Akademik tədqiqatlar, aydın dil

Verianla | Akademik Araştırmalardan Türkçe Ekonomi ve Bilim İçerikleri

04 noyabr 2026, çərşənbə
VERİANLA Müstəqil elmi yayımçılıq
Verianla on Google Play
Menyunu açın və ya bağlayın
...
Home / Humanitar Elmlər / Memarlıq / Misirin Şərq Səhrasında Quseir–Qift Yolu Boyunca Nubiya Qumdaşı Ardıcıllığının Formasiya Miqyaslı Litostratiqrafik Bölünməsi
Memarlıq

Misirin Şərq Səhrasında Quseir–Qift Yolu Boyunca Nubiya Qumdaşı Ardıcıllığının Formasiya Miqyaslı Litostratiqrafik Bölünməsi

Bu tədqiqat Misirin Orta Şərq Səhrasındakı Quseir–Qift yolu boyunca səthə çıxan və tarixən geniş “Nubian Sandstone” paketi daxilində qiymətləndirilən qumdaşı üstünlüklü ardıcıllığın sahədə təkrarlana bilən formasiya miqyasında alt vahidlərə bölünüb-bölünə bilməyəcəyini araşdırır.

17/10/2026  Veri Anla  202 baxış
Misirin Şərq Səhrasında Quseir–Qift Yolu Boyunca Nubiya Qumdaşı Ardıcıllığının Formasiya Miqyaslı Litostratiqrafik Bölünməsi

Bu tədqiqat Misirin Orta Şərq Səhrasındakı Quseir–Qift yolu boyunca səthə çıxan və tarixən geniş “Nubian Sandstone” paketi daxilində qiymətləndirilən qumdaşı üstünlüklü ardıcıllığın sahədə təkrarlana bilən formasiya miqyasında alt vahidlərə bölünüb-bölünə bilməyəcəyini araşdırır. Litostratiqrafiya süxur ardıcıllıqlarını fosil yaşından və ya mütləq zamandan əvvəl litologiya, stratiqrafik mövqe, şaquli ardıcıllıq və sərhəd münasibətləri əsasında müəyyən edən stratiqrafik təsnifat yanaşmasıdır. Tədqiqatçılar GPS ilə istinadlandırılmış 18 lokaliteti, səkkiz kompozit stratiqrafik logu və 1:25.000 miqyaslı sahə xəritələməsini birləşdirərək ardıcıllığı aşağıdan yuxarıya Araba, Abu Thora, Abu Durba, Malha, Bahariya və Taref olmaqla altı formasiya miqyaslı paketə ayırmışlar.

Mənbədə ölçülən formasiya qalınlıqları Araba üçün 77,5–84,5 m, Abu Thora üçün 68–72 m, Abu Durba üçün təxminən 24 m, Malha üçün təxminən 78 m, Bahariya üçün 37–60 m və Taref üçün 7–37 m-dir. Bu sərhədlər tək bir rəng, dənə ölçüsü və ya lay dəyişməsinə görə deyil; litoloji birlik və şaquli təşkilatlanmada davamlı paket miqyaslı dəyişiklik, təkrarlana bilən stratiqrafik mövqe və mümkün olduqda izlənilə bilən kontakt və ya marker əlaqələri əsasında müəyyən edilmişdir.

Araba kristallik bünövrə üzərindəki diskordans və bazal konqlomeratı ilə; Abu Thora daha incə dənəli, heterolitik, paleosollu və yer-yer manqan/ferrugin xüsusiyyətli quruluşu ilə; Abu Durba məhdud yayılımlı gildaşı–dolostone–gips assosiasiyası ilə; Malha eroziyalı bazal konqlomerat və qumdaşı–alevrolit–gildaşı paketləri ilə; Bahariya tsiklik ferrugin incə klastik ardıcıllığı ilə; Taref isə eroziyalı bazal lag və daha qaba ferrugin/çınqıllı qumdaşı ilə fərqləndirilmişdir.

Fasiyes assosiasiyaları ardıcıllığın böyük ölçüdə flüvial sistemlərlə əlaqəli olduğunu; Araba və Abu Thora-da lokal gelgit və ya dayaz su təsirinin, Abu Durba-da isə məhdud evaporitik marginal mühitin ola biləcəyini göstərir. Lakin bu çökmə mühiti şərhləri formasiyaları müəyyən edən və ya yaşlandıran ilkin meyarlar deyil.

