Bu tədqiqat yamac üzərində inşa edilən hörgü dolğulu dəmir-beton binaların yalnız bir əsas təkanla deyil, əsas təkanı izləyən artçı təkanlarla da üzləşdiyi halda necə davrandığını araşdıran üçölçülü qeyri-xətti zəlzələ təhlili işidir. Tədqiqatda step-back (SB), split-foundation (SF) və setback-step-back (SSB) adlandırılan üç maili ərazi konstruktiv quruluşu 3, 7 və 9 mərtəbəli modellər şəklində OpenSees Navigator mühitində yaradılmış və Himalay regionundan seçilmiş əsas təkan–artçı təkan qeydləri altında Nonlinear Response History Analysis (NRHA) ilə qiymətləndirilmişdir. Təhlillərdə əsas təkan nəticəsində yaranmış zədə sıfırlanmadan artçı təkanlar tətbiq edildiyi üçün ardıcıl zəlzələlərdə zədənin toplanmasını təmsil etmək məqsədi güdülür. Nəticələr araşdırılan modellər arasında split-foundation quruluşların şaquli sərtlik qeyri-müntəzəmliyi, qısa sütun davranışı və yük ötürülməsindəki fasilələr səbəbindən ümumilikdə ən kövrək qrupu təşkil etdiyini, SSB həndəsəsinin isə kütlə və sərtliyi daha balanslı paylayaraq daha aşağı tələb yaratdığını göstərir. Bununla belə, nəticələr real bina fondunun sahə ölçmələri deyil, müəyyən həndəsə, material, bünövrə və zəlzələ qeydi fərziyyələrinə əsaslanan ədədi model nəticələridir.

Əsas təkan–artçı təkan ardıcıllığı ilk zəlzələdə yaranan çat, plastikləşmə, sərtlik itkisi və qalıq deformasiyaların ikinci silkələnmə başlamazdan əvvəl aradan qaldırılmadığı zəlzələ yükləmə vəziyyətidir. Bu xüsusiyyət xüsusilə yamac binaları üçün əhəmiyyətlidir; çünki maililik səbəbindən sütunların müxtəlif bünövrə səviyyələrindən başlaması sərtlik və yük yolu fasilələri yaradaraq burulma, qısa sütun və mərtəbələrarası sürüşmə tələblərini artıra bilər.

Tədqiqatda istifadə edilən əsas mühəndislik tələb parametrləri Peak Inter-story Drift Ratio (PIDR), Normalized Peak Floor Acceleration (NPFA) və Peak Roof Displacement (PRD) göstəriciləridir. PIDR mərtəbələr arasındakı nisbi deformasiyanı, NPFA mərtəbə səviyyələrində sürətlənmənin böyüməsini, PRD isə bütün konstruksiyanın dam səviyyəsində yanal yerdəyişməsini təmsil edir. Bu üç göstərici birlikdə qiymətləndirildikdə yalnız daşıyıcı sistemin zədəsi deyil, sürətlənməyə həssas qeyri-daşıyıcı komponentlər və böyük yerdəyişmələrin yaratdığı ikinci tərtib təsirləri də izlənə bilir.

Tədqiqat problemi: Yamac binası niyə adi düz səthdəki bina deyil?

Zəlzələyə davamlı konstruksiya layihələndirilməsinin əsas prinsiplərindən biri yük ötürmə yollarının mümkün qədər müntəzəm və davamlı həndəsəyə malik olmasıdır. Maili ərazidə isə eyni binanın sütunları bünövrəyə müxtəlif səviyyələrdə otura bilər. Beləliklə, bəzi sütunlar qısa və sərt, digərləri daha uzun və çevik olur. Kütlə mərkəzi ilə sərtlik mərkəzinin mövqeləri də müntəzəm düz səth binasına nisbətən daha asan ayrışa bilər. Nəticədə eyni üfüqi zəlzələ hərəkəti altında müxtəlif sütun və mərtəbələrdə bir-birindən xeyli fərqli deformasiya, kəsici qüvvə və burulma tələbləri yarana bilər.

Mənbə tədqiqatı Himalay qurşağındakı tikinti praktikasına yönəlir. Tədqiqatçılar bu regionda geniş yayılmış üç konstruktiv quruluşu müqayisə edirlər:

Əsas təkan–artçı təkan ardıcıllıqları niyə tək əsas təkan təhlilindən fərqli nəticə verir?

Əsas təkan konstruksiya elementlərində çatlama, plastik mafsal yaranması, dolğu divarlarında əzilmə və sərtlik itkisi buraxa bildiyi üçün artçı təkan artıq ilkin sağlam konstruksiyaya deyil, xüsusiyyətləri dəyişmiş konstruksiyaya təsir edir; bu tədqiqatda da artçı təkan əvvəlində konstruktiv xüsusiyyətlər bərpa edilmədiyindən MS–AS təhlilləri toplanmış zədəni birbaşa daşıyır.

Yalnız əsas təkanı araşdırmaq niyə yetərsiz ola bilər?

Binanın əsas zəlzələ zamanı tamamilə çökməməsi onun artçı təkanlara qarşı ilkin dayanıqlığını saxladığı demək deyil. Beton çatlaya, armatur axma həddinə çata, dolğu divarı sərtliyini itirə və konstruksiyanın təbii periodu ilə mod formaları dəyişə bilər. Buna görə eyni böyüklükdə olmayan daha kiçik artçı silkələnmə belə artıq zədələnmiş müəyyən sütunlarda, mərtəbələrdə və ya dolğu panellərində kritik tələblər yarada bilər.

Tədqiqatın NRHA tətbiqində zəlzələ qeydləri ardıcıl modelləşdirilmiş və əsas təkan nəticəsində yaranmış qalıq zədə qorunmuşdur. Beləliklə, artçı təkan təhlilinin başlanğıc nöqtəsi “zədəsiz konstruksiya” deyil, əsas təkan keçirmiş konstruksiyanın vəziyyətidir.

Split-foundation yamac binaları niyə daha kövrək davrana bilər?

Mənbə modellərində SF konfiqurasiyasında sütunların müxtəlif bünövrə səviyyələrindən başlaması qısa və sərt sütunlarla daha uzun sütunların eyni sistemdə birləşməsinə, şaquli sərtlik fasiləliliyinə və kəsici qüvvələrin qeyri-müntəzəm ötürülməsinə səbəb olur; buna görə xüsusilə yuxarı bünövrə səviyyəsi ətrafında yüksək drift, sürətlənmə və kövrək qısa sütun tələbləri yaranır.

Yuxarı bünövrə səviyyəsi: davranışın dəyişdiyi kritik sərhəd

Tədqiqatda Uppermost Foundation Level (UFL), yəni ən yuxarı bünövrə səviyyəsi, yamac tərəfindən qismən məhdudlaşdırılan aşağı konstruksiya sahəsi ilə daha sərbəst hərəkət edən yuxarı mərtəbələr arasındakı keçid kimi önə çıxır. Əsas təkan nəticələrində UFL-dən aşağıda daha kiçik mərtəbələrarası sürüşmələr müşahidə olunduğu halda, bu sərhədin dərhal üstündə drift tələbi sürətlə artır. Müəlliflər bu keçidi sərtlikdəki qəfil dəyişikliklə əlaqələndirirlər.

3, 7 və 9 mərtəbəli modellərdə ən yüksək drift tələbinin nisbi bina hündürlüyünün təxminən 0,7–0,8 intervalında cəmlənməsi zədənin yalnız bünövrə ətrafında deyil, orta və yuxarı mərtəbələrə doğru da kritikləşə bildiyini göstərir.

Hörgü dolğu divarları zəlzələ davranışını necə dəyişir?

Hörgü dolğu divarı ilkin mərhələdə dəmir-beton çərçivə daxilində diaqonal sıxılma çubuğuna bənzər daşıma mexanizmi yaradaraq üfüqi sərtliyi artıra bilər; lakin çatlama və əzilmə irəlilədikcə bu töhfə azalır və əsas təkan zamanı zədələnmiş dolğu panelləri artçı təkan zamanı ilkin sərtliklərini qoruya bilmir.

Dolğu divarının ədədi təsviri

Tədqiqat hörgü dolğu panellərini təfərrüatlı kərpic və məhlul mikro-modeli ilə deyil, hesablama yükünü azaldan ekvivalent makro-modellə təmsil edir. Hər panel dörd elastik beam-column elementi ilə ekvivalent diaqonal sıxılma yolları və mərkəzdə bir qeyri-xətti beam-column elementi istifadə edilərək modelləşdirilmişdir. Histeretik davranış üçün OpenSees-dəki Pinching4 birölçülü material modeli istifadə edilmişdir.

Pinching4 yanaşması möhkəmliyin azalması, boşaltma sərtliyi, yenidən yükləmə sərtliyi və enerji sərfiyyatındakı dəyişiklikləri təmsil edən parametrlər vasitəsilə təkrarlanan dövrlərdə dolğu panelinin davranışını təxmini izləyir. Bu seçim dolğu divarının əsas təkan zamanı zədələndikdən sonra artçı təkan zamanı niyə eyni sərtlik töhfəsini göstərmədiyini modelləşdirmək baxımından mərkəzi əhəmiyyət daşıyır.

Dolğu divarında çatlama və qalıq möhkəmlik

Mənbədə dolğu divarında çatlamanın təxminən %0,015–%0,15 mərtəbələrarası sürüşmə nisbəti intervalında başladığı fərz edilir. Çatlama möhkəmliyi maksimum üfüqi möhkəmliyin 0,55 misli qəbul edilmişdir. Maksimum möhkəmliyə çatılan sürüşmə nisbəti %0,25 kimi verilmişdir. Qalıq möhkəmlik isə pik möhkəmliyin %20-si qəbul edilir və bu səviyyəyə maksimum möhkəmlik yerdəyişməsinin beş mislində çatıldığı fərz olunur.

Beton modeli

Dəmir-beton elementlərin nüvə və örtük betonları OpenSees Concrete04 birölçülü material modeli ilə təmsil edilmişdir. Sıxılma zərfi Popovics asılılığına əsaslanır:

\[ f_{ci}=f'_c \frac{ \left(\frac{\varepsilon_{ci}}{\varepsilon_c}\right)n }{ n-1+\left(\frac{\varepsilon_{ci}}{\varepsilon_c}\right)^n } \]

\[ n=\frac{E_c}{E_c-E_{sec}}, \qquad E_{sec}=\frac{f_{ci}}{\varepsilon_{ci}} \]

Burada \(f'_c\) betonun 28 günlük sıxılma möhkəmliyini, \(\varepsilon_c\) pik sıxılma möhkəmliyinə uyğun nisbi deformasiyanı, \(E_c\) başlanğıc elastiklik modulunu və \(E_{sec}\) sekant sərtliyini təmsil edir. Mənbə başlanğıc elastik sərtlik üçün \(E_c=5000\sqrt{|f'_c|}\) MPa asılılığından istifadə edir.

Betonun dartılma davranışı üçün mənbə həmçinin aşağıdakı eksponensial zərf asılılığını verir:

\[ \sigma_i = f_t \left( \frac{\beta f_{ti}}{f_t} \right)^{ \frac{ \varepsilon_{ti}-f_{ti}/E_t }{ \varepsilon_t-f_t/E_t } } \]

Mənbədə \(f_t=3.83\) MPa, \(\varepsilon_t=0.00015\) və \(\beta=0.1\) istifadə edilmişdir. \(E_t\) başlanğıc dartılma sərtliyini, \(\beta\) isə son dartılma deformasiyasında qalan dartılma gərginliyini idarə edən parametri təmsil edir.

Armatur poladı modeli

Armatur poladı SteelMPF birölçülü material modeli ilə təmsil edilmişdir. Model Menegotto–Pinto histeretik əlaqəsinə və Filippou və həmkarlarının izotrop möhkəmlənmə yanaşmasına əsaslanır. Fe415 armaturu üçün axma möhkəmliyi 415 MPa və başlanğıc elastik sərtlik 210 GPa qəbul edilmişdir. Müsbət və mənfi deformasiya möhkəmlənmə nisbətləri \(b_p=b_n=0.02\), başlanğıc əyrilik parametri \(R_0=18.5\), əyriliyin deqradasiya parametrləri \(cR_1=0.96\) və \(cR_2=0.15\) kimi verilmişdir. Mənbədə digər SteelMPF parametrləri \(a_1=0.05\), \(a_2=0.96\), \(a_3=0.15\) və \(a_4=0.97\)-dir.

Dolğu divarının maksimum üfüqi müqaviməti

Mənbədə dolğu panelinin maksimum üfüqi müqaviməti aşağıdakı şəkildə verilir:

\[ F_{max}=0.818 \frac{L_{in}\,t\,f_{tp}}{c_1} \left(1+\sqrt{C_L^2+1}\right) \]

\[ C_I=1.925\frac{L_{in}}{h'} \]

\(f_{tp}\) hörgünün çatlama gərginliyini, \(t\) panel qalınlığını, \(L_{in}\) panel uzunluğunu və \(h'\) panel hündürlüyünü təmsil edir. Mənbə tənliyində \(c_1\), \(C_L\) və dərhal sonrakı asılılıqda \(C_I\) şəklində bir-birindən fərqli indeks/notasiyalar görünür. Verianla mətni bunların eyni parametr olduğunu fərz edərək səssizcə birləşdirmir; tənlik mənbədə yazıldığı formanın məna sərhədləri daxilində ötürülmüşdür.

Pəncərə/qapı açıqlığının təsiri

Dolğu divarındakı açıqlığın panel sərtliyini və üfüqi möhkəmliyini azaltması üçün mənbədə eksperimental və ədədi tədqiqatlardan kalibrlənmiş \(\rho\) azalma əmsalından istifadə edilir:

\[ \rho = 0.55\exp(-0.035\alpha_a) + 0.44\exp(-0.025\alpha_1) \pm 0.284\varepsilon \]

Burada \(\alpha_a=(l_0h_0/LH)100\) açıqlığın sahə nisbətini, \(\alpha_1=(l_0/L)100\) isə açıqlığın uzunluq nisbətini ifadə edir. Mənbə həmçinin \(\alpha_h=(h_0/H)100\) açıqlığın hündürlük nisbətini müəyyən edir. \(0.284\varepsilon\) termini isə səpələnmə/qeyri-müəyyənlik zolağı kimi izah edilmişdir.

Tədqiqatın dediyi və demədiyi

Tədqiqatın dəstəklədiyi: Araşdırılan ədədi modellərdə ardıcıl MS–AS yüklənməsi yalnız əsas təkan təhlili ilə müqayisədə daha yüksək toplanmış tələb yaradır. SF konfiqurasiyası ümumilikdə ən əlverişsiz davranışı göstərdiyi halda, SSB daha balanslı cavab verir. Hörgü dolğu divarları ilkin sərtliyi artıra bilər, lakin təkrarlanan zəlzələ yüklənməsi altında çatlama və əzilmə səbəbindən onların töhfəsi azalır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi: Nəticələr bütün yamac binalarının eyni nisbətlərdə zədələnəcəyini, konkret real binanın mütləq çökəcəyini və ya burada istifadə edilən həndəsənin müxtəlif ölkə, qrunt, material və tikinti normalarına birbaşa köçürülə biləcəyini sübut etmir. Model sabit bünövrə fərziyyəsinə malikdir və qrunt–konstruksiya qarşılıqlı təsiri modelləşdirilməmişdir. Bundan əlavə, tədqiqat sahədə real binanın zəlzələdən sonrakı ölçmə kampaniyası deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

1. Konstruksiya modellərinin həndəsəsi

Tədqiqatda cəmi doqquz əsas konstruksiya modeli yaradılmışdır: üç bina hündürlüyü ilə üç yamac konstruksiya konfiqurasiyasının kombinasiyası.

Mənbədə döşəmə qalınlığı mətndə “150 m” kimi yazılmışdır. Bu dəyər konstruksiya mühəndisliyi baxımından ciddi vahid uyğunsuzluğu yaratdığı üçün burada səssizcə “150 mm” kimi düzəldilməmişdir. Modelin digər ölçüləri ilə ziddiyyət təşkil edən bu məqam mənbə mətninin redaksiya xətası kimi qiymətləndirilməlidir.

2. Sonlu element modeli

Ədədi modellər OpenSees Navigator istifadə edilərək qurulmuşdur. Dəmir-beton elementlər distributed plasticity beam-column elementləri ilə modelləşdirilmiş, kəsiklər liflərə bölünmüşdür. Beton nüvə və örtük sahələri üçün patch, uzununa armatur üçün Layer komandalarından istifadə edilmişdir. Section Aggregator yanaşması xüsusilə step-back sütunlarında tələb olunan burulma qüvvə–deformasiya davranışını kəsik modelinə əlavə etmək üçün istifadə edilmişdir.

Həndəsi qeyri-xəttilik P–Δ təsiri ilə modelə daxil edilmişdir. Mərtəbələrin daimi yüklərindən yaranan kütlələr hər mərtəbənin ağırlıq mərkəzindəki düyünlərdə cəmləşdirilmişdir.

3. Hörgü dolğu paneli

Dolğu panellərinin həm açıqlıqsız, həm də açıqlı halları tədqiqata daxil edilmişdir. Mənbədə dolğu üçün Hindistan şəraitini təmsil edən qırmızı bişmiş gil kərpic məlumatlarından istifadə edilmiş və parametrlər əvvəlki eksperimental/ədədi tədqiqatlardan götürülmüşdür.

4. Zəlzələ qeydləri

Tədqiqatda Şimal-Şərqi Hindistan və Himalay regionundan beş əsas təkan ardıcıllığı istifadə edilmişdir. Mənbə cədvəlində Sikkim 2011, Nepal 2015, Chamoli 1999, Uttarkashi 1991 və North-East India adlandırılan bir ardıcıllıq yer alır.

EQ5 sətrinin tarix sahələrində mənbə daxilində 1991 tarixləri ilə “1988” hadisə etiketi yanaşı görünür. Buna görə müvafiq tarix ardıcıllığı burada düzəldilməmiş və ya yeni tarix təyin edilməmişdir.

5. Ardıcıl dinamik təhlil

Əsas təkan və artçı təkan qeydləri modelə ardıcıllıqla tətbiq edilmişdir. Kritik metodoloji məqam əsas təkan nəticəsində modelin sərtlik, möhkəmlik və ya plastik deformasiya tarixçəsinin sıfırlanmamasıdır. Beləliklə, artçı təkan ilkin vəziyyətdəki konstruksiyaya deyil, əsas təkan zamanı zədələnmiş konstruksiyaya təsir edir.

Mənbə dinamik həll zamanı implicit Newmark-beta zaman inteqrasiyasından istifadə edildiyini və parametrlərin

\[ \beta=\frac{1}{6}, \qquad \gamma=\frac{1}{2} \]

seçildiyini bildirir. Zaman addımının zəlzələ qeydlərinin nümunələmə intervalına uyğun olduğu qeyd edilmiş, lakin əsas mətndə vahid ədədi zaman addımı verilməmişdir.

6. Mühəndislik tələb parametrləri

7. Əsas təkan altında PIDR nəticələri

Mənbə UFL-dən aşağıda yamac tərəfindən daha çox məhdudlaşdırılan sahədə daha aşağı drift dəyərləri, UFL-in dərhal üstündə isə nəzərəçarpacaq drift artımı bildirir. Kritik deformasiyaların nisbi bina hündürlüyünün təxminən 0,7–0,8 intervalında yaranması orta–yuxarı mərtəbələrin mühüm tələb zonası olduğunu göstərir.

7 və 9 mərtəbəli modellərdə SB və SF-in ümumilikdə SSB-yə nisbətən daha yüksək PIDR yaratdığı bildirilmişdir. SSB quruluşunun daha balanslı kütlə və sərtlik paylanması burulma eksantrikliyinin və cəmlənmiş qeyri-elastik deformasiyanın azalması ilə əlaqələndirilmişdir.

8. Əsas təkan altında mərtəbə sürətlənməsi

Normallaşdırılmış PFA profilləri sərtliyin yamac tərəfindən məhdudlaşdırılan sahədən daha sərbəst üst konstruksiyaya keçdiyi səviyyələrdə nəzərəçarpacaq sürətlənmə dəyişiklikləri göstərir. Mənbə 3 mərtəbəli konstruksiyada normallaşdırılmış PFA-nın təxminən 4–5 səviyyələrinə çata bildiyini, 7 və 9 mərtəbəli konstruksiyalarda bəzi pik dəyərlərin 5,5–6 səviyyəsinə çatdığını bildirir. Daha hündür binalardakı ziqzaq profil yüksək mod töhfələrinin və yamac mənşəli burulma qeyri-müntəzəmliyinin artması ilə izah edilir.

9. Əsas təkan altında dam yerdəyişməsi

Bina hündürlüyü artdıqca qlobal yanal sərtlik azalır və təbii period uzandığı üçün PRD artır. SF quruluşundakı yük yolu fasilələri daha yüksək dam yerdəyişmələri ilə əlaqələndirilmişdir. Mənbə həmçinin araşdırılan bina tipologiyalarında PRD dəyərlərinin IS 1893:2016-da göstərilən performans həddini aşdığını bildirir.

10. MS–AS altında toplanmış drift

Artçı təkanlar əsas təkan zamanı artıq zədələnmiş konstruksiyalara tətbiq edildikdə konfiqurasiyalar arasındakı fərq daha aydın olmuşdur. Mənbə nəticələrində SF konstruksiyaları ən yüksək orta PIDR qrupunu təşkil edir. MS3 və MS4 ardıcıllıqları altında 9. mərtəbədə SF üçün PIDR-in %3,88-ə çatdığı bildirilmişdir.

SB konfiqurasiyasında 9. mərtəbədə MS4 altında %3,63 PIDR bildirildiyi halda, SSB üçün bildirilən maksimum orta PIDR dəyəri %2,81-dir. Tədqiqatçılar SSB-nin daha aşağı driftini yuxarı hissədəki setback həndəsəsinin kütlə və yanal sərtlik paylanmasını balanslaşdırması ilə əlaqələndirirlər.

11. MS–AS altında NPFA

Artçı təkan ardıcıllıqları irəlilədikcə əsas təkan zamanı yaranan plastikləşmə və sərtlik dəyişməsi mərtəbə sürətlənməsi tələblərini də dəyişdirir. SSB araşdırılan üç həndəsə arasında daha aşağı NPFA dəyərləri göstərmiş və mənbədə pik dəyərlərin 5,45-dən aşağı qaldığı bildirilmişdir. Digər quruluşlarda daha yüksək dəyərlər müşahidə edilmiş; SF modelləri 5,95–5,96-ya çatan ən yüksək NPFA dəyərləri ilə bildirilmişdir.

Bu nəticə xüsusilə mərtəbə avadanlıqları, fasad komponentləri və sürətlənməyə həssas qeyri-daşıyıcı sistemlər baxımından əhəmiyyətlidir. Daşıyıcı sistem tam çökməsə belə, yüksək mərtəbə sürətlənməsi binanın funksionallığına ciddi təsir göstərə bilər.

12. MS–AS altında dam yerdəyişməsi

Artan PRD yalnız daha böyük yanal hərəkət demək deyil. Daha böyük yerdəyişmə, xüsusilə hündür və şaquli qeyri-müntəzəm konstruksiyalarda ikinci tərtib P–Δ təsirlərini artıra bilər; bu da mövcud sərtlik itkisini daha mühüm edir.

13. Dolğu divarlarının toplanmış zədəsi

Mənbənin nəticələr bölməsində dolğu divarlarının ilkin mərhələdə çərçivəni diaqonal sıxılma elementi kimi sərtləşdirdiyi, lakin təxminən 0,05–0,1 g kimi aşağı intensivliklərdə mikroçatlama və əzilmənin başlaya bildiyi bildirilir. Əsas təkan sonrasında zədələnən dolğu artçı təkan zamanı sərtliyini sürətlə itirə bilər və qeyri-elastik tələbin daha böyük hissəsini dəmir-beton çərçivə daşımalı ola bilər.

Açıqlı dolğu divarlarında isə mənbə burulma təsirinin ağırlaşa bildiyini və 0,3–0,4 g kodla müəyyən edilmiş spektral intensivliklərdə belə uğursuzluq riskinin artdığını bildirir. Bu rəqəmlər tədqiqatın ədədi model fərziyyələri ilə məhdudlaşır və bütün açıqlı dolğu sistemlərinə universal hədd kimi tətbiq edilməməlidir.

14. Nəticələrin bütöv mənası

Tədqiqatın ən güclü mesajı “artçı təkan həmişə əsas təkanlardan daha böyük olduğu üçün təhlükəlidir” deyil. Əsas mesaj artçı təkanın zədələnmiş və xüsusiyyətləri dəyişmiş konstruksiyaya təsir etməsidir. Buna görə tək hadisəli təhlil konstruksiyanın zəlzələ ardıcıllığı boyunca yaşaya biləcəyi sərtlik itkisini, qalıq deformasiyanı və yenidən paylanan qüvvələri natamam təmsil edə bilər.

Araşdırılan həndəsə və şərtlərdə SSB quruluşu ümumilikdə ən əlverişli, SF isə ən kövrək performansı göstərmişdir. SF-in əlverişsizliyi yalnız “maili ərazi” anlayışı ilə deyil, bünövrə səviyyələrinin ayrılması nəticəsində yaranan şaquli sərtlik və yük yolu fasilələri ilə əlaqələndirilir. SB konstruksiyaları isə mənbə xülasəsində xüsusilə burulma mənşəli zədəyə həssas kimi təsvir edilir.

15. Metodoloji məhdudiyyətlər və hesabat boşluqları

Tədqiqatın şərhində bir neçə mühüm məhdudiyyət vardır. Birincisi, bünövrə sabit qəbul edilmiş və qrunt–konstruksiya qarşılıqlı təsiri modelləşdirilməmişdir. İkincisi, üç konstruksiya həndəsəsi və üç hündürlük qrupu müəyyən Hindistan standartlarına, material siniflərinə və Himalay regionunun tikinti praktikasına əsaslanır. Üçüncüsü, xülasə bölməsində zəlzələ qeydlərinin “code-specified intensity measures” səviyyəsinə miqyaslandığı bildirilsə də, əsas mətndə tam təkrar istehsal oluna bilən miqyas əmsalları və hədəf spektr proseduru ətraflı verilməmişdir.

Dördüncüsü, tədqiqatın məqsədləri arasında MS-only və MS–AS üçün fragility curves hazırlamaq yer alsa və açar sözlərdə Incremental Dynamic Analysis göstərilsə də, təqdim olunan əsas nəticələr bölməsi PIDR, NPFA və PRD əsaslı NRHA müqayisələrinə yönəlir. Buna görə Verianla məqaləsi mənbədə açıq şəkildə təqdim edilməyən hər hansı kövrəklik əyrisi, zədələnmə ehtimalı və ya IDA nəticəsi yaratmır.

Beşincisi, mənbədə bəzi redaksiya/vahid uyğunsuzluqları vardır. Döşəmə qalınlığının “150 m” yazılması, EQ5 hadisə/tarix etiketlərinin öz daxilində uyğun gəlməməsi və dolğu divarının maksimum möhkəmlik tənliyində \(c_1\), \(C_L\) və \(C_I\) notasiyalarının tam şəkildə bir-birinə uyğunlaşdırılmaması buna nümunədir. Bu məqamlar düzəldilmiş elmi məlumat kimi təqdim edilməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün iş: Damage state assessment of masonry - infilled hillside buildings under mainshock-aftershock earthquake sequences

Müəlliflər: Vedatrayee Acharya; Piyali Sengupta; Jagajyoti Panda.

Məsul müəllif: PDF-də Vedatrayee Acharya kimi göstərilmişdir.

Qurumlar: Department of Civil Engineering, Poornima University, Jaipur, Rajasthan, India; Department of Civil Engineering, IIT (ISM) Dhanbad, Jharkhand, India; NCDMM, MNIT Jaipur, Rajasthan, India.

Mənbə növü: Tədqiqat məqaləsinin preprinti.

Rəyçilik statusu: Mənbə PDF açıq şəkildə “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadəsini daşıyır.

Platforma: SSRN.

SSRN/DOI yoxlaması: Mənbə PDF səhifə altlarında `https://ssrn.com/abstract=7196887` ünvanını göstərir. Buna qarşılıq SSRN-in eyni başlıq və eyni müəlliflərlə yayımladığı rəsmi qeyd `abstract_id=7196889` və DOI `10.2139/ssrn.7196889` məlumatını verir. Bu iki qeyd arasındakı fərq mənbədə həll edilmədiyi üçün gizlədilməmişdir.

Rəsmi SSRN qeyd tarixi: 28 iyul 2026.

Lisenziya: Rəsmi SSRN qeydi müəllif hüququ sahibinin SSRN-ə lisenziya verdiyini və icazəsiz təkrar istifadənin qadağan olduğunu bildirir. Buna görə özgün fiqurlar eynilə köçürülməməli; elmi əlaqələr Verianla üçün özgün formada yenidən çəkilməlidir.

Maliyyələşdirmə: Müəlliflər məqalənin hazırlanması zamanı heç bir fond, qrant və ya başqa dəstək almadıqlarını bəyan edirlər.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər aidiyyəti maliyyə və ya qeyri-maliyyə maraqlarının olmadığını bəyan edirlər.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca məlumat əlçatanlığı bəyanatı görünən şəkildə verilməmişdir. İstifadə edilən əsas təkan–artçı təkan qeydlərinin hadisə, stansiya, PGA və maqnitud məlumatları cədvəl şəklində təqdim edilsə də, xam zaman sırası faylları məqalə daxilində verilməmişdir.

Müəllif töhfələri / CRediT: Mənbə mətndə ayrıca CRediT töhfə bəyanatı görünən şəkildə verilməmişdir.

Əsas metod: OpenSees Navigator əsaslı üçölçülü sonlu element modelləşdirməsi; Concrete04 beton modeli; SteelMPF armatur poladı modeli; Pinching4 hörgü dolğu modeli; distributed plasticity beam-column elementləri; P–Δ həndəsi qeyri-xəttilik; sabit bünövrə; əsas təkan zədəsi qorunaraq ardıcıl MS–AS Nonlinear Response History Analysis.

Əsas şərh məhdudiyyəti: Tədqiqat real binaların zəlzələdən sonrakı sahə ölçmələrini deyil, müəyyən həndəsi və material fərziyyələri altında yaradılmış ədədi modelləri araşdırır. Nəticələrin fərqli qrunt, tikinti norması, material, yamac, aşırım düzümü və ya zəlzələ təhlükəsinə köçürülməsi ayrıca yoxlama tələb edir.