Küresel Sınır Yapay Zekâ Güvenliği Çerçevesi (Global Frontier AI Safety Framework), en yüksek risk sınıfındaki sınır yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve yayımlanması üzerinde tek bir şirketin, tek bir ulusal düzenleyicinin veya tek bir uluslararası kurumun tek başına belirleyici olmasını önlemeyi amaçlayan bir düzenleyici referans mimarisidir. Çalışma, ulusal hukuk yoluyla lisanslama, denetim, durdurma ve sınırlama yetkilerini; uluslararası düzeyde ise değerlendirme kriterleri, bağımsız teknik inceleme ve en yüksek riskli sistemlerde ek bir onay mekanizmasını birbirine bağlamaktadır. Çalışma ampirik olarak bu sistemin başarıyla işlediğini göstermemekte; bunun yerine böyle bir rejimin gerçekten kurulabilmesi için hangi kurumların, yetkilerin, karar kurallarının, teknik değerlendirme mekanizmalarının ve başarısızlık senaryolarının hesaba katılması gerektiğini sistematik biçimde tasarlamaktadır.

Önerinin merkezinde asimetrik yetki ilkesi bulunur: sorumlu bir ulusal veya uluslararası kurum risk gördüğünde bir sistemi tek başına kısıtlayabilir, durdurabilir veya yayımlanmasını engelleyebilir; fakat en yüksek risk sınıfındaki bir sistemi tek başına onaylayamaz. Çalışmanın Tier 3 olarak adlandırdığı sınıfta yayıma izin verilebilmesi için hem ulusal lisans hem de uluslararası bir kurulun onayı gerekir. Böylece yanlış bir onayın sınır ötesi sonuçlarının, yalnızca geliştiricinin bulunduğu devletin kararına bırakılmaması amaçlanır.

Çerçevenin ikinci merkezî unsuru kapalı değerlendirme (sealed evaluation) yaklaşımıdır. Bu tasarımda model ağırlıkları yabancı bir kuruma teslim edilmez. Testler geliştiricinin kendi ülkesinde ve kendi donanımı üzerinde, güvenilirliği doğrulanmış kapalı bir ortamda yürütülür; geliştirici test maddelerini görmez, uluslararası değerlendirme kurumu da model ağırlıklarını elde etmez. Böylece bağımsız denetim ihtiyacı ile fikrî mülkiyet, ticari sır ve ulusal güvenlik kaygıları arasında bir ara yol oluşturulmaya çalışılır. Kaynak aynı zamanda bu tekniğin gerekli ölçekte henüz kanıtlanmış olmadığını özellikle vurgulamaktadır.

Çalışmanın ana sonucu bir “küresel düzenleme artık hazırdır” iddiası değildir. Daha sınırlı fakat önemli sonuç şudur: mevcut uluslararası ve ulusal girişimlerde risk sınıflandırması, model değerlendirmesi, olay bildirimi, acil durdurma yetkisi ve uluslararası bilimsel iş birliği gibi birçok yapı ortaya çıkmış olsa da, teknik değerlendirme sonucunu bağlayıcı hukuki izne dönüştüren ve rakip büyük devletler arasında çalışabilecek ayrıntılı bir karar arayüzü hâlâ büyük ölçüde eksiktir. Önerilen Çerçeve esas olarak bu arayüzü tasarlamaya çalışmaktadır.

Çalışmanın çıkış noktası “küresel yapay zekâ düzenlemesi” çağrılarının çoğunun kurumsal ayrıntıyı yeterince açıklamamasıdır. Bir devletin kendi şirketlerine tek taraflı sınırlama getirmesi, rakibin aynı sınırlamaya uymadığı durumda rekabet dezavantajı yaratabilir. Buna karşılık yalnızca uluslararası bir antlaşmaya dayanmak da lisanslama, yerinde denetim, yaptırım veya bir modeli durdurma gibi günlük idari yetkileri kendi başına sağlayamaz. Kaynak bu nedenle ulusal ve uluslararası düzenlemeyi alternatif değil, birbirini tamamlayan iki katman olarak ele almaktadır.

Küresel sınır yapay zekâ düzenlemesinde neden yalnız ulusal hukuk veya yalnız uluslararası antlaşma yeterli değildir?

Çalışmaya göre yalnız ulusal hukuk tek taraflı rekabet dezavantajı, kendi ulusal şirketini kendi kurumunun değerlendirmesi anlamına gelen “self-grading” ve sınır aşan zararların yönetimi sorunlarını çözememektedir; yalnız uluslararası bir antlaşma ise egemenlik, uygulama kapasitesi, düzenleyici hız ve ulusal hukuk içinde yaptırım üretme sorunlarıyla karşılaşmaktadır. Önerilen mimari bu nedenle uygulama ve yaptırım gücünü ulusal hukuka, karşılıklılık ve ikinci kontrol katmanını ise uluslararası düzeye yerleştirir.

Çalışmanın risk sınıflandırması

Kaynak, sınır yapay zekâya ilişkin yüksek etkili riskleri üç ana grupta ele almaktadır. Bu sınıflandırma olasılıkların kesinliği anlamına gelmez; özellikle kontrol kaybı senaryolarının önemli varsayımlara dayandığı ve tartışmalı olduğu belirtilmektedir.

Kaynak bu risklerin aynı kanıt gücüne sahip olmadığını vurgular. Kötüye kullanım yolları daha somut kabul edilirken, uç düzey kontrol kaybı senaryoları sistemlerin ajansı, genelliği ve kaynaklara erişimi hakkındaki tartışmalı varsayımlara bağlıdır. Bu nedenle Çerçeve tüm yapay zekâyı aynı rejime sokmak yerine yükümlülükleri kabiliyete ve riske göre kademelendirir. En ağır ön-onay rejimi yalnız Tier 3 sınır sistemlerine ayrılır; sıradan yapay zekâ geliştirme faaliyetleri genel lisans rejiminin dışında bırakılır.

Kaynağın Eylül 2026 itibarıyla çizdiği kurumsal tablo

Çalışmanın kapsam taraması, küresel yapay zekâ yönetişiminde kurum eksikliğinden çok, mevcut kurumların kritik karar noktalarında birbirine bağlanamaması sorunu bulunduğunu savunmaktadır. Kaynağın 26 Eylül 2026 araştırma kesim tarihine göre durum özetle şöyledir:

Çalışmaya göre mevcut girişimlerde belirgin bir yakınsama vardır: risk/kabiliyet temelli yükümlülükler, yayımlama öncesi değerlendirme, güvenlik çerçeveleri, ciddi olay bildirimi, geliştirici dışındaki kurumlarca test, uluslararası bilimsel değerlendirme, teknoloji geliştikçe güncellenebilen standartlar ve acil durumda durdurma yetkisi giderek daha sık görülmektedir. Ancak yazar bu yakınsamayı doğrulama olarak görmemektedir. Aynı fikirlerin birçok belgede tekrar edilmesi, bunların gerçek dünyada işe yaradığı anlamına gelmez.

Yedi eksik işlev

Kaynağın karşılaştırmasında sorun yeni düzenleyici fikirlerin hiç bulunmaması değil, kritik işlevlerin eksik veya birbirinden kopuk olmasıdır. Çalışma özellikle yedi boşluğu öne çıkarır:

1. Her iki büyük frontier gücü de kapsayan, en yüksek riskli sistemler için bağlayıcı bir yayımlama kapısı.
2. Teknik değerlendirme kanıtını hukuki izne dönüştüren açık bir karar kuralı.
3. Model ağırlıklarını yabancı tarafa teslim etmeden bağımsız değerlendirme.
4. Egemen devletler anlaşamadığında ne olacağını önceden belirleyen mekanizma.
5. Deadlock, testlerin bozulması, çekilme, rakip kurum kurulması ve kâğıt üzerinde uyum gibi başarısızlıklar için önceden tasarlanmış yanıtlar.
6. Frontier teknolojiye veya kritik tedarik zinciri boğazlarına sahip olmayan devletlere gerçek karar etkisi.
7. Test edilen sistem yapılandırması ile sahada yayımlanan yapılandırmanın aynı kalmasını ve yayımlama sonrası gözetimi sağlayan süreklilik.

Çerçevenin 11 asgari gerekliliği

Çalışmanın önemli özelliklerinden biri, kendi kurumsal tasarımından bağımsız olarak başka önerilerin de ölçülebileceği 11 minimum gereklilik tanımlamasıdır:

1. En yüksek riskli sistemler için yalnız bildirim değil, bağlayıcı onay kapısı.
2. Tek bir devletin veya şirketin tek başına kontrol edemediği doğrulama.
3. Modeli teslim etmeyi gerektirmeyen bağımsız değerlendirme.
4. ABD ve Çin'in ikisinin de katılımı.
5. Hesaplama gücü yönetişiminin diğer devletlerin doğrulanabilir ve karşılıklı yükümlülükleriyle senkronize edilmesi.
6. Sistemin kendi iş birliğine bağlı olmayan containment kabiliyeti.
7. Sessizce devreden çıkarılamayan görevler; korunan finansman, kamuya açık kararlar ve muhbir koruması.
8. Frontier ekosistemin dışındaki devletlere gerçek temsil ve etki.
9. Ani kabiliyet sıçramalarına yeterince hızlı uyarlanabilen düzenleme.
10. Nükleer silahların kullanılması kararında insan kontrolünün bağlayıcı iç hukukla güvenceye alınması.
11. Yalnız kâğıt üzerinde uygulama yapan devletler için sonuç doğuran uyum mekanizması.

Ulusal katman: Frontier AI Safety Administration

Model iç hukuk düzenlemesi, işlevleri yerine getirecek ulusal düzenleyici kurumu kısaca Frontier AI Safety Administration (FASA) olarak adlandırır. İsim ABD bağlamından türetilse de kaynak kurumun kendisinden çok işlevleri standartlaştırmaya çalışır. Başka devletlerin aynı işlevleri başka kurumlar altında yürütmesi mümkündür.

Ulusal düzenleyici, riski tek başına gördüğünde eğitimi veya yayımlamayı durdurabilir, modeli containment altına alabilir ve yaptırım uygulayabilir. Buna karşılık Tier 3 sistemi tek başına onaylayamaz. Kaynak bu farkı bilinçli tasarlar: yanlış bir kısıtlama geliştiricinin ülkesinde gecikme yaratırken yanlış bir onayın zararları diğer devletlere de ulaşabilir.

Çerçeve bazı görevlerin bir yetkilinin daha sonra harekete geçmesini beklememesini de önerir. Eğitim sırasında tanımlanmış bir kabiliyet sıçraması görülürse yeni hesaplama kaynağı tahsisinin otomatik olarak durması veya sistem kapatılmaya direniyorsa containment yükümlülüğünün otomatik devreye girmesi bu mantığın örnekleridir. Bu yükümlülüklerin kaldırılması için sessizlik değil, gerekçeli ve kamuya açık bir karar gerekir.

Gözetim yalnız ürün piyasaya sürüldüğünde başlamaz. Kaynak, sınır yapay zekâ eğitim koşuları sırasında yerleşik denetçiler, ara kontrol noktalarının raporlanması, ciddi olay bildirimi, teknik bulguların yetkili teknik sorumlu tarafından imzalanması ve siyasi nitelikli bir override varsa bunun görünür hale gelmesi gibi araçlar öngörmektedir.

Uluslararası katman: International Technical Panel

Önerilen International Technical Panel (ITP), adına rağmen yalnız danışma kurulu değildir. Bilim insanlarının değerlendirme kriterlerini hazırladığı, devletlerin bu kriterleri kabul ettiği ve belirli sistemlerde değerlendirme/onay işlevinin yürütüldüğü operasyonel bir yapı olarak tasarlanmıştır. Kaynak kriter hazırlama tarafında IPCC benzeri, değerlendirme ve doğrulama tarafında ise kısmen IAEA benzeri kurumsal örneklerden yararlanmaktadır.

Kriterlerin bölgesel dengeli bir teknik oda tarafından hazırlanması, devletler genel kurulunda mümkünse uzlaşmayla; uzlaşma yoksa hem frontier hem frontier dışı devlet çoğunluklarını içeren nitelikli bir çoğunlukla kabul edilmesi önerilmektedir. Antlaşmanın temel kırmızı çizgileri süre dolmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmamalı; acil kriterler hızlı yürürlüğe girebilse de daha sonra onaylanmadıkça sona ermelidir.

Kapalı değerlendirme (sealed evaluation) nedir?

Kapalı değerlendirme, en yüksek riskli yapay zekâ sisteminin testlerinin geliştiricinin kendi donanımında ve kendi ülkesinde, doğrulanmış güvenli bir ortam içinde yürütülmesini; geliştiricinin gizli test maddelerine erişememesini ve uluslararası değerlendiricinin de model ağırlıklarını teslim almamasını amaçlayan bir değerlendirme mimarisidir. Çalışma bunu bağımsız test ihtiyacı ile ticari sır, model güvenliği ve devletlerin teknoloji egemenliği arasındaki çatışmayı azaltmak için önerir; ancak mekanizmanın frontier ölçeğinde henüz kanıtlanmadığını açıkça kabul eder.

Test edilen nesne yalnız “model adı” değildir. Belirli bir sistem yapılandırmasının imzalı manifestolarla tanımlanması gerekir. Ulusal düzenleyici paralel değerlendirme yürütür; ulusal ve uluslararası sonuçlar ayrışırsa özel uyuşmazlık prosedürü devreye girer. Kanıt yükü geliştiricidedir. Güvenilir attestation veya yeterli kanıt yoksa sistem onaylanmaz. Bu, çalışmanın fail-closed mantığının merkezî örneklerinden biridir.

Tier 3 karar paneli

Her Tier 3 başvurusu için beş kişilik bir concurrence paneli önerilmektedir. Bir üye başvuru sahibinin ülkesinden, bir üye diğer başlıca frontier güçten, üç üye ise üçüncü devletlerden oluşturulan bölgesel dengeli listeden gelir. Üyelerin devlet temsilcisi olarak değil kişisel kapasitede görev yapması ve kararların yayımlanmış kriterlere bağlı yazılı gerekçelerle verilmesi öngörülür.

Bu tasarımın amacı ne başvuru sahibinin devleti ne de rakip büyük devletin tek başına onayı veya engellemeyi belirleyebilmesidir. Basit çoğunlukla karar verildiğinden, her iki büyük güç de sonucu belirlemek için en az bir üçüncü-devlet üyesini ikna etmek zorundadır.

Tier 3 bir sistemde teknik kanıt nasıl hukuki izne dönüşür?

Önerilen mimaride geliştirici önce ulusal düzenleyici sürece girer; ulusal kurum sistemi sınırlandırma yetkisini korurken Tier 3 dosyasını uluslararası değerlendirmeye yönlendirir. Kapalı değerlendirme ve paralel ulusal testlerden elde edilen kanıt, yayımlanmış kriterlere göre beş üyeli concurrence panelinde değerlendirilir. Sistem ancak yeterli değerlendirme kanıtı, ulusal lisans ve uluslararası panel onayı birlikte bulunduğunda yayıma geçebilir; kanıt yetersizse veya uluslararası onay yoksa temel seçenek sistemin onaysız kalmasıdır.

Bağlayıcı onay ve hesap verebilir override

Çerçevenin ana seçeneği, Tier 3 için uluslararası panel onayını bağlayıcı kılan Option I'dir. Kaynak aynı zamanda bunun antlaşma müzakeresinde reddedilmesi, anayasal engelle karşılaşması veya bir devlet tarafından fiilen yok sayılması ihtimalini de tasarımın içine alır. Bu durumda Option II olarak adlandırılan hesap verebilir override mekanizması devreye girebilir. Devlet sistemi yine yayımlayabilir; ancak karar görünür hale gelir, uluslararası tanınmanın kaybı ve uyum incelemesi gibi sonuçlar doğar. Yazar Option II'nin Option I kadar güçlü olmadığını açık biçimde kabul eder.

Protokoller

Kaynak bütün uluslararası iş birliğinin tek anda kurulabileceğini varsaymaz. İş birliği aşamalı protokollere ayrılır:

• Protocol I: nükleer komuta kararlarında insan kontrolü ve askerî olay iletişim kanalı.
• Protocol II: katastrofik kötüye kullanım ve sınır ötesi olay bildirimi.
• Protocol III: IAEA güvence mekanizmalarına benzetilen hesaplama gücü doğrulaması. Kaynak gerekli donanım altyapısının henüz kanıtlanmadığını ve bunun çok yıllı bir müzakere/teknik geliştirme hattı olacağını belirtir.
• Aday Protocol IV: çip üretim ekipmanı, fabrikasyon, bellek, kritik mineraller ve büyük ölçekli hesaplama gibi girdileri sağlayan devletlerin, ortak rejim altında verilmiş uyum kararlarıyla tedarik koşullarını bağlantılandırması.

Protocol IV zorunlu çekirdeğin parçası değildir. Bunun temel nedeni, tedarik zinciri kaldıraçlarının rejimi birkaç tedarikçi devletin kulübüne dönüştürme riskidir. Kaynak bu nedenle tedarik tedbirlerinin ortak kurallar altında verilmiş bulgulara bağlı, kademeli ve geri döndürülebilir olmasını; uyumlu devletlere erişim garantisi sağlanmasını ve tedarikçilere ilave oy hakkı verilmemesini önerir.

Uyum ve sınır ötesi hesap verebilirlik

Çerçeve, kurumların aynı isim ve örgüt yapısına sahip olmasını istemez. Karşılıklı tanıma, kurumun biçimine değil işlevine göre değerlendirilir. Belirli aralıklarla yapılan State Compliance Review, bir devletin mevzuatının yalnız kâğıt üzerinde kaldığını saptarsa karşılıklı tanımayı askıya alabilir. Bunun yanında yabancı mahkeme kararlarının sınır ötesi zararlar için tanınması, uluslararası muhbir mekanizması, karşılıklı adli yardım ve ortak olay-atıf işlevi önerilmektedir.

Çerçevenin başka önerilerden ayrıldığı nokta

Çalışma birçok bileşenin yeni olmadığını açıkça kabul etmektedir. Risk kademeleri, ön değerlendirme, olay bildirimi, özel frontier düzenleyicileri, IAEA benzeri uluslararası ajans düşüncesi, çip tedarik kaldıraçları, hesaplama doğrulaması ve güvenli üçüncü taraf testleri daha önceki politika, akademi ve endüstri çalışmalarında bulunmaktadır.

Yazarın özgün katkı iddiası bu bileşenleri ilk kez icat etmek değildir. Daha dar biçimde altı noktayı öne çıkarır: uluslararası kanıt ile ulusal hukuki izin arasındaki ayrıntılı arayüz; kısıtlama ile onay yetkisinin asimetrik tasarlanması; rakip büyük güçlerin tek başına karar veremediği panel yapısı; model ağırlıklarını teslim etmeden yapılan değerlendirmenin bağlayıcı hukuki kararla birleştirilmesi; başarısızlık senaryolarının önceden tasarlanması; ve önerilen rejimin kendisinin güç yoğunlaşması, kurum ele geçirilmesi ve hukuki/teknik uygulanabilirlik açısından stres testine tabi tutulması.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Bu çalışma klasik anlamda deney, saha araştırması, anket veya istatistiksel modelleme kullanmamaktadır. Yöntem; mevcut uluslararası kurumların, ulusal düzenlemelerin, endüstri güvenlik çerçevelerinin ve akademik antlaşma/mimari önerilerinin işlevsel olarak karşılaştırıldığı yapılandırılmış kapsam taraması ile bu taramadan hareketle oluşturulan hukukî ve kurumsal tasarım çalışmasının birleşimidir. Kaynak taraması ağırlıklı olarak İngilizce belgeler ve resmî İngilizce çevirilerle sınırlıdır ve 26 Eylül 2026 itibarıyla kesilmiştir.

Karşılaştırma seçiminde amaç bütün literatürü tüketmek değil, önerilen Çerçeve ile işlevsel bakımdan en yakın düzenleme örneklerini belirlemektir. Bu nedenle bir tasarımın taranan İngilizce kaynaklarda bulunamamış olması, başka dillerde, yayımlanmamış veya sınıflandırılmış belgelerde benzer bir tasarımın bulunmadığını göstermez.

Çalışmanın temel analitik bulguları

Temel tasarım tercihleri

İki araç kullanılması: Kaynak tek bir uluslararası ajansın şirketleri doğrudan lisanslaması yerine ulusal kanun ve uluslararası çerçeve sözleşmesini birlikte kullanır. Zorlayıcı/idari faaliyet ulusal düzeyde, en yüksek riskli onayın ikinci kontrolü uluslararası düzeyde tutulur.

Bağlayıcı concurrence'ın temel seçenek olması: Option I, doğrulamanın tek bir devlet tarafından kontrol edilmemesi şartını en güçlü biçimde karşılar. Fakat anayasa hukuku, egemenlik ve fiilî devlet direnci sorunları nedeniyle Option II de önceden tasarlanmıştır.

Yeni kurum ile mevcut kurumlar ağı arasında denge: ITP kriter, değerlendirme, onay, tahkim listeleri, uyum incelemesi ve hesaplama doğrulaması gibi çok sayıda işlevi barındırabilir. Bu durum uzmanlık ve finansman kıtlığını azaltabilir, fakat aynı kurumda güç yoğunlaşması yaratabilir. Kaynak ayrı odalar, bilgi duvarları, çekilme kuralları ve ayrı doğrulama personeli gibi önlemler önerirken daha ileri işlev ayrımını açık soru olarak bırakır.

İşlevi standartlaştırıp kurum biçimini serbest bırakmak: Bir devletin FASA adında yeni kurum kurması zorunlu değildir. Mevcut ulusal düzenleyiciler gerekli işlevleri yerine getirebiliyorsa aynı mimarinin parçası olabilir. Bu yaklaşım farklı hukuk sistemleri arasında kurumsal eşdeğerliği kolaylaştırmayı amaçlar.

Önerilen küresel çerçevenin en önemli uygulanabilirlik sınırları nelerdir?

Çalışmanın kendi değerlendirmesine göre en büyük sınırlar siyasi kabul, uluslararası concurrence'ın iç hukukta nasıl bağlayıcı olacağı, kapalı değerlendirmenin frontier ölçeğinde henüz kanıtlanmamış olması, donanım tabanlı compute doğrulamasının olgunlaşmamış olması, düzenleyici kurumların siyasi veya endüstriyel etkiden tamamen yalıtılamaması ve ağır uyum rejiminin frontier devletler ile büyük şirketlerde yeni güç yoğunlaşması yaratabilmesidir. Kaynak bu sorunların hiçbirinin tasarımla tamamen çözüldüğünü iddia etmez.

Siyasi uygulanabilirlik

Kaynak, Eylül 2026 itibarıyla kapsamlı rejim için üst düzey siyasi uzlaşının dahi mevcut olmadığını belirtmektedir. Önerinin kısa vadede daha gerçekçi gördüğü yol; olay bildirimi, nükleer komuta kontrolü veya bilimsel değerlendirme gibi dar işlevlerde iş birliği; ileride birbirine bağlanabilecek ulusal düzenleme bileşenlerinin kurulması; ve siyasi koşullar değiştiğinde kullanılabilecek hazır bir kurumsal mimarinin elde tutulmasıdır.

Önemli bir döngüsellik sorunu da tanımlanır: büyük devletlerden her biri kısıtlamayı ancak rekabet dengesi kendi lehine olduğunda kabul etmek isteyebilir; fakat tam da bu durumda rakip devlet aynı şartı kabul etmek istemeyebilir. Bu sorun çözülemezse Çerçevenin işlevi doğrudan önleyici rejim olmaktan çok, koşullar değiştiğinde hızla uygulanabilecek hazır tasarım olmaya kayabilir.

Hukuki uygulanabilirlik

Kaynak, ana mekanizmaların yasama yoluyla oluşturulmuş bazı varyantlarının ABD, Çin veya uluslararası hukuk açısından kategorik olarak imkânsız olduğunu gösteren bir engel tespit etmediğini belirtmektedir. Ancak bu, mevcut tasarımın hukuken güvenli olduğu anlamına gelmez. Bazı varyantlar yeni ulusal yetki, uluslararası rıza veya anayasal çözüm gerektirmektedir.

Özellikle uluslararası değerlendirme kriterlerinin ulusal hukukta nasıl yürürlüğe gireceği, zorunlu görevleri kimin mahkemede uygulatabileceği, yerleşik denetçilerin hukuki statüsü, yabancı mahkeme kararlarının tanınması, tedarik kısıtlarının ticaret hukukuyla uyumu ve uluslararası concurrence'ın ulusal yargısal denetimle nasıl bağdaştırılacağı açık sorunlardır.

Teknik uygulanabilirlik

Kapalı değerlendirme kaynakta en umut verici fakat aynı zamanda en önemli teknik belirsizliklerden biridir. Çalışma proof-of-concept düzeyindeki uygulamalara işaret etmekle birlikte bunların frontier sistemlerin tamamını güvenli biçimde değerlendirebilecek olgunluğa ulaştığını iddia etmez.

Güvenli ortamlar güven ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz; güveni kısmen donanım üreticisinin çip ve attestation altyapısına taşır. Kontrollü değerlendirmelerde modelin stratejik biçimde performansını gizlemesi veya testi manipüle etmesi mümkündür. Kontrollü testte görülen davranış gerçek yayımlama koşullarını bütünüyle öngörmeyebilir. Kaynak ayrıca güvenilir aldatma tespitinin bilimsel olarak olgunlaşmadığını ve Protocol III için düşünülen donanım tabanlı compute doğrulamasının gerekli ölçekte henüz mevcut olmadığını belirtir.

Kurumsal başarısızlık biçimleri

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Küresel frontier AI yönetişiminde çok sayıda kurum ve standartlaşma girişimi bulunmaktadır; ancak kaynak taramasına göre bunların çoğu en yüksek riskli sistemler için ortak ve bağlayıcı bir yayımlama onay kapısı oluşturmamaktadır.
• Ulusal uygulama kapasitesi ile uluslararası karşılıklılığın aynı mimaride birleştirilmesi gerektiğine ilişkin ayrıntılı bir tasarım ortaya konmuştur.
• Kapalı değerlendirme, model ağırlıklarını yabancı kuruma vermeden bağımsız değerlendirme yapma sorununa yönelik teknik-politik bir yaklaşım sunmaktadır.
• Tek bir kurumun kısıtlama yapabilmesine karşılık Tier 3 onayının birden fazla bağımsız karar noktasına bağlanması çalışmanın temel tasarım ilkesidir.
• Rejimin kendi başarısızlıklarının, siyasi yakalanmanın ve düzenlemenin pazar yoğunlaşması yaratmasının düzenleme tasarımının içine dâhil edilmesi gerektiği gösterilmektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Önerilen Framework'ün devletler tarafından yakın zamanda kabul edileceği gösterilmemektedir.
• Kapalı değerlendirmenin frontier ölçeğinde teknik olarak güvenilir olduğu kanıtlanmamaktadır.
• Önerilen uluslararası concurrence mekanizmasının ABD, Çin veya başka bir büyük hukuk sisteminde anayasal olarak kesin uygulanabilir olduğu gösterilmemektedir.
• Uluslararası kurumların siyasi etkiden tamamen bağımsız kalabileceği varsayılmamaktadır.
• Frontier yapay zekâdan kaynaklanan katastrofik risklerin olasılığı nicel olarak hesaplanmamaktadır.
• Çerçevenin inovasyon, güvenlik veya piyasa yoğunlaşması üzerindeki net etkisi ampirik olarak ölçülmemektedir.
• Çalışma tüm yapay zekâ sistemlerinin lisanslanmasını önermemektedir; ağır rejim frontier/Tier 3 sistemlere yöneliktir.

Açık araştırma soruları

Yazar, tasarımın tamamlanmış olduğunu ileri sürmek yerine kritik soruları açık bırakmaktadır: Tier 3 onayında hangi kanıt standardının kullanılacağı; test edilen sistem kimliğinin yayımlama boyunca yeterince kesin korunup korunamayacağı; hangi uluslararası işlevlerin gerçekten yeni kuruma ihtiyaç duyduğu; değişen uluslararası kriterlerin ulusal hukukta nasıl meşru etki kazanacağı; bağlayıcı concurrence'ın büyük hukuk sistemlerinde uygulanabilir olup olmadığı; frontier dışındaki devletlerin karar etkisinin nasıl artırılacağı; karşılıklı tanıma ve tedarik tedbirlerinin incumbent şirket ve devletleri güçlendirip güçlendirmeyeceği; ve tasarımın henüz hesaba katmadığı adversarial davranışların neler olabileceği.

Kaynak bir sonraki araştırma aşaması için yalnız daha fazla metin yazmayı değil, gerçek aktörlerle bir Tier 3 vakasının masa başı tatbikatını önermektedir. Böyle bir tatbikatta iki değerlendirme arasındaki uyuşmazlık, sonuçsuz test, gecikme, override, itiraz, olay ve rejimden çekilme gibi senaryoların birlikte denenmesi öngörülmektedir. Ayrıca frontier değerlendirme uzmanları, ABD ve Çin kamu hukuku uzmanları, uluslararası hukukçular, ticaret ve rekabet hukuku uzmanları ile düşük kapasiteli devletlerin perspektifinden hedefli uzman incelemesi gerektiği belirtilmektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: What Would Global Regulation of Frontier AI Actually Require? A Reference Architecture and Regulatory Stack, and How It Relates to Existing Efforts

Yazar: Randall Peerenboom.

Yazar bilgisi: PDF'de UCLA Law School emekli hukuk profesörü, La Trobe University Law School eski kürsü profesörü ve Oxford Foundation for Law, Justice and Society China Rule of Law Program eski direktörü olarak tanımlanmaktadır. SSRN kaydında güncel profil “Independent Scholar (Retired)” biçimindedir.

Sürüm: Version 1.0, September 2026.

Araştırma kesim tarihi: 26 Eylül 2026.

SSRN yazım tarihi: 27 Eylül 2026.

SSRN yayımlanma/son revizyon tarihi: 29 Eylül 2026.

Kaynak türü: Düzenleyici referans mimarisi, hukuk-politika-teknik yönetişim analizi ve yapılandırılmış kapsam taraması; 31 sayfalık SSRN çalışma belgesi.

Hakemlik durumu: Kaynakta hakemli bir dergide yayımlandığını gösteren bilgi bulunmamaktadır; Verianla değerlendirmesinde SSRN çalışma/working-paper kaydı olarak ele alınmıştır.

DOI: 10.2139/ssrn.7533838

Resmî SSRN kaydı: https://ssrn.com/abstract=7533838

Tamamlayıcı düzenleyici yığın: Zenodo, DOI 10.5281/zenodo.23001350.

Zenodo DOI bağlantısı: https://doi.org/10.5281/zenodo.23001350

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0), SSRN bibliyografik kaydına göre.

Finansman: SSRN kaydında dış finansman bulunmadığı belirtilmektedir.

Çıkar çatışması: SSRN kaydında çıkar çatışması beyan edilmemiştir.

Veri erişilebilirliği: Bu çalışma deneysel bir veri seti üretmemektedir. Çalışmanın geliştirdiği daha geniş düzenleyici belge yığını Zenodo'da ayrı kayıt altında yayımlanmıştır.

CRediT/yazar katkıları: Kaynakta standart CRediT rol tablosu verilmemektedir. Son yöntem notunda araştırma sorularını, hedefleri ve temel varsayımları yazarın belirlediği; tasarım ve uygulanabilirlik kararlarını verdiği; bütün taslakları yönettiği ve revize ettiği; içerik ve hatalardan kendisinin sorumlu olduğu belirtilmektedir.

Yapay zekâ desteği: Kaynak, Anthropic Claude ve OpenAI ChatGPT'nin kaynak keşfi ve doğrulaması, belge karşılaştırması, issue-spotting, tasarım seçeneği üretimi ve taslak yazımında yoğun biçimde kullanıldığını açıklar. Yazar, sistemlerin birbirinin taslağını eleştirmesi yoluyla tek modele aşırı bağlanmayı azaltmaya çalıştığını; ancak sistemler arasındaki görüş birliğini doğrulama kabul etmediğini ve bütün olgusal iddiaların sorumluluğunu kendisinin taşıdığını belirtmektedir.

Metodolojik sınırlılıklar: Kurumsal tarama ağırlıklı olarak İngilizce kaynaklar ve resmî İngilizce çevirilerle sınırlıdır; sistematik ve tüketici bir literatür taraması değildir. Çin dili akademik literatürü ve Çin hukuk kaynakları sistematik biçimde taranmamıştır. Karşılaştırılan düzenleme önerileri özet niteliğindedir ve özgün belgelerden kontrol edilmelidir. Hızla değişen kurumların statüleri kullanılmadan önce yeniden doğrulanmalıdır. Hukuki ve teknik analizlerin ilgili alan uzmanlarınca uzman incelemesinden geçmediği kaynakta özellikle belirtilmektedir.

Temel yorum sınırı: Global Frontier AI Safety Framework bir yürürlükteki hukuk düzeni, teknik olarak doğrulanmış güvenlik sistemi veya devletlerin gelecekte mutlaka kabul edeceği bir model değildir. Kaynağın kendi tanımıyla etkili bir rejimin hangi işlev ve arayüzlere ihtiyaç duyacağını göstermek üzere hazırlanmış bir tasarım standardıdır.