Tədqiqatın ən mühüm məhdudiyyəti xronologiyadır. Quseir–Qift ardıcıllığından müstəqil biostratiqrafik və ya geoxronoloji yaş əldə edilməmişdir. Formasiyalara aid edilən yaş kontekstləri digər bölgələrdə müəyyən edilmiş vahidlərlə regional korrelyasiyaya əsaslanır; buna görə də tam zaman ekvivalentliyi və ya müxtəlif Misir hövzələrində eyni vaxtda çökmə sübut edilməmişdir. Tədqiqat yeni formasiyalar təklif etmir və Nubian Sandstone üçün qəti regional xronoloji həll iddiası irəli sürmür.

Nubian Sandstone niyə stratiqrafik problem yaradır?

“Nubian Sandstone” termini Misir və şimal-şərqi Afrikadakı geniş, əsasən qumdaşı üstünlüklü silisiklastik ardıcıllıqlar üçün uzun müddətdir istifadə olunur. Lakin müxtəlif tədqiqatçılar eyni termini formasiya, seriya, litofasiyes, süxur tipi və ya daha geniş stratiqrafik kompleks mənasında işlətmiş və müxtəlif bölgələrdə fərqli yaş intervalı təyin etmişlər. Bu geniş istifadə sahədə faydalı regional ifadə versə də, yerli litostratiqrafik ayırdetmə qabiliyyətini və vahidlərarası korrelyasiyanın nə mənaya gəldiyini qeyri-müəyyənləşdirə bilər.

Quseir–Qift tədqiqatının əsas sualı “Nubian Sandstone varmı?” deyil. Əsas sual yol boyunca fasiləli şəkildə səthə çıxan bu geniş ardıcıllığın təkrarlanan şaquli ardıcıllıqlar, aydın sərhəd münasibətləri və müstəqil sahə nəzarətləri vasitəsilə daha kiçik və sahədə yenidən tanına bilən formasiya miqyaslı paketlərə bölünüb-bölünə bilməyəcəyidir.

Tədqiqat sahəsinin geoloji mövqeyi

Tədqiqat sahəsi Misirin Orta Şərq Səhrasında, Quseir-in qərbində və Gebel Duwi yaxınlığında Quseir–Qift yolu boyunca yerləşir. Koridor daxilindəki 15 lokalitet təxminən 26°06′50″–26°08′29,7″ N və 34°00′21,9″–34°03′15,51″ E aralığındadır. Wadi Hammamat-dakı əlavə üç lokalitet ətraflı xəritədən kənarda qalmış və yalnız bazal Araba səthəçıxmalarının müqayisəsi üçün istifadə edilmişdir.

Fanerozoy çöküntü örtüyü Arabian–Nubian Shield-in Neoproterozoy kristallik bünövrə süxurları üzərində yerləşir. Quseir–Gebel Duwi ətrafında Nubian Sandstone ardıcıllığı çöküntü örtüyünün aşağı hissəsini təşkil edir və qorunduğu yerlərdə daha gənc Üst Təbaşir vahidləri ilə örtülür.

Səthəçıxmalar struktur və topoqrafik baxımdan parçalanmışdır. Bəzi stratiqrafik intervallar lateral istiqamətdə məhduddur, bəziləri isə müəyyən traverslərdə tamamilə yoxdur. Buna görə tək bir ideal şaquli kəsiliş bütün sahəni təmsil etmir; tədqiqatın səkkiz kompozit loga və çoxsaylı sərhəd nəzarətinə əsaslanmasının başlıca səbəbi də budur.

Sahə və xəritələmə dizaynı

Məlumatlar 2022-ci ilin Fevralında və 2023-cü ilin Fevralında keçirilmiş iki ayrı yeddi günlük geoloji kampaniyada toplanmışdır. On səkkiz lokalitetin koordinatları Garmin eTrex H GPS qəbuledicisi ilə qeydə alınmış və cihazın göstərdiyi mövqe dəqiqliyi bütün nöqtələrdə ±3 m kimi bildirilmişdir.

Regional baza xəritəsi 1:250.000 miqyaslı EGSMA Quseir geoloji vərəqinə əsaslandığı halda, tədqiqat üçün şərh olunan formasiya sərhədləri 1:25.000 miqyasda tərtib edilmişdir. Sahə müşahidələri ArcGIS 10.5 daxilində WGS 1984 / UTM Zone 36N koordinat sistemində birləşdirilmişdir.

Google Earth təsvirləri formasiyaları müəyyən etmək üçün əsas mənbə deyil. Təsvirlər GPS waypoint-lərinin, səthə çıxan kontakt izlərinin və sahə qeydləri ilə xəritə arasındakı mümkün çəkiliş və ya köçürmə problemlərinin vizual yoxlanılmasında köməkçi məlumat kimi istifadə edilmişdir.

Litostratiqrafik formasiya sərhədi adi fasiyes dəyişməsindən necə fərqləndirildi?

Tədqiqatda litoloji dəyişmənin formasiya sərhədi sayılması üçün dəyişmənin tək bir lay və ya lokal fasiyes xüsusiyyəti ilə məhdudlaşmaması; litoloji birlikdə və ya şaquli təşkilatlanmada davamlı paket miqyaslı dəyişiklik yaratması, qonşu paketlərə nisbətən təkrarlana bilən stratiqrafik mövqedə yerləşməsi və səthəçıxma imkan verdikdə izlənilə bilən kontakt və ya marker əlaqəsi ilə dəstəklənməsi tələb olunmuşdur. Tək bir rəng, dənə ölçüsü, lay qalınlığı və ya izolyasiya olunmuş linza dəyişməsi bu şərtlərə cavab vermədikdə daxili fasiyes variasiyası kimi saxlanılmışdır.

Sərhədlərin xəritədə izlənməsi

Kontakt seqmentləri yalnız eyni paket miqyaslı litoloji qırılma, marker intervalı və stratiqrafik əlaqə ardıcıl sahə nəzarətləri arasında izlənə bildikdə uzadılmışdır. Səthəçıxmanın kəsildiyi yerlərdə xəritə xətləri birbaşa müşahidə olunan fasiləsiz kontakt demək deyil; bracketing nəzarət nöqtələri arasındakı geoloji interpolasiyanı təmsil edir. Sahə əlaqəsinin yoxlana bilmədiyi boşluqlarda kontaktlar məcburi şəkildə proyeksiya edilməmişdir.

Səkkiz kompozit log necə yaradıldı?

Səkkiz log bütün 18 lokalitetin ədədi ortalaması deyil. Araba üçün iki log QQ-01 və QQ-02 əsas nəzarətlərinə, Abu Thora üçün iki log QQ-07 traversi ilə QQ-05–QQ-08 traversinə, Malha üçün iki log QQ-10–QQ-11 və QQ-08–QQ-12 traverslərinə, Bahariya–Taref üçün iki log isə QQ-11/QQ-14 və QQ-12/QQ-15 uyğunlaşdırmalarına əsaslandırılmışdır. QQ-09 məhdud Abu Thora–Abu Durba sərhədini, QQ-13 isə Bahariya daxilində əlavə nəzarəti təmin etmişdir.

Altı formasiyanın ümumi çərçivəsi

FormasiyaQalınlıqƏsas litologiya / diaqnostik meyarAlt sərhədÜst sərhəd
Araba77,5–84,5 mBazal konqlomerat, çınqıllı və orta–iri dənəli qumdaşı, alevrolit, shale/paleosol-bənzər səviyyələrPrekambri kristallik bünövrə üzərində kəskin eroziyalı nonconformityAbu Thora-ya kəskin litoloji keçid; göstərilən kontakt zahirən uyğun
Abu Thora68–72 mİncə–orta dənəli qumdaşı, alevrolit, heterolitik səviyyələr, paleosollar, ferrugin və Mn-zəngin intervallarAraba üzərində kəskin və xəritələnə bilən litoloji keçidQorunubsa Abu Durba; yoxdursa Malha-nın eroziyalı bazası
Abu DurbaTəxminən 24 mPaleosol-zəngin gildaşı, ferrugin qumdaşı, dolostone, gips və stromatolitik dolostoneAbu Thora üzərində kəskin litoloji sərhədMalha altında kəskin eroziyalı unconformity
MalhaTəxminən 78 mQumdaşı, alevrolit, gildaşı, bazal konqlomeratik interval və terminal ferrugin qumdaşıAbu Durba üzərində və ya Abu Durba olmadıqda Abu Thora üzərində böyük eroziyalı sərhədBahariya ilə kəskin, lakin eroziyalı olmayan litostratiqrafik kontakt
Bahariya37–60 mİncə–orta dənəli qumdaşı, alevrolit, gildaşı, ferrugin lent/qabıq və paleosol ehtiva edən tsikllərMalha üzərində kəskin, eroziyalı olmayan kontaktTaref ilə kəskin eroziyalı kontakt
Taref7–37 mFerrugin, kvarsla zəngin və çınqıllı qumdaşı; ikinci dərəcəli alevrolit və shaleBahariya üzərində eroziyalı lag və daha iri dənəli qumdaşıQuseir Formasiyasının daha incə alevrolit və shale səviyyələrinə kəskin keçid

Araba Formasiyası

Araba tədqiqat sahəsində tanınan Nubian Sandstone ardıcıllığının ən alt formasiyasıdır. İki kompozit logun qalınlığı 84,5 m və 77,5 m-dir. Təxminən 1,5 m qalınlığındakı bazal konqlomeratik interval qeyri-müntəzəm Prekambri kristallik bünövrə səthinin birbaşa üzərində yerləşir və formasiya bazasının ən aydın sahə göstəricilərindən biridir.

Konqlomeratın üzərində çınqıllı və iri dənəli qumdaşları, daha az miqdarda isə alevrolit və shale/paleosol-bənzər səviyyələr görünür. Planar və novvari çarpaz laylanma, herringbone çarpaz laylanma, ripple izləri, hummocky cross-stratification, scour strukturları və çınqıllı linzalar bildirilmişdir.

Aşağı Araba-dakı konqlomerat, çınqıllı kanal dolguları, scour və iri miqyaslı çarpaz laylanmalar yüksək enerjili flüvial daşınma ilə uyğundur. Yuxarı hissələrdəki herringbone çarpaz laylanma, hummocky cross-stratification, ripple və bioturbasiya isə gelgit və ya dayaz su təsirinin artdığı mühiti düşündürür. Bu şərh formasiyanın identikliyini və ya yaşını təkbaşına müəyyən etmir.

Yuxarı Araba qumdaşlarında Cruziana-bənzər iki paylı səth izləri və Skolithos-bənzər şaquli yuvalar təsvir edilmişdir. Tədqiqatçılar bunları yalnız morfologiyaya əsaslanan sahə təsvirləri kimi istifadə etmiş, rəsmi ixnotaksonomik təyinat və ya müstəqil yaş göstəricisi kimi qəbul etməmişlər.

Abu Thora Formasiyası

Abu Thora Araba-nın iri qumdaşı üstünlüklü xarakterindən daha incə və heterolitik ardıcıllığa keçidlə ayrılır. İki kompozit logun qalınlığı təxminən 68–72 m-dir. İncə–orta dənəli qumdaşı, alevrolit, qumdaşı–alevrolit heterolitləri, paleosol səviyyələri və ferrugin/Mn-zəngin intervallar əsas diaqnostik xüsusiyyətlərdir.

Planar çarpaz laylanma, ripple izləri, üfüqi laminasiya və kanallaşmış konqlomeratik səviyyələr; fosilləşmiş ağac, rhizolith/kök izləri və yuva strukturları ilə birlikdə müşahidə olunur. Bu xüsusiyyətlər formasiyanın sahədə tanınmasına kömək edir, lakin hər səthəçıxmada məcburi diaqnostik meyar və ya yaş göstəricisi deyil.

Fasiyes assosiasiyaları flüvial–estuarin sistemdən sahil düzənliyinə qədər, lokal gelgit təsirli və təkrarlanan səthəçıxma/paleosol inkişafının olduğu şəraitlə uyğundur.

Abu Durba Formasiyası: niyə xüsusilə vacibdir?

Abu Durba tədqiqatın lateral fasiləlilik baxımından ən öyrədici vahididir. Təxminən 24 m qalınlığındakı formasiya yalnız QQ-07/QQ-09 traversində tanınmış, QQ-05–QQ-08 traversində isə aşkar edilməmişdir. Bu fərq Abu Durba-nın Abu Thora daxilində hər yerdə görülən bir fasiyesdən daha çox lateral olaraq məhdud şəkildə qorunmuş ayrıca paket kimi şərh edilməsini dəstəkləyir.

Formasiyanın fərqləndirici assosiasiyası paleosol-zəngin gildaşı, ferrugin qumdaşı, gips, dolostone və stromatolitik dolostone-dur. Alt sərhəd Abu Thora üzərində kəskin litoloji keçid, üst sərhəd isə Malha bazal konqlomeratının başladığı aydın eroziyalı unconformity-dir.

Gips, dolostone və stromatolitik dolostone assosiasiyası məhdud evaporitik marginal mühitlə, ehtimal ki, tidal-flat və laqunabənzər dayaz su şəraiti ilə uyğundur. Lakin mənbə mövcud məlumatların bu alt mühit variantlarını qəti şəkildə bir-birindən ayırmadığını açıq bildirir.

Malha Formasiyası

Malha iki ayrı traversdə təxminən 78 m qalınlıqdadır. Abu Durba-nın olduğu yerdə onun üzərində, olmadığı yerdə isə birbaşa Abu Thora üzərində inkişaf etmiş eroziyalı bazal konqlomeratla başlayır. Qumdaşı, alevrolit və gildaşı növbələşmələri ilə yuxarı hissədəki ferrugin qumdaşı əsas komponentlərdir.

Fining-upward paketlər, planar və trough çarpaz laylanmalar, convolute bedding, lateral pinch-out, silisifikasiya olunmuş ağac və kök izləri müşahidə edilmişdir. Bu assosiasiya flüvial kanal və onlarla əlaqəli daşqın düzənliyi çökməsi ilə uyğundur.

Malha–Bahariya sərhədi tədqiqatda xüsusilə vacibdir; iki fərqli traversdə təkrar müşahidə edilmiş və kəskin, lakin eroziyalı olmayan litostratiqrafik keçid kimi təsvir edilmişdir.

Bahariya Formasiyası

Bahariya iki kompozit nəzarətdə 37 m və 60 m qalınlıq verir. Qumdaşı–alevrolit–gildaşı tsiklləri, ferrugin lent və qabıqlar, həmçinin paleosol ehtiva edən səviyyələr formasiyanın tipik sahə quruluşudur.

Üfüqi laminasiya, planar və festoon çarpaz stratifıkasiya, ripple laminasiyası, desiccation çatları, kök izləri, şaquli yuvalar və bitki qalıqları müxtəlif səthəçıxmalarda müşahidə edilmişdir. Fasiyes assosiasiyası flüvial–daşqın düzənliyi/delta düzənliyi çökməsi və yer-yer marginal təsirlə uyğundur.

Üst sərhəd daha incə və tsiklik Bahariya ardıcıllığını kəsən daha iri, yer-yer çınqıllı Taref bazal qumdaşının qəfil başlaması ilə müəyyən edilən eroziyalı kontaktdır.

Taref Formasiyası

Taref tədqiqat sahəsində Nubian Sandstone daxilində tanınan ən üst formasiyadır və iki logda 7 m ilə 37 m arasında dəyişən qalınlığa malikdir. Ferrugin kvarsla zəngin qumdaşı və çınqıllı qumdaşı üstünlük təşkil edir; alevrolit və shale ikinci dərəcəli komponentlərdir. Yuxarı hissədə lokal olaraq yaşılımtıl-boz alevrolit intervalı müşahidə edilmişdir; müəlliflər yalnız sahə rənginə əsaslanaraq mineraloji tərkib nəticəsi çıxarmamışlar.

Formasiyanın bazasındakı eroziyalı çınqıllı lag və çarpaz laylı ferrugin qumdaşı yüksək enerjili kanal çökməsi ilə uyğundur. Yuxarıya doğru incə dənəli alevrolit və paleosol səviyyələrinə keçid daha aşağı enerjili daşqın düzənliyi və ya sahil düzənliyi şəraitinə işarə edir.

Taref-in üst sərhədi Quseir Formasiyası ilə kəskin litostratiqrafik kontaktdır; iri ferrugin Taref qumdaşından daha incə Quseir alevrolit və shale səviyyələrinə keçidlə müəyyən edilmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Metod zənciri

  1. Quseir–Qift koridorunda və müqayisə sahələrində GPS ilə istinadlandırılmış 18 sahə lokaliteti qeydə alındı.
  2. Formasiya kontaktları, diaqnostik stratiqrafik mövqelər, litologiya, sedimentar strukturlar və lateral davamlılıq sahədə izlənildi.
  3. Lay qalınlıqları laylanmaya perpendikulyar istiqamətdə ölçüldü; seyrək örtülü kontaktlarda alt və üst sərhədlər məhdud şəkildə açığa çıxarıldı.
  4. Əsas ölçülmüş kəsiliş nəzarətləri, kontakt lokalitetləri və lateral nəzarət nöqtələri səkkiz kompozit log şəklində təşkil edildi.
  5. EGSMA 1:250.000 geoloji vərəqi regional baza kimi istifadə edildi; tədqiqat sahəsinin formasiya kontaktları 1:25.000 miqyasda yenidən şərh edildi.
  6. Sahə məlumatları ArcGIS 10.5 və WGS 1984 / UTM Zone 36N koordinat sistemində inteqrasiya edildi.
  7. Əvvəlcə yerli paketlər müəyyən edildi; formasiya adları və yaşları daha sonra dərc edilmiş regional litostratiqrafik əlaqələrlə müqayisə edildi.
  8. Çökmə mühiti şərhləri formasiya identikliyindən və yaş korrelyasiyasından ayrı, yalnız fasiyes assosiasiyalarının dəstəklədiyi dərəcədə aparıldı.

Yerli tanıma ilə regional korrelyasiya niyə ayrıldı?

Tədqiqatçılar bir formasiyanı sahədə “başqa bölgədə bu adla tanındığı üçün” müəyyən etməmişlər. Əvvəlcə Quseir–Qift daxilində litologiya, şaquli ardıcıllıq, stratiqrafik mövqe və kontakt əlaqələrindən istifadə etməklə ayrıca paketlər yaradılmış; sonra bu paketlərin əvvəllər adlandırılmış Misir formasiyaları ilə nə dərəcədə uyğun olduğu qiymətləndirilmişdir. Bu ardıcıllıq korrelyasiya arqumentinin dairəvi hala gəlməsinin qarşısını almağı məqsəd qoyur.

Yerli formasiyaQuseir–Qift-də əsas sahə sübutuƏdəbiyyatda regional yaş kontekstiƏsas qeyri-müəyyənlik
ArabaBünövrə diskordansı, bazal konqlomerat, iri–incə şaquli keçidKembriYerli müstəqil Kembri yaş təyini yoxdur
Abu ThoraHeterolitik qumdaşı–alevrolit, paleosol, bitki/kök strukturları, Mn xüsusiyyətləriGec KarbonDəqiq yaş ekvivalentliyi və fasiyes konvergensiyası qeyri-müəyyəndir
Abu DurbaMəhdud gildaşı–dolostone–gips paketi və stromatolitik dolostoneKarbonSinai ilə dəqiq yaş ekvivalentliyi yerli olaraq sınaqdan keçirilməmişdir
MalhaEroziyalı bazal konqlomerat və rəngarəng silisiklastik ardıcıllıqAlt TəbaşirYaş korrelyasiyaya əsaslanır
BahariyaTsiklik ferrugin qumdaşı–alevrolit–gildaşı və paleosollarSenomanFərqli hövzədə oxşar fasiyeslərin təkrar yaranması ehtimalı vardır
TarefÜst stratiqrafik mövqe, eroziyalı bazal lag, iri ferrugin/çınqıllı qumdaşıÜst TəbaşirRegional yaş və izoxroniya müstəqil şəkildə göstərilməmişdir

Bu tədqiqat Nubian Sandstone formasiyalarının yaşlarını birbaşa tarixləndirdimi?

Xeyr. Quseir–Qift ardıcıllığında müstəqil indeks fosili, radiometrik yaş və ya başqa yerli geoxronoloji tarix əldə edilməmişdir; Araba, Abu Thora, Abu Durba, Malha, Bahariya və Taref üçün istifadə olunan yaş kontekstləri başqa istinad sahələrində müəyyən edilmiş formasiyalarla litostratiqrafik korrelyasiyadan gəlir. Buna görə formasiya adlarının yerli istifadəsi dəqiq zaman ekvivalentliyi, izoxroniya və ya eyni yaşda çökmə sübutu deyil.

Müstəqil yaş məlumatı niyə vacibdir?

Oxşar litologiya və çökmə mühitləri müxtəlif hövzələrdə müxtəlif vaxtlarda yenidən inkişaf edə bilər. Qumdaşı, paleosol, konqlomerat və ya ferrugin səviyyələrin iki bölgədə oxşar görünməsi təkbaşına onların eyni vaxtda çökdüyünü göstərmir. Tədqiqat buna görə litostratiqrafik oxşarlıqla xronostratiqrafik ekvivalentliyi xüsusi olaraq bir-birindən ayırır.

Araba və Abu Thora-dakı iz fosilinə bənzər səth formaları da indeks fosili kimi istifadə edilməmişdir. Malha üzərindəki səthdə tapılan boş fosilli parçalar daha gənc vahidlərdən yenidən daşınmış material kimi şərh edildiyi üçün yaş təyinindən çıxarılmışdır.

Abu Durba-nın olmaması niyə mühüm nəticədir?

Abu Durba-nın QQ-07/QQ-09 traversində olmasına baxmayaraq QQ-05–QQ-08 traversində olmaması ardıcıllığın bütün koridor boyunca vahid olmadığını göstərən birbaşa lateral nəzarətdir. İkinci traversdə Malha-nın eroziyalı bazası birbaşa Abu Thora üzərinə gəlir. Bu vəziyyət Abu Durba-nın bütün bölgədə məcburi və fasiləsiz interval kimi qəbul edilməməli olduğunu göstərir.

Çökmə mühiti nəticələrinin sərhədi

Tədqiqat formasiya identifikasiyasını çökmə mühitindən törətməmişdir. Çökmə mühiti şərhləri yalnız litostratiqrafik paketlər yaradıldıqdan sonra fasiyes assosiasiyalarının dəstəklədiyi ehtimallar kimi verilmişdir.

FormasiyaMənbənin dəstəklədiyi ətraf mühit şərhi
ArabaAşağı hissədə yüksək enerjili flüvial; yuxarıya doğru lokal gelgit–dayaz su təsirinin artması
Abu ThoraGelgit təsirli flüvial–estuarin sistemdən sahil düzənliyinə və təkrarlanan səthəçıxmaya qədər
Abu DurbaMəhdud evaporitik marginal mühit; mümkün tidal-flat–laqunal şərait
MalhaFlüvial kanallar və əlaqəli daşqın düzənliyi çökməsi
BahariyaFlüvial–daşqın düzənliyi/delta düzənliyi; mümkün fasiləli marginal təsir
TarefBaşlanğıcda yüksək enerjili kanal, yuxarıda daha aşağı enerjili daşqın düzənliyi–sahil düzənliyi

Tədqiqatın güclü tərəfləri

Tədqiqatın başlıca güclü tərəfi altı vahidi tək bir ideal kəsilişdən törətməməsidir. İki müstəqil şaquli nəzarət dəsti, aydın sərhəd lokalitetləri və alternativ kontakt əlaqələri istifadə edilmişdir. Xüsusilə təkrarlanan Malha–Bahariya kontaktları və Abu Durba-nın bir traversdə olub digərində olmaması stratiqrafik modelin həqiqi lateral dəyişkənliyi nəzərə aldığını göstərir.

Digər güclü tərəf sahə sübutu ilə regional korrelyasiyanın metodoloji olaraq ayrılmasıdır. Table 3-ün quruluşu belə bu ayrımı qoruyur: ilk sütunlar yalnız Quseir–Qift sahəsində müşahidə olunan sübutları, sonrakı sütunlar istinad sahəsi müqayisəsini və korrelyasiya sərhədini verir.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Səthəçıxmalar fasiləlidir və lateral fasiyes dəyişməsi nəzərəçarpandır. Buna görə bütün formasiya kontaktları koridor boyunca səthdə fasiləsiz izlənmir. Bəzi xəritə xətləri sahə nəzarətləri arasındakı şərh edilmiş əlaqələrdir.

Abu Durba yalnız məhdud sahədə qorunmuşdur. 1:25.000 xəritə miqyasında bu kiçik vahid Abu Thora ilə birlikdə göstərilmiş və ayrıca mövcudluğu kompozit loglar və sahə kontakt məlumatlarında ayırd edilmişdir.

Fosil və iz fosili məlumatları məhduddur və müstəqil yerli yaş nəzarəti üçün istifadə edilməmişdir. Buna görə regional formasiya adlarının etibarlılıq səviyyəsi bütün vahidlər üçün eyni deyil; xüsusilə uzun məsafəli korrelyasiyadan daha çox asılı olan gənc vahidlərdə zaman ekvivalentliyi barədə ehtiyat tələb olunur.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Quseir–Qift koridorundakı geniş Nubian Sandstone ardıcıllığı sahə məlumatlarından istifadə etməklə altı formasiya miqyaslı paketə bölünə bilir. Formasiyalar arasındakı bir çox sərhəd təkrarlana bilən litoloji və stratiqrafik xüsusiyyətlərlə müəyyən edilə bilər. Abu Durba-nın lateral olaraq məhdud olması və bəzi formasiya qalınlıqlarının traverslər arasında dəyişməsi ardıcıllığın lateral heterogenliyini göstərir.

Tədqiqat həmçinin “Nubian Sandstone” ümumi adının regional sahə termini kimi faydalı qalmasına baxmayaraq yerli stratiqrafik ayırdetmə baxımından təkbaşına yetərli olmadığını göstərir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat altı yeni formasiya müəyyən etmir. İstifadə olunan Araba, Abu Thora, Abu Durba, Malha, Bahariya və Taref adları mövcud Misir stratiqrafik nomenklaturasından götürülmüşdür.

Tədqiqat Quseir–Qift ardıcıllığının bütün formasiyalarını müstəqil şəkildə tarixləndirmir. Eyni şəkildə altı vahidin Misirin digər hövzələrində eyni adlı formasiyalarla tam zaman ekvivalentliyini sübut etmir.

Tədqiqat Nubian Sandstone nomenklaturası üçün bütün şimal-şərqi Afrikanı əhatə edən yekun həll təqdim etmir. Nəticə müəyyən sahə koridoru üçün sınaqdan keçirilə bilən və gələcəkdə biostratiqrafiya, geoxronologiya və ya əlavə sahə kəsilişləri ilə yoxlanılması lazım olan yerli tədqiqat çərçivəsidir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Formation-Scale Lithostratigraphic Subdivision of the Nubian Sandstone Succession Along the Quseir–Qift Road, Eastern Desert, Egypt.

Müəlliflər: Mohamed A. Khalifa; Mohamed M. Ghoneim; Mohamed Mahmoud Abu El Hassan; Ahmed Anwar El Feky; Amr S. Zaky.

Məsul müəlliflər: Mohamed M. Ghoneim və Ahmed Anwar El Feky.

Qurumlar: Geology Department, Faculty of Science, Menoufia University, Shebin El-Kom, Egypt; Nuclear Materials Authority, Cairo, Egypt; Instituto Oceanográfico, Universidade de São Paulo, São Paulo, Brazil.

Jurnal və nəşr identifikasiyası: Geosciences, 2026, Cild 16, Say 9, Məqalə 348. Nəşriyyat: MDPI. DOI: 10.3390/geosciences16090348.

Nəşr prosesi: Qəbul üçün daxil olma 16 İyul 2026; reviziya 23 Avqust 2026; qəbul 26 Avqust 2026; nəşr 1 Sentyabr 2026.

Mənbə növü: Resenziyalı, açıq girişli, sahə əsaslı litostratiqrafiya və geoloji xəritələmə tədqiqatıdır.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Əsas metod: İki sahə kampaniyası; Garmin eTrex H GPS; 18 lokalitet; səkkiz kompozit log; litologiya, sedimentar strukturlar və formasiya kontaktlarının sahə analizi; 1:250.000 EGSMA regional baza xəritəsi; ArcGIS 10.5; WGS 1984 / UTM Zone 36N; 1:25.000 miqyaslı formasiya-kontakt xəritələməsi; regional litostratiqrafik korrelyasiya.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyə almamışdır. Məqalə Ahmed Anwar El Feky-nin doktorluq dissertasiyası çərçivəsində aparılmış işə əsaslanır.

Etika və məlumatlandırılmış razılıq: Tətbiq edilmir.

Məlumatların əlçatanlığı: Sahə müşahidələri, kompozit loglar və xəritələmə məlumatları məqalədə təqdim edilmişdir. Supplementary Table S1 bütün 18 lokalitetin dəqiq koordinatlarını, sahə rollarını, log əlaqələrini və sərhəd/lateral davamlılıq töhfələrini ehtiva edir. Əlavə sahə qeydləri əsaslandırılmış sorğu əsasında məsul müəllifdən əldə edilə bilər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması olmadığını bildirmişlər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Mohamed A. Khalifa və Ahmed Anwar El Feky; metodologiya eyni iki müəllif; tədqiqat, məlumatların kurasiyası, formal analiz və vizuallaşdırma Ahmed Anwar El Feky; doğrulama Mohamed A. Khalifa, Mohamed M. Ghoneim, Mohamed Mahmoud Abu El Hassan və Amr S. Zaky; ilkin layihə Ahmed Anwar El Feky; nəzərdən keçirmə və redaktə bütün müəlliflər; nəzarət Mohamed A. Khalifa, Mohamed Mahmoud Abu El Hassan və Amr S. Zaky; layihə idarəetməsi Mohamed A. Khalifa tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Metodoloji şərhin sərhədi

Bu tədqiqatın əsas çıxışı xronostratiqrafik yaş cədvəli deyil, yerli litostratiqrafik çərçivədir. Formasiya yaşları birbaşa Quseir–Qift nümunələrindən ölçülməmişdir. Gələcəkdə biostratiqrafiya, radiometrik və ya digər geoxronoloji üsullar və əlavə sahə kəsilişləri ilə korrelyasiyaların sınaqdan keçirilməsi tələb olunur.

Xəritə fasiləsiz bütöv geoloji kontakt səthini birbaşa müşahidə etdiyini iddia etmir. Səthəçıxma boşluqları olan yerlərdə sahə nəzarətləri arasında geoloji interpolasiya aparılmışdır. Beləliklə xəritə açıq şəkildə sahə nəzarətləri ilə məhdudlaşdırılmış geoloji şərhdir.


Paylaşın:

Şərhlər yoxlandıqdan sonra yayımlanır. Şərhiniz təsdiq prosesinə daxil ediləcək və uyğun hesab olunduqda görünəcək.

Şərh yazın

E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib