Insofsiz raqobat daʼvosi tijoriy raqobatda huquq, halollik va shakllangan savdo amaliyotlariga zid xatti-harakatlardan zarar ko‘rgan shaxsga ushbu xatti-harakatlarni to‘xtatishni va shartlar yuzaga kelganda zararining qoplanishini talab qilishga xizmat qiladigan huquqiy himoya vositalaridan biridir. Moulay Ahmed Salemning qiyosiy huquqiy tadqiqoti ushbu daʼvoning, ayniqsa tovar belgisini himoya qilishdagi qo‘shimcha vazifasini Mavritaniya huquqi, Marokash huquqi va turli qiyosiy tartibga solishlar asosida o‘rganadi. Tadqiqot tavsifiy-tahliliy va qiyosiy usulga asoslanadi; yangi dala maʼlumotlari, statistika yoki eksperimental natijalar yaratmaydi.
Tadqiqot markazidagi huquqiy muammo tovar belgisi egasi faqat tovar belgisi huquqiga xos qalbakilashtirish yoki taqlid daʼvolariga murojaat qilishi mumkinmi, yoxud xuddi shu yoki boshqa xatti-harakatlar tijoriy halollikka zid oqibatlar keltirib chiqarganda insofsiz raqobat qoidalaridan ham foydalanishi mumkinmi, degan masaladir. Tadqiqotning asosiy xulosasi shuki, insofsiz raqobat daʼvosi maxsus tovar belgisi himoyasining o‘rnini bosmaydi; biroq maxsus tovar belgisi daʼvolari qamrab olmaydigan yoki o‘zi yetarli bo‘lmagan ayrim holatlarda ularni to‘ldirishi mumkin.
Manba tadqiqot zarar qoplash talabiga asoslangan insofsiz raqobat javobgarligida ayb, zarar va sababiy bog‘lanishni markaziy unsurlar sifatida o‘rganadi. Tovar belgisiga taʼsir qiluvchi asosiy insofsiz raqobat shakllari qatoriga chalkashlik keltirib chiqarish, isteʼmolchini chalg‘itish, raqibning ishbilarmonlik obro‘siga putur yetkazish, tovar belgisining shuhratidan insofsiz foydalanish va maxfiy tijorat maʼlumotlarini ruxsatsiz oshkor qilish kiradi.
Tadqiqot, shuningdek, insofsiz raqobat daʼvosi bilan tovar belgisini qalbakilashtirish va taqlid qilish daʼvolarini bir-biridan ajratadi. Maxsus tovar belgisi daʼvolari tovar belgisiga bo‘lgan mutlaq huquqning buzilishiga qaratilsa, insofsiz raqobat daʼvosi raqobat erkinligidan halollik va savdo odatlariga zid tarzda foydalanish oqibatlariga qaratiladi. Shartlar mavjud bo‘lganda ushbu ikki himoya yo‘li bir-birini istisno qilishi shart emas.
Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot, avvalo Mavritaniya va Marokashni hisobga olgan holda, turli huquq tizimlarining qoidalarini taqqoslaydi. Maqolada keltirilgan sud vakolati, daʼvo muddati, yomon niyat, isbot va sanksiya qoidalari barcha mamlakatlar uchun yagona va universal huquqiy qoida sifatida o‘qilmasligi kerak.
Insofsiz Raqobat Daʼvosi Tovar Belgisi Huquqini Qanday Himoya Qiladi?
Insofsiz raqobat daʼvosi tovar belgisiga bo‘lgan maxsus mulk huquqini himoya qiluvchi daʼvolar bilan bir qatorda, raqibning tijoriy halollikka zid xatti-harakati tovar belgisi egasiga, korxonaga yoki bozor tartibiga zarar yetkazadigan holatlarda qo‘shimcha huquqiy himoya beradi. Manba tadqiqotning asosiy tezisi shuki, tovar belgisini qalbakilashtirish yoki taqlid daʼvosining maxsus shartlari mavjud emasligi har qanday holatda insofsiz raqobat himoyasini yo‘qqa chiqarmaydi; agar xatti-harakat alohida ravishda insofsiz raqobat shartlariga javob bersa, mustaqil baholash amalga oshirilishi mumkin.
1. Raqobat erkinligi nega cheksiz emas?
Raqobat tijoriy hayotning tabiiy va zarur unsurlaridan biridir. Korxonalar narx, mahsulot sifati, xizmat sifati, innovatsiya, tarqatish va marketing kabi vositalar orqali mijozlarni jalb qilishga harakat qilishi mumkin.
Bir korxonaning raqibidan muvaffaqiyatliroq bo‘lishi yoki mijozlarning bir korxonadan boshqasiga o‘tishi o‘z-o‘zidan huquqqa zid emas. Raqobatning iqtisodiy vazifalaridan biri korxonalarni yaxshiroq mahsulot va xizmatlar taklif qilishga undashdir.
Biroq raqobat erkinligi raqibga zarar yetkazish uchun istalgan vositadan foydalanish mumkinligini anglatmaydi. Manba tadqiqot huquqiy chegara qo‘llanilgan usul huquq, tijoriy halollik, savdo odatlari va kasbiy to‘g‘rilik tamoyillariga zid bo‘lganida yuzaga kelishini tushuntiradi.
Shunday qilib, insofsiz raqobat huquqining maqsadi raqiblarni raqobatdan himoya qilish emas, balki raqobat jarayoni halol vositalar bilan olib borilishini taʼminlashdir.
2. Insofsiz raqobat nima?
Manba tadqiqot turli huquqiy tartiblar va doktrinal taʼriflar asosida insofsiz raqobatni yagona tor xatti-harakatlar ro‘yxatiga qisqartirmaydi.
Tadqiqotda umumiy bo‘lgan yondashuv — raqibning mijoz yoki tijoriy ustunlik olish maqsadida huquq, tijoriy halollik, shakllangan kasbiy odatlar yoki halol raqobat tamoyillariga zid vositalarga murojaat qilishidir.
Manba tushuncha juda keng ekani va doim o‘zgarib turadigan savdo amaliyotlariga bog‘liqligi sababli barcha mumkin bo‘lgan insofsiz raqobat xatti-harakatlarini oldindan cheklangan ro‘yxatda belgilash qiyinligini qayd etadi.
Bu xususiyat umumiy xususiyatga ega insofsiz raqobat normalari nega muhimligini tushuntiradi. Tijoriy hayot yangi usullarni yuzaga keltirgan sari, qonunda ilgari alohida nomlanmagan xatti-harakatlar ham umumiy halollik mezonlari nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqilishi mumkin.
