилавии маҳбусро на ҳамчун мавзӯи дуюмдараҷаи ҳуқуқи иҷрои ҷазо, балки ҳамчун қисми баҳси шаъну шарафи инсонӣ ва барқарорсозӣ баррасӣ мекунад.

Равиши асосии сиёсати ҳуқуқии манбаъ ин аст, ки ҳабс озодии шахсро маҳдуд мекунад, аммо аз байн бурдани пурраи ҳамаи робитаҳои инсонӣ, ки иҷрои ҷазо талаб намекунад, наметавонад ба таври худкор бо ҳадафи ҷазо асоснок карда шавад.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро ҳамчун воситае ҳимоя мекунанд, ки метавонад робитаҳои оилавӣ ва устувории равонӣ-иҷтимоии маҳбусро дастгирӣ кунад.

Бо вуҷуди ин, муҳимтарин ҳудуди методологии таҳқиқоти манбаъ ин аст, ки он таъсирҳои барқарорсозӣ ва рафториро, ки ҳимоя мекунад, худ ба таври эмпирикӣ чен намекунад. Хусусан робитаҳо байни маҳрумияти ҷинсӣ ва хашмгинӣ ё рафтори ҷинсии ҳамҷинсӣ ба тафсирҳои манбаъҳои дуюмдараҷаи қадимтаре асос ёфтаанд, ки мақола истифода мекунад.

Аз ин рӯ, таҳқиқот бояд на ҳамчун коре хонда шавад, ки таъсири мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонуниро таҷрибавӣ “исбот мекунад”, балки ҳамчун таҳқиқоти нормативии ҳуқуқӣ, ки чаро ин институт бояд аз нигоҳи ҳуқуқи инсон, муносибатҳои оилавӣ, ҳуқуқи исломӣ ва сиёсати муқоисавии иҷрои ҷазо баррасӣ шавад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Ҳувияти библиографии нашри аслии академӣ

Унвони аслӣ: Activating the legal seclusion system as a mechanism for rehabilitating detainees under comparative penal systems

Муаллифон: Benmessaoud Hayet; Larouci Rachid.

Муассисаи муаллифи якум: University of Abdelhamid Ibn Badis, Mostaganem, Algeria.

Муассисаи муаллифи дуюм: Faculty of Legal and Political Sciences, University of Nouakchott, Mauritania.

Маҷалла: The International Tax Journal.

Ношир: Panel Publishers.

Ҷилд / шумора: 53(3), 2026.

Саҳифаҳо: 1550–1557.

Print ISSN: 0097-7314.

Online ISSN: 3066-2370.

DOI: Дар PDF-и манбаъ ва сабти расмии мақола DOI оварда нашудааст.

Санаи нашр дар саҳифаи расмии мақола: 10-06-2026.

Санаи ирсол: 23 ноябри 2025.

Санаи бозбинӣ: 25 феврали 2026.

Санаи қабул: 5 майи 2026.

Пайванди расмии нашр: https://internationaltaxjournal.online/index.php/itj/article/view/670

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти доктриналӣ/нормативӣ ва муқоисавии ҳуқуқи иҷрои ҷазо.

Вазъи тақриз: Дар сомонаи расмии маҷалла барои ин мақола маълумоти ошкор ва мустақилона тасдиқшаванда дар бораи раванди тақриз муайян нашуд. Аз ин рӯ, вазъи тақриз қатъӣ карда нашудааст.

Муаллифи масъул: Дар PDF-и манбаъ аломати ҷудогонаи “corresponding author” вуҷуд надорад.

Маблағгузорӣ: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи маблағгузорӣ вуҷуд надорад.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Дастрасии маълумот: Дар манбаъ бахши ҷудогонаи дастрасии маълумот вуҷуд надорад; таҳқиқот маҷмӯи нави маълумоти эмпирикӣ тавлид намекунад.

Саҳми муаллифон: Дар манбаъ бахши ҷудогонаи CRediT/саҳми муаллифон вуҷуд надорад.

Сохтори методологии таҳқиқот

Дар манбаъ бахши ҷудогона ва муфассали усул вуҷуд надорад. Вақте саволи таҳқиқот, қонунгузории кишварҳои истифодашуда, назарҳои ҳуқуқи исломӣ, китобҳо ва мақолаҳои академӣ якҷоя арзёбӣ мешаванд, маълум мегардад, ки таҳқиқот хусусияти доктриналӣ ва муқоисавии ҳуқуқӣ дорад.

Дар бахши якум натиҷаҳои рафтории дохили маҳбас, ки ба маҳрумияти ҷинсӣ нисбат дода мешаванд, ва дар бахши дуюм механизмҳои нигоҳ доштани муносибатҳои ҳамсарӣ ва оилавӣ дар низомҳои муқоисавии иҷрои ҷазо баррасӣ шудаанд.

Пурсиши нав, мусоҳиба, таҷриба ё таҳлили омории миқдорӣ анҷом дода нашудааст.

Мақоми таҳқиқоти кӯҳнаи рақамие, ки манбаъ меорад

Таҳқиқоти California аз соли 1982, таҳқиқоти соли 1983, ки гуфта мешавад 17 маҳбасро фаро гирифтааст, ва муқоисаи %2–%15 барои ҷомеа/маҳбас маҷмӯи маълумоти таҳқиқоти мавҷуда нестанд. Ин рақамҳо аз манбаъҳои дуюмдараҷае гирифта шудаанд, ки мақола ба онҳо такя мекунад.

Аз ин рӯ, мақолаи Verianla ин таносубҳоро ҳамчун маълумоти ҷории паҳншавӣ, далели сабабӣ ё ченаки худи муҳаққиқон пешниҳод накардааст.

Номуайяниҳои истилоҳӣ ва матнии дохили манбаъ

Legal seclusion: Азбаски ибораи англисӣ метавонад маънои solitary confinement-ро низ дошта бошад, дар Тоҷикӣ ҳамчун “мулоқоти маҳрамона бо ҳамсари қонунӣ” дар контекст дода шудааст.

Намунаи Урдун: Дар матни англисии манбаъ барои ҷойи мулоқот “Central Bank” навишта шудааст. Гарчанде ин ибора ба контекст мувофиқ намеояд, номуайянии манбаи аслӣ хомӯшона ислоҳ нашудааст.

Мулоқоти оилавӣ: Манбаъ дар як шарҳ ҳам манзилҳои оилавии дохили маҳбас ва ҳам баромадани маҳбус аз муассиса барои ду ё се рӯзро зикр мекунад. Ҳудуди байни ду модел дар худи манбаъ равшан нест.

Иддаои ҳуқуқи байналмилалӣ: Манбаъ мегӯяд, ки бисёр санадҳои байналмилалӣ ҳаёти ҷинсии маҳбусро дастгирӣ мекунанд; аммо азбаски моддаҳои мушаххаси шартномаҳоро таҳлил намекунад, ин иддао ҳамчун тасдиқи мустақили ҳуқуқӣ пешниҳод нашудааст.

Ҳудуди истифодаи илмӣ ва ҳуқуқӣ: Барои муайян кардани он ки дар як кишвари мушаххас ҳуқуқи мулоқоти маҳрамона бо ҳамсар барои маҳбус вуҷуд дорад ё не, ба кадом маҳбусон татбиқ мешавад, муҳлатҳои ҷории мулоқот, шартҳои иҷро ва мақоми конститутсионӣ/байналмилалии ҳуқуқӣ чӣ гунаанд, бояд қонунгузории расмии амалкунандаи ҳамон кишвар ҷудогона баррасӣ шавад.