“Kichik uka jazosi”, ushbu tadqiqotda tug‘ilish cheklovlari yumshatilgandan keyin to‘ng‘ich qizning kichik ukaga ega bo‘lish ehtimoli ortishi bilan birga, oila resurslarining kattaroq aka-uka va opa-singillar guruhiga hamda ayniqsa o‘g‘il bola bilan bog‘liq joriy va kelajak xarajatlarga yo‘naltirilishi natijasida to‘ng‘ich qizning sog‘liq, ta’lim va keyingi mehnat bozori natijalarida yuzaga keladigan nisbiy inson kapitali yo‘qotilishini ifodalovchi mexanizmdir. Tadqiqot Xitoyning Ikki Farzand Siyosatida ikkinchi tug‘ruqqa muvofiqlikning juftliklar o‘rtasida 2014 va 2016-yillarda bosqichma-bosqich kengayishi hamda birinchi farzand jinsidan foydalanib, kvazi-eksperimental difference-in-differences dizaynini quradi. Natijalar siyosatga muvofiqlik to‘ng‘ich qizlarning HAZ ko‘rsatkichini to‘ng‘ich o‘g‘illarga nisbatan taxminan 0,42 standart og‘ishga kamaytirganini, bo‘y o‘sishining sustlashishi farqini 4,3 foiz punktga oshirganini va bolalik davridagi ko‘proq ta’sir qizlarni majburiy ta’limdan keyin maktabdan ertaroq chiqarib, mehnat bozoriga ertaroq yo‘naltirganini ko‘rsatadi.

Asosiy mexanizm faqat oila hajmining kattalashishi emas. Birinchi farzandi qiz bo‘lgan oilalar siyosatga birinchi farzandi o‘g‘il bo‘lgan oilalarga qaraganda kuchliroq tug‘ilish reaksiyasini ko‘rsatgan; qo‘shimcha tug‘ilishlar nomutanosib ravishda o‘g‘il bolalarga to‘plangan va to‘ng‘ich qizning kichik ukaga ega bo‘lish ehtimoli 6,0 foiz punktga oshgan. O‘g‘il bolaga kuchli afzallik beradigan oilalarda bu farq 11,0 foiz punktga yetadi. Manba, shuningdek, ayrim oilalar o‘zlari bildirgan ideal oila hajmidan oshib farzandli bo‘lganini va o‘g‘il bola bilan bog‘liq nikoh/uy-joy majburiyatlari yuqori bo‘lgan hududlarda jamg‘armalar oshib, har bir bola uchun joriy xarajatlar kamayganini ko‘rsatadi.

Tadqiqot randomizatsiyalangan tajriba emas. Natijalar siyosat vaqtlanishi bergan kvazi-eksperimental variatsiya mos kontrfaktualni yaratishi, birinchi tug‘ilishdagi jins tahlil kontekstida taxminan kvazi-tasodifiy bo‘lishi va turli siyosat-muvofiqlik guruhlariga ta’sir qiluvchi boshqa vaqt bo‘yicha o‘zgaruvchi shoklar yetarlicha nazorat qilinishi haqidagi farazlarga bog‘liq. Event-study, muqobil qat’iy effektlar, Sun–Abraham baholagichi, LASSO asosidagi nazoratlar, migratsiya va birga yashash nazoratlari, tanlanma cheklovlari va ko‘p gipotezali tuzatishlar asosiy natijalarning muhim qismi barqaror ekanini qo‘llab-quvvatlaydi.

Tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi ko‘plab mamlakatlarda aholi siyosati yo‘nalishining o‘zgarishidir. Yigirmanchi asr davomida tez aholi o‘sishini cheklash uchun ishlatilgan tug‘ilishni nazorat qilish siyosatlari o‘rnini past tug‘ilish va aholi qarishiga javoban tug‘ilishni rag‘batlantiruvchi yoki cheklovlarni yumshatuvchi siyosatlar egallamoqda. Biroq tug‘ilish cheklovining olib tashlanishi barcha oilalarga bir xil ta’sir qilishi shart emas. Oilalar kam farzand istashda davom etib, ayni paytda kamida bir o‘g‘il farzandga ega bo‘lishni kuchli qadrlasa, yangi berilgan tug‘ilish huquqining qiymati birinchi farzand jinsiga qarab farq qilishi mumkin.

Xitoy bu savolni o‘rganish uchun kuchli institutsional muhit yaratadi. Bir Farzand Siyosati davrida ikkinchi tug‘ilish ko‘pchilik juftliklar uchun cheklangan edi. 2013-yil noyabrda e’lon qilingan tanlab Ikki Farzand Siyosati er-xotinning kamida biri yagona farzand bo‘lsa, ikkinchi tug‘ilishga ruxsat berdi va provinsiya qoidalari 2014-yil davomida bunga moslashtirildi. 2015-yil oktabrda e’lon qilingan universal Ikki Farzand Siyosati esa 1-yanvar 2016-yildan boshlab barcha juftliklarga ikkinchi farzand huquqini berdi. Shunday qilib, ota-onalarning oldindan belgilangan yagona-farzand maqomiga qarab ayrim oilalar 2014-yilda, boshqalari 2016-yilda muvofiq bo‘ldi.

Bu o‘tish yuqori tartibli tug‘ilishlarda jiddiy shok yaratdi. Manbaning Milliy Statistika Byurosi ma’lumotlari bilan bergan 1-rasmiga ko‘ra, ikkinchi va undan yuqori tartibli tug‘ilishlar 2011-yildagi 5,4 milliondan 2019-yilda 8,7 millionga ko‘tarilib, taxminan %61 oshdi. Tadqiqot uchun muhim nuqta jami tug‘ilish sonidan ko‘ra, allaqachon bir farzandi bor oilalarning ikkinchi yoki undan keyingi farzandni dunyoga keltirish imkoniyatining kengayishidir.

Ikki Farzand Siyosati nega to‘ng‘ich qizlarga to‘ng‘ich o‘g‘illardan boshqacha ta’sir qilishi mumkin?

Ikki Farzand Siyosati o‘g‘il farzandga afzallik davom etadigan kichik oila muhitida birinchi farzandi qiz bo‘lgan oilalarga qondirilmagan “kamida bir o‘g‘il” maqsadini davom ettirish imkonini bergani sababli, ikkinchi tug‘ilishning marjinal qiymatini birinchi farzandi o‘g‘il bo‘lgan oilalarga nisbatan oshirishi mumkin. Shu sababli rasmiy jihatdan jins-neytral bo‘lgan bir xil tug‘ilish huquqi birinchi farzand jinsiga qarab turlicha tug‘ilish, aka-uka va opa-singillar tarkibi hamda oila ichidagi resurs taqsimoti reaksiyalarini keltirib chiqarishi mumkin.

O‘g‘il farzandga afzallikka asoslangan tug‘ilishni to‘xtatish xulqi

Manba o‘g‘il farzandga afzallikni oila hajmi qaroridan mustaqil ko‘rib bo‘lmasligini ta’kidlaydi. Oila qarorlari ketma-ket bo‘lganda ota-onalar istagan jinsiy tarkibga yetguncha farzand ko‘rishni davom ettirishi mumkin. Birinchi farzand o‘g‘il bo‘lsa, “kamida bir o‘g‘il” maqsadi katta darajada qondiriladi; birinchi farzand qiz bo‘lsa, bu maqsad ochiq qoladi.

2010 va 2015-yil aholini ro‘yxatga olish mikro ma’lumotlaridan foydalangan 3-rasm oldingi farzandlarning barchasi qiz bo‘lganda keyingi tug‘ilishga o‘tish ehtimoli va keyingi farzandning o‘g‘il bo‘lish ehtimoli allaqachon o‘g‘il farzandi bor oilalarga nisbatan yuqoriroq ekanini ko‘rsatadi. Manba buni Xitoyda o‘g‘il farzandga afzallikka asoslangan tug‘ilishni to‘xtatish xulqi siyosatdan oldin va o‘tish davrida hamon kuchli bo‘lganiga oid stilizatsiyalangan dalil sifatida ishlatadi.

Kichik oila ideali bilan o‘g‘il farzandga afzallik bir vaqtda mavjud bo‘lishi mumkin

4-rasm 2018 CFPS kattalar tanlanmasida ona va otalarning ideal farzand soni umuman ikkiga yaqinlashganini, biroq ideal farzandlar ichidagi o‘g‘il bolalar ulushi jins-neytral %50 mezonidan yuqori qolganini ko‘rsatadi. Manbaning keltirgan umumlashtirilgan natijasiga ko‘ra, ota-onalarning taxminan to‘rtdan to‘rti eng ko‘pi ikki farzand istash va kamida bir o‘g‘il istash maqsadini bir paytda ko‘zlaydi.

Bu uyg‘unlik siyosat nuqtai nazaridan muhim. Katta oila istagan uy xo‘jaligi uchun ikkinchi tug‘ilish allaqachon istalgan oila hajmining bir qismi bo‘lishi mumkin. Aksincha, ikki yoki undan kam farzand istab, biroq albatta o‘g‘il farzand xohlaydigan oila birinchi farzand qiz bo‘lganda ikkinchi tug‘ilishni oila hajmi istagidan ko‘ra jinsiy tarkibni to‘ldirish uchun ishlatishi mumkin. Bunday vaziyatda amaldagi tug‘ilish ota-ona bildirgan ideal farzand sonidan ham oshishi mumkin.

“Kichik uka jazosi” bu tadqiqotda nimani anglatadi?

“Kichik uka jazosi” to‘ng‘ich qizning aka-uka yoki opa-singilga ega bo‘lishidan kelib chiqadigan umumiy resurs suyulishiga, qo‘shimcha farzand o‘g‘il bo‘lgan taqdirda o‘g‘il bola foydasiga investitsiya va kelajakdagi nikoh/uy-joy majburiyatlari uchun jamg‘arma kanalining qo‘shilishi natijasida yuzaga keladigan kuchliroq inson kapitali bosimini anglatadi. Manba buni barcha qizlar kichik ukadan zarar ko‘radigan universal qonun sifatida emas, Xitoyning o‘rganilgan siyosat va ijtimoiy afzallik muhitida empirik jihatdan qo‘llab-quvvatlangan nisbiy mexanizm sifatida ko‘radi.

Quantity–quality trade-off: farzandlar soni oshganda investitsiya bosimi

Tadqiqotning nazariy asosi Becker tipidagi farzandlar soni–farzand sifati almashinuvidir. Oila kattalashganda bir xil daromad, ota-ona vaqti va parvarish resurslari ko‘proq farzand o‘rtasida taqsimlanadi. Natijada har bir bola uchun sog‘liq, ta’lim yoki boshqa inson kapitali resurslari kamayishi mumkin. Biroq bu bog‘liqlikning kuchi qo‘shimcha tug‘ilish oilaga haqiqatan istagan farzand soniga yetishga yordam beradimi yoki jins maqsadi sabab istalgan oila hajmidan oshiradimi — shunga bog‘liq.

O‘g‘il farzand bilan bog‘liq ikkinchi resurs kanali

Manba kichik uka faqat joriy iste’mol va parvarish uchun resurs talab qilmasligini ta’kidlaydi. Xitoydagi erkaklar nisbatan ko‘p bo‘lgan nikoh bozorlarida o‘g‘illar kelajakda uy-joy, nikoh va shunga o‘xshash aktivlarga ehtiyoj sezishi haqidagi kutilma oilalarni erta jamg‘arishga undashi mumkin. Bunday holatda to‘ng‘ich qiz ham kattaroq aka-uka va opa-singillar guruhining joriy resurs bosimiga, ham ukaga bog‘langan kelajak majburiyatlari uchun jamg‘arishga duch kelishi mumkin.

Mahalliy bozor kanali

Tug‘ilishning bir vaqtning o‘zida ko‘plab oilalarda oshishi faqat alohida oilalarning byudjetini o‘zgartirmaydi. Bolaga oid tovar va xizmatlarning qisqa muddatli taklifi to‘liq elastik bo‘lmasa, parvarish, uy-joy, ta’lim va uy xizmatlariga talabning oshishi narxlarni ko‘tarishi mumkin. Manbaning D ilovasi tahlili ushbu kanal bo‘yicha qo‘shimcha dalil beradi.

Nazariy model

B ilovasi mexanizmni formallashtiradi. Birinchi farzand jinsi \(g_1\in\{s,d\}\), ikkinchi tug‘ilish qarori \(b\in\{0,1\}\) va ikkinchi farzandning o‘g‘il bo‘lish tabiiy ehtimoli \(q\) bilan belgilanadi. O‘g‘il farzand uchun qabul qilinadigan investitsiya qaytimi qiz farzandnikidan yuqori deb olinadi:

\[ g_1,g_2\in\{s,d\},\qquad b\in\{0,1\},\qquad Pr(g_2=s)=q,\qquad \alpha_s>\alpha_d>0. \]

Uy xo‘jaligining bir farzanddan ikki farzandga o‘tishidagi jins-neytral sof qiymati \(\bar{\Delta}_i\), hali o‘g‘il farzandi bo‘lmagan oilaning o‘g‘il farzandli bo‘lish qo‘shimcha qiymati \(B>0\) va tug‘ilishni davom ettirish siyosiy xarajati \(\kappa\) bilan ifodalanadi. Ikki Farzand Siyosati davom etish xarajatini \(\tau\) miqdoriga kamaytiradi:

\[ b_i=1\{\bar{\Delta}_i+\psi(g_{1i})\geq\kappa\},\qquad \psi(d)=qB,\quad \psi(s)=0,\qquad \kappa=\kappa_0-\tau TCP,\quad \tau>0. \]

Bu tuzilmada birinchi farzand qiz bo‘lganda qo‘shimcha tug‘ilishning “o‘g‘il farzand opsion qiymati” \(qB\) mavjud; birinchi farzand allaqachon o‘g‘il bo‘lsa, model bu qo‘shimcha qiymatni nolga normallashtiradi.

Oila tug‘ilish va ro‘y bergan jinsiy tarkib shartida iste’mol \(c\), birinchi farzand investitsiyasi \(z_1\) va ikkinchi farzand investitsiyasi \(z_2\)ni tanlaydi:

\[ \max_{c,z_1,z_2} \ln c+\beta[\alpha_{g_1}\ln z_1+b\alpha_{g_2}\ln z_2] \]

\[ \text{s.t.}\quad c+z_1+bz_2+bK+\phi Son\cdot M_c\leq Y. \]

Bu yerda \(K>0\) ikkinchi tug‘ilishning haqiqiy resurs xarajatini, \(M_c\geq0\) mahalliy nikoh-bozori bosimini, \(\phi>0\) esa o‘g‘il bola bilan bog‘liq jamg‘arish motivini ifodalaydi. \(Son\) uy xo‘jaligida o‘g‘il farzand bor-yo‘qligini ko‘rsatuvchi indikatordir.

Yechimda to‘ng‘ich farzandga optimal investitsiya:

\[ z_1^*(b,g_1,g_2)= \frac{\beta\alpha_{g_1}} {1+\beta\alpha_{g_1}+b\beta\alpha_{g_2}} \left(Y-bK-\phi Son\cdot M_c\right). \]

To‘ng‘ich qiz uchun kichik uka va kichik singil holatlari alohida yozilganda:

\[ z_{1,d}^{brother}= \frac{\beta\alpha_d} {1+\beta\alpha_d+\beta\alpha_s} (Y-K-\phi M_c), \]

\[ z_{1,d}^{sister}= \frac{\beta\alpha_d} {1+2\beta\alpha_d} (Y-K). \]

Kichik uka to‘ng‘ich qizga investitsiyani kichik singildan ko‘proq kamaytirishi uchun modelning B8 sharti quyidagicha:

\[ (1+2\beta\alpha_d)\phi M_c+ \beta(\alpha_s-\alpha_d)(Y-K)>0. \]

Bu tenglama ikki mexanizmni bir vaqtda ko‘rsatadi: \(\alpha_s-\alpha_d\) o‘g‘il va qiz bolalarga beriladigan investitsiya qiymatidagi farqni; \(\phi M_c\) esa o‘g‘il bola bilan bog‘liq nikoh-bozori/jamg‘arish yukini ifodalaydi. Modelning empirik natijalarini “tenglama o‘zi isbotlaydi” tarzida talqin qilmaslik kerak; nazariy model kuzatilgan mexanizmlar qaysi sharoitlarda bir yo‘nalishda ishlashini formallashtiradi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot to‘rtta to‘ldiruvchi empirik komponentdan foydalanadi: bolalik davri uchun uy xo‘jaligi panel DID dizayni, dinamik event-study, uzoq muddatli bolalik ta’siri dizayni va birinchi ta’sir yoshiga ko‘ra moslashuvchan uzoq muddatli profil. Bularga mexanizm regressiyalari, nazariy model, ko‘plab barqarorlik testlari va shahar darajasidagi mahalliy bozor tahlili qo‘shiladi.

Ma’lumot manbalari

Asosiy ma’lumot manbai China Family Panel Studies (CFPS). CFPS 2010-yilda boshlangan, uy xo‘jaliklari va shaxslarni ikki yilda bir kuzatadigan milliy miqyosdagi longitudinal tadqiqot bo‘lib, asosiy manba ta’rifiga ko‘ra materik Xitoyda 25 provinsiya, 162 tuman va 649 qishloq/jamoani qamrab oladi.

2010, 2012, 2014, 2016, 2018 va 2020 to‘lqinlari bolalar salomatligi va bir vaqtdagi uy xo‘jaligi reaksiyalari uchun ishlatilgan. To‘ng‘ich farzandlar individual identifikatorlari orqali 2018, 2020 va 2022 kuzatuv to‘lqinlariga bog‘lanib, o‘rta maktabga ro‘yxatdan o‘tish, o‘rta maktabni tugatish, universitetga ro‘yxatdan o‘tish, ishlash, daromad, ish soatlari, ish qoniqishi va kasbiy taqsimot kabi uzoq muddatli natijalar o‘rganilgan.

Bolalik salomatligi ko‘rsatkichlariga bo‘y-yosh bo‘yicha z-balli (HAZ), bo‘y o‘sishining sustlashishi, vazn-yosh bo‘yicha z-balli (WAZ) va kam vazn kiradi. HAZ va WAZ Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining mos yozuv taqsimotlariga ko‘ra standartlashtiriladi. Bo‘y o‘sishining sustlashishi \(HAZ<-2\), kam vazn esa \(WAZ<-2\) deb ta’riflanadi. WAZ mos yozuvlari sabab vazn tahlili 0–10 yosh bilan cheklanadi; HAZ tahlili 0–15 yosh guruhini qamrab oladi.

Difference-in-differences usuli ushbu tadqiqotda nimani o‘lchaydi?

Tadqiqotning asosiy difference-in-differences dizayni ikkinchi tug‘ilishga qonuniy muvofiqlik boshlangandan keyin birinchi farzandi qiz bo‘lgan uy xo‘jaliklari natijalari birinchi farzandi o‘g‘il bo‘lgan uy xo‘jaliklariga nisbatan qanchalik boshqacha o‘zgarganini o‘lchaydi. Shu sababli asosiy koeffitsiyent qo‘shimcha bolaning bevosita ta’siri emas, ikkinchi tug‘ilishga ertaroq qonuniy muvofiqlikning firstborn-girl va firstborn-boy uy xo‘jaliklari o‘rtasidagi nisbiy intention-to-treat ta’siridir.

Asosiy bir-vaqtli DID modeli

Manbaning Tenglama (1)i:

\[ Y_{it}= \beta_1(Eligible_{it}\times Girlfirst_i) +\beta_2Eligible_{it} +\theta_i+\delta_t+\phi_p\times t+\gamma'X_{it}+\varepsilon_{it}. \]

\(Y_{it}\) — uy xo‘jaligi \(i\)ning \(t\) vaqtdagi natijasi. \(Eligible_{it}\) uy xo‘jaligining ikkinchi tug‘ilishga qonuniy jihatdan muvofiq yoki muvofiq emasligini; \(Girlfirst_i\) birinchi farzand qiz ekanini ko‘rsatadi. \(\theta_i\) uy xo‘jaligi qat’iy effektlarini, \(\delta_t\) so‘rov to‘lqini qat’iy effektlarini, \(\phi_p\times t\) provinsiyaga xos chiziqli vaqt tendensiyalarini va \(X_{it}\) bola yoshi hamda ota-ona yoshi kabi oldindan belgilangan o‘zgaruvchilarni ifodalaydi.

Qiziqish koeffitsiyenti \(\beta_1\). Sog‘liq natijasida manfiy \(\beta_1\) siyosatga muvofiqlik birinchi farzandi qiz bo‘lgan uy xo‘jaliklarida natijani birinchi farzandi o‘g‘il bo‘lganlarga qaraganda ko‘proq yomonlashtirganini ko‘rsatadi. Tadqiqot post-treatment bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘zgaruvchilarni nazorat to‘plamiga mexanik tarzda qo‘shmaslik uchun asosiy modelni ataylab parsimonious saqlaydi.

Muhim talqin chegarasi shuki: barcha uy xo‘jaliklari oxir-oqibat universal TCP doirasida muvofiq bo‘lgani uchun bu dizayn “umuman siyosatsiz” guruh bilan doimiy davolash guruhini taqqoslamaydi. Baholar ertaroq muvofiqlikning kechroq muvofiqlikka nisbatan reduced-form/intention-to-treat ta’sirini ifodalaydi.

Event-study

Tenglama (2) asosiy DIDni voqea vaqtiga kengaytiradi:

\[ Y_{it}= \sum_{\substack{r=-3\\r\neq-1}}^{3} \alpha_r(D_{it}^{r}\times Girlfirst_i) + \sum_{\substack{r=-3\\r\neq-1}}^{3} \beta_rD_{it}^{r} +\theta_i+\delta_t+\phi_p\times t+\gamma'X_{it}+\varepsilon_{it}. \]

CFPS ikki yilda bir o‘tkazilgani uchun voqea vaqti kalendar yili emas, so‘rov to‘lqini sifatida o‘lchanadi. Muvofiqlikdan darhol oldingi \(r=-1\) to‘lqin mos yozuv kategoriyasidir. Siyosatdan oldingi \(\alpha_r\) koeffitsiyentlarining nolga yaqin bo‘lishi firstborn-girl va firstborn-boy uy xo‘jaliklari siyosatdan oldin turli yo‘nalishlarda harakat qilmaganiga oid tekshiruv beradi. Manba standart TWFE event-study natijalarini Sun va Abrahamning geterogen davolash ta’sirlariga chidamliroq interaction-weighted baholari bilan ham taqqoslaydi.

Uzoq muddatli bolalik ta’siri

Uzoq muddatli tahlilda asosiy o‘zgaruvchi \(TCPShare_{0-15,ig}\); bu qiymat to‘ng‘ich farzand tug‘ilganidan 15 yoshigacha bo‘lgan 16 yilning qancha qismini uning oilasi TCPga muvofiq rejimda o‘tkazganini o‘lchaydi:

\[ TCPShare_{0-15,ig}= \frac{1}{16} \sum_{m=0}^{15} 1(BirthYear_i+m\geq R_g). \]

\(R_g\) — ota-ona guruhi ikkinchi tug‘ilishga birinchi marta muvofiq bo‘lgan yil: tanlab TCP guruhi uchun 2014, universal TCP guruhi uchun 2016.

Manbaning Tenglama (3)i:

\[ Y_{ipgt}= \kappa_0+ \kappa_1(TCPShare_{0-15,ig}\times Girlfirst_i) +\kappa_2TCPShare_{0-15,ig} +\kappa_3Girlfirst_i +\mu_{p\times c}+\nu_t+\psi_g+\Pi'W_{ipgt}+u_{ipgt}. \]

\(\kappa_1\) bolalik davomida ko‘proq TCP ta’siri to‘ng‘ich qizlarning keyingi natijalariga to‘ng‘ich o‘g‘illarga nisbatan boshqacha ta’sir qilgan-qilmaganini o‘lchaydi. Model provinsiya × tug‘ilgan yil qat’iy effektlari, so‘rov to‘lqini qat’iy effektlari, ota-ona siyosat-guruhi qat’iy effektlari va ota-ona yoshlarini o‘z ichiga oladi.

Tenglama (4) uzluksiz ta’sir o‘rniga bolaning TCPga birinchi marta duch kelgan yoshini ikki yillik guruhlarda ishlatadi. Maqsad siyosat kelganda bola hali aka-uka va opa-singillar tarkibi shakllanishi hamda ta’lim investitsiyasi jihatidan sezgir yoshda bo‘lsa, uzoq muddatli ta’sirlar kuchliroq bo‘ladimi-yo‘qmi tekshirishdir. 16–17 yoshdagi birinchi ta’sir guruhi mos yozuv kategoriyasidir.

Bolalik salomatligining asosiy natijalari

Sog‘liq yo‘qotishlarining to‘ng‘ichlarda to‘planishi muhim. Ikkinchi tug‘ilgan bolalarda xuddi shu yo‘nalishda ahamiyatli HAZ yoki bo‘y o‘sishi sustlashuvi yomonlashishi kuzatilmaydi. Biroq ikkinchi farzandga ega bo‘lishning o‘zi TCP ta’sirida bo‘lishi mumkinligi sababli mualliflar ikkinchi tug‘ilganlar tahlilini barqaror siyosatdan-oldingi populyatsiya uchun sababiy taqqoslash deb hisoblamaydi.

Uzoq muddatli ta’lim va mehnat bozori natijalari

Ushbu to‘rtta asosiy uzoq muddatli koeffitsiyent manbada %1 darajada ahamiyatli va BH/BY false-discovery-rate tuzatishlari ostida ham ahamiyatli bo‘lib qoladi.

Ertaroq ishlashning ish sifati

Ishlayotgan 15–25 yosh guruhi ko‘rib chiqilganda, erta bandlik yaxshiroq karyerani anglatmasligi ko‘rinadi. O‘rtacha TCP ta’sirida to‘ng‘ich qizlarning log oylik daromadi taxminan %6,4 past, ish soatlari taxminan %3,1 yuqori. Daromad koeffitsiyenti %10 darajada ahamiyatli bo‘lgani sababli daromad natijasi ta’lim natijalariga qaraganda pastroq statistik aniqlik bilan talqin qilinishi kerak.

Umumiy ish qoniqishi taxminan 0,069 birlikka va birlashtirilgan ish-qoniqish indeksi 0,058 birlikka kamayadi. Daromaddan qoniqish, ish xavfsizligi va ish muhiti qoniqishi uchun ham salbiy natijalar xabar qilingan. Kasbiy taqsimotda o‘rta malakali ishlar taxminan 3,2 foiz punktga oshar ekan, yuqori malakali ishlar 2,6 va oq yoqali ishlar 2,1 foiz punktga kamayadi. Bu naqsh bandlikning oshishi yaxshiroq imkoniyatdan ko‘ra ta’limdan ertaroq chiqish bilan mos ekanini qo‘llab-quvvatlaydi.

Tug‘ilish va aka-uka/opa-singillar tarkibi mexanizmi

Har ikki ota-ona ham o‘g‘il farzandga kuchli afzallik bildirgan kichik guruhda farzandlar va o‘g‘il bolalar soni taxminan 0,124 ga oshadi, kichik ukaga ega bo‘lish ehtimoli 11,0 foiz punktga ko‘tariladi. O‘g‘il farzand afzalligi past bo‘lgan kichik guruhda tegishli koeffitsiyentlar kichik va statistik jihatdan ahamiyatsiz. Bu geterogenlik asosiy natija umumiy ikkinchi-farzand talabidan ko‘ra o‘g‘il farzand izlash marjasi bilan bog‘liq degan talqinni kuchaytiradi.

Ideal oila hajmidan oshgan tug‘ilish

Manba “excess fertility” o‘zgaruvchisini amaldagi farzandlar sonining ota-onaning 2014 CFPSda bildirgan ideal farzand sonidan oshishi sifatida ta’riflaydi. Siyosatga muvofiqlik birinchi farzandi qiz bo‘lgan oilalarda:

Bu natija siyosat yumshatilishi faqat ilgari bostirilgan “ikki farzand istaymiz” talabini erkinlashtirmaganini; ayrim oilalarda o‘g‘il farzand maqsadiga erishish uchun bildirilgan ideal oila hajmidan ham oshib ketish mumkinligini ko‘rsatadi.

Nikoh bozori bosimi va resurslarning vaqtlararo taqsimoti

7 va 8-rasmlar TCPning uy xo‘jaligi byudjetiga ta’sirini siyosatdan oldingi nikoh-bozori jinsiy nisbatiga ko‘ra ajratadi. Erkaklar ayollarga nisbatan ko‘proq bo‘lgan hududlarda to‘ng‘ich qizi bor uy xo‘jaliklarida jamg‘arma oshishi kattaroq va har bir bola uchun jami/iste’mol xarajatlaridagi nisbiy o‘zgarish salbiyroq. Tibbiy va oziq-ovqat xarajatlari ham umuman shu yo‘nalishda harakat qiladi; biroq barcha kichik natijalarning sezgirligi bir xil emas.

Mualliflar bu naqshni competitive-saving mexanizmiga mos deb talqin qiladi: kichik uka faqat bugungi bola tarbiyalash xarajatini emas, kelajakda uy-joy va nikoh bilan bog‘liq xarajatlar uchun jamg‘arish ehtiyojini ham oshirishi mumkin.

Mahalliy bola tarbiyalash xarajatlari

D ilovasi 2015 China 1% Population Sample Survey yordamida shaharlardagi tanlab va universal TCP doirasida yangi muvofiq bo‘lgan yagona farzandli juftliklar ulushini o‘lchaydi va buni 2010–2019 shahar narx ma’lumotlari hamda 2011–2018 China Migrants Dynamic Survey uy xizmatlari ish haqlari bilan bog‘laydi.

Asosiy mahalliy bozor modeli shahar va yil qat’iy effektlarini o‘z ichiga oladi. Mahalliy TCP ta’sirining 10 foiz punktga oshishi uy-joy narxlarida taxminan 0,447 ming yuan/m² va uy xizmatlari xodimlarining ish haqlarida taxminan %5,5 oshish bilan bog‘langan. Oziq-ovqat va ta’lim-madaniyat-ko‘ngilochar CPI ko‘rsatkichlarida ham musbat, biroq kichikroq reaksiyalar mavjud.

Asosiy matnda tanlanmaning o‘rtacha ta’sir oshishiga ko‘ra masshtablanganda uy-joy ta’siri taxminan 0,56 ming yuan/m² yoki tanlanma o‘rtachasining %9,2 qismi; uy xizmatlari ish haqi ta’siri esa taxminan %9 deb ifodalanadi. Bu ikki raqam turli baholar emas; biri 10 foiz punktlik standart ta’sir o‘zgarishiga, ikkinchisi tanlanmadagi o‘rtacha ta’sirga masshtablangan taqdimotdir.

Barqarorlik tekshiruvlari

Manba quyidagi tahdidlarni alohida sinaydi:

• infratuzilma, sog‘liqni saqlash, ta’lim taklifi, mehnat bozori sharoitlari, ekologik xavflar va uy xo‘jaligi yashash sharoitlari kabi mahalliy chalkashtiruvchilar;
• ota-ona migratsiyasi, ota-ona–bola birga yashash muddati va left-behind child maqomi;
• 2014-yilda muvofiq bo‘lgan va 2016-yilda muvofiq bo‘lgan uy xo‘jaliklari o‘rtasidagi siyosatdan oldingi farqlar;
• LASSO bilan tanlangan siyosatdan oldingi xususiyatlarning so‘rov-yil tendensiyalari;
• provinsiya × yil, provinsiya × tug‘ilish kohortasi va yanada mahalliy qat’iy effektlar;
• TCPdan oldin ikkinchi farzand bo‘yicha istisnoga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan uy xo‘jaliklarini chiqarib tashlash;
• onaning siyosat ta’siridagi yosh oralig‘ini 20–49 dan bosqichma-bosqich toraytirish;
• provinsiyalarni birma-bir chiqarib tashlash, ozchiliklar zich va yuqori rivojlangan hududlarni chiqarish;
• so‘rov og‘irliklari va 2010–2020 davomida muvozanatli panel;
• uzoq muddatli tahlilda har bir bola uchun faqat so‘nggi kuzatuvdan foydalanish;
• Benjamini–Hochberg va yanada konservativ Benjamini–Yekutieli ko‘p gipotezali tuzatishlari.

Asosiy uzoq muddatli natijalar bu tekshiruvlar ostida yo‘nalish va kattalik jihatidan katta darajada saqlanadi. Bo‘y o‘sishining sustlashishi asosiy spetsifikatsiyada %5 darajada ahamiyatli bo‘lsa-da, Benjamini–Yekutieli tuzatishida p=0,068 bo‘lgani uchun ushbu yagona natijada ko‘p-test noaniqligi ochiq saqlanishi kerak.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

Manba natijalari Xitoyning o‘rganilgan Ikki Farzand Siyosati o‘tishida ikkinchi tug‘ilishga qonuniy muvofiqlik birinchi farzandi qiz bo‘lgan uy xo‘jaliklarida kuchliroq tug‘ilish reaksiyasini yuzaga keltirganini; bu reaksiya nomutanosib ravishda o‘g‘il bolalar va kichik ukaga yo‘nalganini; to‘ng‘ich qizlarda bolalik salomatligi va keyingi ta’lim natijalari nisbatan yomonlashganini qo‘llab-quvvatlaydi. Nikoh-bozori bosimi va mahalliy xarajat tahlillari resurs taqsimoti mexanizmiga mos qo‘shimcha dalil beradi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

Tadqiqot tug‘ilish cheklovlarini yumshatish umuman “yomon siyosat” ekanini ko‘rsatmaydi. Mualliflar reproduktiv avtonomiyaning kengayishini salbiy baholamaydi. Tadqiqot barcha mamlakatlarda, barcha madaniyatlarda yoki o‘g‘il farzand afzalligi bo‘lmagan muhitlarda ayni natija yuz berishini ham ko‘rsatmaydi. “Kichik ukaga ega bo‘lish bevosita qiz bolalarga zarar yetkazadi” degan individual va universal biologik/psixologik sababiylik xulosasini chiqarib bo‘lmaydi. Natijalar muayyan siyosiy shok, oilaviy afzalliklar, resurs cheklovlari va ijtimoiy majburiyatlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirga tegishli.

Siyosat ma’nosi

Tadqiqotning siyosiy xabari tug‘ilish erkinligini qaytarib olish emas. Mualliflar xulosasiga ko‘ra, rasmiy jihatdan jins-neytral tug‘ilish islohotlari ham oldindan mavjud gender afzalliklari bilan o‘zaro ta’sirlashganda taqsimot jihatidan tengsiz ta’sirlar yaratishi mumkin. Bola tarbiyalash xarajatlarini kamaytiradigan qo‘llab-quvvatlashlar, ijtimoiy himoya va bolalar o‘rtasida teng investitsiyani kuchaytiradigan institutlar tug‘ilish tanlovlarini kengaytirar ekan, mavjud tengsizliklarning kuchayish xavfini kamaytirishi mumkin.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Younger Brother Penalty? Relaxing Fertility Restrictions and Gender Gaps in Child Human Capital

Mualliflar: Zihao Chen, Wenli Shang, Xiaobing Wang, Xu Tian va Di Wang.

Mas’ul muallif: Xu Tian.

Muassasalar: China Center for Agricultural Policy, School of Advanced Agricultural Sciences, Peking University; Academy of Global Food Economics and Policy va College of Economics and Management, China Agricultural University.

Maqola sanasi: 6-sentabr 2026.

Platforma: SSRN.

SSRNga topshirish/nashr sanasi: 29-sentabr 2026.

DOI: 10.2139/ssrn.7540943

SSRN ro‘yxatga olish raqami: 7540943.

Manba turi: Kuzatuv panel ma’lumotlariga asoslangan kvazi-eksperimental staggered difference-in-differences tadqiqoti va to‘ldiruvchi nazariy model; ekonometrik siyosat baholashi.

Taqriz holati: Preprint; PDF ochiqchasiga “not peer reviewed” deb belgilangan.

Bibliografik metadata izohi: Manba PDFda uchinchi muallif “Xiaobing Wang” deb yozilgan, SSRNning kirish mumkin bo‘lgan metadata yozuvida esa “Ziaobing Wang” yozilishi ko‘rinadi. Verianla matnida PDFdagi muallif yozilishi saqlangan.

Litsenziya: PDFda ochiq Creative Commons yoki unga teng qayta foydalanish litsenziyasi bayonoti yo‘q; kirish mumkin bo‘lgan SSRN bibliografik yozuvida ham tadqiqotga xos ochiq litsenziya tasdiqlanmagani sababli ochiq litsenziya deb faraz qilinmagan.

Moliyalashtirish: National Natural Science Foundation of China, Grant No. 72361147521; National Social Science Fund of China, Grant No. 22&ZD084.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Mualliflar ma’lumotlarni ulashish ruxsatiga ega emasliklarini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Manbada alohida manfaatlar to‘qnashuvi bayonoti aniqlanmagan; shu sababli “manfaatlar to‘qnashuvi yo‘q” degan qo‘shimcha faraz qilinmagan.

CRediT / muallif hissalari: Standart CRediT hissa jadvali xabar qilinmagan.

Etika kengashi: Manbada alohida etika kengashi/IRB bayonoti aniqlanmagan; Verianla bu borada manbadan tashqari xulosa chiqarmaydi.

Asosiy ma’lumot: China Family Panel Studies (CFPS), 2010–2020 bolalik/uy xo‘jaligi paneli va 2018–2022 uzoq muddatli kuzatuv to‘lqinlari. Yordamchi tahlillarda Xitoy aholini ro‘yxatga olish/mikro aholi ma’lumotlari, shahar darajasidagi narx va uy-joy ma’lumotlari hamda China Migrants Dynamic Survey ishlatilgan.

Asosiy empirik usul: Bosqichli siyosat muvofiqligini birinchi farzand jinsi bilan o‘zaro ta’sirlantiruvchi uy xo‘jaligi-panel DID; dinamik event-study; bolalik TCP ta’sir ulushiga asoslangan generalized DID; birinchi ta’sir yoshiga ko‘ra moslashuvchan uzoq muddatli profil; Sun–Abraham interaction-weighted barqarorlik baholari.

Asosiy metodologik chegara: Tadqiqot randomizatsiyalangan tajriba emas. Sababiy talqin DID parallel-tendensiya va siyosat vaqtlanishi farazlariga, birinchi tug‘ilish jinsini tahlil kontekstida quasi-random deb qabul qilish mumkinligiga hamda kuzatilmagan vaqt bo‘yicha o‘zgaruvchi chalkashtiruvchilar asosiy natijalarni tushuntirmaydi degan farazga tayangan. Manba ko‘plab barqarorlik testlari bilan ushbu farazlarni qo‘llab-quvvatlashga urinadi, biroq hech bir kuzatuv siyosat dizayni barcha mumkin bo‘lgan buzilishlarni mexanik tarzda yo‘q qila olmaydi.

Mualliflik huquqi usuli: Ushbu Verianla matni manba PDFning bevosita tarjimasi yoki paragrafma-paragraf qayta yozilishi emas. Raqamli natijalar, usul, tenglamalar, mexanizmlar va talqin chegaralari saqlangan holda mustaqil turkcha ilmiy ta’lim tuzilmasi yaratilgan. Manba rasmlari piksel yoki vizual uslub jihatidan ko‘chirilmagan.