Janubiy Ouaddaï massivi, Sharqiy Chaddagi Markaziy Afrika Pan-Afrika orogenik kamarida joylashgan, metachoʻkindi jinslar, granitoid intruziyalar, koʻp bosqichli deformatsiya tuzilmalari va turli metamorfik darajalarni birgalikda qayd etgan Kembriygacha boʻlgan fundament hududidir. Ushbu tadqiqot massivning janubiy qismidagi tektono-metamorfik evolyutsiyani dala tuzilmalari, yupqa kesim mikrotuzilmalari va elektron mikroprob orqali aniqlangan mineral kimyosini birgalikda qoʻllab baholaydi.

Tadqiqotchilar taxminan 20 ta metachoʻkindi jins namunasini toʻplab, 13 ta asosiy namunani batafsil petrografik va mineralogik baholashga kiritgan hamda granat, biotit, fengit/muskovit, dala shpati, amfibol va klinopiroksen kabi minerallarning kimyoviy tarkibini oʻrgangan. Tuzilmaviy qayd uch asosiy deformatsiya bosqichiga ajratilgan: erta D1 bosqichi S0/S1 qoʻshma foliasiyasi bilan, ustun D2 bosqichi S2 shistozligi, burmalar, mineral choʻzilish lineatsiyalari va siljish zonalari bilan, kech D3 bosqichi esa tik S3 tuzilmalari va moʻrt yoriq tizimlari bilan ifodalanadi.

Metamorfik qayd tadqiqot hududi boʻylab bir xil emas. Shimoli-gʻarbiy qismda xlorit + seritsit + aktinolit + epidot + kvars assotsiatsiyalari past darajali yashilshist fatsiyasini ifodalasa, janubi-sharqda granat, biotit, stavrolit, sillimanit, kam uchraydigan kianit, amfibol va piroksen kabi minerallar yuqoriroq metamorfik darajalarni koʻrsatadi. Mualliflar janubi-sharqdagi ayrim jinslarda yuqori darajali qoldiqlar saqlanganini va keyingi retrograd bosqichda muskovit, biotit, albit, xlorit, epidot hamda kalsit kabi pastroq darajali minerallar rivojlanganini talqin qiladi.

Tadqiqot taklif qilgan umumiy metamorfik yoʻl yuqori darajali piroksen + kianit assotsiatsiyasidan granat + sillimanit + biotit assotsiatsiyasiga va undan muskovit + biotit + albit ± xlorit assotsiatsiyasiga tomon retrograd evolyutsiyadir. Bu talqin koʻmilish va yuqori darajali metamorfizmdan keyin qobiqning koʻtarilishi/eksgumatsiyasi paytida harorat va metamorfik darajaning pasayishiga mos tektono-metamorfik tarix sifatida baholangan.

Biroq tadqiqot bevosita yangi miqdoriy termobarometriya hisobini bajarmaydi. Kvars qayta kristallanishi uchun koʻrsatilgan 300–400 °C oraligʻi va Fe-stavrolit + kvars barqarorligi uchun berilgan P > 0,15 GPa, T=500–700 °C oraligʻi avvalgi eksperimental/petrologik adabiyotlardan olinib, kuzatilgan minerallar va mikrotuzilmalarni talqin qilishda qoʻllanadi.

D1, D2 va D3 Deformatsiya Bosqichlari Nimani Ifodalaydi?

D1, D2 va D3 Janubiy Ouaddaï massivining bir paytda emas, bir-birining ustiga tushgan kamida uch deformatsiya bosqichidan oʻtganini ifodalovchi tuzilmaviy xronologiyadir: D1 erta foliasiya va NW–SE qisqarish bilan, D2 oldingi tuzilmalarni kuchli qayta tashkil etuvchi shistozlik, burmalanish, lineatsiya va siljish bilan, D3 esa kech va moʻrtroq deformatsiya bilan bogʻlanadi.

Foliasiya, shistozlik va lineatsiya nima?

Foliasiya, metamorfik jinsda minerallar yoki tarkibi turlicha qatlamlarning muayyan tekislik boʻylab tartiblanishi natijasida hosil boʻladigan tekislik tuzilmasidir. Jins siqilish va deformatsiyani boshdan kechirganda slyuda kabi plastinkasimon minerallar bir yoʻnalishda yoʻnalishi, kvars va dala shpatlari choʻzilishi yoki qayta kristallanishi mumkin. Bu umumiy tartiblanish jins ichida tuzilmaviy tekislik hosil qiladi.

Shistozlik, ayniqsa slyuda kabi plastinkasimon minerallarning kuchli parallel joylashuvi bilan ajralib turadigan foliasiya turidir. Tadqiqotdagi S1, S2 va S3 ifodalarida “S” shunday tekislik tuzilmalarini anglatadi.

Lineatsiya esa tekislik emas, chiziqli tuzilmadir. Choʻzilgan minerallar, burma oʻqlari yoki deformatsiya paytida hosil boʻlgan chiziqli tuzilmalarning umumiy yoʻnalishi lineatsiya hosil qilishi mumkin. Tadqiqotda L1 va L2 lineatsiyalari deformatsiya yoʻnalishini talqin qilishda qoʻllangan.

S0/S1 nimani anglatadi?

S0 odatda jinslarning deformatsiyadan oldingi birlamchi qatlamlanishi yoki choʻkindi tuzilmasini, S1 esa birinchi metamorfik/deformatsion foliasiyani anglatadi. Tadqiqot ayrim qismlarda S0 va S1 bir-biridan aniq ajratib boʻlmaydigan darajada birga rivojlangan yoki qayta tashkil topganini bildiradi va tuzilmani S0/S1 qoʻshma yuzasi deb ataydi.

D1 — birinchi deformatsiya bosqichi

D1 metachoʻkindi jins birliklaridagi erta qoʻshma S0/S1 foliasiyasi bilan aniqlanadi. Manba erta tuzilma umuman gorizontalga yaqin yoki past burchakli boʻlganini va erta yuzalar NW–SE yoʻnalishidagi qisqarish ostida burmalanganini talqin qiladi.

Manbada S0/S1 uchun berilgan oʻlchovlar va stereografik baholash bitta qatʼiy yoʻnalishga keltirilmaydi. D1 tuzilmalari NE–SWdan NW–SEgacha oʻzgaruvchi yoʻnalishlarni koʻrsatadi; S1 qutblarining stereografik taqsimoti taxminan 23–24° oʻrtacha past qiyaliklar bilan bogʻlanadi.

D1 bilan bogʻliq L1 lineatsiyalarining qiyalik yoʻnalishida rivojlanishi erta tabulyar tuzilmalarning katta yoʻnalish-parallel harakatdan koʻra NW–SE qisqarish ostida burmalanishi bilan bogʻlangan.

D2 — eng kuchli deformatsiya bosqichi

Manbaga koʻra tadqiqot hududidagi eng yaqqol deformatsiya D2. D2ning asosiy tekislik tuzilmasi S2 shistozligidir. S2 ayniqsa dala shpatlarining afzal yoʻnalishi va slyuda minerallarining plastinkasimon joylashuvi bilan yaqqol namoyon boʻladi.

S2 ayrim joylarda eskiroq S0/S1 yuzalarini shunchaki kesib qolmaydi; ularni oʻz tuzilmasiga qoʻshib qayta yoʻnaltiradi. Bu jarayon transpozitsiya deb ataladi.

Transpozitsiya — eski tuzilmaning keyingi kuchli deformatsiya tomonidan burmalanishi, choʻzilishi va qayta yoʻnaltirilishi natijasida uning dastlabki geometriyasi qisman yoʻqolishi yoki yangi tuzilma tarkibiga qoʻshilishidir. Shu sabab manba ayrim jinslarda birlashgan tuzilmani S0/S1-2 deb belgilaydi.

D2 bilan bogʻliq S2 tuzilmalari odatda NE–SW yoki NNE–SSW yoʻnalishli. Stereografik baholashda S2 qutblari yuqoriroq qiyaliklarga mos keladi va oʻrtacha taxminan 66–67° qiyaliklar qayd etiladi.

D2 davomida:

• S0/S1 foliasiyasi qayta burmalangan.
• F2 turidagi burmalar rivojlangan.
• L2 mineral choʻzilish lineatsiyalari hosil boʻlgan.
• Milonitik siljish zonalari rivojlangan.
• Muskovitli leykogranitlar D2 tuzilmalariga joylashgan.
• Granatlarning bir qismining sin-tektonik rivojlanishi D2 bilan bogʻlangan.

Milonit va siljish zonasi nima?

Siljish zonasi, jinslar atrofidagiga nisbatan ancha kuchli yoʻnalgan deformatsiyaga uchragan tor yoki keng deformatsiya kamaridir. Deformatsiya yetarlicha plastik sharoitda sodir boʻlsa, minerallar sinmasdan choʻzilishi, qayta kristallanishi va jins aniq yoʻnalgan tekstura olishi mumkin.

Milonit, kuchli plastik siljish natijasida don oʻlchami kichraygan va kuchli foliasiya rivojlangan jinsdir. Tadqiqotdagi kvarsning dinamik qayta kristallanishi va mineral yoʻnalishlari bu deformatsiya jarayonining mikrotuzilmaviy koʻrsatkichlaridir.

D2 siljish yoʻnalishidagi manba ichki farqi

Manba D2 siljish yoʻnalishini bir xil tarzda bermaydi. Qisqa xulosa va natijalar boʻlimidagi yupqa kesim talqini siljishni dextral, yaʼni oʻng yonlama deb ifodalaydi. Muhokama boshida esa D2ga oid tik S2 siljish zonalari sinistral, yaʼni chap yonlama deb atalgan.

Shu sababli ushbu Verianla bayonida “D2 aniq oʻng yonlama” yoki “aniq chap yonlama” degan manbada yoʻq yarashtirish qilinmaydi. Ishonch bilan aytiladigan natija D2 kuchli transpression siljish, burmalanish va qayta yoʻnalishni hosil qilganidir.

Transpressiya nima?

Transpressiya, bir deformatsiya maydonida yoʻnalish boʻylab siljish va qobiqni siquvchi qisqarish komponentining birgalikda mavjud boʻlishidir.

Sof siqilishda harakatning asosiy qismi bir-biriga yaqinlashuvchi bloklar bilan, sof yoʻnalishli siljishda esa bir-biriga nisbatan gorizontal siljuvchi bloklar bilan tushuntiriladi. Transpressiyada bu ikki harakat komponenti bir vaqtda boʻlgani uchun burmalar va shistozliklar bilan birga yoʻnalish komponentli siljish tuzilmalari rivojlanishi mumkin.

Manba S1ning D2 tomonidan burmalanishi va yengil qiyalikli L2 lineatsiyasini transpression deformatsiyaning asosiy koʻrsatkichlari sifatida talqin qiladi.

D3 — kech deformatsiya bosqichi

D3 sustroq rivojlangan S3 oʻq tekisligi shistozligi va moʻrt deformatsiya bilan tavsiflanadi. S3 ENE yoki NE yoʻnalishli boʻlib, koʻpincha NW–NNW tomonga tik qiyaliklar koʻrsatadi.

D3 bilan bogʻliq moʻrt tuzilmalarning muhim qismi NE–SW yoʻnalishli quruq yoriqlar hamda aplitik va pegmatitik material bilan toʻlgan yoriqlardan iborat.

Aplit, odatda mayda donali granitik tarkibli tomir jinslarini; pegmatit esa juda yirik kristalli magmatik tomir jinslarini bildiradi. Tadqiqotda bu tomirlar kech moʻrt tuzilmalarning bir qismini toʻldiradi.

Metamorfik Fatsiya Nima va Janubiy Ouaddaïda Qaysi Fatsiyalar Aniqlangan?

Metamorfik fatsiya jinsda muayyan bosim–harorat sharoitida birgalikda barqaror boʻla oladigan mineral assotsiatsiyalarni tasniflovchi tushunchadir; ushbu tadqiqot shimoli-gʻarbdagi yashilshist darajasidan janubi-sharqdagi amfibolit va qoldiq granulit darajasigacha choʻzilgan metamorfik xilma-xillikni, soʻng yana yashilshist fatsiyasiga tomon retrogradatsiyani talqin qiladi.

Metamorfizm nimani oʻzgartiradi?

Metamorfizm — jins erimasdan turib, uning oldingi mineral va teksturalarining bosim, harorat, deformatsiya va flyuidlar taʼsirida qayta tashkil topishidir. Bir xil boshlangʻich jins tarkibi turli P–T sharoitlarida turlicha mineral assotsiatsiyalar hosil qilishi mumkin.

Shuning uchun geologlar faqat “qaysi mineral bor?” degan savolni emas:

• qaysi minerallar birga uchraydi,
• qaysi mineral boshqasini kesadi yoki oʻrab turadi,
• qaysi mineral foliasiya bilan bir vaqtda oʻsgan,
• qaysi mineral eskiroq mineralning oʻrnini egallagan,
• mineral yadrosi bilan cheti orasida kimyoviy oʻzgarish bormi

degan savollarni birgalikda baholaydi.

Shimoli-gʻarbdagi past darajali jinslar

Tadqiqotning shimoli-gʻarbiy qismidagi AB15-19 namunasi xlorit shisti sifatida aniqlangan. Asosiy mineral assotsiatsiyasi xlorit + seritsit + aktinolit + epidot + kvars shaklida boʻlib, mualliflar uni yashilshist fatsiyasi bilan bogʻlaydi.

Petrografik jihatdan kvars taxminan %60–70, seritsit %5–10, xlorit %2–5 va aktinolit %10–20 deb qayd etilgan.

Kvars kristallarida toʻlqinsimon soʻnish va dinamik qayta kristallanish kuzatiladi. Ayrim yirik eski kvars donalari atrofida kichikroq yangi kristallarning rivojlanishi core-and-mantle, yaʼni yadro–mantiya mikrotuzilmasi sifatida talqin qilingan.

Toʻlqinsimon soʻnish nima?

Polarizatsion mikroskop ostida ideal yagona kristall xatti-harakatini koʻrsatadigan kvarsning barchasi bir vaqtda qorayishi kerak. Kristall ichki deformatsiya mavjud boʻlsa, mikroskop stoli aylantirilganda kristallning turli qismlari turli burchaklarda qoraya boshlashi mumkin. Bu hodisa undulose extinction / toʻlqinsimon soʻnish deb ataladi va kristall panjarasi deformatsiyaga uchraganini koʻrsatuvchi mikrotuzilmaviy belgilaridan biridir.

Dinamik qayta kristallanish nima?

Deformatsiya yuqori haroratda davom etar ekan, eski yirik kristallar atrofida kichikroq va deformatsion energiyasi pastroq yangi kristallar paydo boʻlishi mumkin. Bu jarayon don oʻlchamini kamaytiradi va jins deformatsiyasi moʻrt sinishdan koʻra plastik xatti-harakat bilan sodir boʻlganini koʻrsatishi mumkin.

Manba kvars mikrotuzilmalarini adabiyotda berilgan taxminan 300–400 °C qayta kristallanish oraligʻi bilan bogʻlaydi. Bu harorat oraligʻi ushbu tadqiqotda mustaqil kvars termometri bilan hisoblanmagan.

Granatli slyudali shist — F03a-18b

F03a-18b granatli slyudali shist namunasida geterogranulyar lepidoblastik tekstura va mikafoliasiya tasvirlangan.

Porfiroblast nima?

Porfiroblast, metamorfizm paytida atrofidagi matritsaga nisbatan yirikroq oʻsadigan metamorfik kristal. Granat, stavrolit va shunga oʻxshash minerallar koʻpincha porfiroblast hosil qiladi.

Porfiroblast ichida eski foliasiya minerallari yoki kvars qoʻshilmalarining mavjudligi porfiroblast oʻsish vaqti bilan deformatsiya oʻrtasida aloqa oʻrnatishga yordam berishi mumkin.

Stavrolitli slyudali shist — F04a-18

F04a-18 namunasida kvars, dala shpati, biotit, muskovit, granat va stavrolit birga uchraydi. Manba sillimanit ham mavjudligini bildiradi.

Stavrolit kristallari choʻzilgan, yoriqli, egilgan va burilgan deb tasvirlanadi. Manba ulardan metamorfizm va deformatsiya oʻrtasidagi vaqt munosabatini muhokama qilishda foydalanadi; biroq stavrolit kamligi va matritsaning kuchli qayta kristallanishi sabab kristalning deformatsiya bosqichlariga nisbatan aniq oʻrnini aniqlash qiyinligini ham ochiq bildiradi.

Stavrolit qanday sharoitlarni ifodalaydi?

Stavrolit, ayniqsa pelitik jinslarning oʻrta darajali zonasida muhim indeks mineraldir. Manba Fe ga boy stavrolitning:

\[ X_{Mg}=\frac{Mg}{Mg+Fe}<0.3 \]

xususiyatini taʼkidlaydi.

Bu yerda:

• \(Mg\) = mineral formulasidagi magniy miqdori,
• \(Fe\) = mineral formulasidagi temir miqdori,
• \(X_{Mg}\) = Mg ning Mg + Fe yigʻindisidagi molyar ulushidir.

Manba avvalgi eksperimental mineralogik tadqiqotlarga asoslanib, Fe-stavrolit + kvars barqarorligini:

\[ P>0.15\;GPa,\qquad T=500-700^\circ C \]

oraligʻi bilan bogʻlaydi.

Muhim talqin chegarasi: Bu P–T oraligʻi F04a-18 namunasi boʻyicha ushbu maqolada bajarilgan mustaqil termobarometrik hisob emas; stavrolitning eksperimental barqarorlik sohasi uchun murojaat qilingan manba adabiyot qiymatidir.

Kalsilikat gneys — F06b-18

F06b-18 kalsilikat gneysi kvars, dala shpati, hornblend, piroksen, granat va kalsitni oʻz ichiga oladigan, Ca ga boyroq metamorfik jinsdir.

Kvars dinamik qayta kristallanishni koʻrsatadi. Piroksen avtomorf–subavtomorf kristallar shaklida uchraydi va ayrim piroksenlar atrofida amfibol rivojlanishi kuzatiladi. Granat yoriqli va ayrim joylarda kalsit qoʻshilmalarini saqlaydi. Kalsit kechroq rivojlangan va minerallar orasidagi boʻshliqlarni toʻldiruvchi faza sifatida talqin qilinadi.

Tadqiqot taklif qilgan retrograd metamorfik ketma-ketlik

Janubi-sharqiy qismdagi mineral munosabatlaridan mualliflar chiqargan ketma-ketlik:

Piroksen + kianit → granat + sillimanit + biotit → muskovit + biotit + albit ± xlorit

shaklidadir.

Manba birinchi assotsiatsiyani qoldiq yuqori darajali/granulit sharoitlar, granat + sillimanit + biotit assotsiatsiyasini amfibolit/yuqori amfibolit darajasi va oxirgi assotsiatsiyani yashilshist fatsiyasiga tomon retrograd oʻzgarish sifatida talqin qiladi.

Retrograd metamorfizm, jins yuqori metamorfik sharoitda hosil boʻlgandan keyin harorat va/yoki bosim pasayishi bilan pastroq darajali minerallarning eski minerallar ustida rivojlanishidir.

Ushbu tadqiqotda xlorit, epidot, muskovit, albit va kalsit kabi kech minerallar ushbu pasayuvchi evolyutsiyaning koʻrsatkichlari sifatida ishlatiladi.

Mineral Kimyosi Tektono-Metamorfik Talqinni Qanday Qoʻllab-quvvatladi?

Elektron mikroprob tahlillari minerallar faqat mikroskop ostida qaysi turga oʻxshashligini emas, balki kristall tuzilmalaridagi Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, K va Ti kabi elementlar nisbatini oʻlchab, biotit, fengit, albit, almandin granat, aktinolit–magneziohornblend–tschermakit va diopsid–hedenbergit kabi kimyoviy tasniflarni amalga oshirishga imkon bergan.

Elektron mikroprob tahlili nima?

Elektron mikroprob, juda kichik mineral sohani fokuslangan elektron nuri bilan bombardimon qilib hosil boʻladigan xarakterli rentgen nurlarini oʻlchaydigan va shu tariqa mineralning element tarkibini miqdoriy aniqlay oladigan mikroanalitik asbobdir.

Ushbu tadqiqotda CAMECA SX100 asbobi va beshta wavelength-dispersive spectrometer (WDS) qoʻllangan.

Yupqa kesimlar uglerod bilan qoplangan va qaytib sochilgan elektron — BSE — tasvirlari bilan birga mineral kimyosi oʻlchangan.

Manbadagi sharoit farqi: usul matnining bir joyida asbob 20 kV va 40 nA da ishlagani, darhol keyin esa tezlashtiruvchi kuchlanish 15 kV va pikdagi hisoblash vaqti 10 soniya ekani bildiriladi. Qaysi sozlama qaysi analitik bosqichga tegishli ekani manba matnida aniq ajratilmagan.

apfu / pfu nimani anglatadi?

apfu yoki pfu, “atoms per formula unit”, yaʼni formula birligiga toʻgʻri keladigan atomlar sonini anglatadi. Mikroprob mineral formulasidagi atomlar sonini bevosita oʻlchamaydi; avval oksidlarning ogʻirlik foizlari oʻlchanadi, keyin mineralning maʼlum kislorod asosi yordamida atom nisbatlari hisoblanadi.

Biotit kimyosi

F03a-18b granatli slyudali shistdagi biotitlar Fe ga boy deb aniqlangan. Manba matni biotit uchun:

• \(X_{Mg}\) taxminan 0,3–0,4,
• \(Fe^{2+}/(Fe^{2+}+Mg)\) taxminan 0,4–0,60,
• Si taxminan 5,5–5,7 apfu

oraliqlarini beradi va biotitlarni siderofillit–annit sohasi orasida tasniflaydi.

Manba matni Ti miqdorini taxminan 0,2–1,0 pfu deb ifodalaydi, Table 2 da koʻrsatilgan vakillik Ti qiymatlari esa taxminan 0,150–0,342 pfu oraligʻidadir. Verianla bu farqni bitta songa keltirmaydi.

Fengit nima?

Fengit, muskovit guruhiga mansub, Si ga nisbatan boy oq slyuda tarkibidir. AB06a-19 namunasidagi slyuda tahlillarida Si qiymatlari 6,3 apfu dan yuqori boʻlgani uchun mualliflar ularni fengit sifatida tasniflaydi.

Manba Table 3 dagi vakillik Si qiymatlarini taxminan 6,333–6,794 apfu oraligʻida beradi.

Tadqiqot adabiyotga asoslanib, fengit va ferrifengit yuqori bosimli metamorfik seriyalarda uchrashi mumkin boʻlgan slyuda turlari ekanini bildiradi.

Talqin chegarasi: Fengitning mavjudligi oʻz-oʻzidan ushbu tadqiqotda miqdoriy bosim hisobi bajarilganini anglatmaydi. Manba fengitga asoslangan barometr tenglamasini qoʻllamagan.

Dala shpati kimyosi: An–Ab–Or nimani anglatadi?

Plagioklaz va ishqoriy dala shpati tarkiblari koʻpincha uch asosiy komponent bilan ifodalanadi:

• An: anortit, CaAl₂Si₂O₈,
• Ab: albit, NaAlSi₃O₈,
• Or: ortoklaz komponenti, KAlSi₃O₈.

F03a-18b granatli slyudali shistdagi plagioklaz manba matnida K ga kambagʻal albit sifatida aniqlangan:

An_4.36–6.86 Ab_{92.43–94.79} Or_0.38–0.85.

Table 4 da koʻrsatilgan vakillik tahlillari esa An taxminan 4,79–6,86; Ab taxminan 92,66–94,55 va Or taxminan 0,46–0,66 oraliqlarini beradi. Matn va jadval oraligʻi toʻliq bir xil emas; jadval vakillik tahlillaridan iborat boʻlgani uchun ikki maʼlumot toʻplami alohida saqlanishi kerak.

Kalsilikat gneysda plagioklaz Ca ga ancha boy. Table 4 da F06b-18 uchun An taxminan %36,5–38,6 va Ab taxminan %60,3–62,6 oraligʻidadir.

Granat kimyosi

Granat bitta kimyoviy tarkib emas. Fe, Mg, Mn va Ca nisbatiga qarab turli chekka aʼzolar aralashmasidan tashkil topishi mumkin.

Tadqiqotda qoʻllangan asosiy granat komponentlari:

• Alm: almandin — Fe ga boy chekka aʼzo,
• Py: pirop — Mg ga boy chekka aʼzo,
• Spes: spessartin — Mn ga boy chekka aʼzo,
• Gross: grossulyar — Ca ga boy chekka aʼzo.

F03a-18b granatli slyudali shistda granatlar asosan almandin tarkibli boʻlib, manba almandin ulushini taxminan %75–85 deb taʼriflaydi.

Granatlar FeO ga boy ekani va yadro bilan chet oʻrtasida katta kimyoviy oʻzgarish yoʻqligi bildirilgan.

F06b-18 kalsilikat gneysidagi granat esa koʻproq Ca saqlaydi; manba bu yerda almandin va grossulyar nisbatlari bir-biriga yaqin ekanini bildiradi. Bu natija kalsilikat protolitning Ca ga boy mineralogiyasiga mos keladi.

Granat yadro–chet profili nega oʻrganiladi?

Granat kristali metamorfizm davomida vaqt oʻtishi bilan oʻsadi. Agar harorat, bosim yoki matritsadagi elementlar taqsimoti oʻsish davomida oʻzgarsa, kristall yadrosi bilan cheti turli tarkibni koʻrsatishi mumkin. Bu kimyoviy zonallanish deb ataladi.

Ushbu tadqiqotda tekshirilgan granatlarning yadro va chet tarkiblari oʻrtasida sezilarli kimyoviy oʻzgarish cheklangan ekani bildiriladi.

Amfibol kimyosi

F06b-18 kalsilikat gneysidagi amfibollar manba Figure 9a dagi tasnifga koʻra:

• aktinolit,
• magnezio-hornblend,
• tschermakit

tarkiblarini qamrab oladi.

Amfibollarning tarkibiy xilma-xilligi jins ichidagi metamorfik evolyutsiya va turli reaksiyalar izlarini baholashda qoʻllangan.

Manba adabiyot doirasida tschermakit kabi OH saqlovchi amfibollar yuqori haroratda zichroq va suvsiz minerallarga — masalan piroksen yoki granatga — aylanishi mumkinligini bildiradi.

Klinopiroksen kimyosi

F06b-18 klinopiroksenlari Ca–Fe–Mg tasnif diagrammasida diopsid bilan hedenbergit orasidagi oraliq tarkibni koʻrsatadi.

Diopsid Mg ga, hedenbergit esa Fe ga boyroq Ca-klinopiroksen chekka aʼzolarini ifodalaydi. Ushbu tadqiqotdagi piroksenlar ikki chekka aʼzo orasida joylashgan.

Manba bunday diopsid–hedenbergit tarkiblari metamorfizmga uchragan Ca ga boy choʻkindi protolitlarda uchrashi mumkinligini bildiradi.

Mineral kimyosining asosiy ilmiy xabari

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot hududining geologik konteksti

Ouaddaï massivi Chaddagi eng yirik Kembriygacha boʻlgan yer yuzasiga chiqishlardan biri boʻlib, shimol–janub yoʻnalishida 500 km dan ortiq choʻzilib Sudandagi Darfur hududigacha davom etadi.

Massivning shimoli koʻproq migmatitik va plutonik jinslar bilan, janubi esa granodioritik va leykogranitik plutonlar kesib oʻtgan pastroq darajali metachoʻkindi jinslar bilan tavsiflanadi.

Manbada keltirilgan avvalgi geoxronologik tadqiqotlar janubiy Ouaddaïdagi magmatik faoliyat Pan-Afrika davri bilan bogʻliq ekanini va ayrim granitlar taxminan 538 ± 5 Ma va 540 Ma yoshlarini berganini bildiradi. Bular ushbu maqolada yangi oʻlchangan yoshlar emas.

Dala namunalarini olish

Tadqiqotda taxminan 20 ta metachoʻkindi jins namunasi toʻplangan va petrografik yupqa kesimlar tayyorlangan. Mikrotuzilma va metamorfik talqin uchun ayniqsa mos deb hisoblangan 13 ta asosiy namuna Table 1 da berilgan.

Qisqartmalar: Grt=granat; Bt=biotit; Pl=plagioklaz; Mus=muskovit; Qtz=kvars; St=stavrolit; Hbl=hornblend; Px=piroksen; Kfs=K-dala shpati; Cal=kalsit; Phg=fengit; Chl=xlorit; Ser=seritsit; Ep=epidot; Amp=amfibol.

Elektron mikroprob usuli

Mineral kimyosi tahlillari Fransiyada Université de Lorraine tarkibidagi GeoRessources / SCMEM laboratoriyasida CAMECA SX100 elektron mikroprobi bilan bajarilgan.

Asbob beshta WDS spektrometri bilan jihozlangan. Manba uglerod qoplamasi taxminan 50 µm ekanini yozadi; bu qiymat manbada shu birlikda berilgan va Verianla tomonidan boshqa qalinlikka aylantirilmagan.

BSE tasvirlari va kimyoviy tahlillar uchun manbada 20 kV va 40 nA sharoiti koʻrsatiladi, shu paragrafning oʻzida qoʻshimcha ravishda 15 kV tezlashtiruvchi kuchlanish va pikda 10 soniya hisoblash vaqti qayd etiladi. Ikki asbob sharoiti orasidagi vazifa farqi aniq boʻlmagani uchun ikkalasi ham saqlangan.

S1 va S2 stereografik natijalari

Bosim soyalari nimani koʻrsatadi?

F04a-18 namunasida granat atrofida σ-turidagi bosim soyalari tasvirlangan.

Bosim soyasi, deformatsiya paytida granat kabi qattiqroq porfiroblast ortida nisbatan kam deformatsiyalangan yoki qayta kristallangan material hosil qilgan dumga oʻxshash mikrotuzilmadir.

Manba granat atrofidagi kvars dumlari va ikki xil slyuda yoʻnalishidan foydalanib kamida ikki slyuda avlodini aniqlaydi:

• S1 bilan bogʻliq eskiroq qiya slyudalar,
• S2 bilan bogʻliq keyingi slyudalar.

Granatning bu tuzilmalar bilan aloqasi mualliflar tomonidan granat oʻsishi D2 deformatsiyasi bilan bir vaqtda yoki D2 bilan yaqindan bogʻliq boʻlganining koʻrsatkichi sifatida talqin qilingan.

Shimoli-gʻarb–janubi-sharq metamorfik qarama-qarshiligi

Mualliflarning geodinamik talqini

Tadqiqot Janubiy Ouaddaï massivining shunchaki Neoproterozoy davrida hosil boʻlgan yangi qobiqdan iborat emasligini; unda eski kontinental materiallar eroziya, sedimentatsiya, koʻmilish, metamorfizm, qisman erish va qayta koʻtarilish jarayonlari orqali qayta ishlangan murakkab tarix qayd etilganini ilgari suradi.

Mualliflar muhokamasida taklif qilingan keng geodinamik ketma-ketlik quyidagicha:

1. Eski kontinental materialning eroziyasi va sedimentatsiyasi.
2. Riftlanish va qobiqning yupqalashishi.
3. Karbonat choʻkishi bilan bir vaqtdagi mafik dayk intruziyalari.
4. Riftlangan kontinental qobiqning keyinchalik kontinental toʻqnashuvga qoʻshilishi.
5. Qobiq qalinlashishi, metamorfizm va qizish.
6. Metachoʻkindi jinslarning qisman erishi va leykogranit rivojlanishi.
7. Retrograd metamorfizm va eksgumatsiya.

Manba bu ssenariyni Wilson sikli doirasida muhokama qiladi.

Wilson sikli nima?

Wilson sikli, kontinental qobiqning riftlanib ajralishi, okean maydonining rivojlanishi, keyin yaqinlashuv va subduksiya jarayonlari orqali yopilishi hamda kontinentlarning qayta toʻqnashuvi shaklidagi uzoq muddatli tektonik siklni tushuntiruvchi konseptual modeldir.

Ushbu tadqiqotda Janubiy Ouaddaïning eski kontinental material saqlovchi riftlangan qobigʻi keyinchalik Pan-Afrika kontinental toʻqnashuviga qoʻshilgan degan talqin shu doirada berilgan.

D1 va D2 uchun yosh cheklovlari

Tadqiqotning oʻzida yangi U–Pb sanalashi bajarilmagan. Muhokamada ishlatilgan yoshlar avvalgi tadqiqotlardan olingan.

Shunday qilib, 620 Ma yoki 602 ± 3 Ma qiymatlari ushbu maqolaning mikroprob tahlillaridan olingan yoshlar emas.

Oltin minerallashuvi bilan aloqa qaysi darajada?

Muhokama D1–D2 tuzilmalaridagi NW–SE harakat yoʻnalishlari va L1–L2 lineatsiyalari hududda avval aniqlangan oltin saqlovchi kvars tomirlarining yoʻnalishlari bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini bildiradi.

Talqin chegarasi: Ushbu tadqiqot yangi oltin miqdori, ruda zaxirasi, minerallashuv yoshi yoki iqtisodiy oltin salohiyatini oʻlchamaydi. Oltin tomirlari bilan aloqa avvalgi mintaqaviy tadqiqotlar bilan tuzilmaviy yoʻnalishlarni taqqoslashdir.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• Janubiy Ouaddaï metachoʻkindi jinslarida kamida uch deformatsiya bosqichini aniqlash mumkin.
• D1 erta S0/S1 qoʻshma foliasiyasi bilan bogʻliq.
• D2 tadqiqot hududidagi eng kuchli tuzilmaviy qayta tashkil etishni hosil qilgan.
• D2 davomida S2 shistozligi, F2 burmalari, L2 lineatsiyalari va siljish tuzilmalari rivojlangan.
• Muskovit saqlovchi leykogranitlarning bir qismi D2 siljish zonalari bilan bir vaqtda/bogʻliq joylashishni koʻrsatadi.
• D3 kechroq va moʻrtroq deformatsiya bosqichidir.
• Shimoli-gʻarbiy va janubi-sharqiy qismlar bir xil metamorfik darajani koʻrsatmaydi.
• Shimoli-gʻarbda past darajali yashilshist mineral assotsiatsiyalari mavjud.
• Janubi-sharqda oʻrta–yuqori darajali assotsiatsiyalar va qoldiq yuqori darajali minerallar bor.
• Yuqori darajali mineral assotsiatsiyalar ustida yashilshist fatsiyasi minerallari rivojlangan.
• Biotit, fengit, dala shpati, granat, amfibol va klinopiroksen mikroprob kimyosi turli litologiyalarning mineralogik xususiyatlarini qoʻllab-quvvatlaydi.

Tadqiqot bevosita qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

• Tadqiqot butun Janubiy Ouaddaï massivi uchun yuqori aniqlikdagi P–T–t yoʻlini hisoblamagan.
• Granat-biotit termometriyasi yoki GASP turidagi miqdoriy barometriya qoʻllanmagan.
• Stavrolit uchun berilgan 500–700 °C va P > 0,15 GPa qiymati bevosita ushbu namunadan hisoblanmagan.
• Kvars uchun berilgan 300–400 °C oraligʻi mustaqil yangi termometr natijasi emas.
• D2 siljish yoʻnalishi manba ichida izchil ravishda bitta yoʻnalishda qayd etilmagan.
• Ushbu tadqiqot yangi U–Pb yosh tahlilini bajarmagan.
• 602 ± 3 Ma, taxminan 620 Ma va 538–540 Ma yoshlar avvalgi tadqiqotlardan keltirilgan.
• Tadqiqot yangi oltin minerallashuvi miqdori yoki iqtisodiy zaxira hisobini bajarmagan.
• Metamorfik fatsiya talqinlari massivning har bir nuqtasida bir xil mineral assotsiatsiya mavjud degani emas.

Manba ichidagi muhim hisobot noaniqliklari

• D2 siljish yoʻnalishi: qisqa xulosa va natijalarda dextral; muhokama boshida sinistral ifodasi ishlatiladi.
• Mikroprob kuchlanishi: bir usul paragrafida 20 kV / 40 nA va qoʻshimcha 15 kV qiymatlari qayd etilgan.
• Amfibol jadval havolasi: amfibol boʻlimida “Table 7” deyilsa ham amfibol tahlillari Table 6 da, klinopiroksenlar Table 7 da.
• Table 6 sarlavhasi: jadval amfibol tahlillarini oʻz ichiga olsa-da, sarlavha izohida “garnet” ifodasi mavjud.
• Table 7 sarlavhasi: jadval klinopiroksen tahlillarini oʻz ichiga olsa-da, sarlavha izohida yana “garnet” ifodasi mavjud.
• Biotit Ti: matn Ti uchun taxminan 0,2–1,0 pfu oraligʻini bildiradi, koʻrsatilgan vakillik Table 2 qiymatlari esa torroq oraliqdadir.
• Dala shpati: matnda berilgan An–Ab–Or umumiy oraligʻi bilan Table 4 da koʻrsatilgan vakillik tahlillarining minimum–maksimum qiymatlari aynan bir xil emas.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: TECTONIC STRUCTURES AND METAMORPHIC FACIES CHARACTERIZATION OF THE PAN-AFRICAN SOUTHERN OUADDAÏ MASSIF (EASTERN CHAD): CONSTRAINTS FROM FIELD OBSERVATIONS, MICROSTRUCTURES AND MINERAL CHEMISTRY

Mualliflar: Malik Hisseine Malik; Félix Nenadji Djerossem; Moussa Isseini; Gilbert François NgonNgon; Issaka Ousman Al-Gadam; Akumbom Vishiti.

Masʼul muallif: Malik Hisseine Malik.

Muassasa 1: University Polytechnic of Mongo, Department of Mining and Geology, BP: 4377 Mongo, Chad.

Muassasa 2: Iriba National Higher Institute of the Sahara and Sahel, Department of Mining, New and Renewable Energies, Chad.

Muassasa 3: University of N'Djamena, Department of Geology, Faculty of Exact and Applied Sciences of Farcha, BP: 1027, Chad.

Muassasa 4: Laboratory of Geosciences, Natural Resources and Environment, Faculty of Sciences, University of Douala, P.O. Box 24155 Douala, Cameroon.

Muassasa 5: Department of Civil Engineering, The University Institute of Technology (IUT), University of Douala, P.O. Box 8698, Douala, Cameroon.

Jurnal: International Journal of Advanced Research.

Jild / son: 14 / 08.

Sahifalar: 1583–1604.

Nashr: Avgust 2026.

Qabul qilib olingan sana: 18 Iyun 2026.

Qabul qilingan sana: 20 Iyul 2026.

DOI: 10.21474/IJAR01/24074.

Manba turi: Taqrizli jurnalda chop etilgan Research Article; dala geologiyasi, tuzilmaviy geologiya, petrografiya, mikrotuzilma va elektron mikroprob mineral kimyosi tadqiqoti.

Taqriz holati: International Journal of Advanced Research jurnalining amaldagi nashr hujjatlari ochiq taqriz baholashi qoʻllanishini bildiradi. Ushbu Verianla koʻrib chiqishida aynan shu maqolaga oid taqriz hisobotlari alohida tasdiqlanmagan.

Nashriyot: Jurnalning amaldagi hujjatlarida Jana Publication and Research LLP deb koʻrsatilgan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International — CC BY 4.0.

Kalit soʻzlar: metasediments; tectono-metamorphic; Pan-African orogen; Southern Ouaddaï massif; Chad.

Namuna olish: Taxminan 20 ta metachoʻkindi namuna; 13 ta asosiy namuna Table 1 da batafsil roʻyxatlangan.

Petrografiya: Yupqa kesim kuzatuvlari, modal mineral tahlili va mikrotuzilmani baholash.

Mineral kimyosi asbobi: CAMECA SX100 elektron mikroprobi; beshta WDS spektrometri.

Laboratoriya: SCMEM / GeoRessources Laboratory, University of Lorraine, Vandœuvre-lès-Nancy, France.

Manbadagi mikroprob sharoitlari: 20 kV va 40 nA ifodasi bilan birga qoʻshimcha ravishda 15 kV tezlashtiruvchi kuchlanish va pikda 10 soniya hisoblash vaqti ham berilgan; farq manbada aniq emas.

Biotit: F03a-18b; Fe ga boy; siderofillit–annit sohasi; manba matnida XMg taxminan 0,3–0,4.

Fengit: AB06a-19; Si >6,3 apfu.

F03a-18b plagioklaz: K ga kambagʻal albit; manba matnida An4.36–6.86Ab92.43–94.79Or0.38–0.85.

Granat: Slyudali shistlarda almandin ustun; manba taxminan %75–85 almandin deb bildiradi. F06b-18 kalsilikat gneysida grossulyar ulushi sezilarli ortadi.

Amfibol: F06b-18; aktinolit, magnezio-hornblend va tschermakit tarkiblari.

Klinopiroksen: F06b-18; diopsid–hedenbergit orasidagi oraliq tarkib.

D1: S0/S1 qoʻshma foliasiyasi; erta past qiyalikli tuzilma va NW–SE qisqarish talqini.

D2: S2 shistozligi, transpozitsiya, F2 burmalari, L2 lineatsiyalari, siljish va sin-D2 leykogranit joylashuvi. Siljish yoʻnalishi manbada dextral/sinistral sifatida turlicha qayd etilgan.

D3: ENE–NE yoʻnalishli S3 va NE–SW ustun moʻrt yoriq/aplit–pegmatit tomir tizimlari.

Metamorfik talqin: Shimoli-gʻarbda past darajali yashilshist assotsiatsiyalari; janubi-sharqda oʻrta–yuqori darajali amfibolit va qoldiq granulit mineral assotsiatsiyalari; kech yashilshist retrogradatsiyasi.

Mualliflar taklif qilgan retrograd ketma-ketlik: Piroksen + kianit → granat + sillimanit + biotit → muskovit + biotit + albit ± xlorit.

Kvars harorati talqini: Taxminan 300–400 °C; avvalgi mikrotuzilma adabiyotiga asoslangan talqin, yangi termometrik hisob emas.

Stavrolit sharoiti talqini: P >0,15 GPa va T=500–700 °C; Fe-stavrolit + kvars eksperimental barqarorlik sohasining adabiyotdan keltirilgan qiymati.

Geoxronologiya chegarasi: Maqola yangi yosh aniqlashni bajarmaydi. Muhokamada ishlatilgan 602 ± 3 Ma sin-tektonik leykogranit yoshi va boshqa yoshlar avvalgi U–Pb tadqiqotlaridan olingan.

Moliyalashtirish / minnatdorchilik: Alohida Funding boʻlimi yoʻq. Acknowledgement boʻlimida maqola Malik Hisseine Malikning doktorlik dissertatsiyasining bir qismidan tayyorlangani, doktorantura davrida Agence Universitaire de la Francophonie (AUF) stipendiyasidan foydalanilgani va dissertatsiya ishi AUF DRACGL-2017-005 loyihasi doirasida boʻlgani bildiriladi.

Loyiha: “Geodynamic controls of gold, uranium and rare metal concentrations during the Pan-African orogeny: Example of the Central African Orogenic Belt (Chad, Cameroon and Central African Republic)”.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Asosiy PDF da alohida Conflict of Interest bayonoti yoʻq.

Maʼlumotlar mavjudligi: Asosiy PDF da alohida Data Availability bayonoti yoʻq.

Muallif hissalari: Asosiy PDF da CRediT yoki alohida muallif hissalari boʻlimi yoʻq.

Teng hissa: Asosiy PDF da teng hissa/teng birinchi mualliflik bayonoti yoʻq.

Preprint: Asosiy PDF da preprint maʼlumoti berilmagan.

Usuliy chegara: Tadqiqot mineral assotsiatsiyalari, mikrotuzilmalar va mineral kimyosidan metamorfik daraja va evolyutsiyani talqin qiladi; toʻliq miqdoriy P–T pseudosection modellashtirish yoki yangi termobarometrik hisob taqdim etmaydi.

Manba ichki izchillik izohi 1: D2 siljish yoʻnalishi qisqa xulosa/natija va muhokama oʻrtasida dextral–sinistral sifatida turlicha qayd etilgan.

Manba ichki izchillik izohi 2: Mikroprob ish sharoitlarida 20 kV / 40 nA va qoʻshimcha 15 kV qiymatlari bir usul paragrafida berilgan.

Manba ichki izchillik izohi 3: Amfibol boʻlimidagi jadval raqami va Table 6–7 sarlavhalaridagi “garnet” ifodalarida tahririy nomuvofiqlik mavjud.