Hibiscus syriacus L. gul ekstrakti ushbu tadqiqotda turli o‘simlik navlarining fenolik birikmalar profili bilan laboratoriya sharoitidagi antioksidant xatti-harakatini taqqoslash uchun qo‘llanilgan o‘simlik ekstrakti tizimidir. Tadqiqotchilar Samcheonri (HSSC), Parangsae (HSPR), Pyeonghwa (HSPH), Gojumong (HSGM), Honghwarang (HSHH), Goun (HSGU), Seondeok (HSSD), Hwarang (HSHR), Baedal (HSBD) va Saimdang (HSSI)dan iborat 10 nav gulini issiq havo bilan quritgan, %70 etanoldan foydalanib uch marta qaytarma sovutgichli/Soxhlet tipidagi ekstraksiya qo‘llagan va olingan ekstraktlarni bir xil analitik doirada taqqoslagan. Sakkizta maqsadli fenolik birikma yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC) bilan miqdoriy o‘lchangan; shuningdek yetti xil antioksidant test qo‘llangan.

Tadqiqotning eng diqqatga sazovor natijasi sakkizta fenolik birikmaning eng yuqori umumiy miqdori bilan eng yuqori antioksidant faollik bir xil navda kuzatilmaganidir. HSHH ekstraktida sakkizta maqsadli fenolik birikmaning jami 201.46±1.49 mg/g bilan eng yuqori darajada bo‘lgan bo‘lsa, HSPR yetti antioksidant o‘lchovning barchasida eng kuchli natijani ko‘rsatgan. HSPR 98.75±0.38 mg AAE/g qaytarish quvvati, 592.35±2.41 µg/mL bilan eng past vodorod peroksid IC₅₀ qiymati, %79.53±0.49 superoksid anion radikalini tutib qolish, 730.58±10.95 µmol TE/g TRAP, %80.56±0.18 metall ionini xelatlash, 1,629.82±0.55 µmol TE/g ORAC va 1,758.35±10.03 µmol TE/g CUPRAC qiymati bilan o‘rganilgan navlar orasida eng yuqori antioksidant ko‘rsatkichni bergan. HSPH esa barcha antioksidant testlarda eng past ko‘rsatkichni ko‘rsatgan.

HPLC natijalari navlarning kimyoviy profillari bir-biridan yaqqol farqlanishini ko‘rsatadi. HSSI gallic acid bo‘yicha, HSPR chlorogenic acid, rutin va o‘lchash mumkin bo‘lgan quercetin bo‘yicha, HSGU p-coumaric acid bo‘yicha, HSHH esa ferulic acid va isoquercitrin bo‘yicha eng yuqori o‘lchangan qiymatlarga ega. Shu bilan birga, ayrim birikmalar ayrim navlarda aniqlanmagan; demak “eng past” miqdoriy qiymat bilan “aniqlanmadi” ifodasi bir xil emas. Xususan chlorogenic acid HSHH, HSSD va HSHRda; p-coumaric acid HSBDda; ferulic acid esa HSPH va HSGUda aniqlanmagan.

Ushbu tadqiqot in vitro kimyoviy va analitik testlardan iborat. Natijalar muayyan ekstraksiya sharoitida tayyorlangan gul ekstraktlarining laboratoriya muhitidagi antioksidant sig‘imini taqqoslaydi; odamlar bu gullarni iste’mol qilganida kasallikning oldini olish, davolash, klinik foyda yoki xavfsizlik bo‘yicha xulosa bermaydi. HSPRning “funksional material nomzodi” sifatida ajralib turishi tartibga soluvchi jihatdan tasdiqlangan sog‘liq da’vosi yoki odamlarda isbotlangan foyda degani emas.

Tadqiqot muammosi: bir xil turning turli navlari haqiqatan ham bir xil kimyoviy va antioksidant profilga egami?

Hibiscus syriacus bir botanika turi ichida ko‘plab kultivar yoki navlarni o‘z ichiga oladi. “Kultivar” — odamlar tomonidan tanlangan va muayyan xususiyatlari saqlangan holda ko‘paytiriladigan o‘simlik navi. Ular bir xil tur tarkibida bo‘lsa ham, genetik tuzilish, gul rangi, metabolit sintezi va muhit bilan o‘zaro ta’sir kabi omillar sababli turli kultivarlarning bir xil fenolik birikmalarni bir xil miqdorda ishlab chiqarishi shart emas. Shu bois tadqiqotning asosiy savoli faqat “Hibiscus syriacus gulida antioksidant faollikni o‘lchash mumkinmi?” emas; aniqrog‘i “10 xil Hibiscus syriacus navining maqsadli fenolik birikmalar tarkibi va laboratoriya antioksidant testlari bir xil sharoitda taqqoslanganda qaysi navlar ajralib turadi?” degan savoldir.

Bu farq muhim, chunki bir o‘simlik turining bitta namunasidan olingan natijani avtomatik ravishda barcha navlarga umumlashtirib bo‘lmaydi. Tadqiqotchilar bu bo‘shliqni kamaytirish uchun 10 navni bir xil analitik usullar ketma-ketligida taqqoslagan, faqat bitta umumiy “antioksidant” ball berish o‘rniga sakkizta fenolik birikmani alohida miqdoriy o‘lchagan va antioksidant xatti-harakatini yetti xil kimyoviy test bilan o‘rgangan.

O‘rganilgan 10 nav va tadqiqot kodlari

Gullar Janubiy Koreyaning Chungcheongnam-do provinsiyasidagi Seosan hududidan yig‘ilgan va 27 Oktabr 2025 kuni Woori Mugunghwa Research Institute tomonidan tadqiqotchilarga taqdim etilgan. Shu sababli analitik tayyorlash va o‘lchash sharoitlari standartlashtirilgan bo‘lsa-da, o‘simlik materiali bitta hosil yig‘ish kunida olinmaganini alohida yodda tutish kerak.

Fenolik birikma nima va nega ushbu tadqiqotda o‘lchangan?

Fenolik birikmalar tarkibida bir yoki undan ortiq fenolik gidroksil guruhi bo‘lgan keng o‘simlik ikkilamchi metabolitlari oilasidir. Bu molekulalarning ayrimlari elektron yoki vodorod uzatishi, ayrimlari erkin radikallar bilan o‘zaro ta’sirlashishi, boshqalari esa o‘tish metall ionlarini bog‘lashi mumkin. Ushbu kimyoviy xususiyatlar laboratoriyada antioksidant xatti-harakatni o‘lchaydigan ko‘plab testlarning asosini tashkil etadi. Biroq birikmaning laboratoriya probirkasida elektron berishi yoki radikalni tutib qolishi xuddi shu ta’sir inson organizmida xuddi shu darajada sodir bo‘lishini o‘z-o‘zidan ko‘rsatmaydi; so‘rilish, metabolizm, biofoydalanish va to‘qimalarda taqsimlanish kabi biologik bosqichlar ushbu tadqiqot doirasiga kirmaydi.

Tadqiqotda sakkizta maqsadli birikma birgalikda o‘lchangan: gallic acid (GA), chlorogenic acid (CGA), caffeic acid (CA), p-coumaric acid (p-CMA), ferulic acid (FA), isoquercitrin (IQC), rutin (RT) va quercetin (QC). Manba xromatogrammasida ushbu sakkiz birikma mos ravishda 1 dan 8 gacha raqamlangan; biroq xom xromatografik vaqt-qatori ma’lumotlari berilmagani uchun Verianla bu yerda yangi “o‘lchangan xromatogramma” to‘qib chiqarmaydi.

Guldan tahlil namunasigacha: ekstraksiya zanjiri

Ekstraksiya nega natijalar talqinini cheklaydi?

Tadqiqotda o‘lchangan narsa yangi gulning to‘liq biologik ta’siri emas. Avval gullar 40°C da issiq havo bilan quritilgan, maydalangan va %70 etanol bilan ekstraksiya qilingan. Bu jarayon qaysi molekulalar erituvchiga o‘tishini belgilaydi. Shu sababli olingan mg/g qiymatlari va antioksidant test natijalari aynan shu tayyorlash va ekstraksiya protokoliga mansub ekstraktlarning xususiyatlaridir. Boshqa quritish harorati, boshqa erituvchi, boshqa ekstraksiya davomiyligi yoki yangi materialdan foydalanish bir xil miqdoriy natija berishi shart emas.

HPLC Tahlilining Ishonchliligi Qanday Ko‘rsatildi?

Tadqiqot HPLC orqali olingan fenolik birikma miqdorlarini shunchaki qurilma chiqishi sifatida qabul qilmagan; usulni aniqlik, chiziqli javob, aniqlash/o‘lchash sezgirligi va takrorlanuvchanlik bo‘yicha validatsiya qilgan. Standart qo‘shishdagi qayta tiklanishlar taxminan %98-105 oralig‘ida qolgan, sakkiz birikmaning kalibratsiyalarida r² qiymati 0.9999-1.0000 oralig‘ida bo‘lgan va kun ichidagi/kunlar orasidagi nisbiy standart og‘ishlar barcha hisobot berilgan o‘lchovlarda %1.6 dan past bo‘lgan. Bu ko‘rsatkichlar usul o‘rganilgan matritsada izchil miqdoriy o‘lchov bera olishini qo‘llab-quvvatlaydi; biroq biologik samaradorlik tasdiqlanganini anglatmaydi.

HPLC aniq nima qiladi?

Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi suyuq mobil fazada tashiladigan birikmalarni kolon deb ataladigan statsionar fazadan o‘tkazib ajratadi. Ushbu tadqiqotda C18 teskari-faza koloni ishlatilgan. Turli molekulalar kolon va harakatlanuvchi faza bilan turlicha darajada o‘zaro ta’sirlashgani uchun kolondan turli vaqtlarda chiqadi; detektor 254 nm da hosil bo‘lgan signalni qayd etadi. Tadqiqotchilar maqsadli birikmalarning standart eritmalari bilan kalibratsiya tuzib, namuna pik maydonlarini shu kalibratsiyalar bilan bog‘lash orqali konsentratsiyani hisoblagan.

HPLC qurilmasi va ish sharoitlari

Gradient dasturi nimani anglatadi?

“Gradient” mobil faza tarkibi tahlil davomida o‘zgarmas saqlanmasdan, vaqt bo‘yicha o‘zgartirilishini anglatadi. Bu yerda suv ustun bo‘lgan boshlang‘ich tarkibdan boshlab asta-sekin yuqoriroq atsetonitril ulushiga o‘tish turli qutblilik va kolon bilan o‘zaro ta’sir xususiyatiga ega sakkiz maqsadli birikmani ajratishga yordam beradi; 70-daqiqada boshlang‘ich tarkibga qaytilib, kolon yana boshlang‘ich sharoitga keltiriladi.

Kalibratsiya egri chizig‘i va Y=ax+b tenglamasi

Har bir maqsadli standart avval 2,000 µg/mL stok eritma sifatida tayyorlangan; standartlar aralashtirilgach 3.125, 6.25, 12.5, 25 va 50 µg/mL darajalarida kalibratsiya eritmalari hosil qilingan. Manbada kalibratsiya bog‘lanishi \(Y=ax+b\) chiziqli modeli bilan ifodalangan.

1. Formula nimani hisoblaydi? \(Y=ax+b\) modeli ma’lum standart konsentratsiyalar bilan o‘lchangan HPLC pik maydoni orasidagi chiziqli kalibratsiya bog‘lanishini ifodalaydi. Maqsad qurilma signalini konsentratsiya bilan bog‘laydigan analitga xos to‘g‘ri chiziq hosil qilishdir.

2. O‘zgaruvchilar nimalar? \(Y\) pik maydoni; \(x\) konsentratsiya; \(a\) chiziqning qiyaligi; \(b\) esa y o‘qini kesish qiymatidir. Qiyalik katta bo‘lsa, bir xil konsentratsiya o‘zgarishi kattaroq pik maydoni o‘zgarishini hosil qiladi; biroq turli analitlarning qiyaliklarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri “ko‘proq birikma” ma’nosida taqqoslab bo‘lmaydi, chunki har bir analitning detektor javobi alohida.

3. Birliklar nimalar? Tadqiqot kalibratsiyasida \(x\) uchun konsentratsiya birligi µg/mL dir. \(Y\) xromatografik pik maydonidir; manba jadvali pik maydoni uchun mustaqil fizik birlik ko‘rsatmaydi. Shu sababli \(a\) birligi pik maydoni/(µg/mL), \(b\) birligi esa pik maydoni bilan bir xil.

4. Matematik roli nima? Tenglama chiziqli regressiya modelidir. Noma’lum namunada maqsadli birikmaning pik maydoni o‘lchanganda bog‘lanishni algebraik ravishda \(x=(Y-b)/a\) ko‘rinishida yechib, konsentratsiyani baholash mumkin. Bu ikkinchi ifoda yangi tajriba natijasi emas, manbada berilgan chiziqli tenglamaning algebraik qayta tartiblanishidir.

5. Analitik ma’nosi nima? HPLC avval birikmalarni kolonda ajratadi; 254 nm detektor har bir maqsadli analit uchun signal/pik hosil qiladi. Kalibratsiya chizig‘i ushbu signal kattaligi ma’lum standart konsentratsiyalar bilan qanday o‘zgarishini belgilaydi va namunadagi maqsadli birikmaning miqdoriy hisobiga asos bo‘ladi.

6. Qaysi sharoitlarda amal qiladi? Ushbu kalibratsiya bog‘lanishlari tadqiqotda ishlatilgan har bir analit uchun 3.125, 6.25, 12.5, 25 va 50 µg/mL standart darajalari, ko‘rsatilgan C18 kolon, mobil faza gradienti, 1.0 mL/daq oqim, 30°C kolon harorati, 254 nm deteksiya va 10 µL inʼeksiya sharoitlarida tuzilgan. Kalibratsiya oralig‘idan tashqaridagi qiymat ham shu chiziqli bog‘lanishni saqlashi manba tomonidan alohida ko‘rsatilmagan.

7. Natija qanday talqin qilinadi? Sakkiz analitning r² qiymati 0.9999 yoki 1.0000; bu ishlatilgan kalibratsiya oralig‘ida pik maydoni-konsentratsiya bog‘lanishi juda kuchli chiziqli ekanini qo‘llab-quvvatlaydi. Yuqori r² o‘z-o‘zidan barcha analitik xatolar yo‘q degani emasligi sababli tadqiqotchilar qayta tiklanish, LOD/LOQ va kun ichidagi/kunlar orasidagi aniqlikni ham alohida baholagan.

Qayta tiklanish, LOD, LOQ va %RSD nimani bildiradi?

Qayta tiklanish (recovery) ma’lum miqdordagi standart haqiqiy namuna matritsasiga qo‘shilgandan so‘ng analitik usul bu miqdorning qancha qismini qayta o‘lchay olishini ko‘rsatadi. Tadqiqotda 6.0, 8.0, 10.0 va 12.0 µg/mL spike darajalari ishlatilgan. Natijalarning taxminan %100 atrofida qolishi tayyorlash va o‘lchash zanjirida katta tizimli yo‘qotish yoki ortiqcha signal yo‘qligini qo‘llab-quvvatlaydi.

LOD (limit of detection) analit mavjudligini ishonchli aniqlash mumkin bo‘lgan past konsentratsiya sohasini; LOQ (limit of quantitation) esa miqdoriy qiymatni ishonchli hisobot qilish mumkin bo‘lgan yuqoriroq chegarani bildiradi. Manba LOD va LOQ qiymatlarini beradi, ammo hisoblash formulasini aniq yozmaydi; shu sababli bu yerda manbadan tashqari LOD/LOQ tenglamasi qo‘shilmagan.

%RSD (relative standard deviation; nisbiy standart og‘ish) takroriy o‘lchovlarning o‘rtacha qiymatga nisbatan qanchalik tarqalganini foizda ifodalovchi aniqlik ko‘rsatkichidir. Kichik %RSD takroriy o‘lchovlar bir-biriga yaqinligini ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqotda kun ichidagi qiymatlar taxminan %0.395-1.302, kunlar orasidagi qiymatlar taxminan %0.367-1.508 oralig‘ida.

Fenolik birikmalar natijalari: qaysi nav qaysi birikmada ajralib turdi?

Fenolik profil bitta “umumiy fenolik” sonidan iborat emas. HSSI gallic acid bo‘yicha 2.05±0.01 mg/g bilan eng yuqori qiymatni bergan bo‘lsa, HSPR chlorogenic acid bo‘yicha 66.18±0.47 mg/g bilan eng yuqori qiymatni ko‘rsatgan. HSGU 48.12±0.61 mg/g p-coumaric acid bilan yaqqol ajralib turadi. HSHH esa 11.87±0.11 mg/g ferulic acid va 179.47±1.29 mg/g isoquercitrin bilan ushbu ikki birikmada eng yuqori o‘lchangan qiymatlarga erishgan. HSPR shuningdek 13.54±0.15 mg/g rutin va 7.04±0.06 mg/g quercetin bilan ushbu ikki analit bo‘yicha ham eng yuqori o‘lchangan qiymatlarga ega.

Qisqartmalar: GA, gallic acid; CGA, chlorogenic acid; CA, caffeic acid; p-CMA, p-coumaric acid; FA, ferulic acid; IQC, isoquercitrin; RT, rutin; QC, quercetin.

Nega Eng Yuqori Umumiy Fenolik Tarkib Eng Yuqori Antioksidant Faollik Bilan Bir Xil Navda Emas Edi?

Tadqiqotda HSHH sakkizta maqsadli birikmaning jami bo‘yicha 201.46±1.49 mg/g bilan eng yuqori qiymatga ega bo‘lgan bo‘lsa-da, barcha antioksidant testlarda HSPR birinchi bo‘lgan; shu sababli natijalar faqat umumiy miqdor emas, ekstraktdagi birikmalar tarkibi va ularning o‘zaro nisbatlari ham muhim bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. HSPR ayniqsa chlorogenic acid, rutin va o‘lchash mumkin bo‘lgan quercetin bo‘yicha kuchli profilga ega. Biroq tadqiqot alohida birikmalar hissasini ajratadigan ablatsiya tajribasi, sof birikmalar aralashmasi tajribasi yoki miqdoriy korrelyatsiya/sababiylik modelini hisobot qilmagani sababli “HSPR ustunligiga aynan mana shu bitta birikma sabab bo‘lgan” degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Nega yetti antioksidant test birgalikda ishlatilgan?

“Antioksidant sig‘im” bitta kimyoviy hodisa emas. Elektron berish, muayyan radikallarni so‘ndirish, vodorod peroksid bilan bog‘liq reaksiyani kamaytirish, peroksil radikallariga qarshi zanjir reaksiyasini sekinlashtirish yoki Fe²⁺ kabi metall ionlarini bog‘lash singari turli kimyoviy xatti-harakatlar turli testlarda ko‘rinadi. Shu sababli tadqiqotchilar faqat bitta DPPH yoki ABTS testi bilan cheklanmay, yetti alohida o‘lchovdan foydalangan. Bir navning juda turli testlarda bir xil yo‘nalishda ajralib turishi laboratoriya antioksidant profili bitta assayga xos tasodifiy tartib emasligini qo‘llab-quvvatlaydi; shunga qaramay, bu natijalar biologik organizmdagi klinik ta’sir emas.

1. Qaytarish quvvati: elektron berish qobiliyati

Qaytarish quvvati testida ekstraktdagi qaytaruvchi moddalar ferric ionini ferrous shakliga o‘tkazadi. Tadqiqotda 40 µL ekstrakt potassium ferricyanide va pH 6.6 fosfat buferi bilan 50°C da 30 daqiqa reaksiyaga kiritilgan, TCA qo‘shilib 10,000×g da 5 daqiqa sentrifugalangan va yuqori faza FeCl₃ bilan reaksiyaga kirishgach 700 nm da o‘lchangan. Ascorbic acid bilan 25-200 µg/mL kalibratsiya ishlatilgan. Natijalar mg ascorbic acid equivalent/g (mg AAE/g) shaklida ifodalangan. Ushbu metrikda yuqori qiymat yuqoriroq qaytarish quvvatini anglatadi.

IC50 Qiymati Past Bo‘lsa, Bu Nimani Anglatadi?

IC₅₀ o‘rganilayotgan ta’sirning %50 darajasiga erishish uchun zarur bo‘lgan namuna konsentratsiyasini bildiradi; shu sababli bir xil tajriba tizimi ichida pastroq IC₅₀ xuddi shu %50 ta’sir uchun kamroq ekstrakt kerakligini va yuqoriroq potentsiyani ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqotda vodorod peroksidni tutib qolish testida HSPR 592.35±2.41 µg/mL bilan eng past, HSPH 690.92±1.89 µg/mL bilan eng yuqori IC₅₀ qiymatini bergan. IC₅₀ bu yerda laboratoriya reaksiyasiga taalluqli; inson dozasi, davolash dozasi yoki xavfsiz iste’mol miqdori emas.

2. Vodorod peroksidni tutib qolish

Vodorod peroksid testi Miller usulining o‘zgartirilgan ABTS-peroxidase tizimi bilan bajarilgan. 80 µL ekstraktga 20 µL 10 mM H₂O₂ va 100 µL 0.1 M fosfat buferi (pH 5.0) qo‘shilgan; ekstraktning reaksiyadagi yakuniy konsentratsiyasi 1.0 mg/mL bo‘ladigan qilib sozlangan. Dastlabki 37°C/5 daqiqa inkubatsiyadan so‘ng 30 µL 1.25 mM ABTS va 30 µL 1 U/mL peroxidase qo‘shilib, 37°C da yana 10 daqiqa reaksiya qilingan va 405 nm da o‘lchangan. Turli ekstrakt konsentratsiyalaridan IC₅₀ chiqarilgan.

3. Superoksid anion radikalini tutib qolish

Ushbu o‘lchov hypoxanthine-xanthine oxidase tizimi va nitro blue tetrazolium (NBT) qaytarilishiga asoslangan o‘zgartirilgan Nishikimi usulidir. 30 µL ekstrakt 30 mM EDTA, 30 mM hypoxanthine va 1.42 mM NBT bilan reaksiyaga kiritilgan, so‘ng xanthine oxidase qo‘shilgan va umumiy hajm 50 mM fosfat buferi bilan 300 µL ga yetkazilgan. 20 daqiqalik xona haroratidagi reaksiyadan keyin 560 nm da o‘lchov qilingan. Musbat nazorat ascorbic acid dir. Yuqori foiz kuchliroq tutib qolish faolligi sifatida talqin qilinadi.

4. TRAP: umumiy radikal tutish potensiali

Total Radical Trapping Antioxidant Potential (TRAP) bitta radikal turidan ko‘ra tizimning umumiy radikal tutish xatti-harakatini ifodalashga qaratilgan. 150 µM ABTS va 2.5 µM metmyoglobin 75 µM H₂O₂ bilan faollashtirilib, reaksiya aralashmasi tayyorlangan. 100 µL ekstrakt 900 µL reaksiya eritmasi bilan 30°C da 8 daqiqa inkubatsiya qilingan va 740 nm da o‘lchangan. Trolox 18.75-300 µM kalibratsiya oralig‘ida ishlatilgan. Natija µmol Trolox equivalent/g (µmol TE/g) ko‘rinishida ifodalanadi; yuqori qiymat yuqoriroq umumiy radikal tutish qobiliyatini ko‘rsatadi.

5. Fe2+ metall ionini xelatlash

Fe²⁺ kabi o‘tish metallari ayrim oksidlanish reaksiyalarida reaktiv radikallar hosil bo‘lishiga hissa qo‘shishi mumkin. Xelatlash testining maqsadi ekstrakt Fe²⁺ ionini ferrozine reaksiyasidan oldin qanchalik bog‘lay olishini o‘lchashdir. 200 µL ekstraktga 20 µL 2 mM FeCl₂ va 20 µL 5 mM ferrozine qo‘shilib, 10 daqiqa xona haroratida ushlab turilgan va 562 nm da o‘lchangan. Musbat nazorat EDTA dir. Yuqori foiz yuqoriroq metall bog‘lash faolligini anglatadi.

6. ORAC: peroksil radikallariga qarshi vaqtga bog‘liq himoya

Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) fluorescein signalining AAPH hosil qilgan peroksil radikallari tufayli vaqt o‘tishi bilan kamayishini va namuna bu pasayishni qanchalik kechiktirishini kuzatadi. Tadqiqotda 25 µL ekstraktga 150 µL 70 nM fluorescein qo‘shilib, 37°C da 10 daqiqa kutgach 25 µL 19 mM AAPH qo‘shilgan. RF-6000 fluoresans spektrofotometrida 485 nm qo‘zg‘atish va 530 nm emissiya to‘lqin uzunliklarida, 37°C da 90 daqiqa davomida har uch daqiqada o‘lchov olingan. Trolox 6.25-100 µM standart oralig‘i ishlatilgan. Yuqori µmol TE/g qiymati yuqoriroq ORAC degani.

7. CUPRAC: Cu2+ ionini Cu+ shakliga qaytarish qobiliyati

Cupric Reducing Antioxidant Capacity (CUPRAC) elektron beruvchi birikmalarning Cu²⁺ ionini Cu⁺ shakliga qaytarish qobiliyatini neocuproine kompleksi orqali o‘lchaydi. 10 mM CuCl₂·2H₂O, pH 7.0 ammonium acetate buferi va 7.5 mM neocuproine eritmasi 1:1:1 nisbatda aralashtirilgan. 200 µL ekstraktga 600 µL reaksiya eritmasi qo‘shilgan, bir soatdan keyin 450 nm da o‘lchangan. Trolox 31.13-500 µM kalibratsiya uchun, α-tocopherol esa musbat nazorat sifatida ishlatilgan. Natijalar µmol TE/g ko‘rinishida berilgan; yuqori qiymat kuchliroq kuprik ionini qaytarish qobiliyatini ko‘rsatadi.

Antioksidant testlarning barcha miqdoriy natijalari

Jadvaldagi umumiy tartib diqqatga sazovor: HSPR barcha antioksidant testlarda eng yaxshi, HSPH esa barcha testlarda eng past natijani bergan. HSBD ko‘p testlarda HSPRdan keyingi ikkinchi kuchli nav sifatida ko‘rinadi. CUPRACda HSSI, HSBD va HSHH bir-biriga yaqin guruhni tashkil qilgan va manbada bu uch nav orasida ahamiyatli farq yo‘qligi ko‘rsatilgan; HSPR esa yana yuqoriroq bo‘lgan.

Nega musbat nazoratlar navlar bilan “bellashadigan” o‘n birinchi namuna emas?

Ascorbic acid, Trolox, EDTA va α-tocopherol kabi musbat nazoratlar test kutilgan kimyoviy javobni berishini ko‘rsatish uchun ishlatilgan referens moddalardir. Ularning konsentratsiyalari va kimyoviy tozaligi o‘simlik ekstraktlaridan farq qiladi. Shuning uchun “musbat nazorat mana shu qiymatda, demak bu nav odamlarda uning falon foizi darajasida samarali” tarzida to‘g‘ridan-to‘g‘ri biologik taqqoslash qilib bo‘lmaydi.

Statistik ahamiyatlilik qanday baholandi?

Barcha tajribalar uch marta takrorlangan va natijalar o‘rtacha±standart og‘ish shaklida berilgan. Tadqiqotchilar 10 nav orasidagi farqlarni avval bir yo‘nalishli dispersiya tahlili (one-way ANOVA) bilan tekshirgan, so‘ng guruh juftlarini Tukey HSD testi bilan taqqoslagan. Ahamiyatlilik chegarasi P<0.05 sifatida belgilangan.

ANOVA nimani so‘raydi? ANOVA bir xil metrikaga ega 10 nav o‘rtachasining barchasi bitta umumiy o‘rtacha atrofida tushuntirilishi mumkin yoki mumkin emasligini tekshiradi. Ahamiyatli natija kamida bitta guruh boshqalardan farq qilishini ko‘rsatadi; ammo qaysi guruhlar farqlanishini o‘zi aytmaydi.

Tukey HSD nimani qo‘shadi? Tukey testi ko‘p martalik taqqoslashlarda qaysi nav juftlari orasida statistik farq borligini aniqlash uchun qo‘llanadi. Manba grafiklarida turli harflar bilan belgilangan ustunlar bir test ichida Tukey HSD bo‘yicha ahamiyatli darajada farqli guruhlarni bildiradi.

P<0.05 nimani anglatadi? Bu chegara nol gipoteza ostida kuzatilgan yoki undan ham keskinroq farqning ehtimoliga asoslangan qaror qoidasidir. P<0.05 farq kattaligi yoki biologik ahamiyatini o‘z-o‘zidan o‘lchamaydi. Manba effekt kattaligi yoki ishonch oralig‘ini hisobot qilmagan; asosiy taqdimot o‘rtacha±standart og‘ish va Tukey guruhlari orqali berilgan.

HSPRning Laboratoriyada Eng Kuchli Chiqishi Uning Inson Salomatligida Ustunligini Isbotlaydimi?

Yo‘q. Tadqiqot hujayra kulturasi, hayvon modeli, inson aralashuv tajribasi yoki klinik yakuniy natijalar tadqiqoti emas; %70 etanol bilan tayyorlangan gul ekstraktlarining kimyoviy tarkibi va in vitro antioksidant xatti-harakatini taqqoslaydi. HSPRning barcha testlarda eng yuqori faollik ko‘rsatishi bu ekstrakt o‘rganilgan laboratoriya sharoitida kuchli nomzod ekanini qo‘llab-quvvatlaydi; biroq iste’mol qilinganda kasallikning oldini olishini, davolashini, shu birikmalarning biofoydalanishi yuqori ekanini yoki xavfsiz samarali doza aniqlanganini ko‘rsatmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan talqinlar

• Hibiscus syriacus gullarining fenolik birikmalar profili navlarga qarab yaqqol farqlanadi.
• HSPR ishlatilgan yetti laboratoriya antioksidant testining barchasida o‘rganilgan 10 nav orasida eng kuchli natijani ko‘rsatgan.
• HSPH ishlatilgan yetti antioksidant testning barchasida eng past natijani ko‘rsatgan.
• HSHH sakkiz maqsadli fenolik birikma jami bo‘yicha eng yuqori; HSPH esa eng past qiymatga ega.
• Yuqori umumiy maqsadli fenolik miqdor o‘z-o‘zidan eng yuqori antioksidant faollikni kafolatlamaydi; birikmalar profili va nisbatlari muhim bo‘lishi mumkin.
• HPLC usuli qayta tiklanish, chiziqlilik, LOD/LOQ va kun ichidagi/kunlar orasidagi aniqlik o‘lchovlari bilan analitik jihatdan tasdiqlangan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan talqinlar

Tadqiqot “HSPR odamlarda antioksidant davolash beradi”, “Hibiscus syriacus guli muayyan kasallikning oldini oladi”, “eng yuqori umumiy fenolik tarkib albatta eng yuqori biologik foyda beradi”, “quercetinning o‘zi HSPR ustunligining sababidir” yoki “bu natijalar barcha yetishtirish hududlari, hosil yig‘ish davrlari va ekstraksiya usullari uchun o‘zgarmasdan amal qiladi” degan xulosalarni qo‘llab-quvvatlamaydi. Bundan tashqari, tadqiqot tartibga soluvchi ma’noda funksional oziq-ovqatni tasdiqlash, toksiklik/xavfsizlik bahosi, sensor qabul testi yoki saqlash muddati tadqiqoti emas.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Ushbu tadqiqot 10 Hibiscus syriacus kultivari gul ekstraktlarini umumiy tayyorlash va o‘lchash protokollari ostida taqqoslaydigan eksperimental laboratoriya tadqiqotidir. Dizayn ikki asosiy ma’lumot qatlamiga ega: birinchisi sakkiz maqsadli fenolik birikmaning HPLC bilan miqdoriy o‘lchovi; ikkinchisi turli kimyoviy mexanizmlarga asoslangan yetti in vitro antioksidant testidir.

Materialni tayyorlash

Gullar 40°C issiq havo quritgichida (OF-22GW, Jeio Tech) quritilib, kukun holiga keltirilgan. Kukun material avtomatik Soxhlet ekstraktori (E-816, BÜCHI Labortechnik AG) yordamida %70 etanol bilan har biri 2.5 soat davom etadigan uch ketma-ket qaytarma oqim ekstraksiyasidan o‘tkazilgan. Etanol va suv rotary evaporatorda (N-1210B, EYELA) chiqarib tashlangan, so‘ng ekstrakt FDU-1110 (EYELA) muzlatib quritgichida kukunlashtirilgan.

HPLC namuna va standart tayyorlash

Gallic acid, chlorogenic acid, caffeic acid, p-coumaric acid, ferulic acid, isoquercitrin, rutin va quercetin standartlari HPLC darajasidagi metanolda 2,000 µg/mL stok eritma sifatida tayyorlangan. Aralash standartlar 3.125, 6.25, 12.5, 25 va 50 µg/mL konsentratsiyalarga suyultirilib, kalibratsiya egri chiziqlari hosil qilingan. Ekstrakt namunalari HPLC darajasidagi metanolda 10 mg/mL qilib tayyorlangan va 0.2 µm PTFE-H shprits filtridan o‘tkazilgan.

HPLC analitik validatsiyasi

Aniqlik uchun sakkiz standartning 6.0, 8.0, 10.0 va 12.0 µg/mL darajalarida spike-in qayta tiklanishi o‘lchangan. Sezgirlik LOD va LOQ qiymatlari bilan, aniqlik esa kun ichidagi va kunlar orasidagi %RSD bilan baholangan. Sakkiz birikmaning o‘rtacha qayta tiklanishlari %100.64 bilan %103.58 oralig‘ida, umumiy qayta tiklanish oraliqlari taxminan %98.45 bilan %105.43 oralig‘ida qolgan. Kalibratsiya r² qiymatlari 0.9999-1.0000 oralig‘ida. Eng past LOD p-coumaric acid uchun 0.028 µg/mL, eng yuqori LOD isoquercitrin uchun 0.264 µg/mL; eng past LOQ p-coumaric acid uchun 0.081 µg/mL, eng yuqori LOQ isoquercitrin uchun 0.793 µg/mL sifatida hisobot qilingan.

Fenolik birikmalardagi asosiy miqdoriy natijalar

Gallic acid barcha navlarda o‘lchangan va eng yuqori HSSIda 2.05±0.01 mg/g, eng past HSGUda 0.19±0.00 mg/g topilgan. Chlorogenic acid o‘lchash mumkin bo‘lgan navlar ichida HSPRda 66.18±0.47 mg/g bilan eng yuqori, HSSIda 2.81±0.03 mg/g bilan eng past miqdoriy qiymatni bergan; HSHH, HSSD va HSHRda aniqlanmagan. Caffeic acid faqat HSPHda 4.03±0.05 mg/g va HSGUda 1.43±0.02 mg/g sifatida aniqlangan.

p-Coumaric acid HSGUda 48.12±0.61 mg/g bilan eng yuqori o‘lchangan qiymatga erishgan, HSBDda aniqlanmagan; aniqlangan namunalar ichida eng past qiymat HSSDda 1.97±0.03 mg/g. Ferulic acid HSHHda 11.87±0.11 mg/g bilan eng yuqori darajada topilgan; HSPH va HSGUda aniqlanmagan. Isoquercitrin barcha navlarda o‘lchangan va HSHHda 179.47±1.29 mg/g bilan eng yuqori, HSPHda 5.73±0.07 mg/g bilan eng past qiymatni bergan.

Rutin HSPRda 13.54±0.15 mg/g bilan eng yuqori, HSSIda 3.26±0.03 mg/g bilan eng past qiymatni bergan. Quercetin faqat HSPR, HSPH, HSSD va HSBDda aniqlangan; o‘lchangan qiymatlar ichida HSPR 7.04±0.06 mg/g bilan eng yuqori, HSPH 0.18±0.00 mg/g bilan eng past darajada. Sakkiz birikmaning jami bo‘yicha HSHH 201.46±1.49 mg/g bilan eng yuqori, HSPH 30.13±0.25 mg/g bilan eng past qiymatga ega.

Antioksidant testlardagi asosiy miqdoriy natijalar

HSPR qaytarish quvvatida 98.75±0.38 mg AAE/g bilan birinchi, HSPH 57.87±0.71 mg AAE/g bilan oxirgi. Vodorod peroksid IC₅₀ qiymatida yo‘nalish teskarilanadi: past qiymat kuchliroq; HSPR 592.35±2.41 µg/mL bilan eng past, HSPH 690.92±1.89 µg/mL bilan eng yuqori IC₅₀ qiymatini ko‘rsatgan.

Superoksidni tutib qolish faolligida HSPR %79.53±0.49, HSPH %59.93±0.24; TRAPda HSPR 730.58±10.95 µmol TE/g, HSPH 377.11±16.95 µmol TE/g; Fe²⁺ xelatlashda HSPR %80.56±0.18, HSPH %50.62±0.64; ORACda HSPR 1,629.82±0.55 µmol TE/g, HSPH 1,022.12±5.45 µmol TE/g; CUPRACda HSPR 1,758.35±10.03 µmol TE/g, HSPH 373.44±20.12 µmol TE/g sifatida o‘lchangan. Ushbu yetti testning barchasida navlar orasidagi asosiy tartibning bir xil uchlarda takrorlanishi HSPR va HSPH o‘rtasidagi laboratoriya antioksidant profil farqi bir nechta kimyoviy test bilan qo‘llab-quvvatlanishini ko‘rsatadi.

HSHH bilan HSPR o‘rtasidagi muhim farq

HSHH sakkiz maqsadli fenolik birikmaning umumiy miqdori bo‘yicha 201.46±1.49 mg/g bilan birinchi bo‘lsa-da, antioksidant testlarda birinchi emas. HSPRning jami 151.96±1.11 mg/g bilan pastroq, biroq chlorogenic acid, rutin va o‘lchash mumkin bo‘lgan quercetin darajalari yuqori va barcha antioksidant testlarda eng yuqori faollikni ko‘rsatadi. Tadqiqot muhokamasi ushbu naqshni umumiy miqdordan tashqari asosiy birikmalarning tarkibi va nisbatlaridagi farqlar ham muhim bo‘lishi mumkinligi yo‘nalishida talqin qiladi. Biroq tadqiqot bevosita birikma-faollik regressiyasi, qisman korrelyatsiya yoki sof birikmalar hissasi tahlilini taqdim etmagani uchun mexanizm miqdoriy ravishda ajratilmagan.

Takrorlar soni va noaniqlik

Barcha tajribalar uch takrorda bajarilgan va o‘rtacha±standart og‘ish berilgan. Manba “n=3” ma’lumotini aniq beradi; biroq ushbu uch takror har bir nav uchun uchta mustaqil biologik hosil yig‘imi/ekstraksiya partiyasimi yoki bir xil tayyorlangan materialdagi analitik/texnik takrorlarmi, bu batafsil tushuntirilmagan. Shu sababli n=3 qiymati “uchta mustaqil dala populyatsiyasi” kabi keng talqin qilinmasligi kerak.

Kuchli tomonlar

Tadqiqotning kuchli tomonlari 10 kultivar bir xil analitik doirada baholanishi, sakkiz maqsadli fenolik birikma bitta HPLC usulida miqdoriy o‘lchanishi, HPLC usuli qayta tiklanish-sezgirlik-aniqlik jihatidan validatsiya qilinishi va antioksidant ko‘rsatkichlar yetti xil test bilan o‘zaro tekshirilishidir. Bundan tashqari, faqat umumiy fenolik kabi bitta yig‘ma o‘lchov o‘rniga birikma asosidagi tarkib berilishi HSHH bilan HSPR o‘rtasidagi “umumiy miqdor ≠ barcha testlarda eng yuqori faollik” farqini ko‘rinadigan qiladi.

Asosiy cheklovlar

Birinchi cheklov natijalar in vitro kimyoviy testlarga tegishli ekanidir. Ikkinchi cheklov barcha natijalar 40°C quritish va %70 etanol ekstraksiyasi bilan olingan muayyan ekstraktlarga tegishli ekanidir. Uchinchi cheklov material Seosandan uch xil kunda yig‘ilgani va biologik takror tuzilishi manbada batafsil ta’riflanmaganidir. To‘rtinchi cheklov tadqiqot faqat tanlangan sakkiz fenolik birikmani nishonga olishidir; u ekstraktning butun metabolomini yoki barcha fenolik/antosianin repertuarini o‘lchamaydi. Beshinchi cheklov birikmalar tarkibi bilan yetti antioksidant natija o‘rtasidagi sababiy hissalar alohida model bilan miqdoriy ajratilmaganidir.

Funksional material ishlab chiqish nuqtayi nazaridan to‘g‘ri talqin

Manba mualliflari HSPRni antioksidantga asoslangan funksional material tadqiqotlari uchun kuchli nomzod sifatida baholaydi. Bu nomzod tanlash nuqtayi nazaridan mazmunli laboratoriya dastlabki saralash natijasidir. Quyidagi rivojlantirish zanjiri tadqiqot natijasi emas, balki bunday laboratoriya nomzodini real mahsulotga aylantirishda odatda alohida o‘rganilishi kerak bo‘lgan bosqichlarni tushuntiruvchi Verianla o‘quv qatlamidir: ekstraktni standartlashtirish, birikma barqarorligi, xavfsizlik/toksikologiya, hazm va biofoydalanish, hujayraviy va zarur bo‘lsa hayvonlarda tasdiqlash, inson tadqiqotlari, ishlab chiqarishni masshtablash, saqlash muddati va tegishli tartibga soluvchi talablar. Bu keyingi bosqichlar ushbu maqolada bajarilmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Comparative Analysis of Phenolic Compounds and Antioxidant Activity among Ten Cultivars of Hibiscus syriacus Flowers.

Manbaning koreyscha sarlavhasi: 무궁화 10개 품종 꽃의 페놀성 화합물 조성 및 항산화 활성 비교 분석.

Mualliflar va tartibi: Dohyeong Kim, Yeop Jung, Hamin Jang, Yongju Lee, Yunseo Heo, Gyeongeun Park, Sunyoung Park.

Teng hissa: Dohyeong Kim va Yeop Jung manba PDFda yulduzcha bilan teng hissa qo‘shgan mualliflar sifatida ko‘rsatilgan.

Mas’ul muallif: Sunyoung Park. Manba PDFning mualliflar qatorida Sunyoung Park uchun yuqori indeks “2” ishlatilgan va bu raqam Department of Physiology, College of Korean Medicine bilan mos keladi; biroq ayni PDFning mas’ul muallif izohida “Department of Biocosmetics, Semyung University” yozilgan. Manba ichidagi ushbu afiliatsiya nomuvofiqligi indamay tuzatilmagan. KCI qaydi Sunyoung Park uchun faqat “Semyung University” ma’lumotini beradi va departament darajasidagi ziddiyatni hal qilmaydi.

Muassasalar: Semyung University tarkibidagi Department of Oriental Medical Food & Nutrition; Department of Physiology, College of Korean Medicine; Department of Bio-Pharmaceutical Science; Department of Biofood and Nutrition Science; Department of Biocosmetics.

Jurnal: Journal of the Korean Society of Food Science and Nutrition (한국식품영양과학회지).

Nashr tashkiloti: The Korean Society of Food Science and Nutrition.

Jild / son / sahifalar: 55(4), 322-339.

Yil / son sanasi: 2026; jild 55, son 4, Aprel 2026.

DOI: 10.3746/jkfn.2026.55.4.322.

Rasmiy havola: https://doi.org/10.3746/jkfn.2026.55.4.322

ISSN: Bosma ISSN 1226-3311; onlayn ISSN 2288-5978.

Manba turi: Eksperimental laboratoriya tadqiqot maqolasi; sharh, preprint, klinik tadqiqot yoki dala aralashuvi tajribasi emas.

Taqriz holati: Maqola Journal of the Korean Society of Food Science and Nutrition jurnalida chop etilgan; jurnalning rasmiy saytida alohida “Review Policy” va “Peer Review Policy” bo‘limlari mavjud. Manba preprint sifatida taqdim etilmagan.

Yuborish / qayta ko‘rib chiqish / qabul: 15 Dekabr 2025 kuni olindi; 31 Dekabr 2025 kuni qayta ko‘rib chiqildi; 7 Yanvar 2026 kuni qabul qilindi.

Litsenziya: Manba PDF maqolani Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 (CC BY-NC 4.0) doirasida ochiq kirish sifatida ko‘rsatadi.

Moliyalashtirish: Tadqiqotning moliyalashtirish izohida 2025 yil uchun Koreya Ta’lim vazirligi va Chungcheongbuk-do ko‘magida Chungbuk RISE Center orqali amalga oshirilgan RISE dasturi ko‘rsatilgan; loyiha raqami 2025-RISE-11-008-02 sifatida berilgan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Manba PDFda alohida “Data Availability” bayonoti ko‘rinmaydi. Shu sababli xom xromatogramma ma’lumotlari, xom takroriy o‘lchovlar yoki individual ma’lumot nuqtalari jamoatchilikka ochiq deb faraz qilinmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Manba PDFda alohida manfaatlar to‘qnashuvi bayonoti ko‘rinmaydi; bu ifoda “manfaatlar to‘qnashuvi mutlaqo yo‘q” degan ma’noda kengaytirilmagan.

CRediT / batafsil muallif hissalari: Manba PDFda alohida CRediT hissalar jadvali ko‘rinmaydi.

Asosiy metodologik cheklov: Natijalar %70 etanol bilan tayyorlangan gul ekstraktlarining HPLC profili va in vitro kimyoviy antioksidant testlariga tegishli. Odamlarda sog‘liq ta’siri, klinik samaradorlik, doza, xavfsizlik yoki biofoydalanish o‘rganilmagan.