3. Tovar belgisi nima?
Tovar belgisi bir korxonaning mahsulot yoki xizmatlarini boshqa korxonalarning mahsulot yoki xizmatlaridan farqlashga xizmat qiladigan belgidir.
Manba tadqiqotda tovar belgisi tushunchasi so‘z, ism, harf, raqam, rasm, shakl, rang yoki ularning kombinatsiyasi kabi farqlovchi belgilarni qamrab olishi mumkinligi ko‘rsatiladi.
Tovar belgisini himoya qilish uchun tegishli huquq tizimi nazarda tutgan ro‘yxatdan o‘tkazish yoki boshqa himoya shartlarini bajarish talab etilishi mumkin.
4. Tovar belgisining asosiy vazifalari
| Vazifa | Huquqiy va tijoriy maʼnosi |
|---|---|
| Farqlash | Bir korxonaning mahsulot yoki xizmatlarini raqiblarning mahsulot va xizmatlaridan farqlaydi. |
| Manbani ko‘rsatish | Isteʼmolchiga mahsulot yoki xizmat qaysi tijoriy manbadan kelganini tushunishga yordam beradi. |
| Sifat haqidagi tasavvur | Isteʼmolchida muayyan tovar belgisi ostida taklif qilinadigan mahsulot yoki xizmatlar o‘rtasida sifatning davomiyligi bo‘yicha kutish shakllanishiga ko‘maklashadi. |
| Ishonch va sadoqat | Tovar belgisi bilan isteʼmolchi o‘rtasida takrorlanuvchi tijoriy munosabat va ishonch shakllanishiga yordam beradi. |
| Iqtisodiy qiymat | Korxonaning nomoddiy tijoriy aktivlaridan biriga aylanishi mumkin. |
5. Nega tovar belgisi insofsiz raqobatga ayniqsa ochiq?
Tovar belgisining iqtisodiy qiymati faqat ro‘yxatdan o‘tkazish guvohnomasidan kelib chiqmaydi. Tovar belgisining tanilganligi, isteʼmolchining manba haqidagi tasavvuri, korxonaning bozordagi obro‘si va mijozlarning sadoqati ham tijoriy qiymat yaratishi mumkin.
Raqibning o‘xshash belgilar, o‘xshash mahsulot taqdimoti yoki chalg‘ituvchi bayonotlardan foydalanishi isteʼmolchining mahsulotlar manbasi haqida adashishiga olib kelishi mumkin.
Shu sababli tovar belgisiga oid huquqiy muammo faqat “belgi aynan ko‘chirildimi?” degan savoldan iborat emas. Tijoriy xatti-harakat isteʼmolchida chalkashlik tug‘dirsa, raqibning shuhratidan insofsiz foydalansa yoki noto‘g‘ri maʼlumot bilan mijozga taʼsir qilsa, insofsiz raqobat jihati ham alohida ko‘rib chiqilishi mumkin.
6. Qonuniy raqobat bilan insofsiz raqobat o‘rtasidagi farq
| Xususiyat | Qonuniy raqobat | Insofsiz raqobat |
|---|---|---|
| Mijoz jalb qilish vositasi | Sifat, narx, innovatsiya, xizmat va samaradorlik | Aldash, chalkashlik yaratish, halollikka zid usul yoki boshqa huquqqa xilof vositalar |
| Raqibga zarar | Raqobatning tabiiy oqibati bo‘lishi mumkin. | Halol bo‘lmagan raqobat usulidan kelib chiqadi. |
| Asosiy huquqiy muammo | Raqobat erkinligidan foydalanish | Raqobat erkinligini suiisteʼmol qilish yoki halollikka zid tarzda foydalanish |
| Huquqiy oqibat | O‘z-o‘zidan javobgarlik tug‘dirmaydi. | Shartlar yuzaga kelganda to‘xtatish va/yoki zararni qoplash kabi oqibatlarga olib kelishi mumkin. |
7. Insofsiz raqobat bilan taqiqlangan raqobat bir xil emas
Manba tadqiqot insofsiz raqobat bilan qonun yoki shartnoma asosida to‘liq taqiqlangan raqobatni bir-biridan ajratadi.
Taqiqlangan raqobatda muayyan faoliyatni amalga oshirishga qonun yoki shartnomadan kelib chiqadigan bevosita to‘siq bo‘lishi mumkin. Bunday holda qo‘llanilgan raqobat usuli halolmi yoki yo‘qmi degan savoldan oldin faoliyatning o‘ziga ruxsat berilganmi, deb so‘raladi.
Insofsiz raqobatda esa muammo raqobat qilishning o‘zidan ko‘ra raqobat jarayonida qo‘llanilgan vositaning huquqiy yoki tijoriy halollik mezonlariga zid bo‘lishidadir.
Bu farq raqobat huquqi bilan insofsiz raqobat huquqi bir xil narsa emasligini tushunish uchun ham muhimdir.
Insofsiz Raqobat Daʼvosi bilan Tovar Belgisini Qalbakilashtirish va Taqlid Daʼvosi O‘rtasidagi Farq Nima?
Tovar belgisini qalbakilashtirish va taqlid daʼvolari, asosan, himoyalangan tovar belgisi huquqiga bevosita tajovuzni nishonga oladigan maxsus huquqiy vositalardir; insofsiz raqobat daʼvosi esa raqibning halol raqobat qoidalariga zid xatti-harakatiga qaratiladi. Manba tadqiqotga ko‘ra, ushbu daʼvolarning mustaqil huquqiy shartlari bor va shartlari birgalikda yuzaga kelganida ayni nizoda bir-birini to‘ldirishi mumkin; maxsus tovar belgisi daʼvosining shartlari mavjud bo‘lmasligi o‘z-o‘zidan insofsiz raqobat ehtimolini yo‘q qilmaydi.
8. Tovar belgisini qalbakilashtirish daʼvosi himoya qiladigan huquqiy qadriyat
Tovar belgisini qalbakilashtirish yoki manba matndagi nomi bilan counterfeiting daʼvosi tovar belgisi egasining mutlaq sanoat mulki huquqining bevosita buzilishiga qarshi maxsus himoya beradi.
Manba tadqiqot ushbu himoyaning jinoyat huquqi va xususiy huquq jihatlari bo‘lishi mumkinligini, ayrim huquq tizimlarida jinoyat organlari ham jarayonga jalb qilinishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Ushbu daʼvoning markazida himoyalangan sanoat mulki huquqiga bevosita tajovuz turadi.
9. Insofsiz raqobat daʼvosining boshqacha vazifasi
Insofsiz raqobat daʼvosida sudning diqqat markazi faqat belgi ustidan kim mulk huquqiga ega ekani emas.
Raqibning bozorda qo‘llagan usuli isteʼmolchida chalkashlik tug‘diradimi, noto‘g‘ri maʼlumot beradimi, raqibning shuhratidan insofsiz tarzda foydalanganmi yoki tijoriy halollik qoidalariga zid boshqa xatti-harakat qilganmi — shular tekshirilishi mumkin.
10. Nega ikki daʼvodan birgalikda foydalanish mumkin?
Bitta xatti-harakat bir vaqtning o‘zida ham tovar belgisi huquqiga bevosita tajovuz, ham halol raqobat qoidalariga zidlikni tashkil etishi mumkin.
Bunday holatda manba tadqiqot ikki daʼvo mustaqil xususiyatga ega ekanini va har bir daʼvo uchun o‘z shartlari alohida yuzaga kelishi sharti bilan himoya vositalari birgalikda ilgari surilishi mumkinligini tushuntiradi.
Aksincha, maxsus tovar belgisi daʼvosi shartlarining yetishmasligi insofsiz raqobat daʼvosi avtomatik rad etiladi degani emas.
11. Nega taqlid torroq toifa bo‘lishi mumkin?
Manba tadqiqotda taqlid bevosita himoyalangan sanoat mulki unsuriga qaratilgan xatti-harakat bilan bog‘lanadi.
Insofsiz raqobat esa kengroq tijoriy xatti-harakatlar sohasini qamrab olishi mumkin. Shu sababli har bir insofsiz raqobat taqlid emas; biroq muayyan taqlid xatti-harakati alohida ravishda insofsiz raqobat ham bo‘lishi mumkin.
12. Insofsiz raqobatning asosiy ko‘rinish shakllari
| Xatti-harakat | Asosiy mexanizm | Ehtimoliy tijoriy oqibat |
|---|---|---|
| Chalkashlik keltirib chiqarish | Korxona, mahsulot, xizmat yoki ularning tashqi ko‘rinishlari o‘rtasida isteʼmolchining manbani adashtirishiga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘xshashlik yaratish | Isteʼmolchining raqib mahsulotlarni bir xil tijoriy manbadan kelgandek qabul qilishi |
| Chalg‘itish | Mahsulot yoki xizmatning xususiyati, ishlab chiqarilishi, belgisi, miqdori, kelib chiqishi yoki foydalanishga yaroqliligi haqida noto‘g‘ri tasavvur hosil qilish | Isteʼmolchining iqtisodiy qarori noto‘g‘ri yoki chalg‘ituvchi maʼlumot bilan taʼsirlanishi |
| Raqibning obro‘siga putur yetkazish | Raqib, uning korxonasi yoki mahsulotlari haqida haqiqatga zid yoki obro‘ni pasaytiruvchi maʼlumot tarqatish | Mijozlar ishonchining pasayishi va raqibning ishbilarmonlik obro‘siga zarar yetishi |
| Tovar belgisining shuhratidan insofsiz foydalanish | Raqibning tovar belgisi tanilganligi yoki mijozlar ishonchini o‘z tijoriy faoliyatiga ko‘chirishga urinish | Raqib yaratgan tijoriy qiymatdan tekinga foydalanish |
| Maxfiy maʼlumotlarni oshkor qilish | Tijorat siri yoki raqobat ustunligini beradigan maʼlumotni huquq egasining ruxsatisiz raqibga yetkazish yoki undan foydalanish | Raqobat ustunligining yo‘qolishi va tijoriy zararning yuzaga kelishi |
13. Chalkashlik qanday yuzaga keladi?
Chalkashlik isteʼmolchida ikki alohida korxona, mahsulot yoki xizmat o‘rtasida aslida mavjud bo‘lmagan iqtisodiy yoki tijoriy aloqa bor degan tasavvur tug‘dirishi mumkin bo‘lgan holatdir.
Manba tadqiqot chalkashlik faqat tovar belgisining so‘z shaklidan kelib chiqmasligini; mahsulotning tashqi ko‘rinishi, taqdim etilish usuli, qadoqlanishi va boshqa farqlovchi belgilar ham baholashga kiritilishi mumkinligini taʼkidlaydi.
Shu sababli insofsiz raqobatni tekshirishda faqat “ikki tovar belgisi bir xilmi?” degan savolga javob berish yetarli bo‘lmasligi mumkin.
Chalkashlik bilan Chalg‘itish O‘rtasidagi Farq Nima?
Chalkashlik isteʼmolchining ikki korxona yoki mahsulotning manbasi, aloqasi yoki kimligi masalasida ularni bir-biriga adashtirishidir; chalg‘itish esa isteʼmolchini mahsulotning xususiyati, manbasi, ishlab chiqarish usuli, belgisi yoki boshqa tijoriy unsurlari haqida noto‘g‘ri tasavvurga yo‘naltirishdir. Manba tadqiqotga ko‘ra, ushbu ikki xatti-harakat bir nizoda birgalikda mavjud bo‘lishi mumkin, biroq ularning huquqiy mexanizmlari mutlaqo bir xil emas.
14. Chalg‘ituvchi maʼlumot albatta butunlay noto‘g‘ri bo‘lishi kerakmi?
Manba tadqiqot isteʼmolchiga berilgan maʼlumot faqat ochiqchasiga noto‘g‘ri bo‘lganida chalg‘ituvchi hisoblanishi mumkin, degan qarashni qabul qilmaydi.
Bir bayon texnik jihatdan to‘g‘ri bo‘lsa ham, uning taqdim etilish shakli yoki konteksti isteʼmolchini haqiqatga zid xulosaga olib borsa, chalg‘itish bo‘yicha baholash yuzaga kelishi mumkin.
Shu sababli huquqiy baholash faqat jumlaning so‘zma-so‘z to‘g‘riligiga emas, balki isteʼmolchida hosil qilgan umumiy taassurotga ham qarashi mumkin.
15. Raqibning ishbilarmonlik obro‘siga putur yetkazish
Raqibning ishbilarmonlik obro‘si, tovar belgisi va mahsulotlari haqida haqiqatga zid maʼlumot tarqatilishi mijozlar xatti-harakatiga taʼsir qilishi mumkin.
Manba bu xatti-harakatni raqib haqida noto‘g‘ri maʼlumot orqali uchinchi shaxslarning ishonchini kamaytirishga qaratilgan insofsiz raqobat shakllaridan biri sifatida ko‘rib chiqadi.
Tanqid bilan insofsiz obro‘sizlantirish bir xil narsa emas. Huquqiy oqibat bayonotning mazmuni, to‘g‘riligi, maqsadi va tegishli huquq tizimining standartlariga qarab alohida baholanishi kerak.
16. Tijorat sirlarini oshkor qilish
Korxonaning mijozlar ro‘yxati, ishlab chiqarish usullari yoki raqiblari foydalana olmaydigan boshqa maxfiy maʼlumotlar iqtisodiy ustunlik berishi mumkin.
Manba ushbu maʼlumotlarni huquq egasining ruxsatisiz raqibga yetkazish yoki tijoriy maqsadda ishlatishni insofsiz raqobat bilan bog‘liq xatti-harakatlardan biri sifatida ko‘rib chiqadi.
Bu yerdagi himoya tovar belgisi huquqining aynan ko‘chirilishidan farq qiladi. Himoya qilinadigan manfaat korxonaning maxfiy tijorat maʼlumoti va raqobat ustunligi huquqqa xilof tarzda egallab olinmasligidir.
Insofsiz Raqobat Daʼvosida Qaysi Shartlar Isbotlanishi Kerak?
Manba tadqiqotning huquqqa xilof xatti-harakat javobgarligi yondashuvida zarar qoplash talabining asosiy tuzilishi ayb, zarar va sababiy bog‘lanish unsurlariga tayanadi. Ayb — halol raqobat mezonlariga zid xatti-harakatni; zarar — ushbu xatti-harakat natijasida yuzaga kelgan moddiy yoki maʼnaviy yo‘qotishni; sababiy bog‘lanish esa zarar javobgarning insofsiz xatti-harakatidan kelib chiqqanini ko‘rsatuvchi huquqiy aloqani anglatadi. Manba oldini oluvchi to‘xtatish talablarida ushbu unsurlar zarar qoplash talabi bilan mutlaqo bir xil darajada talab qilinmasligi mumkinligini ham muhokama qiladi.
17. Ayb unsuri
Manba tadqiqotda ayb insofsiz raqobat daʼvosining markaziy unsuri sifatida baholanadi.
Insofsiz raqobat doirasida ayb yuzaga kelishida ikki asosiy masala ajralib turadi:
- tomonlar o‘rtasida haqiqiy raqobat munosabati mavjud bo‘lishi,
- raqobat xatti-harakati huquq, savdo odatlari, kasbiy halollik yoki tijoriy sharaf qoidalariga zid bo‘lishi.
Ushbu ikki unsurdan faqat bittasining mavjudligi har doim yetarli emas.
18. Raqobat munosabatining mavjudligi
Manba tadqiqotda tomonlarning bir xil yoki o‘xshash iqtisodiy faoliyat bilan shug‘ullanishi raqobat munosabatini aniqlashda muhim mezon sifatida ko‘riladi.
Bir xil mijozlar guruhi yoki bir xil iqtisodiy soha uchun raqobat qilmaydigan ikki shaxs o‘rtasidagi har qanday nizo insofsiz raqobat daʼvosiga aylanmaydi.
Biroq bugungi kunda turli mahsulot va xizmatlar bir xil mijoz ehtiyojini qondirishi mumkinligi sababli haqiqiy raqobat munosabatining doirasi muayyan huquq tizimida alohida baholanishi mumkin. Manba tadqiqot zamonaviy bozorning ushbu keng muammosini empirik ravishda sinamaydi.
19. Huquq va tijoriy halollikka zidlik
Raqib bilan bir xil sohada faoliyat yuritish o‘z-o‘zidan ayb emas.
Manba tadqiqotda insofsizlik xatti-harakat tijoriy halollik, shakllangan kasbiy odatlar yoki tegishli huquq tizimi himoya qiladigan raqobat tamoyillariga zid ekaniga qarab baholanadi.
Buning nimani anglatishi tarmoq va huquq tizimlariga qarab o‘zgarishi mumkin; shu bois yagona mavhum xatti-harakatlar ro‘yxati barcha nizolarni hal qilmaydi.
20. Yomon niyat majburiymi?
Manba bu savolga barcha huquq tizimlari uchun amal qiladigan yagona javob bermaydi.
Tadqiqotda tarixan ayrim yondashuvlar zarar yetkazish qasdi yoki yomon niyatni talab qilgani, biroq xususiy huquq javobgarligida keyingi doktrinal va sud yondashuvlari har bir holatda alohida yomon niyat isbotini majburiy deb hisoblamagani keltiriladi.
Manba ayni paytda ayrim jinoyat huquqi qoidalarida yomon niyat yoki zarar yetkazish qasdi alohida ahamiyat kasb etishi mumkinligini qayd etadi.
Shu sababli xususiy huquqdagi insofsiz raqobat aybi bilan jinoyat huquqidagi qasd sharti bir-biriga aralashtirilmasligi kerak.
21. Zarar unsuri
Zarar qoplashni talab qilish uchun zarar manba tadqiqotning asosiy shartlaridan biridir.
Zarar faqat bevosita pul yo‘qotishi bo‘lishi shart emas. Ishbilarmonlik obro‘sining yo‘qolishi yoki iqtisodiy manfaatdagi boshqa salbiy o‘zgarishlar ham tegishli huquq tizimi shartlariga ko‘ra baholanishi mumkin.
Manba, ayniqsa, mijozlarni yo‘qotishni insofsiz raqobat doirasidagi tipik iqtisodiy zarar misollaridan biri sifatida muhokama qiladi.
22. Yuzaga kelgan zarar bilan ehtimoliy zarar
Manbada zarar masalasida doktrinal farq bayon etiladi.
Bir qarash zarar qoplash uchun zarar yuzaga kelgan va isbotlanadigan bo‘lishi kerakligini taʼkidlasa, boshqa yondashuvlar, ayniqsa insofsiz xatti-harakat davom etishining oldini olishga qaratilgan talablarda, kelajakda yuzaga kelishi oqilona kutiladigan zarar ham hisobga olinishi mumkinligini qabul qiladi.
Ushbu munozara sababli “ehtimoliy zarar har bir holatda zarar qoplash uchun yetarli” degan umumiy xulosaga kelish mumkin emas.
23. Sababiy bog‘lanish
Sababiy bog‘lanish daʼvogarning ko‘rgan zarari javobgarning insofsiz raqobat xatti-harakati bilan yetarli huquqiy aloqaga egami yoki yo‘qmi, shuni belgilaydi.
Korxonaning mijoz yo‘qotgani o‘z-o‘zidan raqibni javobgar qilish uchun yetarli emas. Yo‘qotishning insofsiz xatti-harakat bilan aloqasi ko‘rsatilishi kerak.
Manba javobgar zararning boshqa sababdan, masalan, daʼvogarning o‘z xatti-harakatidan, iqtisodiy inqirozdan yoki uchinchi shaxsdan kelib chiqqanini ilgari surib sababiy bog‘lanishni bahslashishi mumkinligini qayd etadi.
24. Uch unsur bir-biridan mustaqil
Aybning mavjudligi avtomatik tarzda zarar yoki sababiy bog‘lanishni isbotlamaydi.
Xuddi shuningdek, zarar mavjud bo‘lsa-yu, uning javobgar xatti-harakatidan kelib chiqqani ko‘rsatilmasa, zarar qoplash javobgarligi uchun yetishmayotgan unsur mavjud bo‘lishi mumkin.
Manba tadqiqot yondashuvida, ayniqsa zarar qoplash talabi bo‘yicha, ushbu uch unsur birgalikda baholanadi.
25. Oldini oluvchi to‘xtatish talabidagi holat
Manba insofsiz raqobat xatti-harakatining davom etishini oldini oladigan to‘xtatish qarorini zarar qoplashdan farqli vazifaga ega oldini oluvchi himoya sifatida ko‘radi.
Shu sababli zarar hali to‘liq yuzaga kelmagan bo‘lsa ham, huquq tizimi talab qiladigan shartlar mavjud bo‘lsa, insofsiz xatti-harakat davom etishiga yo‘l qo‘ymaydigan choralar qo‘llanishi mumkin.
Ushbu yondashuv tafsilotlari tegishli mamlakat huquqiga qarab o‘zgarishi mumkin.
26. Daʼvo taraflari
Manba tadqiqotda daʼvogar insofsiz raqobat xatti-harakatidan bevosita zarar ko‘rgan shaxs yoki korxona sifatida ko‘riladi.
Muayyan sharoitlarda tovar belgisi huquqidan foydalanish vakolatiga ega litsenziat kabi boshqa shaxslar ham zarar ko‘rgan bo‘lsa, huquqiy himoya talab qilishi mumkin.
Javobgar esa insofsiz xatti-harakatni amalga oshirgan yoki huquq tizimiga ko‘ra ushbu xatti-harakat uchun javobgar deb topiladigan jismoniy yoki yuridik shaxs bo‘lishi mumkin.
Bir nechta javobgar mavjud bo‘lsa, javobgarlik xususiyati tegishli huquq tizimining umumiy javobgarlik qoidalariga ko‘ra belgilanadi.
27. Vakolatli sud nega mamlakatga qarab o‘zgaradi?
Insofsiz raqobat va tovar belgisi nizolari qaysi sudda ko‘rilishi har bir huquq tizimining sudlovga tegishlilik va hududiy vakolat tartibiga bog‘liq.
Manba Marokash huquqida sanoat mulki tartibidan kelib chiqadigan ko‘plab nizolar tijorat sudlari vakolatiga kirishini tushuntiradi.
Mavritaniya bo‘yicha esa tadqiqot fuqarolik, tijorat va maʼmuriy protsessual qoidalardagi hududiy vakolat tartiblarini ko‘rib chiqadi.
Shu sababli Marokashdagi maxsus vakolat qoidasi Mavritaniyada ham ayni qoida bordek umumlashtirilmasligi kerak.
28. Daʼvo muddati munozarasi
Manba tadqiqotda, ayniqsa Marokash huquqi doirasida, maxsus sanoat mulki tartibidagi daʼvo muddati bilan umumiy huquqqa xilof xatti-harakat javobgarligidagi muddat o‘rtasida farq borligi muhokama qilinadi.
Manba 17-97-son qonundagi maxsus tartibda uch yillik muddatni keltirar ekan, umumiy javobgarlik qoidalaridagi uzoqroq muddatlar bilan uning qanday bog‘lanishi haqidagi doktrinal munozaraga eʼtibor qaratadi.
Shu sababli Verianla bayonida “insofsiz raqobat daʼvosining daʼvo muddati har mamlakatda uch yil” degan umumlashtirish qilinmaydi.
Insofsiz Raqobat Daʼvosida Qaysi Huquqiy Natijalarni Talab Qilish Mumkin?
Manba tadqiqotda ikki asosiy huquqiy natija ajralib turadi: insofsiz raqobat xatti-harakatining davom etishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan to‘xtatish va yuzaga kelgan zararni bartaraf etishga qaratilgan zararni qoplash. To‘xtatish himoya qiluvchi va oldini oluvchi vazifani bajarsa, zarar qoplash tiklovchi vazifani bajaradi; aniq holatda boshqa vaqtinchalik yoki ijro choralari qo‘llanishi tegishli huquq tizimining maxsus qoidalariga bog‘liq.
29. Insofsiz xatti-harakatni to‘xtatish
To‘xtatish qarori davom etayotgan huquqqa xilof raqobat holatiga barham berishni maqsad qiladi.
Manba buni, ayniqsa, tovar belgisi egasi yoki zarar ko‘rgan korxonaning mijozlari va tijoriy mavqei yanada ko‘proq zarar ko‘rishining oldini olishi mumkin bo‘lgan himoya vositasi sifatida baholaydi.
Manbada Marokash sud amaliyotidan insofsiz raqobatni tashkil etuvchi xatti-harakatni to‘xtatish va ayrim holatlarda qaror ijrosini taʼminlash uchun majburlovchi pul sanksiyalariga oid misollar keltiriladi.
Bu misollar barcha huquq tizimlarida ayni choralar avtomatik ravishda qo‘llanadi degani emas.
30. Zararni qoplash
Zararni qoplashning maqsadi insofsiz raqobat tufayli zarar ko‘rgan shaxsning huquq tizimi tan olgan zararini bartaraf etishdir.
Manba tadqiqot zarar qoplash miqdori zarar darajasi bilan bog‘lanishi kerakligini qayd etadi.
Zararni qoplash uchun, ayniqsa, ayb, zarar va sababiy bog‘lanishni baholash muhim.
31. To‘xtatish bilan zararni qoplashni birgalikda qo‘llash
To‘xtatish o‘tgan zararni o‘z-o‘zidan qoplamaydi; zararni qoplash esa davom etayotgan insofsiz xatti-harakatni o‘z-o‘zidan tugatmasligi mumkin.
Shu sababli manba tadqiqotda ushbu ikki huquqiy vosita turli vazifalarga ega ekani va shartlar mavjud bo‘lganda bir-birini to‘ldirishi mumkinligi qabul qilinadi.
32. Isteʼmolchilarni himoya qilish nega bu daʼvo bilan bog‘liq?
Insofsiz raqobat faqat raqib korxonaning xususiy manfaatiga taʼsir qilmaydi.
Chalkashlik va chalg‘itish xatti-harakatlari isteʼmolchini mahsulotning manbasi, xususiyati yoki sifati haqida noto‘g‘ri qaror qabul qilishga olib kelishi mumkin.
Shu sababli manba tovar belgisi va insofsiz raqobat himoyasini raqobat qiluvchi korxonalar o‘rtasidagi xususiy nizodan tashqari isteʼmolchi ishonchi va bozor shaffofligi bilan ham bog‘laydi.
33. Mavritaniya huquqida tadqiqot aniqlagan rivojlantirish ehtiyoji
Tadqiqotning xulosa qismidagi asosiy siyosiy takliflardan biri Mavritaniyadagi insofsiz raqobat tartibini yanada aniqroq qilishdir.
Muallif insofsiz raqobat tushunchasi, uning asosiy ko‘rinishlari va daʼvo shartlarini aniqroq huquqiy doiraga keltirishni taklif qiladi.
Bu taklif Mavritaniya huquqida hech qanday himoya yo‘q degani emas. Tadqiqotning tezisi mavjud umumiy javobgarlik va raqobat qoidalarini yanada tizimli va oldindan bashorat qilinadigan qilish zarurligidir.
34. Insofsiz raqobat daʼvosi bilan maxsus tovar belgisi daʼvolari munosabatini aniqlashtirish
Manba tovar belgisi egasi nuqtayi nazaridan qaysi holatda qalbakilashtirish/taqlid daʼvosi, qaysi holatda insofsiz raqobat daʼvosi yoki qaysi holatda ikkala yo‘l birgalikda qo‘llanishi mumkinligini aniqroq tartibga solishni taklif qiladi.
Bu taklifning maqsadi himoya yo‘llarini bir-biriga aylantirish emas, balki amaliyotdagi vakolat va shartlar bo‘yicha noaniqliklarni kamaytirishdir.
35. Oldini oluvchi himoyani kuchaytirish
Insofsiz raqobat xatti-harakatini yillar o‘tib faqat zarar qoplash bilan bartaraf etishga urinish tovar belgisi egasining bozordagi mavqeini har doim avvalgi holatiga qaytarmasligi mumkin.
Shu sababli manba davom etayotgan xatti-harakatlarni tezda to‘xtatishga imkon beradigan sud va oldini oluvchi mexanizmlarni rivojlantirishni taklif qiladi.
36. Institutsional hamkorlik
Tovar belgisini himoya qilish faqat sud faoliyati emas.
Manba tadqiqot sanoat mulki institutlari, sud hokimiyati va tegishli nazorat organlari o‘rtasidagi hamkorlik tovar belgisi buzilishlari va insofsiz raqobat xatti-harakatlarini yanada samarali ko‘rib chiqishga yordam berishi mumkinligini taʼkidlaydi.
37. Tovar belgisi egalarining xabardorligini oshirish
Manba tadqiqot tavsiyalari orasida korxonalarni tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish ahamiyati haqida xabardor qilish, bozorni kuzatish va huquqbuzarlik yuzaga kelganda o‘z vaqtida huquqiy murojaat qilish ham bor.
Ushbu taklif himoya faqat nizo kelib chiqqanidan keyin boshlanadigan sud jarayoni bo‘lmasligi kerakligini ko‘rsatadi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
38. Tadqiqot usuli
Tadqiqotda ikkita asosiy tadqiqot yondashuvi birgalikda qo‘llanilgan:
- Tavsifiy-tahliliy usul: Insofsiz raqobat, tovar belgisi, daʼvo shartlari va sanksiyalarga oid huquqiy tushunchalar hamda qonunchilikni tushuntirish va tahlil qilish.
- Qiyosiy usul: Mavritaniya huquqini Marokash huquqi va ayrim boshqa huquq tizimlari bilan taqqoslab, umumiy jihatlar, farqlar va himoya bo‘shliqlarini baholash.
Tadqiqotda huquq doktrinasi va sud qarorlaridan ham huquq normalarini tushuntirish va amaliyotdagi natijalarni ko‘rsatish maqsadida foydalanilgan.
39. Tadqiqot empirik ish emas
Manbada:
- namuna,
- so‘rovnoma,
- intervyu maʼlumotlar to‘plami,
- eksperiment,
- statistik tahlil,
- p qiymati,
- ishonch oralig‘i,
- taʼsir kattaligi,
- matematik model
mavjud emas.
Shu sababli tadqiqot natijalarini “insofsiz raqobat daʼvolarining X foizi muvaffaqiyatli” yoki “ushbu tartib nizolarni Y foizga kamaytiradi” shaklidagi miqdoriy natijalarga aylantirib bo‘lmaydi.
40. Tadqiqotning asosiy huquqiy manbalari
Manba tadqiqot turli milliy va xalqaro huquqiy matnlardan foydalanadi.
| Huquq sohasi yoki manba | Tadqiqotdagi vazifasi |
|---|---|
| Mavritaniyaning Majburiyatlar va Shartnomalar qoidalari | Huquqqa xilof xatti-harakat va insofsiz raqobat javobgarligining umumiy asosi |
| Mavritaniya Savdo kodeksi | Savdo va raqobat erkinligi konteksti |
| Mavritaniya fuqarolik, tijorat va maʼmuriy protsessual qoidalari | Hududiy vakolat va daʼvo tartibi muhokamalari |
| Marokashning 17-97-son Sanoat Mulki Qonuni | Tovar belgisi, insofsiz raqobat, sudlovga tegishlilik, maxsus daʼvo va sanksiyalarni taqqoslash |
| Marokash Majburiyatlar va Shartnomalar Qonuni | Umumiy huquqqa xilof xatti-harakat javobgarligi, zarar va sababiy bog‘lanish |
| Parij Konvensiyasi | Xalqaro insofsiz raqobat himoyasining umumiy tamoyillari |
| TRIPS qoidalari | Tovar belgisi va maxfiy tijorat maʼlumotlarini himoya qilishning xalqaro doirasi |
| Qiyosiy arab qonunchiliklari | Insofsiz raqobat taʼrifi va himoya modellarini taqqoslash |
41. Tadqiqotning birinchi asosiy bo‘limi mantiqi
Tadqiqotning birinchi asosiy bo‘limi insofsiz raqobat daʼvosining konseptual va moddiy huquqiy asosiga bag‘ishlangan.
Ushbu bo‘limda:
- insofsiz raqobat tushunchasi,
- tovar belgisi tushunchasi va vazifalari,
- qonuniy va insofsiz raqobat farqi,
- taqiqlangan raqobat,
- tovar belgisini qalbakilashtirish va taqlid daʼvolari,
- insofsiz raqobatning asosiy shakllari,
- ayb, zarar va sababiy bog‘lanish
ko‘rib chiqiladi.
42. Tadqiqotning ikkinchi asosiy bo‘limi mantiqi
Ikkinchi asosiy bo‘lim daʼvo tartibi va huquqiy oqibatlarga qaratilgan.
Ushbu bo‘limda:
- daʼvogar va javobgar maqomi,
- tegishli va vakolatli sud,
- daʼvo muddati,
- insofsiz xatti-harakatni to‘xtatish,
- zararni qoplash
ko‘rib chiqiladi.
43. Tadqiqotning asosiy natijalari
| No. | Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan huquqiy natija |
|---|---|
| 1 | Tovar belgisi faqat farqlovchi belgi emas, balki isteʼmolchi ishonchi va iqtisodiy qiymatga ega muhim sanoat mulki unsuridir. |
| 2 | Insofsiz raqobat qonuniy raqobatdan qo‘llanadigan vositalarning tijoriy halollik va huquqiy cheklovlarga zidligi bilan farqlanadi. |
| 3 | Insofsiz raqobat daʼvosi tovar belgisi huquqiga xos daʼvolarning o‘rnini bosmaydigan, biroq ularni to‘ldirishi mumkin bo‘lgan himoya yo‘lidir. |
| 4 | Zarar qoplash nuqtayi nazaridan ayb, zarar va sababiy bog‘lanish asosiy unsurlardir. |
| 5 | Tovar belgisiga taʼsir qiluvchi insofsiz raqobat chalkashlik yaratish, chalg‘itish, tovar belgisining shuhratidan foydalanish va raqib obro‘siga zarar yetkazish kabi turli shakllarni olishi mumkin. |
| 6 | Sud himoyasi faqat zarar qoplashdan iborat emas; davom etayotgan insofsiz xatti-harakatni to‘xtatish ham muhim himoya vositasidir. |
44. Tadqiqotning asosiy tavsiyalari
| Tavsiya sohasi | Tadqiqotchi taklif qilgan rivojlantirish yo‘nalishi |
|---|---|
| Qonunchilikning aniqligi | Insofsiz raqobat tushunchasi, shakllari va daʼvo shartlarini yanada aniq tartibga solish |
| Himoya yo‘llarining o‘zaro munosabati | Insofsiz raqobat daʼvosi bilan tovar belgisini qalbakilashtirish va taqlid daʼvolari o‘rtasidagi munosabatni aniqroq qilish |
| Oldini oluvchi himoya | Zararli xatti-harakatlarni tezda to‘xtatishga imkon beradigan huquqiy mexanizmlarni kuchaytirish |
| Institutsional muvofiqlashtirish | Sanoat mulki institutlari, sud va nazorat organlari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish |
| Isteʼmolchilarni himoya qilish | Chalkashlik va chalg‘itish tug‘diradigan tijoriy xatti-harakatlarga qarshi isteʼmolchilar himoyasini kuchaytirish |
| Korxonalar xabardorligi | Tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish, bozorni kuzatish va o‘z vaqtida huquqiy murojaat qilish bo‘yicha korxonalarni xabardor qilish |
45. Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan va qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar
| Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydi | Tadqiqot isbotlamaydi |
|---|---|
| Insofsiz raqobat daʼvosi muayyan holatlarda tovar belgisi himoyasini to‘ldirishi mumkin. | Har bir tovar belgisi nizosida insofsiz raqobat daʼvosi albatta qabul qilinishi. |
| Zarar qoplash uchun ayb, zarar va sababiy bog‘lanish markaziy ahamiyatga ega. | Barcha mamlakatlarda bu unsurlar ayni shaklda va ayni isbot standarti bilan qo‘llanishi. |
| Chalkashlik va chalg‘itish tovar belgisi egasi va isteʼmolchiga zarar yetkazishi mumkin. | Har bir tovar belgisi o‘xshashligi avtomatik ravishda insofsiz raqobatni tashkil etishi. |
| Maxsus tovar belgisi daʼvosi va insofsiz raqobat daʼvosi mustaqil himoya yo‘llari bo‘lishi mumkin. | Ikki daʼvo har bir holatda birgalikda berilishi yoki bir xil natija berishi. |
| Insofsiz xatti-harakatni to‘xtatish va zarar qoplash turli himoya vazifalariga ega. | Har bir mamlakatda ayni vaqtinchalik chora va zarar qoplash tizimi mavjudligi. |
| Mavritaniyadagi huquqiy doirani batafsilroq qilish tavsiya etiladi. | Taklif etilgan islohotlar amalga oshirilganda nizolar muayyan miqdorda kamayishi eksperimental tarzda isbotlanganligi. |
46. Tadqiqotning kuchli jihatlari
Tadqiqotning kuchli jihatlaridan biri tovar belgisi huquqini faqat ro‘yxatdan o‘tkazish va tovar belgisi huquqiga tajovuz nuqtayi nazaridan ko‘rmasligi; tovar belgisi himoyasini raqobat huquqi va huquqqa xilof xatti-harakat javobgarligi bilan birga baholashidir.
Ikkinchi kuchli jihat insofsiz raqobat daʼvosi bilan tovar belgisini qalbakilashtirish va taqlid daʼvolari o‘rtasidagi farqni tushuntirib, himoya yo‘llari bir-biriga aralashtirilishining oldini olishga urinishidir.
Uchinchi kuchli jihat moddiy huquq shartlari bilan birga daʼvogar-javobgar, sudlovga tegishlilik/vakolat, daʼvo muddati va sanksiya kabi protsessual va oqibat masalalarini ham ko‘rib chiqishidir.
To‘rtinchi kuchli jihat Mavritaniya tartibini, ayniqsa, Marokash huquqi va boshqa qiyosiy huquq manbalari bilan birga baholashidir.
47. Tadqiqotning cheklovlari
Birinchi cheklov: Tadqiqot doktrinal va qiyosiy huquqiy tadqiqotdir; sud ishlaridan tuzilgan miqdoriy maʼlumotlar to‘plami mavjud emas.
Ikkinchi cheklov: Mavritaniya va Marokash huquqi batafsil muhokama qilingan bo‘lsa-da, boshqa qiyosiy huquq tizimlarining qamrovi teng emas.
Uchinchi cheklov: Manbada qo‘llanilgan ayrim huquqiy tushunchalar doirasi mamlakat huquqiga qarab farq qilgani sababli natijalarni yagona universal insofsiz raqobat modeli sifatida umumlashtirib bo‘lmaydi.
To‘rtinchi cheklov: Zararning yuzaga kelgan yoki ehtimoliy bo‘lishi, yomon niyatning roli va daʼvo muddati kabi masalalarda manba turli doktrinal va sud qarashlarini birgalikda keltiradi; ularni bitta qatʼiy huquqiy qoidaga qisqartirib bo‘lmaydi.
Beshinchi cheklov: Manba Mavritaniyada insofsiz raqobat daʼvolarining muvaffaqiyat darajasi, o‘rtacha sud jarayoni davomiyligi, zarar qoplash miqdori yoki ishlar soni kabi empirik samaradorlik ko‘rsatkichlarini bermaydi.
Oltinchi cheklov: Tadqiqot taklif etgan qonunchilik islohotlari ushbu tadqiqot doirasida hali amalga oshirilgan va taʼsiri o‘lchangan siyosiy aralashuvlar emas.
Yettinchi cheklov: PDF yuqori qismidagi DOI sonning DOI-sidir; maqola DOI-si amaldagi rasmiy arxivda alohida tayinlangan.
48. Umumiy huquqiy baholash
Moulay Ahmed Salemning tadqiqoti tovar belgisini himoya qilishni faqat maxsus sanoat mulki daʼvolari bilan cheklamaydigan kengroq huquqiy doirani taklif etadi.
Tadqiqotning asosiy xabari shuki, tovar belgisi egasi o‘z huquqini himoya qilganda ikki alohida huquqiy masala bir-biridan ajratilishi kerak: birinchisi — tovar belgisiga bo‘lgan maxsus huquq bevosita buzilganmi; ikkinchisi — raqibning xatti-harakati halol raqobat tamoyillariga mos keladimi.
Bu ikki savol ayrim holatlarda bitta xatti-harakatda kesishishi mumkin. Biroq ular himoya qiladigan huquqiy manfaat va qo‘llanish shartlari mutlaqo bir xil emas.
Manba tadqiqotning to‘ldiruvchi himoya tezisi shu farqdan kelib chiqadi. Tovar belgisini qalbakilashtirish yoki taqlid daʼvosi maxsus tovar belgisi huquqini himoya qilsa, insofsiz raqobat daʼvosi bozor xatti-harakatining halolligini va raqiblarning huquqqa muvofiq raqobat qilishini himoya qilishga qaratiladi.
Insofsiz raqobat daʼvosi samarali bo‘lishi uchun, ayniqsa zarar qoplash talablarida ayb, zarar va sababiy bog‘lanish puxta baholanishi kerak. Bunga qarshi ravishda, insofsiz xatti-harakatni to‘xtatish ko‘proq zarar yuzaga kelishining oldini oladigan boshqa huquqiy vazifaga ega.
Tadqiqot, shuningdek, tovar belgisi himoyasi isteʼmolchi huquqidan butunlay uzilmaganini ko‘rsatadi. Chalkashlik va chalg‘itish faqat tovar belgisi egasining mijoz yo‘qotishiga emas, balki isteʼmolchining mahsulot yoki xizmat manbasi haqida noto‘g‘ri qaror qabul qilishiga ham olib kelishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, tadqiqot Mavritaniya huquqida insofsiz raqobat tartibini yanada aniq va tizimli qilishni; uning maxsus tovar belgisi daʼvolari bilan munosabatini aniqlashtirishni; tezkor oldini oluvchi himoya vositalarini rivojlantirishni va tovar belgisi egalari faqat ro‘yxatdan o‘tkazish emas, balki bozor monitoringi bo‘yicha ham faolroq bo‘lishini tavsiya qiladi.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl akademik nashrning bibliografik identifikatsiyasi
Asl arabcha sarlavha: دعوى المنافسة غير المشروعة كوسيلة لحماية العلامة التجارية: دراسة مقارنة
Asl inglizcha sarlavha: Unfair Competition Action as a Means of Trademark Protection: A Comparative Study
Muallif: Moulay Ahmed Salem — مولاي أحمد سالم.
Muassasa: University of Nouakchott, Mauritania.
Manbada ko‘rsatilgan lavozim: Nouakchott Universitetida o‘qituvchi/hamkor akademik.
Jurnal: Revue Internationale de Droit et des Affaires — International Journal of Law and Business.
Nashriyot: Hassan First University – Settat, Kingdom of Morocco; Laboratory for Research in Business Law, Faculty of Legal and Political Sciences.
Jild / son: 11(5), Son No. 66.
Nashr: Oktabr 2026.
Sahifalar: 419–434.
ISSN: 2509-0291.
Maqola DOI-si: 10.63585/ftct5240.
Son DOI-si: 10.63585/VLQV1532.
DOI izohi: Manba PDFning yuqori qismida 10.63585/VLQV1532 ko‘rsatilgan. Amaldagi rasmiy jurnal arxivi ushbu DOI-ni 66-sonning DOI-si sifatida ishlatadi va maqolani alohida ravishda 10.63585/ftct5240 DOI-si bilan ro‘yxatlaydi. Maqolaning mustaqil veb-sahifasidagi DOI maydoni arxiv yangilanishidan ortda qolgan va “tayinlash kutilmoqda” iborasini saqlab qolgan.
Manba turi: Tavsifiy-tahliliy va qiyosiy huquqiy tadqiqot.
Taqriz: Jurnal tadqiqot maqolalari uchun ikki tomonlama ko‘r taqrizdan foydalanadi.
Litsenziya: Jurnalning amaldagi ochiq kirish siyosati Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasini ko‘rsatadi.
Masʼul muallif: Manbada alohida ko‘rsatilmagan.
Moliyalashtirish: Manba PDFda alohida moliyalashtirish bayonoti aniqlanmagan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Manba PDFda alohida manfaatlar to‘qnashuvi bo‘limi aniqlanmagan.
Maʼlumotlarning mavjudligi: Manbada alohida maʼlumotlar mavjudligi bo‘limi yo‘q; tadqiqot yangi empirik maʼlumotlar to‘plamini yaratmaydi.
Muallif hissalari: Bir muallifli maqola bo‘lgani uchun alohida CRediT hissa bayonoti mavjud emas.
Tadqiqotning metodologik tuzilishi
Tadqiqot tavsifiy-tahliliy va qiyosiy huquq usullaridan foydalanadi.
Tavsifiy-tahliliy bo‘limda insofsiz raqobat, tovar belgisi, huquqqa xilof xatti-harakat javobgarligi, daʼvo shartlari va sanksiyalarga oid huquqiy tushunchalar hamda qoidalar o‘rganiladi.
Qiyosiy bo‘limda Mavritaniya huquqi, ayniqsa Marokash huquqi va muayyan boshqa huquq tizimlari bilan taqqoslanadi.
Manba, shuningdek, huquq doktrinasi va sud qarorlaridan huquq normalari talqini va amaliyotdagi misollarni tushuntirish maqsadida foydalanadi.
Tadqiqotda yangi dala tadqiqoti, so‘rovnoma, eksperiment, miqdoriy maʼlumotlar to‘plami yoki statistik tahlil mavjud emas.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan