Geo-Sanal Volkanizma Keşfi (Geo-Virtual Volcanism Exploration, GVVE), Mount Kelud ve çevresindeki volkanik süreçlerin 3B modeller, 360 derece sanal keşif, dijital haritalar, animasyonlar ve çoklu ortam içerikleriyle incelenmesini sağlayan, Spatial.io üzerinde çalışan web tabanlı bir Sanal Öğrenme Ortamıdır (Virtual Learning Environment, VLE). Çalışmanın amacı GVVE'nin yalnız bir dijital içerik göstericisi olarak değil, öğrencileri basit mekânsal tanımadan daha karmaşık mekânsal temsil, akıl yürütme ve dönüşüm görevlerine yönlendiren bir öğretim desteği olarak nasıl yapılandırılabileceğini incelemektir.
Araştırma bir Research and Development (R&D) çalışmasıdır ve ürün geliştirme sürecinde ADDIE yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmanın öğrenci uygulaması Endonezya'daki SMA Negeri 1 Kediri City okulunda, 16-17 yaşlarındaki 31 adet XI. sınıf sosyal bilimler/coğrafya öğrencisiyle yürütülmüştür. Öğrenciler amaçlı örneklemeyle seçilmiştir; seçim gerekçesi öğrencilerin daha önce “Litosfer Dinamikleri ve Yaşama Etkileri” ünitesini tamamlamış olmalarıdır. Geliştirilen ürün ayrıca bir medya uzmanı ve bir konu/materyal uzmanı tarafından değerlendirilmiş, daha sonra öğretmen ve öğrenci uygulamasına geçirilmiştir.
Kaynakta medya uzmanı değerlendirmesi %83, materyal uzmanı değerlendirmesi %88,6, coğrafya öğretmeni/öğretmenleri uygulama değerlendirmesi %91,1 ve 31 öğrencinin değerlendirmesi %86,6 olarak raporlanmıştır. Çalışmada kullanılan sınıflandırmaya göre %76-100 aralığı en yüksek uygunluk kategorisine girmektedir. Bu sonuçlar GVVE'nin incelenen bağlamda kullanılabilir ve uygulanabilir bir öğrenme ortamı olarak olumlu değerlendirildiğini göstermektedir.
Bununla birlikte bu yüzdeler doğrudan “öğrencilerin mekânsal düşünme becerisi şu kadar arttı” anlamına gelmez. Araştırmada standartlaştırılmış mekânsal düşünme başarı testine dayalı ön test-son test karşılaştırması, kontrol grubu, rastgele deneysel atama, p değeri veya etki büyüklüğü bulunmamaktadır. Çalışmanın güçlü doğrudan nicel kanıtı esas olarak ürün uygunluğu, kullanıcı algısı ve uygulanabilirlik üzerinedir; mekânsal düşünmedeki ilerleme ise gözlemler, öğrenci yanıtları ve yazarların nitel yorumları üzerinden tartışılmaktadır.
Kaynak özetinde öğrencilerin “otonom 3B mekânsal analiz” bakımından %87,5 başarı gösterdiği ifade edilmektedir. Ancak ayrıntılı Tablo 10 incelendiğinde %87,5 değerinin öğrencilerin “öğrenme ortamının volkanizma materyalini analiz etmelerine yardımcı olduğu” yönündeki Likert tipi öz-bildirim maddesine karşılık gelen 3,5/4 ortalamadan üretildiği görülmektedir. Bu nedenle %87,5, bağımsız bir performans sınavının başarı oranı olarak değil, öğrencilerin algıladığı analitik destek puanı olarak yorumlanmalıdır.
Geo-Sanal Volkanizma Keşfi (GVVE) Nedir?
Geo-Sanal Volkanizma Keşfi (GVVE), öğrencilerin volkanizma ve litosfer süreçlerini yalnız düz haritalar veya iki boyutlu şemalar üzerinden değil, web tarayıcısında açılabilen 3B modeller, 360 derece görüntüler, animasyonlar, haritalar ve yer temelli vaka içerikleri üzerinden incelemesi için geliştirilen bir sanal coğrafya öğrenme ortamıdır; sistem özel bir VR gözlüğünü zorunlu kılmadan Spatial.io tabanlı bir web ortamında çalışacak biçimde tasarlanmıştır.
Çalışmanın çözmeye çalıştığı eğitim problemi
Makalenin çıkış noktası, litosfer ve volkanizma eğitiminde önemli süreçlerin üç boyutlu ve dinamik olmasına rağmen sınıf içi öğretim materyallerinin çoğunlukla iki boyutlu ve durağan olmasıdır. Levha hareketi, magma hareketi, volkan konisinin iç yapısı, krater geometrisi veya zaman içinde değişen topoğrafya gibi süreçler yalnız düz bir resim üzerinden gösterildiğinde öğrencinin derinlik, yön, hacim ve değişim ilişkisini zihninde kurması zorlaşabilir.
Makale özellikle “dikey düşünme” gereksinimini vurgular. Buradaki dikey düşünme, yalnız harita üzerinde kuzey-güney veya doğu-batı yönünü görmek değil, yüzeyin altında ve üstünde gerçekleşen üç boyutlu ilişkileri zihinsel olarak kurabilmektir. Magmanın kabuk içindeki hareketini, levha sınırlarını veya bir volkanın krater-lav domu ilişkisini hacimsel bir sistem olarak düşünmek buna örnektir.
Spatial-TPACK ne anlama geliyor?
TPACK, Technological Pedagogical Content Knowledge yani Teknolojik Pedagojik Alan Bilgisi çerçevesidir. Temel düşünce, teknolojinin eğitimde yalnız “kullanılmış olması”nın yeterli olmamasıdır. Kullanılan teknolojinin öğretilecek bilimsel içerikle ve öğrencinin öğrenme biçimiyle uyumlu olması gerekir.
Makale bu yaklaşımı mekânsal düşünmeyle birleştirerek Spatial-TPACK bağlamında kullanmaktadır. Örneğin krater yapısını anlatmak için 3B model kullanılması yalnız görsel çekicilik sağlamamalı; öğrencinin ölçek, yönelim, şekil, dönme, hacim değişimi ve mekânsal ilişki gibi belirli bilişsel görevleri yerine getirmesine yardımcı olmalıdır.
Sanal Öğrenme Ortamı (VLE) ne demektir?
Virtual Learning Environment (VLE), ders içeriğinin yalnız fiziksel sınıfta sunulmadığı, öğrencinin dijital ortam üzerinden materyale ulaşabildiği ve belirli öğrenme etkinliklerini gerçekleştirebildiği teknoloji aracılı öğrenme ortamıdır. GVVE'de VLE yalnız dosya veya video deposu değildir; öğrenci sanal alan içinde hareket eder, bağlantıları açar, 3B yüzeyleri inceler, harita ve görüntüler arasında geçiş yapar ve Mount Kelud çevresindeki belirli öğrenme noktalarını keşfeder.
Jo ve Bednarz Mekânsal Düşünme Taksonomisi GVVE'de Nasıl Kullanılıyor?
GVVE, öğrenciyi yalnız konum tanımaya yönelten tek aşamalı bir harita etkinliği yerine mekânsal tanıma, temsil, akıl yürütme, dönüşüm ve süreçleri anlama basamaklarına ilerleten bir öğrenme yapısı kurmak için Jo ve Bednarz'ın mekânsal düşünme çerçevesini kullanmaktadır; her basamak farklı mekânsal parametrelerle ve farklı dijital içerik türleriyle eşleştirilmiştir.
| Mekânsal düşünme alanı | Kaynakta verilen parametreler | GVVE içindeki karşılığı | Öğrenciden beklenen bilişsel işlem |
|---|---|---|---|
| Mekânsal Tanıma | Konum, dağılım | Endonezya takımadalarındaki volkanik dalma-batma zonlarını gösteren etkileşimli haritalar | Bir nesnenin veya olayın nerede olduğunu ve mekân içinde nasıl dağıldığını belirlemek |
| Mekânsal Temsil | Ölçek, yönelim, şekil | Levha tektoniği değişimleriyle volkanların makro dağılımını gösteren animasyon ve infografikler | Bir coğrafi yapının biçimini, yönünü ve farklı ölçeklerdeki temsilini anlamlandırmak |
| Mekânsal Akıl Yürütme | Mesafe, bağlantılılık | Fay yapıları ve levha sınırı dinamiklerine ilişkin simülasyonlar | Coğrafi nesneler ve süreçler arasındaki mekânsal ilişkileri çözümlemek |
| Mekânsal Dönüşüm | Dönme, hacimsel değişim | Krater oluşumunun 3B modellenmesi ve Mount Kelud lav domunun 360 derece zihinsel döndürülmesi | Nesneyi farklı bakış açılarından zihinde dönüştürmek ve biçim/hacim değişimini anlamak |
| Mekânsal Süreçler | Süreklilik, evrim/değişim | Magma ekstrüzyonu ve zaman içinde topoğrafyanın değişimini gösteren dinamik animasyonlar | Coğrafi biçimlerin yalnız anlık durumunu değil zaman içindeki gelişimini değerlendirmek |
Zihinsel döndürme ne demektir?
Zihinsel döndürme (mental rotation), üç boyutlu bir nesnenin farklı yönlerden nasıl görüneceğini nesneyi fiziksel olarak çevirmeden zihinde canlandırabilme işlemidir. Volkan eğitiminde öğrenci krater, lav domu veya dağ kütlesini yalnız tek kamera açısından görmek yerine farklı açılardan inceleyerek yüzey biçimlerinin birbirleriyle ilişkisini daha iyi kavrayabilir.
Hacimsel değişim ne demektir?
Hacimsel değişim, bir coğrafi yapının yalnız haritadaki konturunun değil üç boyutlu biçiminin zamanla veya süreç sonucunda değişmesini ifade eder. Kraterin genişlemesi, bir lav domunun oluşması veya ortadan kalkması ve yamaç geometrisinin değişmesi bu çalışmada eğitim içeriğine dönüştürülen örnekler arasındadır.
ADDIE geliştirme mantığı
ADDIE, eğitim materyali geliştirmede kullanılan Analysis, Design, Development, Implementation ve Evaluation aşamalarının baş harflerinden oluşan sistematik bir geliştirme yaklaşımıdır. Çalışma, bu genel yapıyı kendi ürün geliştirme akışında ihtiyaç analizi, veri analizi, tasarım, geliştirme/doğrulama, GVVE ürününün oluşturulması, uygulama ve nihai ürün adımlarına ayırmaktadır.
İhtiyaç analizi nasıl yapıldı?
İlk aşamada öğrencilerin gereksinimleri çevrim içi anketlerle, coğrafya öğretmenlerinin görüşleri ise görüşmelerle değerlendirilmiştir. Kaynak, XI. sınıf öğrencilerinin volkanizma konusunda temel kuramsal bilgiye sahip olduğunu ancak GIS araçları, 3B simülasyonlar ve gerçek bağlamlı volkan vaka çalışmalarına önceki erişimlerinin sınırlı olduğunu belirtmektedir.
Araştırmacının yorumuna göre geleneksel iki boyutlu materyaller gerçek coğrafi bağlamı ve karmaşık volkanik süreçleri yeterince temsil edemediği için öğrencilerin mekânsal düşünmesini desteklemede sınırlı kalmaktadır. GVVE tasarımı bu ihtiyaç analizinden hareketle oluşturulmuştur.
GVVE hangi teknolojileri bir araya getiriyor?
Kaynak, GVVE'nin web tabanlı Spatial.io ortamını merkez alarak çeşitli medya ve coğrafi görselleştirme araçlarını bir araya getirdiğini belirtmektedir. İçerikte 3B topoğrafik modeller, kısa animasyonlar, videolar, etkileşimli haritalar ve harici web kaynakları kullanılmaktadır.
| Teknoloji / biçim | Çalışmadaki rolü |
|---|---|
| Spatial.io | Öğrencinin web üzerinden eriştiği sanal öğrenme ve keşif alanının oluşturulması |
| 3B haritalama | Mount Kelud ve çevresindeki topoğrafyanın hacimsel olarak görüntülenmesi |
| Blender / Sketchfab | Kaynakta bazı 3B volkan modellerinin hazırlanması veya sunulmasıyla ilişkilendirilen uygulamalar |
| GLB | 3B modellerin web ve mobil ortamda daha hafif taşınabilmesi için kullanılan dosya biçimi |
| Google Earth | Coğrafi konum ve topoğrafyanın dijital harita üzerinden araştırılması |
| Google Street View | Öğrencinin sahayı 360 derece görüntüler üzerinden sanal olarak incelemesi |
| Video / infografik / çizgi anlatım | Levha hareketi, volkanik süreç ve değişimlerin zaman sıralı olarak açıklanması |
GLB, 3B sahne verilerini tek bir ikili dosyada taşıyabilen bir glTF biçimidir. Çalışmada GLB'nin seçilme gerekçesi, yüksek yoğunluklu 3B içeriğin web ve mobil cihazlarda daha yönetilebilir hâle getirilmesidir. Yazar, özellikle sınırlı bant genişliğinde görsel ayrıntının azaltılmasının yalnız teknik optimizasyon değil, gereksiz bilişsel yükü azaltan bir öğretim desteği olabileceğini de tartışmaktadır.
GVVE'nin sanal oda yapısı
Kaynak, GVVE öğrenme ortamını temel olarak iki sanal oda ve üç öğrenme teması halinde düzenlemektedir. Öğrencinin ilk odada temel volkanizma kavramlarından başlayıp Endonezya ve Java'daki volkanik dağılıma ilerlemesi, ikinci odada ise Mount Kelud dinamiklerini daha ayrıntılı 3B ve mekânsal analizlerle incelemesi amaçlanmıştır.
| Alan | Tema | Temel öğrenme içeriği | Mekânsal düzey |
|---|---|---|---|
| Oda 1 | Tema 1: Volkanizma | Volkanizmanın temel kavramları; magma intrüzyonu ve ekstrüzyonu; görsel ve video açıklamalar | Temel mekânsal tanıma |
| Oda 1 | Tema 2: Endonezya ve Java'daki volkanlar | Endonezya'daki volkanların dağılımı, Ateş Çemberi bağlamı, dalma-batma ve levha hareketleri | Temsil ve orta düzey mekânsal ilişki |
| Oda 2 | Tema 3: Mount Kelud dinamikleri | 3B Mount Kelud, oluşum süreci, jeolojik özellikler, krater, tehlike haritası, tarihsel püskürmeler ve çevresel etkiler | İleri mekânsal dönüşüm ve analiz |
İntrüzyon ve ekstrüzyon ne demektir?
Magma intrüzyonu, magmanın yer kabuğu içinde ilerleyip yüzeye ulaşmadan kayaçlar arasına yerleşmesiyle ilişkili süreçleri; magma ekstrüzyonu ise volkanik malzemenin yüzeye doğru çıkışı veya yüzeyde birikmesiyle ilişkili süreçleri ifade eder. Bu kavramlar GVVE'nin volkanizma içeriğinde öğrencinin yer altı ile yüzeydeki biçimler arasındaki ilişkiyi anlaması için kullanılmaktadır.
Mount Kelud neden yer temelli vaka olarak seçildi?
Mount Kelud, öğrencilerin yaşadığı Kediri bölgesine coğrafi yakınlığı ve öğrencilerin önceki büyük püskürmelerle ilgili yerel bağlama aşina olabilmeleri nedeniyle çalışmanın merkezî vaka alanıdır. Makale, yerel bir gerçek coğrafi örneğin soyut litosfer kavramlarını öğrencinin yaşadığı çevreyle ilişkilendirmesini amaçlamaktadır.
GVVE'deki dört temel inceleme noktası
| Öğrenme noktası | Kaynakta verilen konum bilgisi | Kullanılan başlıca medya | Öğrenme odağı |
|---|---|---|---|
| Kediri Regency merkezi | Yaklaşık 7,80°-8,15° G; 111,90°-112,50° D aralığı | Öğrenme videosu, jeoloji haritası, Google Street View | İdari konum, peyzaj, jeolojik koşullar ve doğal kaynakların mekânsal ilişkisi |
| Mount Kelud | Kaynak Tablo 6'daki koordinat hücresi eksik/bozuk biçimde basılmıştır; yeni koordinat üretilmemiştir. | Açıklayıcı görsel, dijital harita | Peyzaj, jeolojik yapı ve kayaçların incelenmesi |
| Mount Kelud Krateri | 7,936° G; 112,315° D | Öğrenme videoları, Street View, 3B harita, tehlike haritası | Magma ekstrüzyonu, volkanik süreçler ve krater oluşumu |
| Punggung Naga / Dragon's Back | 7,930° G; 112,316° D | Öğrenme videoları, görsel materyaller, Google Street View ve 360 derece keşif | Volkanik birikimin oluşturduğu topoğrafik biçimlerin oluşum süreci |
Krater bölümünde öğrenci neyi inceliyor?
Kaynak, Mount Kelud kraterinin volkanik etkinliğin merkezî bölgesi olarak kullanıldığını belirtmektedir. Öğrenci 3B model, video ve infografikler aracılığıyla krater duvarını, lav domunu, piroklastik birikimleri, tarihsel morfolojik değişimleri ve volkanik tehlike haritalarını birlikte değerlendirebilir.
Piroklastik malzeme, patlamalı volkanik etkinlik sırasında parçalanarak çevreye dağılan katı volkanik maddelerin genel adıdır. Kaynak kül, lapilli ve volkanik bombaları bu bağlamda örneklemektedir.
Makale ayrıca Mount Kelud kraterinde 2014 öncesinde krater gölü bulunduğunu, 2007 döneminde bir lav domu oluştuğunu ve sonraki büyük püskürmelerle krater morfolojisinin değiştiğini eğitim içeriğinin zaman-mekân karşılaştırması içinde kullanmaktadır. Buradaki tarihsel jeolojik bilgiler çalışmanın yeni jeoloji bulguları değildir; GVVE içindeki öğretim içeriğinin parçalarıdır.
Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları
Araştırma tasarımı ve katılımcılar
| Özellik | Kaynakta raporlanan bilgi |
|---|---|
| Araştırma yaklaşımı | Research and Development (R&D) |
| Geliştirme çerçevesi | ADDIE |
| Uygulama okulu | SMA Negeri 1 Kediri City, Endonezya |
| Öğrenci sayısı | 31 |
| Sınıf düzeyi | XI. sınıf |
| Yaş | 16-17 |
| Örnekleme | Amaçlı örnekleme |
| Ön koşul | Litosfer dinamikleri ve yaşama etkileri ünitesinin daha önce tamamlanmış olması |
| Medya uzmanı | Alfyananda Kurnia Putra, S.Pd., M.Pd. |
| Materyal/alan uzmanı | Syamsul Bachri, S.Si., M.Sc., Ph.D. |
| Veri analizi | Nicel betimsel yüzde analizi ve nitel açıklayıcı yorum |
| Kontrol grubu | Yok |
| Ön test-son test başarı ölçümü | Yok |
| Çıkarımsal istatistik | Raporlanmamıştır |
Yüzde puanı nasıl hesaplandı?
Kaynakta Likert tipi değerlendirme sonuçları önce yüzdeye çevrilmektedir. Formül matematiksel olarak şu şekilde okunur:
\[ P= \frac{\text{Anketten elde edilen puan}} {\text{Maksimum mümkün puan}} \times100\% \]
Burada \(P\), değerlendirme yüzdesidir. Örneğin tek bir maddede maksimum puan 4 ve ortalama puan 3,5 ise:
\[ P=\frac{3.5}{4}\times100=87.5\% \]
Bu işlem bir öğrenme başarısı modeli değildir; anket puanını yüzde biçimine dönüştürür. Dolayısıyla yüzde, hangi anket maddesinin değerlendirildiğine göre “uygunluk”, “kullanım algısı”, “fayda algısı” veya benzeri bir öz-bildirim sonucunu temsil eder.
| Yüzde aralığı | Kaynak kategorisinin Türkçe karşılığı |
|---|---|
| %76-%100 | Çok uygun / en yüksek uygunluk kategorisi |
| %51-%75 | Uygun |
| %26-%50 | Uygun değil |
| %0-%25 | Çok uygun değil |
Mekânsal düşünme için hangi değerlendirme boyutları kullanıldı?
Kaynakta GVVE'nin öğrencinin mekânsal düşünmesini destekleyip desteklemediğini değerlendirmek için beş boyut tanımlanmaktadır:
| Boyut | Kaynakta değerlendirilen anlam |
|---|---|
| Görselleştirme | Nesnelerin şekil ve konum değişiminin görselleştirilmesine yardımcı olma |
| Mekânsal yönelim | Haritadaki nesnelerin konumunu daha iyi belirleyebilme |
| Zihinsel yönelim | Nesnelerin döndürülmüş hâllerini zihinde canlandırabilme |
| Mekânsal ilişkileri anlama | Nesneler arasındaki mesafe ve yön ilişkilerini kavrama |
| Mekânda nesne manipülasyonu | Nesne taşındığında veya döndürüldüğünde şekil ve konum değişimini anlayabilme |
Uzman ve kullanıcı değerlendirmelerinin ana sonuçları
| Değerlendirme grubu | Elde edilen puan | Maksimum | Kaynak yüzdesi | Doğrudan ölçtüğü şey |
|---|---|---|---|---|
| Medya uzmanı | 40 | 48 | %83 | Arayüz, görselleştirme, medya entegrasyonu, erişilebilirlik ve kullanım uygunluğu |
| Materyal uzmanı | 39 | 44 | %88,6 | İçeriğin müfredata, dil düzeyine ve bağımsız öğrenmeye uygunluğu |
| Coğrafya öğretmeni/öğretmenleri | 62 | 68 | %91,1 | İçerik, pratik kullanım ve öğrenciye sağladığı algılanan fayda |
| 31 öğrenci | 58,9 | 68 | %86,6 | İçerik, pratik kullanım ve öğrencinin algıladığı fayda |
Medya uzmanı değerlendirmesi
Medya uzmanı toplam 12 madde üzerinden 40/48 puan vermiş ve kaynak bunu %83 olarak raporlamıştır. En yüksek %100 puan verilen alanlar arasında arayüzün çekiciliği, renklerin uygunluğu, volkanizma sürecinin açık gösterilmesi ve sanal saha öğreniminin sunulmasına yardımcı olma bulunmaktadır.
%75 düzeyinde değerlendirilen maddeler arasında içeriğin sunum biçimi, internet üzerinden erişim, ana medya bileşenlerinin doğruluğu/işleyişi, YouTube-Google Street View-Google Earth-TikTok gibi destekleyici ortamların entegrasyonu, metnin okunabilirliği, sayfa düzeni ve ileri düzey mekânsal düşünme desteği bulunmaktadır. Yazar tartışma bölümünde bu düşük göreli puanların özellikle internet bağımlılığı ile yüksek doğruluklu 3B içeriğin web üzerinden sunulması arasındaki teknik ödünleşmeye işaret ettiğini savunmaktadır.
Materyal uzmanı değerlendirmesi
Materyal değerlendirmesi 11 maddeden oluşmuştur ve toplam sonuç 39/44, yani %88,6'dır. Kaynak, müfredatla uyumluluk, içeriğin sistematik düzeni, kullanılan dilin anlaşılabilirliği, cümlelerin anlam belirsizliği oluşturmaması, dilin öğrencilerin düşünme düzeyiyle uyumu ve mekânsal düşünme desteği gibi çeşitli maddelerde %100 raporlamaktadır.
Öğrencinin çevrim içi materyali anlaması, doğal tektonizma içeriğinin düzeye uygunluğu, bazı açıklamaların anlaşılabilirliği, sanal saha öğretimini kolaylaştırma ve bağımsız öğrenmeye yardım etme maddelerinin bir bölümü %75 olarak değerlendirilmiştir. Kaynak, uzman geri bildirimi sonrasında özellikle volkanizma tanımında düzenleme yapıldığını belirtmektedir.
Öğretmen uygulama sonucu
Öğretmen değerlendirmesinde kaynak toplam 62/68 puan ve %91,1 uygunluk raporlamaktadır. İçeriğin uygunluğu, görsel-materyal ilişkisi, açıklamaların açıklığı, erişilebilirlik, arayüz işlevlerinin kullanımı, öğrenme hedefleriyle ilişki, öğrenci ilgisi, mekânsal düşünme desteği ve çevrim içi öğrenme gibi çok sayıda madde kaynak tablosunda %100 düzeyinde gösterilmektedir.
Kaynak içi tablo hatası: Tablo 9'un 4. maddesinde maksimum puan 4 ve puan 4 olarak basıldığı hâlde yüzde sütununda %75 yazmaktadır. Aynı tablo toplamında 62/68 puan kullanıldığı için 4 puanı toplam hesapta korunmuştur. Verianla bu hücreyi sessizce %100'e çevirmemekte, kaynak içi hesaplama/dizgi tutarsızlığı olarak kaydetmektedir.
31 öğrencinin değerlendirme sonuçları
| No | Öğrencinin değerlendirdiği özellik | Ortalama / 4 | Kaynak yüzdesi |
|---|---|---|---|
| 1 | Arayüzün merak uyandırması | 3,6 | %90 |
| 2 | Öğrenme ortamının yeni bilgi/bakış açısı sağlaması | 3,4 | %85 |
| 3 | Görsel ve videoların volkanizma materyalini anlamayı kolaylaştırması | 3,4 | %85 |
| 4 | Kullanılan dilin kolay anlaşılması | 3,4 | %85 |
| 5 | Kaynakta “beni şaşırtan/karıştıran birkaç kelime veya terim var” biçiminde yazılan madde | 3,2 | %80 |
| 6 | GVVE sonrasında volkanizma materyalini anlamanın daha kolay olması | 3,3 | %82 olarak basılmıştır |
| 7 | Çevrede gerçekleşen volkanizma süreçleri hakkında daha fazla bilgi edinme | 3,4 | %85 |
| 8 | Etkileşimli ortamın volkanizma sürecine genel bakış sağlaması | 3,4 | %85 |
| 9 | Öğrenme ortamının kolay işletilmesi | 3,1 | %77,5 |
| 10 | Sanal saha öğreniminin çevredeki volkanizma örneklerini keşfetmeyi kolaylaştırması | 3,3 | %82,5 |
| 11 | Ortamın gözlemleme ve okuma açısından ilgi çekici olması | 3,5 | %87,5 |
| 12 | Yerleşim düzeninin kolay görülüp okunabilmesi | 3,4 | %85 |
| 13 | Volkanizma materyaline yönelik merakın artması | 3,7 | %92,5 |
| 14 | Öğrenme ortamının volkanizma materyalini analiz etmeye yardımcı olması | 3,5 | %87,5 |
| 15 | Yeni bir öğrenme deneyimi sunması | 3,6 | %90 |
| 16 | Çevrim içi öğrenme sürecine yardım etmesi | 3,3 | %82,5 |
| 17 | Çevreyi korumada aktif rol oynamaya yardımcı olması | 3,4 | %85 |
Öğrenci yanıtlarında en yüksek madde %92,5 ile volkanizma materyaline yönelik merakın artmasıdır. En düşük sonuç %77,5 ile öğrenme ortamının işletilmesinin kolaylığına ilişkin maddedir. Bu fark, öğrencilerin içeriği genel olarak olumlu değerlendirmesine rağmen teknik kullanım kolaylığında geliştirme alanı bulunduğunu düşündürmektedir.
Kaynak içi puanlama notu: 6. maddede ortalama 3,3/4 olduğundan doğrudan yüzde hesabı %82,5'tir; kaynak tablosu bunu %82 olarak yazmıştır. Ayrıca 5. madde olumsuz yönde ifade edilmiştir: yüksek puan, kelime/terimlerin kafa karıştırdığı anlamına gelebilir. Kaynak bu maddenin ters kodlanıp kodlanmadığını açıklamamaktadır. Dolayısıyla toplam puanın ölçme açısından yeniden üretilebilmesi için ölçeğin kodlama prosedürü daha ayrıntılı raporlanmalıdır.
Bu Çalışmadaki %87,5 Sonucu Gerçek Bir Mekânsal Düşünme Başarı Testi midir?
Hayır. Kaynak özetinde %87,5 değeri “otonom 3B mekânsal analiz” başarısı gibi ifade edilse de ayrıntılı sonuç tablosunda bu değer, öğrencilerin GVVE'nin volkanizma materyalini analiz etmelerine yardımcı olduğuna ilişkin Likert tipi öz-bildirim maddesinin 3,5/4 ortalamasından gelmektedir; bağımsız olarak puanlanmış bir 3B görev, standartlaştırılmış mekânsal düşünme testi veya ön test-son test başarı sonucu değildir.
Bu ayrım önemlidir. Bir öğrenci “bu ortam analiz yapmama yardım etti” ifadesine yüksek puan verebilir ve bu eğitim açısından değerli bir bulgudur. Ancak aynı veri, öğrencinin ölçülmüş mekânsal yeteneğinin belirli bir miktarda arttığını tek başına göstermez.
Gözlemsel bulgular ne söylüyor?
Yazar, uygulama sırasında öğrencilerin daha disipline özgü coğrafi terimleri kullanmaya başladığını, dalma-batma zonları, piroklastik akışlar ve magma ekstrüzyonu gibi süreçleri daha ayrıntılı tartıştığını bildirmektedir. Bu gözlemler öğrencilerin derse katılımı ve kavramsal söylemindeki nitel değişim olarak sunulmaktadır.
Ancak bu gözlemler için kodlama şeması, gözlemci güvenirliği veya kontrol sınıfıyla nicel karşılaştırma raporlanmamıştır. Yazarın kendisi de yenilik etkisinin motivasyon üzerinde rol oynayabileceğini ve kontrol koşulu bulunmadığı için bu bulgunun ihtiyatlı yorumlanması gerektiğini belirtmektedir.
3B Immersive Scaffolding çerçevesi ne anlama geliyor?
Tartışma ve sonuç bölümünde yazar, 3D Immersive Scaffolding adını verdiği bir öğretimsel çerçeve önermektedir. Bu çerçevede öğrencinin doğrudan en karmaşık 3B göreve bırakılması yerine, önce mekânsal tanıma ve temsil gibi daha temel görevlerle başlaması, ardından akıl yürütme ve hacimsel dönüşüm görevlerine ilerlemesi amaçlanır.
Yazar bu yaklaşımı Bilişsel Yük Kuramı ve sosyokültürel “scaffolding” yani öğretimsel destekleme ilkeleriyle ilişkilendirmektedir. Scaffolding, öğrencinin tek başına gerçekleştirmekte zorlandığı bilişsel görevi aşamalı desteklerle başarabilmesine yardım eden geçici öğretim desteğidir.
Gereksiz bilişsel yük (extraneous cognitive load) ise öğrenilecek bilimsel konunun kendisinden değil, kötü tasarlanmış sunum, gereksiz ayrıntı veya karmaşık arayüz gibi etkenlerden kaynaklanan zihinsel yükü ifade eder. Kaynak, GLB optimizasyonunun ve görsel gürültünün azaltılmasının öğrencinin sınırlı çalışma belleğini daha karmaşık mekânsal işlemlere yönlendirmesine yardım edebileceğini öne sürmektedir.
Bu “3D Immersive Scaffolding” çerçevesi çalışma tarafından önerilen teorik yorumdur. Ayrı bir kontrol grubuyla veya farklı okullarda doğrulanmış yerleşik bir eğitim teorisi olarak değerlendirilmemelidir.
Çalışmanın doğrudan desteklediği sonuçlar
- GVVE adlı web tabanlı 3B coğrafya öğrenme ortamı ADDIE tabanlı bir R&D süreciyle geliştirilmiştir.
- GVVE, Jo-Bednarz mekânsal düşünme parametrelerini volkanizma içeriğiyle eşleştiren yapılandırılmış bir öğrenme tasarımına sahiptir.
- Medya uzmanı ürünü %83, materyal uzmanı %88,6 uygunluk düzeyinde değerlendirmiştir.
- Öğretmen değerlendirmesi toplam %91,1, 31 öğrencinin değerlendirmesi %86,6'dır.
- Öğrenciler arasında en yüksek madde puanı volkanizma konusuna yönelik merak için %92,5'tir.
- Öğrencilerin “volkanizma materyalini analiz etmeme yardımcı oluyor” maddesi %87,5'tir.
- Kaynak gözlemleri öğrencilerin uygulama sırasında daha özgül coğrafi terminoloji kullandığını ve sanal çevreye aktif katılım gösterdiğini bildirmektedir.
- Web tabanlı yaklaşım özel VR gözlüğü gerektirmeden 3B/360 derece içeriğe erişim sağlamayı amaçlamaktadır.
Çalışmanın doğrudan desteklemediği sonuçlar
- GVVE'nin öğrencilerin mekânsal düşünme test puanlarını belirli bir yüzde artırdığı gösterilmemiştir.
- %86,6 öğrenci puanı bir akademik başarı oranı değildir.
- %87,5 değeri bağımsız 3B mekânsal analiz sınavının başarı yüzdesi değildir.
- GVVE'nin geleneksel iki boyutlu öğretimden istatistiksel olarak üstün olduğu kontrol gruplu deneyle gösterilmemiştir.
- Nedensel etkiyi değerlendiren p değeri, güven aralığı veya etki büyüklüğü raporlanmamıştır.
- Uzun dönem bilgi kalıcılığı ölçülmemiştir.
- Zihinsel döndürme becerisinin zaman içinde kalıcı olarak geliştiği test edilmemiştir.
- Sonuçların farklı ülkelerdeki veya farklı sosyoekonomik altyapılardaki öğrenciler için aynı olacağı gösterilmemiştir.
- Sınırlı internet altyapısı bulunan bütün bölgelerde 3B içeriğin sorunsuz çalışacağı kanıtlanmamıştır.
Çalışmanın sınırlılıkları
Yazar üç temel sınırlılığı açıkça vurgulamaktadır. Birincisi, uygulama yalnız 31 öğrencilik pilot bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. Bu durum farklı okul, öğrenci ve coğrafi bağlamlara genelleme yapmayı sınırlar.
İkinci sınırlılık internet altyapısıdır. GVVE özel VR donanımına ihtiyaç duymasa da web tabanlı 3B içerik ağ bağlantısına bağlıdır. Kırsal veya altyapısı sınırlı bölgelerde yüksek ayrıntılı modellerin aktarımı zorlaşabilir. Makalede GLB biçimi bu sorunu azaltmak için teknik bir optimizasyon yaklaşımı olarak kullanılmaktadır; fakat bağlantı sorununu tamamen ortadan kaldırdığı gösterilmemiştir.
Üçüncü sınırlılık, çalışmanın gerçek öğrenme performansı yerine büyük ölçüde uygulanabilirlik anketleri ve algılanan öz-yeterlik/kullanım yanıtlarına dayanmasıdır. Uzun süreli bilgi kalıcılığı, mekânsal dönüşüm becerisinin devamlılığı veya VLE'nin yenilik etkisi geçtikten sonraki öğrenme durumu değerlendirilmemiştir.
Yazarın önerdiği gelecek araştırmaları
Kaynak üç ana gelecek araştırma yönü önermektedir. Birincisi, 3B GVVE destekli öğretimi geleneksel 2B öğretimle doğrudan karşılaştıracak, tedavi ve kontrol koşulları içeren daha güçlü deneysel veya yarı deneysel araştırmalardır.
İkincisi, öğrencilerin mekânsal performansının birden fazla akademik dönem boyunca izlendiği uzunlamasına çalışmalarla zihinsel döndürme ve dikey mekânsal düşünme kazanımlarının kalıcı mı yoksa geçici yenilik etkisi mi olduğunun araştırılmasıdır.
Üçüncüsü, GVVE'nin farklı coğrafi ve demografik okul ortamlarında, özellikle internet altyapısı daha sınırlı bölgelerde uygulanmasıdır. Böylece hem genellenebilirlik hem de platformun gerçek teknik erişilebilirliği daha güvenilir biçimde değerlendirilebilir.
Kaynak ve Yöntem Notu
Özgün başlık: How Geo-Virtual Volcanism Exploration Scaffolds Spatial Thinking in Secondary Geography Students?
Yazar: Muhammad Happy Nugroho.
Yazar sırası: Tek yazarlı çalışmadır.
Eş katkı: Tek yazarlı çalışma olduğu için eş birinci/eş katkı durumu uygulanabilir değildir.
Sorumlu yazar: Muhammad Happy Nugroho; PDF ilk sayfasında corresponding-author işareti bulunmaktadır.
Afiliyasyon: Department of Geography, Universitas Negeri Malang, Malang, Indonesia.
Dergi: Future Space: Studies in Geo-Education.
Yayıncı: CV Bumi Spasial / Bumi Spasial.
Cilt / sayı: Vol. 03 No. 03 (2026). PDF'nin sonraki sayfa altlıklarında No. 02 yazması kaynak içi dizgi tutarsızlığıdır; DOI ve bibliyografik kayıt No. 03'ü doğrulamaktadır.
Sayfalar: 310-336.
DOI: 10.69877/fssge.v3i3.123
E-ISSN: 3031-9927.
P-ISSN: 3032-6974.
Gönderim tarihi: 23 Ocak 2026.
Revizyon yükleme tarihi: 8 Haziran 2026.
Nihai kabul tarihi: 16 Haziran 2026.
Bibliyografik yayın tarihi: Garuda kaydı 6 Temmuz 2026 tarihini göstermektedir.
Kaynak türü: Scientific Paper; ADDIE tabanlı Research and Development eğitim teknolojisi çalışması ve betimsel uygulanabilirlik değerlendirmesi.
Hakemlik: Dergi DOAJ kaydında double-anonymous peer review kullanan hakemli bir dergi olarak listelenmektedir.
Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). PDF ilk sayfasında açıkça belirtilmiştir.
Araştırma bağlamı: XI. sınıf lise coğrafyasında litosfer ve volkanizma öğretimi; yer temelli vaka Mount Kelud ve çevresidir.
Örneklem: 31 öğrenci; 16-17 yaş; XI. sınıf sosyal bilimler grubu; SMA Negeri 1 Kediri City.
Örnekleme yöntemi: Amaçlı örnekleme. Öğrencilerin ilgili litosfer ünitesini daha önce tamamlamış olması seçim gerekçesidir.
Uzman doğrulaması: Medya uzmanı Alfyananda Kurnia Putra, S.Pd., M.Pd.; materyal uzmanı Syamsul Bachri, S.Si., M.Sc., Ph.D.
Öğretmen örneklemi: Kaynak öğretmen uygulamasından söz etmekte fakat değerlendirici öğretmenlerin kesin sayısını yöntem bölümünde açık biçimde raporlamamaktadır. Tablo değerlerinden respondent sayısı tahmin edilmemiştir.
Veri toplama: Öğrenci ihtiyaç anketleri, öğretmen görüşmeleri, medya ve materyal uzmanı doğrulama formları, öğretmen uygulama anketi, 31 öğrenci uygulama anketi ve uygulama sırasındaki nitel gözlemler.
Veri analizi: Nicel betimsel puan ve yüzde analizi; sonuçların nitel açıklayıcı yorumlanması. Kaynak istatistiksel anlamlılık testi, p değeri, güven aralığı veya etki büyüklüğü raporlamamaktadır.
Kontrol grubu: Yoktur.
Objektif mekânsal düşünme ön test-son test ölçümü: Raporlanmamıştır.
Temel yorum sınırı: Araştırma GVVE'nin ürün uygunluğu, kullanılabilirliği ve öğrenciler/öğretmenler tarafından algılanan faydası konusunda olumlu kanıt sunmaktadır. GVVE'nin mekânsal düşünme becerilerinde nedensel ve nicel öğrenme kazanımı oluşturduğunu kontrol gruplu performans verisiyle kanıtlamamaktadır.
%87,5 sonuç notu: Kaynak özetinde “otonom 3B mekânsal analiz başarı oranı” biçiminde yorumlanan %87,5 değer, ayrıntılı öğrenci tablosunda 3,5/4 puan alan öz-bildirim maddesiyle ilişkilidir. Bu nedenle Verianla bu değeri performans sınavı sonucu olarak tanımlamamaktadır.
Kaynak içi tablo tutarsızlıkları: Tablo 9 madde 4'te 4/4 puana karşılık %75 yazmaktadır. Tablo 10 madde 6'da 3,3/4 puan için %82 verilmiş, doğrudan hesap %82,5 olmaktadır. Tablo 10'daki olumsuz ifade edilen “kafa karıştıran terimler” maddesinin ters kodlanıp kodlanmadığı açıklanmamaktadır.
Finansman: Yüklenen PDF'de ayrı bir finansman bildirimi bulunmamaktadır.
Çıkar çatışması: Yüklenen PDF'de ayrı bir çıkar çatışması beyanı görünmemektedir.
Veri erişilebilirliği: Yüklenen PDF'de ayrı bir veri erişilebilirliği bildirimi bulunmamaktadır.
CRediT / yazar katkıları: Tek yazarlı makalede ayrı bir CRediT katkı bölümü raporlanmamıştır.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir