Массиви Ҷанубии Ouaddaï, минтақаи таҳкурсии пеш аз Кембрий дар Камарбанди Орогении Пан-Африқоии Африқои Марказӣ дар Шарқи Чад аст, ки ҷинсҳои метатаҳшинӣ, интрузияҳои гранитоидӣ, сохторҳои деформатсияи бисёрмарҳилавӣ ва дараҷаҳои гуногуни метаморфизмро ҳамзамон сабт кардааст. Ин таҳқиқот эволютсияи тектоно-метаморфии қисми ҷанубии массивро бо истифодаи якҷояи сохторҳои саҳроӣ, микросохторҳои буришҳои тунук ва химияи минералҳо, ки бо микрозонди электронӣ муайян шудааст, арзёбӣ мекунад.

Муҳаққиқон тақрибан 20 намунаи ҷинсҳои метатаҳшинӣ ҷамъ оварда, 13 намунаи асосиро ба арзёбии муфассали петрографӣ ва минералогӣ дохил намуда, таркиби кимиёвии минералҳое чун гранат, биотит, фенгит/мусковит, шпатҳои саҳроӣ, амфибол ва клинопироксенро омӯхтаанд. Сабти сохторӣ ба се марҳилаи асосии деформатсия ҷудо шудааст: марҳилаи барвақти D1 бо фолиатсияи мураккаби S0/S1, марҳилаи бартаридоштаи D2 бо шистозияти S2, чинҳо, линеатсияҳои кашиши минералӣ ва минтақаҳои буриш, ва марҳилаи дерини D3 бошад бо сохторҳои амудии S3 ва системаҳои тарқишҳои шикананда ифода мешавад.

Сабти метаморфӣ дар тамоми минтақаи таҳқиқот яксон нест. Дар қисми шимолу ғарбӣ маҷмӯаҳои хлорит + серисит + актинолит + эпидот + кварс фатсияи пастдараҷаи шисти сабзро ифода мекунанд, дар ҳоле ки дар ҷанубу шарқ минералҳое чун гранат, биотит, ставролит, силлиманит, кианити нодир, амфибол ва пироксен дараҷаҳои баландтари метаморфизмро нишон медиҳанд. Муаллифон шарҳ медиҳанд, ки дар баъзе ҷинсҳои ҷанубу шарқ боқимондаҳои дараҷаи баланд ҳифз шудаанд ва дар марҳилаи баъдии ретроградӣ минералҳои дараҷаи пасттар, аз ҷумла мусковит, биотит, албит, хлорит, эпидот ва калсит инкишоф ёфтаанд.

Роҳи умумии метаморфие, ки таҳқиқот пешниҳод мекунад, аз маҷмӯаи дараҷаи баланди пироксен + кианит ба маҷмӯаи гранат + силлиманит + биотит ва аз он ҷо ба маҷмӯаи мусковит + биотит + албит ± хлорит равонашудаи эволютсияи ретроградӣ мебошад. Ин шарҳ ҳамчун таърихи тектоно-метаморфие арзёбӣ шудааст, ки бо коҳиш ёфтани ҳарорат ва дараҷаи метаморфизм ҳангоми болоравӣ/эксгуматсияи қишр баъд аз гӯршавӣ ва метаморфизми дараҷаи баланд мувофиқ аст.

Аммо таҳқиқот мустақиман ҳисобкунии нави миқдории термобарометриро анҷом намедиҳад. Фосилаи 300–400 °C барои аз нав кристаллшавии кварс ва фосилаи P > 0,15 GPa, T=500–700 °C барои устувории Fe-ставролит + кварс аз адабиёти қаблии таҷрибавӣ/петрологӣ гирифта шуда, барои шарҳи минералҳо ва микросохторҳои мушоҳидашуда истифода мешавад.

Марҳилаҳои Деформатсияи D1, D2 ва D3 Чиро Ифода Мекунанд?

D1, D2 ва D3 хронологияи сохторӣ мебошанд, ки нишон медиҳанд Массиви Ҷанубии Ouaddaï на дар як лаҳза, балки ҳадди ақал аз се марҳилаи деформатсияи рӯйҳам гузаштааст: D1 бо фолиатсияи барвақтӣ ва кӯтоҳшавии NW–SE, D2 бо шистозият, чинхӯрӣ, линеатсия ва бурише, ки сохторҳои пешинаро қавӣ аз нав ташкил медиҳад, ва D3 бо деформатсияи дертар ва шиканандатар алоқаманд аст.

Фолиатсия, шистозият ва линеатсия чист?

Фолиатсия, сохтори ҳамворист, ки дар ҷинси метаморфӣ аз тартибёбии минералҳо ё қабатҳои таркибан гуногун дар тӯли як сатҳи муайян ба вуҷуд меояд. Вақте ҷинс фишурдашавӣ ва деформатсияро таҷриба мекунад, минералҳои варақшакл мисли слюда метавонанд дар як самт самтгир шаванд; кварс ва шпатҳои саҳроӣ метавонанд кашида ё аз нав кристалл шаванд. Ин тартибёбии умумӣ дар дохили ҷинс сатҳи сохторӣ месозад.

Шистозият, навъи фолиатсияест, ки махсусан бо ҷойгиршавии қавии параллелии минералҳои варақшакл, мисли слюда, намоён мешавад. Дар ифодаҳои S1, S2 ва S3-и таҳқиқот “S” чунин сохторҳои ҳамвориро ифода мекунад.

Линеатсия бошад сохтори хаттӣ аст, на ҳамворӣ. Самтгирии умумии минералҳои кашида, меҳварҳои чин ё сохторҳои хаттие, ки ҳангоми деформатсия ба вуҷуд меоянд, метавонад линеатсия созад. Дар таҳқиқот линеатсияҳои L1 ва L2 барои шарҳи самти деформатсия истифода шудаанд.

S0/S1 чӣ маъно дорад?

S0 одатан қабатбандӣ ё сохтори ибтидоии таҳшинии ҷинсҳоро пеш аз деформатсия, S1 бошад фолиатсияи якуми метаморфӣ/деформатсиониро ифода мекунад. Ин таҳқиқот мегӯяд, ки дар баъзе қисмҳо S0 ва S1 то андозае якҷоя инкишоф ёфта ё аз нав ташкил шудаанд, ки онҳоро равшан ҷудо кардан душвор аст, ва сохторро сатҳи мураккаби S0/S1 меномад.

D1 — марҳилаи якуми деформатсия

D1 бо фолиатсияи барвақти мураккаби S0/S1 дар воҳидҳои ҷинсҳои метатаҳшинӣ муайян мешавад. Манбаъ шарҳ медиҳад, ки сохтори барвақтӣ умуман ба уфуқ наздик ё кунҷаш паст буда, сатҳҳои барвақтӣ зери кӯтоҳшавии самти NW–SE чин хӯрдаанд.

Андозагириҳо ва арзёбии стереографии S0/S1 дар манбаъ ба як самти собит маҳдуд карда намешаванд. Сохторҳои D1 аз NE–SW то NW–SE самтҳои тағйирёбанда нишон медиҳанд; тақсимоти стереографии қутбҳои S1 бо нишебиҳои миёнаи пасти тақрибан 23–24° алоқаманд аст.

Инкишофи линеатсияҳои L1-и вобаста ба D1 дар самти нишебӣ бо чинхӯрии сохторҳои барвақти табақашакл зери кӯтоҳшавии NW–SE, бештар аз ҳаракати бузурги параллели самт, алоқаманд дониста шудааст.

D2 — пурқувваттарин марҳилаи деформатсия

Мувофиқи манбаъ, деформатсияи намоёнтарини минтақаи таҳқиқот D2 аст. Сохтори асосии ҳамвории D2 шистозияти S2 мебошад. S2 махсусан бо самтгирии интихобии шпатҳои саҳроӣ ва ҷойгиршавии варақшакли минералҳои слюда намоён мешавад.

S2 дар баъзе ҷойҳо танҳо сатҳҳои қадимтари S0/S1-ро намебурад; онҳоро ба сохтори худ ворид карда аз нав самтгир мекунад. Ин раванд транспозитсия номида мешавад.

Транспозитсия — ҳолатест, ки сохтори қадимтар бар асари чинхӯрӣ, кашиш ва аз нав самтгир шудан аз ҷониби деформатсияи пурқуввати баъдӣ геометрияи ибтидоии худро қисман гум мекунад ё ба сохтори нав дохил мешавад. Аз ин рӯ, манбаъ дар баъзе ҷинсҳо сохтори муттаҳидшударо ҳамчун S0/S1-2 тавсиф мекунад.

Сохторҳои S2-и вобаста ба D2 умуман самти NE–SW ё NNE–SSW доранд. Дар арзёбии стереографӣ қутбҳои S2 ба нишебиҳои баландтар мувофиқ буда, нишебиҳои миёнаи тақрибан 66–67° гузориш мешаванд.

Ҳангоми D2:

• Фолиатсияи S0/S1 аз нав чин хӯрдааст.
• Чинҳои навъи F2 инкишоф ёфтаанд.
• Линеатсияҳои кашиши минералии L2 ба вуҷуд омадаанд.
• Минтақаҳои буриши милонитӣ инкишоф ёфтаанд.
• Лейкогранитҳои дорои мусковит дар сохторҳои D2 ҷойгир шудаанд.
• Инкишофи син-тектоникии қисми гранатҳо бо D2 алоқаманд дониста шудааст.

Милонит ва минтақаи буриш чист?

Минтақаи буриш, камарбанди танг ё васеи деформатсия аст, ки дар он ҷинсҳо нисбат ба муҳити атроф ба деформатсияи самтдори хеле шадид дучор мешаванд. Агар деформатсия дар шароити кофии пластикӣ рух диҳад, минералҳо метавонанд бидуни шикастан кашида, аз нав кристалл шаванд ва ҷинс текстураи равшани самтдор пайдо кунад.

Милонит, ҷинсест, ки дар натиҷаи буриши шадиди пластикӣ андозаи дона хурд шуда, фолиатсияи қавӣ инкишоф меёбад. Аз нав кристаллшавии динамикии кварс ва самтгирии минералҳо дар таҳқиқот нишонаҳои микросохтории ин раванди деформатсия мебошанд.

Фарқи дохилиманбаъӣ дар самти буриши D2

Манбаъ самти буриши D2-ро яксон гузориш намедиҳад. Шарҳи буриши тунук дар хулоса ва натиҷаҳо буришро dextral, яъне ростҷониба меномад. Аммо дар оғози муҳокима минтақаҳои амудии буриши S2-и D2 sinistral, яъне чапҷониба номида шудаанд.

Аз ин рӯ, дар ин баёни Verianla созиши берун аз манбаъ бо шакли “D2 қатъиян ростҷониба” ё “қатъиян чапҷониба” анҷом дода намешавад. Натиҷаи боэътимод ин аст, ки D2 буриши пурқуввати транспрессивӣ, чинхӯрӣ ва аз нав самтгириро ба вуҷуд овардааст.

Транспрессия чист?

Транспрессия, ҳамзамон мавҷуд будани буриши тӯли самт ва компоненти кӯтоҳшавиест, ки қишрро фишор медиҳад, дар як майдони деформатсия.

Дар фишурдашавии пок қисми асосии ҳаракат бо блокҳои ба ҳам наздикшаванда, дар буриши софи тӯли самт бошад бо блокҳое шарҳ дода мешавад, ки нисбат ба ҳам уфуқӣ лағжиш мекунанд. Дар транспрессия ин ду компоненти ҳаракат ҳамзамон мавҷуданд, бинобар ин ҳам чинҳо ва шистозиятҳо ва ҳам сохторҳои буриши дорои компоненти самтӣ метавонанд инкишоф ёбанд.

Манбаъ чинхӯрии S1 аз ҷониби D2 ва линеатсияи L2-и камнишебро аз нишондиҳандаҳои асосии деформатсияи транспрессивӣ мешуморад.

D3 — марҳилаи дерини деформатсия

D3 бо шистозияти меҳварии S3-и сусттар инкишофёфта ва деформатсияи шикананда тавсиф мешавад. S3 самти ENE ё NE дошта, аксаран нишебиҳои тик ба самти NW–NNW нишон медиҳад.

Қисми муҳими сохторҳои шиканандаи вобаста ба D3 аз тарқишҳои хушки самти NE–SW ва тарқишҳои пуршуда бо маводи аплитӣ ва пегматитӣ иборат аст.

Аплит, одатан ҷинсҳои рагии гранитии майдадона; пегматит бошад ҷинсҳои рагии магмавии дорои кристаллҳои хеле калонро ифода мекунад. Дар таҳқиқот ин рагҳо қисми сохторҳои дерини шиканандаро пур мекунанд.

Фатсияи Метаморфӣ Чист ва Дар Ҷануби Ouaddaï Кадом Фатсияҳо Муайян Шуданд?

Фатсияи метаморфӣ мафҳумест, ки маҷмӯаҳои минералии дар шароити муайяни фишор–ҳарорат якҷоя устуворбударо дар ҷинс тасниф мекунад; ин таҳқиқот гуногунии метаморфиро аз дараҷаи шисти сабз дар шимолу ғарб то амфиболит ва сатҳи гранулити боқимонда дар ҷанубу шарқ ва баъдан ретроградацияи боз ба сӯи фатсияи шисти сабз шарҳ медиҳад.

Метаморфизм чиро тағйир медиҳад?

Метаморфизм аз нав ташкил шудани минералҳо ва текстураҳои пешинаи ҷинс зери таъсири фишор, ҳарорат, деформатсия ва флюидҳо, бе об шудани ҷинс мебошад. Як таркиби ибтидоии ҷинс метавонад дар шароити гуногуни P–T маҷмӯаҳои минералии гуногун ба вуҷуд оварад.

Аз ин рӯ геологҳо на танҳо саволи “кадом минерал ҳаст?”-ро, балки:

• кадом минералҳо якҷоя мавҷуданд,
• кадом минерал минерали дигарро мебурад ё иҳота мекунад,
• кадом минерал ҳамзамон бо фолиатсия сабзидааст,
• кадом минерал ҷойи минерали қадимтарро гирифтааст,
• оё байни ядро ва канори минерал тағйири кимиёвӣ вуҷуд дорад

ҳамаро якҷоя арзёбӣ мекунанд.

Ҷинсҳои пастдараҷаи шимолу ғарб

Намунаи AB15-19 дар қисми шимолу ғарбии таҳқиқот ҳамчун шисти хлоритӣ муайян шудааст. Маҷмӯаи асосии минералӣ хлорит + серисит + актинолит + эпидот + кварс буда, муаллифон онро бо фатсияи шисти сабз алоқаманд мекунанд.

Аз ҷиҳати петрографӣ кварс тақрибан %60–70, серисит %5–10, хлорит %2–5 ва актинолит %10–20 гузориш шудааст.

Дар кристаллҳои кварс хомӯшшавии мавҷнок ва аз нав кристаллшавии динамикӣ мушоҳида мешавад. Инкишофи кристаллҳои нави хурдтар дар атрофи баъзе донаҳои калони қадимии кварс ҳамчун core-and-mantle, яъне микросохтори ядро–мантия шарҳ дода шудааст.

Хомӯшшавии мавҷнок чист?

Дар зери микроскопи поляризатсионӣ кварсе, ки рафтори идеалии яккристаллиро нишон медиҳад, бояд пурра ҳамзамон торик шавад. Агар деформатсияи дохиликристаллӣ бошад, ҳангоми гардондани мизи микроскоп қисмҳои гуногуни кристалл метавонанд дар кунҷҳои гуногун торик шаванд. Ин падида undulose extinction / хомӯшшавии мавҷнок ном дорад ва яке аз нишонаҳои микросохториест, ки деформатсия шудани шабакаи кристаллиро нишон медиҳад.

Аз нав кристаллшавии динамикӣ чист?

Ҳангоми идомаи деформатсия дар ҳарорати баланд дар атрофи кристаллҳои калони қадимӣ кристаллҳои нави хурдтар ва дорои энергияи деформатсионии пасттар пайдо шуда метавонанд. Ин раванд андозаи донаҳоро кам мекунад ва метавонад нишон диҳад, ки деформатсияи ҷинс бештар бо рафтори пластикӣ рух додааст, на бо шикастани морт.

Манбаъ микросохторҳои кварсро бо фосилаи тақрибии 300–400 °C аз нав кристаллшавӣ, ки дар адабиёт дода шудааст, алоқаманд мекунад. Ин фосилаи ҳарорат дар ин таҳқиқот бо термометри мустақили кварс ҳисоб нашудааст.

Микашисти гранатдор — F03a-18b

Дар намунаи микашисти гранатдори F03a-18b текстураи гетерогранулярии лепидобластӣ ва микафолиатсия тавсиф шудааст.

Порфиробласт чист?

Порфиробласт, кристалли метаморфист, ки ҳангоми метаморфизм нисбат ба матритсаи атроф калонтар месабзад. Гранат, ставролит ва минералҳои монанд аксар вақт порфиробласт ҳосил мекунанд.

Мавҷуд будани минералҳои фолиатсияи қадимӣ ё дохилшавиҳои кварс дар дохили порфиробласт метавонад барои муайян кардани робитаи вақти афзоиши порфиробласт бо деформатсия кӯмак кунад.

Микашисти ставролитдор — F04a-18

Дар намунаи F04a-18 кварс, шпатҳои саҳроӣ, биотит, мусковит, гранат ва ставролит якҷоя дида мешаванд. Манбаъ инчунин мавҷудияти силлиманитро гузориш медиҳад.

Кристаллҳои ставролит ҳамчун кашидашуда, тарқишдор, хамшуда ва чархида тавсиф мешаванд. Манбаъ онҳоро барои муҳокимаи робитаи вақтӣ байни метаморфизм ва деформатсия истифода мебарад; аммо ҳамзамон равшан қайд мекунад, ки бинобар кам будани ставролит ва аз нав кристаллшавии шадиди матритса муайян кардани мавқеи дақиқи кристалл нисбат ба марҳилаҳои деформатсия душвор аст.

Ставролит кадом шароитро ифода мекунад?

Ставролит, махсусан дар минтақаи дараҷаи миёнаи ҷинсҳои пелитӣ, минерали муҳими индексӣ мебошад. Манбаъ хусусияти ставролити аз Fe бойро чунин таъкид мекунад:

\[ X_{Mg}=\frac{Mg}{Mg+Fe}<0.3 \]

.

Дар ин ҷо:

• \(Mg\) = миқдори магний дар формулаи минерал,
• \(Fe\) = миқдори оҳан дар формулаи минерал,
• \(X_{Mg}\) = ҳиссаи молярии Mg дар маҷмӯи Mg + Fe.

Манбаъ бо такя ба таҳқиқоти қаблии минералогии таҷрибавӣ устувории Fe-ставролит + кварсро бо:

\[ P>0.15\;GPa,\qquad T=500-700^\circ C \]

фосила алоқаманд мекунад.

Ҳадди муҳими тафсир: Ин фосилаи P–T ҳисоби мустақили термобарометрие нест, ки дар ин мақола барои намунаи F04a-18 анҷом шуда бошад; он арзиши адабиётиест, ки барои майдони таҷрибавии устувории ставролит истифода шудааст.

Гнейси калк-силикатӣ — F06b-18

Гнейси калк-силикатии F06b-18 ҷинси метаморфии аз Ca бойтар аст, ки кварс, шпатҳои саҳроӣ, хорнбленд, пироксен, гранат ва калсит дорад.

Кварс аз нав кристаллшавии динамикӣ нишон медиҳад. Пироксен дар шакли кристаллҳои автоморф–субавтоморф мавҷуд буда, дар атрофи баъзе пироксенҳо инкишофи амфибол мушоҳида мешавад. Гранат тарқишдор буда, дар баъзе ҷойҳо дохилшавиҳои калсит дорад. Калсит ҳамчун фазаи дертар инкишофёфта ва пуркунандаи фосилаҳои байни минералҳо шарҳ дода мешавад.

Пайдарпаии ретроградии метаморфие, ки таҳқиқот пешниҳод мекунад

Пайдарпаие, ки муаллифон аз робитаҳои минералӣ дар қисми ҷанубу шарқӣ баровардаанд:

Пироксен + кианит → гранат + силлиманит + биотит → мусковит + биотит + албит ± хлорит

мебошад.

Манбаъ маҷмӯаи аввалро ҳамчун шароити боқимондаи дараҷаи баланд/гранулитӣ, маҷмӯаи гранат + силлиманит + биотитро ҳамчун дараҷаи амфиболит/амфиболити болоӣ ва маҷмӯаи охиринро ҳамчун табдили ретроградӣ ба сӯи фатсияи шисти сабз шарҳ медиҳад.

Метаморфизми ретроградӣ, инкишофи минералҳои дараҷаи пасттар бар болои минералҳои пешина ҳангоми коҳиш ёфтани ҳарорат ва/ё фишор баъд аз ташаккули ҷинс дар шароити метаморфии баландтар мебошад.

Дар ин таҳқиқот минералҳои дерине чун хлорит, эпидот, мусковит, албит ва калсит ҳамчун нишондиҳандаҳои ин эволютсияи коҳишёбанда истифода мешаванд.

Химияи Минералӣ Чӣ Гуна Тафсири Тектоно-Метаморфиро Дастгирӣ Кард?

Таҳлилҳои микрозонди электронӣ на танҳо ба муайян кардани он ки минерал зери микроскоп ба кадом навъ монанд аст, балки бо чен кардани таносуби элементҳое чун Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, K ва Ti дар сохтори кристаллӣ ба таснифоти кимиёвии биотит, фенгит, албит, гранати алмандин, актинолит–магнезиогорнбленд–tschermakit ва диопсид–геденбергит имкон додаанд.

Таҳлили микрозонди электронӣ чист?

Микрозонди электронӣ, дастгоҳи микроаналитикиест, ки майдони хеле хурди минералро бо шуои мутамаркази электронӣ бомбаборон карда, нурҳои хоси рентгении ҳосилшударо чен мекунад ва ҳамин тавр таркиби элементии минералро миқдоран муайян карда метавонад.

Дар ин таҳқиқот дастгоҳи CAMECA SX100 ва панҷ wavelength-dispersive spectrometer (WDS) истифода шудааст.

Буришҳои тунук бо карбон пӯшонида шуда, химияи минералҳо ҳамроҳ бо тасвирҳои электрони бозпароканда — BSE — чен карда шудааст.

Фарқи шароити манбаъ: матни усул дар як ҷой мегӯяд, ки дастгоҳ дар 20 kV ва 40 nA кор кардааст, баъд аз он фавран шиддати тезонанда 15 kV ва вақти ҳисоб дар пик 10 сония гузориш мешавад. Дар матни манбаъ дақиқ ҷудо карда нашудааст, ки кадом танзим ба кадом марҳилаи таҳлилӣ тааллуқ дорад.

apfu / pfu чӣ маъно дорад?

apfu ё pfu, “atoms per formula unit”, яъне шумораи атомҳо ба ҳар воҳиди формула мебошад. Микрозонд шумораи атомҳоро дар формулаи минерал мустақим чен намекунад; аввал фоизҳои вазнии оксидҳо чен мешаванд, сипас бо истифода аз асоси маълуми оксигении минерал таносубҳои атомӣ ҳисоб карда мешаванд.

Химияи биотит

Биотитҳои микашисти гранатдори F03a-18b ҳамчун аз Fe бой муайян шудаанд. Матни манбаъ барои биотит:

• \(X_{Mg}\) тақрибан 0,3–0,4,
• \(Fe^{2+}/(Fe^{2+}+Mg)\) тақрибан 0,4–0,60,
• Si тақрибан 5,5–5,7 apfu

фосилаҳоро медиҳад ва биотитҳоро байни майдони сидерофиллит–аннит тасниф мекунад.

Матни манбаъ миқдори Ti-ро тақрибан 0,2–1,0 pfu ифода мекунад, дар ҳоле ки арзишҳои намояндагии Ti дар Table 2 тақрибан дар фосилаи 0,150–0,342 pfu мебошанд. Verianla ин фарқро ба як адад маҳдуд намекунад.

Фенгит чист?

Фенгит, таркиби слюдаи сафеди ба гурӯҳи мусковит тааллуқдошта ва нисбатан аз Si бой мебошад. Азбаски дар таҳлилҳои слюдаи намунаи AB06a-19 арзишҳои Si аз 6,3 apfu зиёданд, муаллифон онҳоро ҳамчун фенгит тасниф мекунанд.

Арзишҳои намояндагии Si дар Table 3-и манбаъ тақрибан 6,333–6,794 apfu мебошанд.

Таҳқиқот бо такя ба адабиёт мегӯяд, ки фенгит ва феррифенгит навъҳои слюда мебошанд, ки дар силсилаҳои метаморфии фишорбаланд дида мешаванд.

Ҳадди тафсир: Мавҷудияти фенгит худ аз худ маънои онро надорад, ки дар ин таҳқиқот ҳисоби миқдории фишор анҷом шудааст. Манбаъ ягон муодилаи барометрии асосёфта ба фенгитро истифода накардааст.

Химияи шпатҳои саҳроӣ: An–Ab–Or чӣ маъно дорад?

Таркиби плагиоклаз ва шпатҳои саҳроии ишқорӣ аксаран бо се компоненти асосӣ ифода мешавад:

• An: анортит, CaAl₂Si₂O₈,
• Ab: албит, NaAlSi₃O₈,
• Or: компоненти ортоклаз, KAlSi₃O₈.

Плагиоклаз дар микашисти гранатдори F03a-18b дар матни манбаъ ҳамчун албити аз K камбизоат тавсиф шудааст:

An_4.36–6.86 Ab_{92.43–94.79} Or_0.38–0.85.

Таҳлилҳои намояндагии Table 4 бошад фосилаҳои An тақрибан 4,79–6,86; Ab тақрибан 92,66–94,55 ва Or тақрибан 0,46–0,66-ро медиҳанд. Фосилаҳои матн ва ҷадвал комилан яксон нестанд; азбаски ҷадвал аз таҳлилҳои намояндагӣ иборат аст, ду маҷмӯи маълумот бояд алоҳида нигоҳ дошта шаванд.

Дар гнейси калк-силикатӣ плагиоклаз аз Ca хеле бойтар аст. Дар Table 4 барои F06b-18 An тақрибан %36,5–38,6 ва Ab тақрибан %60,3–62,6 мебошад.

Химияи гранат

Гранат як таркиби ягонаи кимиёвӣ нест. Вобаста ба таносуби Fe, Mg, Mn ва Ca он метавонад аз омехтаи аъзои интиҳоии гуногун иборат бошад.

Компонентҳои асосии гранате, ки таҳқиқот истифода мекунад:

• Alm: алмандин — узви интиҳоии аз Fe бой,
• Py: пироп — узви интиҳоии аз Mg бой,
• Spes: спессартин — узви интиҳоии аз Mn бой,
• Gross: гроссуляр — узви интиҳоии аз Ca бой.

Дар микашисти гранатдори F03a-18b гранатҳо асосан таркиби алмандинӣ доранд ва манбаъ ҳиссаи алмандинро тақрибан %75–85 нишон медиҳад.

Гузориш шудааст, ки гранатҳо аз FeO бой буда, байни ядро ва канор тағйири бузурги кимиёвӣ вуҷуд надорад.

Гранати гнейси калк-силикатии F06b-18 бошад Ca-и бештар дорад; манбаъ мегӯяд, ки дар ин ҷо таносубҳои алмандин ва гроссуляр ба ҳам наздиканд. Ин натиҷа бо минералогияи аз Ca бойи протолити калк-силикатӣ мувофиқ аст.

Чаро профили ядро–канори гранат омӯхта мешавад?

Кристалли гранат ҳангоми метаморфизм бо гузашти вақт месабзад. Агар ҳарорат, фишор ё тақсимоти элементҳо дар матритса дар ҷараёни афзоиш тағйир ёбад, ядро ва канори кристалл метавонанд таркиби гуногун нишон диҳанд. Инро зоналияти кимиёвӣ меноманд.

Дар ин таҳқиқот гуфта мешавад, ки тағйири назарраси кимиёвӣ байни таркиби ядро ва канори гранатҳои омӯхташуда маҳдуд аст.

Химияи амфибол

Амфиболҳои гнейси калк-силикатии F06b-18 тибқи таснифоти Figure 9a-и манбаъ:

• актинолит,
• магнезио-хорнбленд,
• tschermakit

таркибҳоро дар бар мегиранд.

Гуногунии таркибии амфиболҳо барои арзёбии нишонаҳои эволютсияи метаморфӣ ва реаксияҳои гуногун дар дохили ҷинс истифода шудааст.

Манбаъ дар доираи адабиёт мегӯяд, ки амфиболҳои дорои OH, мисли tschermakit, метавонанд дар ҳарорати баланд ба минералҳои зичтар ва беоб — масалан пироксен ё гранат — табдил ёбанд.

Химияи клинопироксен

Клинопироксенҳои F06b-18 дар диаграммаи таснифоти Ca–Fe–Mg таркиби мобайнии байни диопсид ва геденбергит нишон медиҳанд.

Диопсид узви интиҳоии Ca-клинопироксени аз Mg бой, геденбергит бошад аз Fe бойтарро ифода мекунад. Пироксенҳои ин таҳқиқот байни ин ду узви интиҳоӣ ҷойгиранд.

Манбаъ мегӯяд, ки чунин таркибҳои диопсид–геденбергит метавонанд дар протолитҳои таҳшинии аз Ca бой, ки метаморфизм дидаанд, ба назар расанд.

Паёми асосии илмии химияи минералӣ

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Заминаи геологии минтақаи таҳқиқот

Массиви Ouaddaï яке аз калонтарин баромадҳои Кембрийгапеш дар Чад буда, дар самти шимол–ҷануб зиёда аз 500 km тӯл кашида, то минтақаи Darfur дар Судон идома меёбад.

Шимоли массив бештар бо ҷинсҳои мигматитӣ ва плутонӣ, ҷануб бошад бо ҷинсҳои метатаҳшинии дараҷаи пасттар, ки плутонҳои гранодиоритӣ ва лейкогранитӣ онҳоро мебуранд, тавсиф мешавад.

Таҳқиқоти қаблии геохронологие, ки манбаъ овардааст, нишон медиҳанд, ки фаъолияти магмавӣ дар ҷануби Ouaddaï ба давраи Пан-Африқоӣ алоқаманд буда, баъзе гранитҳо синни тақрибан 538 ± 5 Ma ва 540 Ma медиҳанд. Инҳо синнҳои нав ченшуда дар ин мақола нестанд.

Намунагирии саҳроӣ

Дар таҳқиқот тақрибан 20 намунаи ҷинсҳои метатаҳшинӣ ҷамъоварӣ ва буришҳои тунуки петрографӣ омода шудаанд. 13 намунаи асосие, ки барои микросохтор ва тафсири метаморфӣ махсусан мувофиқ дониста шудаанд, дар Table 1 оварда шудаанд.

Ихтисорот: Grt=гранат; Bt=биотит; Pl=плагиоклаз; Mus=мусковит; Qtz=кварс; St=ставролит; Hbl=хорнбленд; Px=пироксен; Kfs=K-шпати саҳроӣ; Cal=калсит; Phg=фенгит; Chl=хлорит; Ser=серисит; Ep=эпидот; Amp=амфибол.

Усули микрозонди электронӣ

Таҳлилҳои химияи минералӣ дар лабораторияи GeoRessources / SCMEM-и Université de Lorraine дар Фаронса бо микрозонди электронии CAMECA SX100 анҷом дода шудаанд.

Дастгоҳ бо панҷ спектрометри WDS муҷаҳҳаз аст. Манбаъ менависад, ки рӯйпӯши карбонӣ тақрибан 50 µm аст; ин арзиш дар манбаъ бо ҳамин воҳид дода шуда, аз ҷониби Verianla ба ғафсии дигар табдил дода нашудааст.

Барои тасвирҳои BSE ва таҳлилҳои кимиёвӣ дар манбаъ шароити 20 kV ва 40 nA нишон дода мешавад, дар ҳамон абзац инчунин шиддати тезонандаи 15 kV ва вақти ҳисобкунии 10 сония дар пик гузориш мешавад. Азбаски фарқи вазифавии ин ду шароити дастгоҳ равшан нест, ҳарду нигоҳ дошта шудаанд.

Натиҷаҳои стереографии S1 ва S2

Сояҳои фишор чиро нишон медиҳанд?

Дар намунаи F04a-18 дар атрофи гранат сояҳои фишории навъи σ тавсиф шудаанд.

Сояи фишор, микросохтори думмонандест, ки ҳангоми деформатсия дар паси порфиробласти нисбатан сахттар, мисли гранат, аз маводи нисбатан камдеформатсияшуда ё аз нав кристаллшуда ба вуҷуд меояд.

Манбаъ бо истифода аз думҳои кварсӣ дар атрофи гранат ва ду самтгирии гуногуни слюда ҳадди ақал ду насли слюдаро муайян мекунад:

• слюдаҳои қадимтари моили вобаста ба S1,
• слюдаҳои дертаре, ки бо S2 алоқаманданд.

Робитаи гранат бо ин сохторҳо аз ҷониби муаллифон ҳамчун нишонаи он шарҳ дода шудааст, ки афзоиши гранат ҳамзамон бо деформатсияи D2 ё ба D2 наздик алоқаманд будааст.

Муқобилияти метаморфии шимолу ғарб–ҷанубу шарқ

Шарҳи геодинамикии муаллифон

Таҳқиқот бар он аст, ки Массиви Ҷанубии Ouaddaï танҳо аз қишри нави дар давраи Неопротерозой ташаккулёфта иборат нест; он таърихи мураккаберо сабт кардааст, ки дар он маводи қадимтари қитъавӣ тавассути эрозия, таҳшиншавӣ, гӯршавӣ, метаморфизм, обшавии қисман ва болоравии дубора коркард шудааст.

Пайдарпаии васеи геодинамикие, ки дар муҳокимаи муаллифон пешниҳод шудааст:

1. Эрозия ва таҳшиншавии маводи қадимии қитъавӣ.
2. Рифтшавӣ ва тунукшавии қишр.
3. Интрузияҳои дайкҳои мафикӣ ҳамзамон бо таҳшиншавии карбонат.
4. Пайвастани баъдии қишри қитъавии рифтшуда ба бархӯрди қитъавӣ.
5. Ғафсшавии қишр, метаморфизм ва гармшавӣ.
6. Обшавии қисмии ҷинсҳои метатаҳшинӣ ва инкишофи лейкогранит.
7. Метаморфизми ретроградӣ ва эксгуматсия.

Манбаъ ин сенарияро дар чаҳорчӯбаи даври Wilson муҳокима мекунад.

Даври Wilson чист?

Даври Wilson, модели консептуалиест, ки даври дарозмуддати тектоникиро бо рифтшавӣ ва ҷудошавии қишри қитъавӣ, инкишофи муҳити уқёнусӣ, сипас басташавӣ тавассути наздикшавӣ ва субдуксия ва бархӯрди дубораи қитъаҳо тавсиф мекунад.

Дар ин таҳқиқот шарҳи он ки қишри рифтшудаи Ҷануби Ouaddaï, ки маводи қадимии қитъавӣ дорад, баъдан ба бархӯрди қитъавии Пан-Африқоӣ дохил шудааст, дар ҳамин чаҳорчӯба дода мешавад.

Маҳдудиятҳои синнусолӣ барои D1 ва D2

Дар дохили худи таҳқиқот датагузории нави U–Pb анҷом дода нашудааст. Синнҳое, ки дар муҳокима истифода мешаванд, аз таҳқиқоти пешина гирифта шудаанд.

Аз ин рӯ, арзишҳои 620 Ma ё 602 ± 3 Ma синнҳое нестанд, ки аз таҳлилҳои микрозонди ин мақола гирифта шудаанд.

Робита бо минерализатсияи тилло дар кадом сатҳ аст?

Дар муҳокима гуфта мешавад, ки самтҳои ҳаракати NW–SE ва линеатсияҳои L1–L2 дар сохторҳои D1–D2 метавонанд бо самти рагҳои кварсии тиллодоре, ки қаблан дар минтақа муайян шудаанд, алоқаманд бошанд.

Ҳадди тафсир: Ин таҳқиқот миқдори нави тилло, захираи маъдан, синни минерализатсия ё потенсиали иқтисодии тиллоро намесанҷад. Робита бо рагҳои тилло муқоисаи самтгирии сохторӣ бо таҳқиқоти қаблии минтақавӣ мебошад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар ҷинсҳои метатаҳшинии Ҷануби Ouaddaï ҳадди ақал се марҳилаи деформатсияро муайян кардан мумкин аст.
• D1 бо фолиатсияи барвақтии мураккаби S0/S1 алоқаманд аст.
• D2 пурқувваттарин азнавташкилдиҳии сохториро дар минтақаи таҳқиқот ба вуҷуд овардааст.
• Ҳангоми D2 шистозияти S2, чинҳои F2, линеатсияҳои L2 ва сохторҳои буриш инкишоф ёфтаанд.
• Қисме аз лейкогранитҳои мусковитдор ҷойгиршавии ҳамзамон/алоқаманд бо минтақаҳои буриши D2 нишон медиҳанд.
• D3 марҳилаи дертар ва шиканандатари деформатсия мебошад.
• Қисмҳои шимолу ғарб ва ҷанубу шарқ дараҷаи якхелаи метаморфизмро нишон намедиҳанд.
• Дар шимолу ғарб маҷмӯаҳои минералии пастдараҷаи шисти сабз мавҷуданд.
• Дар ҷанубу шарқ маҷмӯаҳои миёна–баланд ва минералҳои боқимондаи дараҷаи баланд мавҷуданд.
• Бар болои маҷмӯаҳои минералии дараҷаи баланд минералҳои фатсияи шисти сабз инкишоф ёфтаанд.
• Химияи микрозондии биотит, фенгит, шпатҳои саҳроӣ, гранат, амфибол ва клинопироксен хусусиятҳои минералогии литологияҳои гуногунро дастгирӣ мекунад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот мустақим дастгирӣ намекунад

• Таҳқиқот барои тамоми Массиви Ҷанубии Ouaddaï роҳи баландҳалшавандаи P–T–t-ро ҳисоб накардааст.
• Термометрияи гранат-биотит ё барометрияи миқдории навъи GASP истифода нашудааст.
• Арзиши 500–700 °C ва P > 0,15 GPa барои ставролит бевосита аз ин намуна ҳисоб нашудааст.
• Фосилаи 300–400 °C барои кварс натиҷаи нави термометри мустақил нест.
• Самти буриши D2 дар дохили манбаъ пайваста танҳо дар як самт гузориш нашудааст.
• Ин таҳқиқот таҳлили нави синни U–Pb анҷом надодааст.
• Синнҳои 602 ± 3 Ma, тақрибан 620 Ma ва 538–540 Ma аз таҳқиқоти пешина оварда шудаанд.
• Таҳқиқот миқдори нави минерализатсияи тилло ё ҳисобкунии захираи иқтисодиро анҷом надодааст.
• Тафсирҳои фатсияи метаморфӣ маънои онро надоранд, ки дар ҳар нуқтаи массив як маҷмӯаи минералии якхела мавҷуд аст.

Номуайяниҳои муҳими гузоришӣ дар дохили манбаъ

• Самти буриши D2: дар хулоса ва натиҷаҳо dextral; дар оғози муҳокима sinistral истифода шудааст.
• Шиддати микрозонд: дар як абзаци усул арзишҳои 20 kV / 40 nA ва ҳамчунин 15 kV гузориш шудаанд.
• Истиноди ҷадвали амфибол: гарчанде дар бахши амфибол “Table 7” гуфта шудааст, таҳлилҳои амфибол дар Table 6 ва клинопироксенҳо дар Table 7 мебошанд.
• Сарлавҳаи Table 6: бо вуҷуди он ки ҷадвал таҳлилҳои амфиболро дорад, дар эзоҳи сарлавҳа “garnet” навишта шудааст.
• Сарлавҳаи Table 7: бо вуҷуди он ки ҷадвал таҳлилҳои клинопироксенро дорад, дар эзоҳи сарлавҳа боз “garnet” навишта шудааст.
• Biotit Ti: матн барои Ti фосилаи тақрибан 0,2–1,0 pfu медиҳад, дар ҳоле ки арзишҳои намояндагии Table 2 фосилаи тангтар доранд.
• Шпатҳои саҳроӣ: фосилаи умумии An–Ab–Or дар матн бо арзишҳои минимум–максимуми таҳлилҳои намояндагии Table 4 комилан яксон нест.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: TECTONIC STRUCTURES AND METAMORPHIC FACIES CHARACTERIZATION OF THE PAN-AFRICAN SOUTHERN OUADDAÏ MASSIF (EASTERN CHAD): CONSTRAINTS FROM FIELD OBSERVATIONS, MICROSTRUCTURES AND MINERAL CHEMISTRY

Муаллифон: Malik Hisseine Malik; Félix Nenadji Djerossem; Moussa Isseini; Gilbert François NgonNgon; Issaka Ousman Al-Gadam; Akumbom Vishiti.

Муаллифи масъул: Malik Hisseine Malik.

Муассиса 1: University Polytechnic of Mongo, Department of Mining and Geology, BP: 4377 Mongo, Chad.

Муассиса 2: Iriba National Higher Institute of the Sahara and Sahel, Department of Mining, New and Renewable Energies, Chad.

Муассиса 3: University of N'Djamena, Department of Geology, Faculty of Exact and Applied Sciences of Farcha, BP: 1027, Chad.

Муассиса 4: Laboratory of Geosciences, Natural Resources and Environment, Faculty of Sciences, University of Douala, P.O. Box 24155 Douala, Cameroon.

Муассиса 5: Department of Civil Engineering, The University Institute of Technology (IUT), University of Douala, P.O. Box 8698, Douala, Cameroon.

Маҷалла: International Journal of Advanced Research.

Ҷилд / шумора: 14 / 08.

Саҳифаҳо: 1583–1604.

Нашр: Август 2026.

Санаи қабул барои баррасӣ: 18 Июн 2026.

Санаи қабул: 20 Июл 2026.

DOI: 10.21474/IJAR01/24074.

Навъи манбаъ: Research Article-и дар маҷаллаи тақризшаванда нашршуда; таҳқиқоти геологияи саҳроӣ, геологияи сохторӣ, петрография, микросохтор ва химияи минералӣ бо микрозонди электронӣ.

Ҳолати тақриз: Ҳуҷҷатҳои ҷории нашри International Journal of Advanced Research нишон медиҳанд, ки тақризи кушода истифода мешавад. Дар ин баррасии Verianla гузоришҳои тақризии махсуси ҳамин мақола алоҳида тасдиқ нашудаанд.

Ношир: Дар ҳуҷҷатҳои ҷории маҷалла Jana Publication and Research LLP нишон дода шудааст.

Литсензия: Creative Commons Attribution 4.0 International — CC BY 4.0.

Калидвожаҳо: metasediments; tectono-metamorphic; Pan-African orogen; Southern Ouaddaï massif; Chad.

Намунагирӣ: Тақрибан 20 намунаи метатаҳшинӣ; 13 намунаи асосӣ дар Table 1 ба таври муфассал рӯйхат шудаанд.

Петрография: Мушоҳидаҳои буриши тунук, таҳлили модалии минералҳо ва арзёбии микросохтор.

Дастгоҳи химияи минералӣ: Микрозонди электронии CAMECA SX100; панҷ спектрометри WDS.

Лаборатория: SCMEM / GeoRessources Laboratory, University of Lorraine, Vandœuvre-lès-Nancy, France.

Шароити микрозонд дар манбаъ: Дар баробари 20 kV ва 40 nA, инчунин шиддати тезонандаи 15 kV ва вақти ҳисобкунии 10 сония дар пик гузориш шудааст; фарқ дар манбаъ равшан нест.

Биотит: F03a-18b; аз Fe бой; майдони сидерофиллит–аннит; дар матни манбаъ XMg тақрибан 0,3–0,4.

Фенгит: AB06a-19; Si >6,3 apfu.

Плагиоклази F03a-18b: Албити аз K камбизоат; дар матни манбаъ An4.36–6.86Ab92.43–94.79Or0.38–0.85.

Гранат: Дар микашистҳо алмандин бартарӣ дорад; манбаъ тақрибан %75–85 алмандинро гузориш медиҳад. Дар гнейси калк-силикатии F06b-18 ҳиссаи гроссуляр ба таври назаррас зиёд мешавад.

Амфибол: F06b-18; таркибҳои актинолит, магнезио-хорнбленд ва tschermakit.

Клинопироксен: F06b-18; таркиби мобайнии диопсид–геденбергит.

D1: Фолиатсияи мураккаби S0/S1; сохтори барвақтии камнишеб ва шарҳи кӯтоҳшавии NW–SE.

D2: Шистозияти S2, транспозитсия, чинҳои F2, линеатсияҳои L2, буриш ва ҷойгиршавии лейкогранити син-D2. Самти буриш дар манбаъ ҳамчун dextral/sinistral гуногун гузориш шудааст.

D3: S3-и самти ENE–NE ва системаҳои тарқиш/рагҳои аплит–пегматити шиканандаи асосан NE–SW.

Шарҳи метаморфӣ: Дар шимолу ғарб маҷмӯаҳои пастдараҷаи шисти сабз; дар ҷанубу шарқ маҷмӯаҳои минералии амфиболити миёна–баланд ва гранулитии боқимонда; ретроградацияи дерини шисти сабз.

Пайдарпаии ретроградии пешниҳодкардаи муаллифон: Пироксен + кианит → гранат + силлиманит + биотит → мусковит + биотит + албит ± хлорит.

Шарҳи ҳарорати кварс: Тақрибан 300–400 °C; шарҳ бар асоси адабиёти қаблии микросохторӣ аст, ҳисоби нави термометрӣ нест.

Шарҳи шароити ставролит: P >0,15 GPa ва T=500–700 °C; интиқоли майдони таҷрибавии устувории Fe-ставролит + кварс аз адабиёт аст.

Ҳадди геохронологӣ: Мақола датагузории нави синнусолӣ анҷом намедиҳад. Синни 602 ± 3 Ma-и лейкогранити син-тектоникӣ ва синнҳои дигари истифодашуда дар муҳокима аз таҳқиқоти қаблии U–Pb гирифта шудаанд.

Маблағгузорӣ / сипосгузорӣ: Бахши алоҳидаи Funding вуҷуд надорад. Дар бахши Acknowledgement гуфта мешавад, ки мақола аз қисми рисолаи доктории Malik Hisseine Malik таҳия шудааст, ҳангоми докторантура аз стипендияи Agence Universitaire de la Francophonie (AUF) истифода шудааст ва кори рисола дар доираи лоиҳаи AUF DRACGL-2017-005 анҷом ёфтааст.

Лоиҳа: “Geodynamic controls of gold, uranium and rare metal concentrations during the Pan-African orogeny: Example of the Central African Orogenic Belt (Chad, Cameroon and Central African Republic)”.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар PDF-и асосӣ изҳороти алоҳидаи Conflict of Interest вуҷуд надорад.

Дастрасии маълумот: Дар PDF-и асосӣ изҳороти алоҳидаи Data Availability вуҷуд надорад.

Саҳми муаллифон: Дар PDF-и асосӣ бахши CRediT ё бахши алоҳидаи саҳми муаллифон вуҷуд надорад.

Саҳми баробар: Дар PDF-и асосӣ изҳороти саҳми баробар/ҳаммуаллифи аввал вуҷуд надорад.

Preprint: Дар PDF-и асосӣ маълумоти preprint дода нашудааст.

Ҳадди усулӣ: Таҳқиқот аз маҷмӯаҳои минералӣ, микросохторҳо ва химияи минералӣ дараҷа ва эволютсияи метаморфиро шарҳ медиҳад; моделсозии пурраи миқдории P–T pseudosection ё ҳисоби нави термобарометриро пешниҳод намекунад.

Ёддошти мувофиқати дохилиманбаъӣ 1: Самти буриши D2 байни хулоса/натиҷа ва муҳокима ҳамчун dextral–sinistral гуногун гузориш шудааст.

Ёддошти мувофиқати дохилиманбаъӣ 2: Дар шароити кори микрозонд 20 kV / 40 nA ва инчунин 15 kV дар як абзаци усул ҷой доранд.

Ёддошти мувофиқати дохилиманбаъӣ 3: Дар рақами ҷадвали бахши амфибол ва ифодаҳои “garnet” дар сарлавҳаҳои Table 6–7 номувофиқии таҳрирӣ вуҷуд дорад.