Projeksiyon haritalama (Projection Mapping, PM), bilgisayar tarafından üretilen görsel içeriği projektörler, algılama sistemleri, sinyal işleme ve hassas uzamsal kayıt kullanarak bina cepheleri, heykeller, kültürel eserler ve diğer düz olmayan fiziksel yüzeylerle geometrik olarak eşleştiren bir uzamsal artırılmış gerçeklik yaklaşımıdır. Bu derleme çalışması, projeksiyon haritalamanın kültürel mirasın korunması ve aktarımındaki teknolojik gelişimini bibliyometrik analiz ile çoklu vaka incelemesini birleştirerek değerlendirmektedir. Çalışma, teknolojinin erken dönem görsel gösterilerden 3B modelleme, dijital ikizler, gerçek zamanlı etkileşim, yapay zekâ, çok-duyulu deneyim ve uzun dönem dijital miras yönetimine uzanan dönüşümünü sistematik biçimde tartışmaktadır.

Kaynak, Çin ve yabancı akademik veri tabanlarını 1 Ocak 2000 ile 1 Temmuz 2026 arasındaki dönem için taramıştır. Ayrıntılı tarama akışında Çin literatüründe başlangıçtaki 186 kayıt önce 98'e, daha sonra 95 geçerli yayına; yabancı literatürde başlangıçtaki 8189 kayıt Web of Science Core Collection ile SSCI/SCIE kısıtlamasından sonra 215'e, konu ve içerik incelemesinden sonra 157 yayına düşürülmüştür. Böylece ayrıntılı akışta nihai bibliyometrik örneklem 252 yayındır.

Bununla birlikte makalenin yöntem bölümünün başlangıcında CiteSpace 7.0.1 analizinin 2000–2026 arasındaki 559 geçerli yayın üzerinden yürütüldüğü de yazmaktadır. Kaynak, 559 yayın ile ayrıntılı taramada ulaşılan 252 yayın arasındaki ilişkiyi açıklamamaktadır. Bu nedenle iki sayı birleştirilmemiş ve biri diğerinin yerine geçirilmemiştir.

CiteSpace analizleri, alanın temel veri toplama ve teknik uygulama odaklarından; 3B yeniden yapılandırma, sanal gerçeklik, dijital ikizler, yapay zekâ, multimedya ve sürükleyici deneyimler yönüne kaydığını göstermektedir. Yazarların sentezine göre projeksiyon haritalama artık yalnız yüzeye görüntü yansıtan bir sunum aracı değildir; kültürel mirasın dijital belgelenmesi, sanal restorasyonu, mekânsal anlatımı, kamusal katılımı ve eğitimsel aktarımı arasında bağlantı kuran disiplinlerarası bir medya ve mühendislik sistemi hâline gelmektedir.

Çalışma; Heritage Building Information Modelling (HBIM), yapay zekâ destekli görüntü telafisi, çok-duyulu sürükleyici deneyimler, etkileşimli kültürel anlatı ve sürdürülebilir kültürel değer yönetimini gelecekteki ana araştırma yönleri olarak belirlemektedir. Teknik uygulama açısından önerilen yol; çok-kaynaklı veri toplama ve 3B temel modelleme, dijital sistem ve etkileşim senaryosu geliştirme, sahada donanım-yazılım bütünleşmesi ve hassas uzamsal kayıt, ardından bulut mimarisi ve açık veri arayüzlerinin kurulması aşamalarından oluşmaktadır.

Ancak bu çalışma projeksiyon haritalamanın kültürel miras üzerindeki uzun dönem fiziksel koruma etkisini, enerji tüketimini, karbon ayak izini veya ziyaretçi kaynaklı hasarı nicel olarak ölçmemektedir. Vaka incelemeleri ve bibliyometrik sentez, teknolojinin kullanım alanlarını ve potansiyel değerini göstermektedir; fiziksel restorasyonla karşılaştırmalı kontrollü koruma deneyi veya nedensel etki analizi sunmamaktadır. Yazarlar da uzun dönem kültürel miras etkisinin ve dijital sistemlerin operasyonel sürdürülebilirliğinin gelecekte boylamsal ampirik araştırmalarla doğrulanması gerektiğini belirtmektedir.

Projeksiyon haritalama nedir?

Projeksiyon haritalamanın temel farkı, geleneksel projeksiyonda olduğu gibi düz ve standart bir perdeyi zorunlu hedef olarak kullanmamasıdır. Sistem; bina cephesi, tarihi duvar, heykel, kültürel eser veya karmaşık geometrili başka bir yüzeyin biçimini dijital ortamda tanımlar ve üretilen görüntüyü fiziksel yüzeyin geometrisiyle eşleştirir.

Bu eşleme işleminin başarılı olabilmesi için yalnız projektör yeterli değildir. Kaynak çalışmaya göre projeksiyon haritalama sistemi mühendislik projektörleri, gerçek zamanlı algılama ekipmanları, sinyal iletim ve işleme aygıtları, bilgisayar grafikleri ve artırılmış gerçeklik tekniklerinin birlikte kullanılmasına dayanır.

Kültürel miras bağlamında sistem iki ana işleve ayrılmaktadır:

• Koruma: Dijital belgeleme, sanal yeniden yapılandırma ve fiziksel yüzeye dokunmadan tarihsel görünümün görsel olarak yeniden sunulması.
• Aktarım: Kültürel içeriğin anlatı, eğitim, etkileşim ve sürükleyici deneyim aracılığıyla ziyaretçiye iletilmesi.

Bu iki işlev birbirine yakın olmakla birlikte aynı değildir. Bir yapının üzerine tarihsel renk veya bezeme görünümü yansıtmak fiziksel malzemenin gerçekten restore edildiği anlamına gelmez; projeksiyon, kaynakta esas olarak fiziksel müdahaleye alternatif veya tamamlayıcı bir dijital sunum katmanı olarak ele alınmaktadır.

Projeksiyon haritalama fiziksel restorasyonun yerine geçer mi?

Hayır. Kaynak projeksiyon haritalamayı geri döndürülebilir dijital restorasyon, belgeleme, yorumlama ve ziyaretçi deneyimi için güçlü bir araç olarak tartışmaktadır; ancak fiziksel malzeme bozulmasını onaran konservasyon işlemlerinin tümünün yerine geçtiğini göstermemektedir.

Özellikle tarihi eserlerde fiziksel müdahale sınırlamalarının bulunduğu durumlarda, dijital olarak üretilmiş renk, form veya tarihsel görünüm doğrudan eserin üzerine kalıcı malzeme eklenmeden sunulabilir. Bu yaklaşım kaynak tarafından kültürel mirasın “dokunulamaz” veya aşırı sergilenmemesi gereken fiziksel niteliği ile kamusal görünürlük ihtiyacı arasındaki dengeyi destekleyen bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.

Çalışmanın araştırma tasarımı

Araştırma nicel ve nitel iki yöntemi birlikte kullanmaktadır:

1. Bibliyometrik analiz: Literatürdeki yayın eğilimini, anahtar kelime kümelerini, ortak-atıf ve tema ilişkilerini, citation-burst davranışını ve bilgi yapısını incelemek.
2. Çoklu vaka analizi: Çin'den ve farklı ülkelerden kültürel miras projelerinde kullanılan projeksiyon haritalama uygulamalarını teknik ve kültürel açıdan karşılaştırmak.

Yazarların yaklaşımında bibliyometri makro ölçekte alanın zaman içindeki gelişimini ortaya çıkarırken, vaka incelemeleri teknolojinin gerçek kültürel miras ortamlarında nasıl uygulandığını mikro ölçekte göstermektedir.

Literatür nasıl tarandı?

CiteSpace analizi neyi ölçüyor?

CiteSpace 7.0.1, bilimsel literatür içindeki bilgi yapısını ağ biçiminde incelemek için kullanılmıştır. Kaynakta odaklanılan göstergeler arasında atıf sıklığı, etki faktörü, H-indeksi, ortak-atıf sıklığı, ortak-atıf ağları ve literatür coupling ilişkileri yer almaktadır.

Ortak-oluşum haritasında düğümler araştırma temalarını temsil eder. Daha büyük düğüm, ilgili temanın veri içinde daha sık ortaya çıkmasını; daha kalın bağlantı, iki tema arasındaki daha yüksek ortak-oluşum ilişkisini temsil eder. Farklı renk kümeleri farklı araştırma kümelerini ifade eder.

Kaynağın yorumuna göre baskın kümelerden biri kültürel miras, 3B yeniden yapılandırma, sanal gerçeklik ve dijital ikiz gibi dijital sunum ve sanal uygulama temalarında yoğunlaşmaktadır. Başka bir küme ise lazer tarama ve 3B kayıt gibi temel veri toplama ve ölçüm teknolojilerini temsil etmektedir.

Bu yapı, alanın yalnız “projektör teknolojisi” ekseninde gelişmediğini; veri toplama, sayısal modelleme, mekânsal hizalama, etkileşim ve kültürel anlatının giderek daha fazla birbirine bağlandığını göstermektedir.

Citation burst analizi nasıl yorumlanmalıdır?

Citation burst veya atıf patlaması analizi, belirli bir anahtar kelime veya konunun belirli bir zaman aralığında literatürde hızla görünür hâle gelmesini inceler. Kaynak görselinde sanal gerçeklik, yapay zekâ, görüntü işleme ve multimedya gibi bazı temaların 5–15 yıl süren uzun patlama dönemleri gösterdiği belirtilmektedir.

Daha yeni bazı anahtar kelimelerde ise daha kısa patlama dönemleri raporlanmaktadır. Yazarlar bunu dijital ve yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı konu değişimiyle ilişkilendirmektedir.

Buradaki önemli sınır şudur: citation burst, bir teknolojinin kültürel miras korumasında gerçekten etkili olduğunu ölçmez. Yalnız ilgili terimin akademik literatürde belirli dönemde hızla ilgi gördüğünü gösterir.

Vaka çalışmaları nasıl seçildi?

Kaynak, Çin'den ve farklı ülkelerden temsilî vakaları üç ölçüte göre seçtiğini belirtmektedir:

1. Tür ve coğrafya çeşitliliği: kültürel eser, tarihi yapı ve arkeolojik alan gibi farklı bağlamların kapsanması.
2. Teknolojik yenilik: etkileşim, algılama, çoklu ekran, 3B model veya hassas uzamsal eşleme gibi ileri yöntemlerin kullanılması.
3. Verinin doğrulanabilirliği: teknik ve operasyonel kayıtların kamuya açık ve doğrulanabilir olması.

Yazarlar vaka analizlerindeki nicel verilerin organizatörlerin resmî yıllık raporları, kamu kültürel miras kurumları ve teknik beyaz kitaplardan alındığını belirtmektedir.

Kaynak Tablo 1'deki örnek kültürel miras uygulamaları

Bu örnekler aynı deney protokolü altında karşılaştırılmış sekiz test grubu değildir. Bunlar farklı kurum, ülke, amaç ve teknik konfigürasyonlara sahip vaka örnekleridir. Bu nedenle tablodan “hangi sistem bilimsel olarak daha başarılıdır?” biçiminde doğrudan bir performans sıralaması çıkarılamaz.

Bu çalışma projeksiyon haritalamanın kültürel mirası koruduğunu nedensel olarak kanıtlıyor mu?

Hayır. Çalışma geniş bir literatür ve vaka sentezi sunmaktadır; ancak fiziksel bozulma, ziyaretçi kaynaklı hasar, restorasyon ömrü veya kültürel öğrenme etkisini kontrollü müdahale ve karşılaştırma gruplarıyla ölçen nedensel bir deney değildir.

Kaynak, projeksiyon haritalamanın fiziksel teması azaltması, geri döndürülebilir dijital görselleştirme sağlaması, ziyaretçiyi esere dokunmadan bilgiyle buluşturması ve kültürel anlatıyı güçlendirmesi gibi potansiyel koruma ve aktarım avantajlarını vurgulamaktadır.

Bu avantajların büyüklüğü veya uzun dönem etkisi için makalede standartlaştırılmış etki büyüklüğü, güven aralığı, fiziksel hasar oranı veya kontrollü ziyaretçi deney sonuçları bulunmamaktadır.

Çin'deki gelişim evreleri

Yurt dışındaki gelişim evreleri

Çin ve diğer ülkeler arasındaki karşılaştırmanın yorum sınırı

Kaynak, Çin'deki gelişimi daha çok yukarıdan aşağı yönlendirilen büyük etkinlikler, kültür-turizm entegrasyonu ve gece ekonomisi gibi makro itici güçlerle; Avrupa, ABD ve diğer yabancı örneklerdeki gelişimi ise kamu sanatı, yerel sanatçı ekosistemleri, tarihsel yorum ve ziyaretçi deneyimi ekseninde daha aşağıdan yukarı bir gelişimle açıklamaktadır.

Yazarların çerçevesine göre Çin'de “etkileşim çevikliği” ve ticarileşme daha baskınken; Avrupa ve ABD'de hassas dijital ikiz, 3B uzamsal kayıt, restorasyon özgünlüğü ve tarihsel doğruluk daha fazla vurgulanmaktadır.

Bu karşılaştırma, çalışmanın literatür ve seçilmiş vakalardan türettiği geniş analitik yorumdur. Bütün Çin projelerinin veya bütün Avrupa/ABD projelerinin aynı özellikleri taşıdığı yönünde evrensel ampirik yasa olarak yorumlanmamalıdır.

Araştırma eğilimlerinin beş ana ekseni

HBIM projeksiyon haritalamada neden önemlidir?

Heritage Building Information Modelling, tarihi yapıya özgü yüksek hassasiyetli 3B geometriyi yalnız yüzey biçimi olarak değil, tarih, malzeme, yapı bileşeni ve hasar kayıtlarıyla birlikte yöneten dijital bilgi modelidir.

Kaynak, HBIM'i çağdaş projeksiyon haritalama için dijital temel olarak değerlendirmektedir. Bunun nedeni, fiziksel yapının düzensiz yüzeyi ile sanal görüntünün doğru biçimde eşleştirilmesinin önce güvenilir mekânsal veriye ihtiyaç duymasıdır.

Manuel kalibrasyona dayalı yaklaşımda yüzey düzensizlikleri görüntü bozulmasına ve parlaklık farklılıklarına yol açabilir. HBIM ve nokta bulutu temelli model ise projeksiyon içeriğinin yapının gerçek geometrisine göre uyarlanabilmesini desteklemektedir.

Yapay zekâ telafisi neyi çözmeye çalışıyor?

Tarihi yapıların yüzeyleri yeni ve homojen projeksiyon perdeleri değildir. Malzeme yaşlanması, geometrik düzensizlik ve çevresel ışık görüntünün renk, parlaklık ve kenar davranışını değiştirebilir.

Kaynak, yapay zekâ destekli telafi yöntemlerinin fiziksel yüzey özellikleriyle projeksiyon çıktısı arasındaki görsel uyumsuzluğu azaltmak için kullanıldığını belirtmektedir. Amaç tarihsel içeriği değiştirmek değil, sanal görüntünün gerçek yüzeye daha tutarlı oturmasını sağlamaktır.

Burada “algısal özgünlük”, fiziksel eserin gerçekten eski hâline döndürüldüğü anlamına gelmez; ziyaretçinin gördüğü dijital katmanın yüzey, mekân ve anlatıyla daha tutarlı algılanmasını ifade eder.

Çok-duyulu deneyim ne anlama geliyor?

Projeksiyon haritalamanın gelişmiş biçimleri yalnız görsel projeksiyon kullanmayabilir. Kaynakta uzamsal ses, dokunsal geri bildirim ve çevresel atmosfer gibi duyusal kanalların görsel içerikle eşzamanlı kullanılması önemli bir araştırma alanı olarak tanımlanmaktadır.

Bu yaklaşımın amacı daha fazla efekt eklemek değil, kültürel anlatının mekânsal ve duyusal olarak bütüncül anlaşılmasını desteklemektir.

Sürdürülebilir değer nasıl tanımlanıyor?

Çalışmada sürdürülebilirlik yalnız enerji veya karbon metriğine indirgenmemektedir. Yazarların temel vurgusu; tek seferlik gösterilerin yerine güncellenebilen dijital içerik, uzun dönem işletme sistemi, kültürel miras yönetimiyle bütünleşme, topluluk katılımı ve fiziksel alanla çevrim içi platformların birlikte çalışmasıdır.

Bu kavramsal sürdürülebilirlik tanımı önemlidir; çünkü çalışma bir yaşam döngüsü değerlendirmesi yapmamakta ve projektörler, sunucular, sensörler veya ağ altyapısının enerji/karbon etkisini nicel olarak karşılaştırmamaktadır.

Dört stratejili kültürel miras çerçevesi

Kaynak, projeksiyon haritalama projelerinin yalnız teknoloji seçimiyle başlamaması gerektiğini savunmakta ve dört bileşenli kapalı bir stratejik döngü önermektedir:

1. Kültürel bağlamın derin yorumlanması ve yeniden inşası: tarihsel bilgi, semboller, değerler ve kültürel hafızanın doğru anlaşılması.
2. Mekân ruhunun ve sürükleyici deneyimin oluşturulması: kültürel anlamın ışık, ses, mekân ve ziyaretçi deneyimiyle ilişkilendirilmesi.
3. Kültürel miras projeksiyon anlatı çerçevesinin kurulması: özgünlük, sanat, eğitim, animasyon ve 3B anlatının dengelenmesi.
4. Çok-paydaşlı katılım ve sürdürülebilir iletişim: araştırmacı, sanatçı, yerel topluluk ve diğer paydaşların kültürel anlatıya birlikte katkı vermesi.

Bu çerçevede kültürel miras araştırmacıları tarihsel doğruluğu, sanatçılar görsel tercümeyi, yerel topluluklar ise gündelik hafıza, sözlü tarih, gelenek ve yerel anlatıları temsil etmektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Bibliyometrik ve nitel analiz nasıl birleştirildi?

Bibliyometrik bölüm araştırma alanının zaman içindeki makro eğilimini, yoğunlaşan temaları ve teknolojik kavramları gösterirken; vaka analizi bu eğilimlerin somut kültürel miras uygulamalarına nasıl dönüştüğünü incelemektedir.

Kaynak bu iki yaklaşımın birbirini tamamladığını savunmaktadır: bibliyometri hangi alanların geliştiğini gösterirken, vaka analizi bu gelişmenin müze, tarihi yapı ve arkeolojik alanlarda nasıl karşılık bulduğunu göstermektedir.

Kaynakta çözülemeyen 559–252 örneklem farkı

Yöntem bölümünün ilk paragrafında araştırmanın Çin ve yabancı çekirdek akademik veri tabanlarından 559 geçerli yayın temelinde CiteSpace analizi yaptığı yazmaktadır.

Ancak hemen sonraki ayrıntılı veri toplama bölümünde nihai Çin örneklemi 95, yabancı örneklem 157 olarak hesaplanmakta ve kaynak açıkça toplam 252 makalenin seçildiğini belirtmektedir.

Makale 559'un ara havuz, ek bir CiteSpace veri seti, farklı indeks kapsamı veya başka bir veri işleme aşaması olup olmadığını açıklamamaktadır. Bu nedenle Verianla bu farkı matematiksel olarak uzlaştırmamış ve yalnız kaynakta verilen iki sayıyı ayrı statülerde korumuştur.

Kaynak şekil numaralandırmasındaki tutarsızlıklar

Kaynağın metinsel anlatımında citation-burst anahtar kelime grafiği “Figure 3” olarak anılmaktadır; PDF'deki ilgili görselin gerçek başlığı Figure 5'tir.

Benzer şekilde teknoloji türleri, araştırma desteği, uygulama transfer sıklığı ve uygulama sonuçlarını birleştiren Sankey diyagramı metinde “Figure 4” olarak anılmakta; PDF'de gerçek Sankey görseli Figure 6 olarak numaralandırılmıştır.

Bu durumların bilimsel anlamı değiştirmediği, ancak şekil takibini zorlaştırdığı için Kaynak ve Yöntem Notu'nda korunması önemlidir.

Sankey diyagramının bilimsel mesajı

Kaynak Şekil 6 dört aşamalı bir akış oluşturmaktadır:

Projeksiyon haritalama teknolojisi türleri → araştırma desteği yoğunluğu → uygulamaya aktarım sıklığı → kültürel miras uygulama sonuçları.

Diyagramın temel yorumu, yüksek araştırma desteğinin otomatik olarak yüksek uygulama aktarımına dönüşmediğidir. Teknoloji olgunluğu, mekânsal uyumluluk, etkileşim gereksinimi ve uygulama bağlamı; akademik yatırım ile gerçek uygulama arasında önemli aracı faktörlerdir.

Kaynak; bütün oda projeksiyonu, çok-kanallı füzyon ve zemin projeksiyonu gibi alanlarda yüksek araştırma desteği olduğunu, sanal restorasyon ve tarihsel olayların bağlamsal sunumu gibi uygulamalarda aktarımın güçlü olduğunu belirtmektedir. Bazı yüksek hassasiyetli veya spatial augmented reality uygulamalarının ise Ar-Ge desteğine rağmen daha düşük uygulama dönüşümü gösterdiğini savunmaktadır.

Uygulama sonuçları özellikle üç grupta yoğunlaşmaktadır: dijital restorasyon, sürükleyici sergiler ve eğitimsel erişim.

Kültürel miras için önerilen teknik uygulama zinciri nedir?

Kaynağın önerdiği mühendislik zinciri dört aşamadan oluşur: kültürel mirasın çok-kaynaklı olarak ölçülmesi ve 3B temel modelinin oluşturulması; dijital varlıklar ve etkileşim mantığının geliştirilmesi; projektör, sensör ve yazılımın sahada hassas uzamsal kayıtla bütünleştirilmesi; son olarak sistemin bulut tabanlı işletme, IoT izleme ve açık veri arayüzleriyle uzun dönem yönetilmesi.

1. Çok-kaynaklı veri toplama ve 3B temel modelleme

Teknik yol haritasının ilk aşaması kültürel miras nesnesinin fiziksel ve kültürel parametrelerini güvenilir biçimde elde etmektir.

Kaynak, Leica BLK360 gibi bir 3B lazer tarayıcı veya eğik fotogrametri kullanılarak kültürel miras nesnesinin ve çevresindeki mekânın temassız biçimde taranmasını önermektedir.

Bu tarama sonucunda yüksek hassasiyetli nokta bulutu oluşturulur. Nokta bulutu daha sonra 3B modelleme yazılımına aktarılır; mesh topolojisi yeniden kurulur ve UV unwrapping uygulanır. Ortaya çıkan hassas “white model”, sonraki projeksiyon tasarımının geometrik temelidir.

2. Dijital sistem entegrasyonu ve etkileşim senaryosu

İkinci aşamada kültürel anlatı dijital davranışa çevrilir. Kaynak gerçek zamanlı render motorunun temel mimari olarak kullanılmasını; büyük yapay zekâ modellerinin etkileşim mantığı ve senaryo üretimine yardımcı olmasını ve kavramsal senaryonun çalıştırılabilir koda dönüştürülmesini önermektedir.

Kaynak özellikle Python 3.10 kullanılarak doğrusal olmayan etkileşim mekanizmalarının kurulmasını belirtmektedir. Sistem zaman çizgisi ilerlemesi veya çok-boyutlu mekânsal algılama tarafından tetiklenebilir.

Bu bölüm bir deneyde doğrulanmış tek zorunlu yazılım yığını değildir; kaynak yazarlarının önerdiği uygulama yol haritasıdır.

3. Sahada donanım-yazılım bütünleşmesi ve hassas uzamsal kayıt

Üçüncü aşama sanal içeriğin gerçek kültürel miras yüzeyiyle eşleştirildiği noktadır. Projektör konumu ve optik yol, ortam parlaklığı ve mekân kısıtları dikkate alınarak tasarlanmalıdır.

Kaynak, yüksek lümenli projektörlerin ve algılama ekipmanlarının kültürel alanın görsel bütünlüğünü mümkün olduğunca bozmadan yerleştirilmesini önermektedir.

Düz olmayan yüzeylerin neden olduğu bozulmalar geometrik düzeltme ve mesh deformasyonu ile giderilir. Sensörlerden alınan ziyaretçi davranışı, projeksiyon çıktısı ve uzamsal ses gerçek zamanlı render motoru içinde senkronize edilir.

4. Bulut mimarisi, IoT ve açık arayüzler

Son aşama yalnız gösterinin çalıştırılması değil, teslim sonrası uzun dönem işletmedir. Kaynak bir içerik yönetim sistemi ve IoT uzaktan izleme altyapısı kurulmasını önermektedir.

Bulut üzerinden projektör lamba ömrü, sıcaklık, nem ve sistem durumu izlenebilir; otomatik sorun giderme ve güç yönetimi desteklenebilir.

Standart veri arayüzleri sistemin modüler biçimde güncellenmesini kolaylaştırırken, yerinde toplanan etkileşim verileri çevrim içi dijital sergiler veya mobil platformlarla bütünleştirilebilir.

Bu yaklaşımda kültürel mirasın dijital aktarımı fiziksel mekâna gelen ziyaretçilerle sınırlı kalmaz; çevrim içi kullanıcılar da anlatıya erişebilir veya katılabilir.

Projeksiyon haritalama için gelecek yönleri

Kaynak gelecekteki gelişimi dört birbiriyle bağlantılı boyut altında toplamaktadır:

Teknik özgünlük sınırı neden önemlidir?

Kaynak gelecekte projeksiyon haritalamanın yalnız daha parlak veya daha etkileyici görüntüler üretmesi gerektiğini savunmamaktadır. Teknik yön bölümünde, görsel güçlendirme ile kültürel mirasın maddi özellikleri, mekânsal yapısı ve tarihsel atmosferi arasındaki ilişkinin korunması gerektiği vurgulanmaktadır.

Bu nedenle “özgünlük”, geçmiş görüntünün mekanik biçimde kopyalanması olarak değil; dijital katmanın kültürel mirasın fiziksel ve tarihsel özellikleriyle uyumlu olması olarak ele alınmaktadır.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Projeksiyon haritalama araştırmaları 2000–2026 döneminde teknik gösterimden sürükleyici ve etkileşimli kültürel miras uygulamalarına doğru genişlemiştir.
• 3B tarama, dijital modelleme, sanal gerçeklik, dijital ikiz, yapay zekâ ve multimedya alanın önemli araştırma bileşenleri hâline gelmiştir.
• Projeksiyon haritalama kültürel mirasın fiziksel yüzeyine kalıcı müdahale yapmadan dijital görsel katman oluşturabilmektedir.
• Kültürel miras uygulamalarında etkileşim, eğitim, anlatı ve kamusal katılım giderek daha merkezi konuma gelmektedir.
• Kaynak vaka örnekleri projeksiyon haritalamanın müze, tarihi yapı ve arkeolojik alan gibi farklı fiziksel bağlamlarda kullanılabildiğini göstermektedir.
• Kaynak, sürdürülebilir uygulamanın yalnız içerik üretimi değil; uzun dönem işletme, güncelleme, IoT izleme ve çok-paydaşlı yönetişim gerektirdiğini savunmaktadır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Projeksiyon haritalamanın fiziksel konservasyon yöntemlerinden bilimsel olarak daha etkili olduğu kanıtlanmamıştır.
• Teknolojinin kültürel miras üzerindeki fiziksel hasarı belirli bir yüzdeyle azalttığı gösterilmemiştir.
• Enerji tüketimi veya karbon ayak izi için yaşam döngüsü analizi yapılmamıştır.
• Projeksiyon haritalamanın bütün kültürel miras türlerinde aynı sonuçları verdiği gösterilmemiştir.
• Vaka tablosundaki farklı projeler standartlaştırılmış deney koşullarında birbirleriyle test edilmemiştir.
• Ziyaretçi katılımı ve duygusal etki için bütün vakaları kapsayan ortak etki büyüklüğü veya meta-analiz bulunmamaktadır.
• Yapay zekâ destekli projeksiyonun tarihsel doğruluğu otomatik olarak garanti ettiği gösterilmemiştir.
• Çin ve diğer ülkeler için tanımlanan gelişim farklılıkları bütün projelere uygulanabilecek evrensel kurallar değildir.

Ana yöntemsel sınırlılıklar

Kaynak sayısı belirsizliği: 559 geçerli yayın ifadesi ile ayrıntılı taramada elde edilen 252 yayın arasında açıklanmayan fark bulunmaktadır.

Bibliyometrinin yapısı: Anahtar kelime yoğunluğu ve citation burst akademik ilginin göstergesidir; gerçek dünyadaki koruma başarısının doğrudan ölçümü değildir.

Vaka heterojenliği: Farklı ülke, kurum, teknoloji ve kültürel miras türlerinden seçilmiş vakalar ortak deney protokolüne sahip değildir.

Nedensellik: Makale kontrollü deney veya karşılaştırmalı müdahale tasarımı kullanmadığı için kültürel, eğitimsel veya fiziksel etkileri nedensel olarak ölçmez.

Uzun dönem doğrulama: Çalışmanın kendi sonucu da kültürel miras üzerindeki uzun dönem etki ve dijital ekosistemlerin operasyonel sürdürülebilirliği için boylamsal ampirik doğrulamaya ihtiyaç olduğunu belirtmektedir.

Çevresel sürdürülebilirlik: Enerji, emisyon, donanım yaşam döngüsü veya kaynak tüketimi nicel olarak hesaplanmamıştır.

Şekil izlenebilirliği: Bazı metinsel şekil numarası referansları PDF'deki gerçek şekil numaralarıyla uyuşmamaktadır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: A Study of Projection Mapping Technology for Cultural Heritage Conservation and Sustainable Development

Yazarlar: Peng Lu ve Jinxuan Zhang.

Corresponding author: Peng Lu.

Corresponding author e-posta: lup595@nenu.edu.cn

Afiliasyon 1: School of Art, Northeast Electric Power University, Jilin City 132012, China.

Afiliasyon 2: Jilin Provincial Research Centre for Ethnic Culture, Jilin City 132012, China.

Dergi: Sustainability.

Yayıncı: MDPI, Basel, Switzerland.

Cilt / sayı / makale numarası: Volume 18, Issue 18, Article 9221.

DOI: 10.3390/su18189221.

Gönderim tarihi: 26 Temmuz 2026.

Revizyon tarihi: 30 Ağustos 2026.

Kabul tarihi: 31 Ağustos 2026.

Yayın tarihi: 8 Eylül 2026.

Kaynak türü: Hakemli Review makalesi; bibliyometri ve çoklu vaka analizi kullanan kültürel miras ve dijital teknoloji derlemesi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Resmî bağlantı: https://doi.org/10.3390/su18189221

Bibliyometrik yazılım: CiteSpace 7.0.1.

Literatür zaman aralığı: 1 Ocak 2000–1 Temmuz 2026.

Çin literatürü: İlk tarama 186; kaynak elemesi sonrası 98; nihai 95.

Yabancı literatür: İlk çapraz-veri tabanı taraması 8189; Web of Science Core Collection ve SSCI/SCIE kısıtlaması sonrası 215; nihai 157.

Ayrıntılı tarama sonucundaki toplam: 252 yayın.

Kaynakta ayrıca bildirilen sayı: Yöntem bölümünün başlangıcında CiteSpace analizi için 559 geçerli yayın ifadesi bulunmaktadır. 559 ile 252 arasındaki ilişki kaynakta açıklanmamaktadır.

Vaka seçim ölçütleri: tür ve coğrafya çeşitliliği, teknolojik yenilik ve kamuya açık/doğrulanabilir teknik-operasyonel veri.

Vaka verilerinin bildirilen kaynakları: organizatörlerin resmî yıllık raporları, devlet kültürel miras kurumları ve teknik beyaz kitaplar.

Temel yöntem sınırı: Çalışma bir kontrollü koruma deneyi, randomize ziyaretçi araştırması veya meta-analiz değildir. Sonuçlar literatür ve heterojen vaka sentezinden türetilmektedir.

Kaynak içi tutarsızlık — Figure 5: Kaynak metni en güçlü citation-burst konularını açıklarken “Figure 3” ifadesini kullanmaktadır; PDF'deki citation-burst görseli Figure 5 olarak numaralandırılmıştır.

Kaynak içi tutarsızlık — Figure 6: Sankey diyagramı açıklamasının başlangıcında “Figure 4” ifadesi geçmektedir; ilgili Sankey görseli PDF'de Figure 6 olarak numaralandırılmıştır.

Sürdürülebilirlik sınırı: Çalışma sürdürülebilirliği uzun dönem kültürel değer, güncellenebilir dijital müdahale, yönetim, kamusal katılım ve kaynak israfını azaltma bağlamında tartışmaktadır; nicel LCA veya karbon ayak izi gerçekleştirmemektedir.

Uzun dönem kanıt sınırı: Yazarlar projeksiyon haritalamanın kültürel miras üzerindeki uzun dönem etkisinin ve dijital ekosistemlerin operasyonel sürdürülebilirliğinin boylamsal ampirik araştırmalarla izlenmesi ve doğrulanması gerektiğini belirtmektedir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma P.L.; yöntem J.Z.; yazılım J.Z.; doğrulama P.L. ve J.Z.; formal analiz J.Z.; araştırma J.Z.; kaynaklar P.L.; veri düzenleme J.Z.; ilk taslak J.Z.; inceleme ve düzenleme P.L.; görselleştirme J.Z.; gözetim P.L.; proje yönetimi P.L.; finansman edinimi P.L.

Finansman: Çalışma beş ayrı proje ve kurum desteği bildirmektedir: Sichuan Provincial Key Laboratory of Integration and Innovation of Traditional Crafts and AIGC (CTAI2026YB02); Humanities and Social Sciences Planning Fund of the Ministry of Education of China (24YJAZH127); 2026 General Project of Higher Education Scientific Research in Jilin Province (JGJX26D0322); Digital Culture and Media Research Base 2024 Project (SC24DCM13); Sichuan Animation Research Center 2024 Project (DM2024002).

Etik kurul: Uygulanabilir değildir.

Bilgilendirilmiş onam: Uygulanabilir değildir.

Veri erişilebilirliği: Özgün katkıların makalede sunulduğu, ek soruların corresponding author'a yöneltilebileceği belirtilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Görsel yeniden inşa: Literatür tarama akışı ve teknik uygulama yol haritası, kaynakta verilen sayı ve ilişkiler kullanılarak Verianla için bağımsız inline SVG şeklinde yeniden oluşturulmuştur. Kaynak fotoğrafları veya yayınevi tasarımları piksel olarak kopyalanmamıştır.

Verianla Live uygunluğu: Uygundur. Literatür tarama süreci Live Process; Çin/yurt dışı gelişim evreleri Live Compare; araştırma eğilimleri Live Data/Compare; dört aşamalı teknik uygulama zinciri Live Process/Live Architecture olarak sunulabilir. Kullanıcının kaynakta olmayan başarı, ziyaretçi etkisi, enerji tüketimi veya koruma sonucu üreteceği interaktif bilimsel simülasyon uygun değildir.

Meta Etiketler

kültürel miras koruma, projeksiyon haritalama, dijital kültürel miras, sürükleyici mekânsal deneyim, sürdürülebilir miras yönetimi