Эгиз трансформация (twin transition), санариптик трансформация менен жашыл энергетикалык трансформация бири-биринен көз карандысыз эки процесс катары эмес, экономикалык түзүмгө, өндүрүмдүүлүккө жана эмгек рыногуна биргелешип таасир эте ала турган өз ара байланышкан трансформациялык система катары каралган алкак. Бул изилдөө 2005–2022 мезгилинде 17 Азия-Тынч океан экономикасында санариптик жана жашыл трансформациянын эмгектин формалдуу эместиги жана эмгек өндүрүмдүүлүгү менен байланышын жылдык панелдик маалыматтар, башкы компоненттер анализи менен түзүлгөн курама индекстер, эки багыттуу туруктуу эффекттерге ээ динамикалык панелдик моделдер, Hansen тибиндеги босого анализи жана киреше топторунун гетерогендүүлүк моделдери аркылуу изилдейт. Толук үлгүдө санариптик трансформация формалдуу эместикти азайтат деген маанилүү орточо байланыш табылган эмес; санариптик–жашыл өз ара аракеттенүү да формалдуу эместик үчүн маанилүү эмес. Ал эми ошол эле өз ара аракеттенүү эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн деңгээли менен оң жана маанилүү байланыш көрсөтөт. Интернетти колдонуу көрсөткүчүндө болжол менен %47,5 босого аныкталат жана санариптешүү–формалдуу эместик байланышынын белгиси бул босогонун эки тарабында өзгөрөт.

Изилдөөнүн эң көңүл бурарлык, бирок эң этият чечмеленүүгө тийиш болгон жыйынтыгы — киреше топторунун ортосундагы гетерогендүүлүк. Өзүнчө чакан топ моделинде төмөнкү-орто кирешелүү экономикаларда санариптик жана жашыл трансформациянын өз ара аракеттенүү коэффициенти −8,685, ал эми wild cluster bootstrap p-мааниси 0,011; бул санариптик жана жашыл трансформациянын бирге жүрүшү формалдуу эместиктин төмөн болушу менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт. Бирок кийин бардык киреше топторун бир теңдемеде салыштырган pooled модель төмөнкү-орто киреше тобу үчүн болжолдонгон өз ара аракеттенүүнүн белгисин +6,660 га өзгөртүп, жыйынтыкты статистикалык жактан анык эмес кылат. Ошондуктан изилдөө төмөнкү-орто кирешелүү өлкөлөрдө бекем жана себептик “эгиз трансформация синергиясын” далилдебейт; киреше деңгээлине жараша мүмкүн болгон гетерогендүүлүк модель тандоосуна сезимтал экенин көрсөтөт.

Жашыл трансформация индексинин формалдуу эместик менен оң байланышта көрүнүшү заманбап кайра жаралуучу энергия формалдуу эместикти көбөйтөт деп чечмеленбеши керек. Колдонулган эл аралык кайра жаралуучу энергия көрсөткүчү күн, шамал жана гидроэлектр энергиясы сыяктуу заманбап булактар менен отун, жыгач көмүрү жана айыл чарба калдыктары сыяктуу салттуу биомассаны бир эле өзгөрмөгө бириктирет. Салттуу биомассаны колдонуу төмөн киреше, айылдык мүнөз жана жогорку формалдуу эместик менен кошо өзгөргөндүктөн, бул өлчөө түзүмү жашыл индекстин белгисине олуттуу таасир этиши мүмкүн.

Изилдөөнүн негизги маселеси

Санариптешүү жана аз көмүртектүү энергетикалык трансформация бүгүнкү күндө көпчүлүк саясаттык алкактарда бирге жүргөн эки түзүмдүк өзгөрүү катары каралат. Санариптик инфраструктура төлөм системаларын, электрондук каттоолорду, салык жана социалдык камсыздандырууну башкарууну, электрондук сооданы жана өндүрүштүн жаңы формаларын колдой алат. Жашыл энергетикага инвестициялар болсо жаңы тармактарды, жаңы көндүмдөрдү жана жаңы эмгек мамилелерин түзө алат. “Эгиз трансформация” ыкмасы бул эки процесстин бири-биринин таасирин күчөтө аларын болжолдойт.

Бирок бул божомол эмгектин формалдуу эместиги жагынан чындап туурабы же жокпу, так эмес. Санариптешүү бир жагынан ишканаларды каттоону жеңилдетсе, экинчи жагынан платформа жана gig экономикасында жаңы кепилдиксиз эмгек формаларын жаратышы мүмкүн. Жашыл трансформация жаңы формалдуу жумуш орундарын түзүшү мүмкүн, бирок казылып алынуучу отунга көз каранды тармактарда ыңгайлашуу чыгымдарын да пайда кылышы мүмкүн. Мындан тышкары, ошол эле процесстердин таасири жогорку кирешелүү жана төмөнкү-орто кирешелүү экономикаларда бирдей болууга тийиш эмес.

Ошондуктан изилдөө үч негизги суроого көңүл бурат: санариптик жана жашыл трансформация формалдуу эместик жана эмгек өндүрүмдүүлүгү менен кандай байланышта; санариптик потенциалдын таасири өзгөргөн босого барбы; санариптик жана жашыл трансформациянын биргелешкен таасири киреше тобуна жараша өзгөрөбү?

Теориялык алкак: санариптик жана жашыл трансформацияны эмне үчүн бирге кароого болот?

Эгиз трансформация теориясындагы негизги механизм — бири-бирин толуктоо. Санариптик инфраструктура акылдуу тармактар, энергияны башкаруу, айлана-чөйрөнү мониторингдөө, электрондук төлөм, электрондук каттоо жана маалыматтарга негизделген өндүрүш сыяктуу системалардын иштешин жеңилдете алат. Жашыл тармактардын өсүшү болсо санариптик көндүмдөргө, өлчөө инфраструктурасына жана маалыматтарды башкарууга болгон суроо-талапты көбөйтө алат. Бул өз ара байланыш эки трансформациянын жөн гана суммасынан айырмаланган өз ара аракеттенүү таасирин жаратышы мүмкүн.

Эмгек рыногунда болжолдонгон механизм төмөнкүчө: өнүккөн санариптик административдик жана каржылык инфраструктура кызматкерлер менен ишканалардын формалдуу системаларга кошулушун жеңилдетсе, жашыл тармактарда жаңы жумуштардын пайда болушу катталган жумуштуулук каналдарын кеңейтиши мүмкүн. Бирок жетиштүү санариптик потенциал болбосо, бул механизм иштебей калышы мүмкүн. Ошондуктан изилдөө сызыктуу эмес босого мүмкүнчүлүгүн да өзүнчө текшерет.

Изилдөөнүн беш гипотезасы

Үлгү: 17 Азия-Тынч океан экономикасы

Изилдөө 2005–2022 мезгилин камтыган жылдык, тең салмакталбаган панелди колдонот. Максималдуу теориялык үлгү 17 өлкө × 18 жыл = 306 өлкө-жыл байкоосу. Өлкө үлгүгө кириши үчүн формалдуу эместикке байланышкан негизги эмгек катарында кеминде 10 жылдык колдонууга жарактуу байкоо болушу жана байкоолордун ортосунда үч жылдан узак боштук болбошу талап кылынган. Ар бир өлкө боюнча колдонууга жарактуу маалыматтын узактыгы 10–18 жыл, орточо болжол менен 16 жыл.

Төмөн киреше тобунда Камбоджа гана болгондуктан, бул топ киреше-тобунун чакан үлгүсүндөгү регрессияга киргизилген эмес; бир өлкө менен топ ичиндеги кесилиштик вариация түзүү мүмкүн эмес. Камбоджа толук үлгүдөгү моделдерде сакталган.

Формалдуу эместик кантип өлчөнөт?

Изилдөөнүн негизги көз каранды өзгөрмөсү INF_PROXY. Бул өзгөрмө өз алдынча иштегендер менен акы төлөнбөгөн үй-бүлөлүк жумушчулардын жалпы жумуштуулуктагы бириккен үлүшүн көрсөтөт. Булак ILOнун кеңири моделге негизделген формалдуу эмес жумуштуулук катарындагы өлкө-жыл жетишпестигин жеңүү үчүн ушул көрсөткүчтү колдонгон. INF_PROXYнин үлгү камтуусу %93,5 болсо, салыштырылган ILO моделге негизделген формалдуу эместик катарынын ошол эле өлкөлөр топтомундагы камтуусу болжол менен %17.

Бирок INF_PROXY “бардык формалдуу эмес жумуштуулук” эмес. Ал формалдуу эмес чакан ишканалардагы жалданма кызматкерлерди камтыбай калышы мүмкүн; мындан тышкары, өзгөчө жогорку кирешелүү экономикаларда өз алдынча иштеген айрым жогорку квалификациялуу адистер чындыгында формалдуу экономикалык иш жүргүзүшү мүмкүн. Ошондуктан бул макалада “формалдуу эместик” түшүнүгү изилдөөдө колдонулган ушул өзгөчө proxyнин чектеринде түшүнүлүшү керек.

Экинчи көз каранды өзгөрмө LAP_level, ILO тарабынан моделденген бир кызматкерге туура келген өндүрүш деңгээли жана миң туруктуу PPP доллары менен өлчөнөт. Бул өзгөрмө жылдык өндүрүмдүүлүктүн өсүү темпи эмес, бир кызматкерге туура келген чыгарылыш деңгээли.

Санариптик жана жашыл трансформация индекстери кантип түзүлөт?

Санариптик трансформация үч World Development Indicators өзгөрмөсү менен берилет: интернет колдонгон адамдардын калктагы пайызы, 100 адамга туура келген туруктуу кең тилкелүү жазылуулар жана ICT товарларынын экспортунун жалпы товар экспортундагы пайызы.

Жашыл трансформация эки өзгөрмөдөн түзүлөт: акыркы жалпы энергия керектөөсүндөгү кайра жаралуучу энергиянын үлүшү жана киши башына CO₂ эмиссиясынын белгиси тескери бурулган түрү. CO₂ көрсөткүчүнүн белгисин тескери буруунун максаты — индекс мааниси жогорулаган сайын “жашылыраак” профилге туура келишин камсыз кылуу.

Изилдөөчүлөр санариптик жана жашыл көрсөткүч топторуна өз-өзүнчө Башкы Компоненттер Анализин (Principal Component Analysis, PCA) колдонушат. Санариптик индекстин биринчи башкы компоненти жалпы вариациянын %68,7 бөлүгүн түшүндүрөт. Жүктөмдөр интернет колдонуу үчүн 0,655, кең тилкелүү байланыш үчүн 0,645 жана ICT экспорту үчүн 0,394. Жашыл индекстин биринчи компоненти вариациянын %82,5 бөлүгүн түшүндүрөт; кайра жаралуучу энергия үлүшү менен тескери бурулган CO₂ көрсөткүчү ар бири 0,707 жүктөм алат.

`DIGI_std` жана `GREEN_std` индекстеринин экөө тең орточосу нөл, стандарттык четтөөсү бир болчудай стандартташтырылган. `DIGI_std × GREEN_std` көбөйтүү мүчөсү H3тө болжолдонгон эгиз трансформациянын өз ара аракеттенүүсүн билдирет.

Жашыл индекстин илимий чеги өзгөчө маанилүү. Кайра жаралуучу энергиянын үлүшү энергия сунушунун курамын, ал эми тескери CO₂ бүтүндөй экономиканын эмиссия интенсивдүүлүгүн чагылдырат; бул эки көрсөткүч бир эле жашыруун түзүлүштүн кемчиликсиз өлчөмдөрү эмес. Булак GREEN индексин ырасталган латенттик өзгөрмө модели катары эмес, отчет берүү үчүн колдонулган жыйынтык индекс катары аныктайт.

Эмне үчүн жашыл трансформация индекси жогорку формалдуу эместик менен байланышта көрүнөт?

Булактагы изилдөөнүн эң күчтүү түшүндүрмөсү — эл аралык “кайра жаралуучу энергияны керектөө” көрсөткүчү заманбап күн, шамал жана гидроэлектр энергиясы менен катар отундун, жыгач көмүрүнүн жана айыл чарба калдыктарынын салттуу күйгүзүлүшүн да камтыйт. Төмөн кирешелүү айылдык экономикаларда салттуу биомассаны колдонуу да, формалдуу эмес эмгек да жогору болгондуктан, чийки кайра жаралуучу энергия көрсөткүчү заманбап жашыл энергиянын жайылышынын чыныгы эмгек таасирин бөлүп көрсөтпөйт; ошондуктан оң GREEN–формалдуу эместик коэффициенти заманбап кайра жаралуучу энергия формалдуу эместикти көбөйтөт деген далил катары чечмеленбейт.

Бул өлчөө көйгөйү булактагы сүрөттөрдө да ачык көрүнөт. Изилдөөнүн 13-бетиндеги 2-сүрөттө жогорку киреше тобунун орточо чийки кайра жаралуучу энергия үлүшү болжол менен %7,7 болсо, төмөн киреше тобунда %63,9. Ошол эле сүрөттүн экинчи панелинде кайра жаралуучу энергия үлүшү менен INF_PROXYнин ортосунда болжол менен r = 0,80 оң байланыш көрүнөт. Изилдөөчүлөр бул көрүнүштү негизинен салттуу биомассанын аралашып кетиши менен түшүндүрүшөт, бирок биомассаны заманбап кайра жаралуучу энергиядан өзүнчө өлчөгөн толук панелдик маалымат жок болгондуктан, механизм түздөн-түз эконометрикалык түрдө ажыратылбаганын да ачык белгилешет.

Контролдук өзгөрмөлөр

Негизги моделдерде реалдуу киши башына ИДПнын натуралдык логарифми (`LGDP`), соода ачыктыгы (`OPEN`), таза түз чет элдик инвестиция агымдары (`FDI`), шаардашуу деңгээли (`URB`) жана мамлекеттик билим берүү чыгымдары (`EDU`) контролдонот. 2020–2021 мезгили үчүн COVID-19 dummy өзгөрмөсү да негизги спецификацияларга киргизилген; бирок жылдык туруктуу эффекттери бар pooled киреше-тобу моделинде COVID өзгөрмөсү жылдык эффекттер тарабынан сиңирилгендиктен өзүнчө бааланбайт.

Динамикалык панелдик модель

Негизги эконометрикалык модель өлкө жана жыл туруктуу эффекттерин жана көз каранды өзгөрмөнүн бир мезгилдик кечигүүсүн бирге колдонот:

\[ INF_{it} = \alpha + \rho INF_{i,t-1} + \beta_1 DIGI\_std_{it} + \beta_2 GREEN\_std_{it} + \beta_3(DIGI\_std\times GREEN\_std)_{it} + \gamma X_{it} + \mu_i + \lambda_t + \varepsilon_{it} \]

Бул жерде \(INF_{it}\) i өлкөсүнүн t жылындагы формалдуу эместик proxyсин; \(\rho\) формалдуу эместиктин мурунку жылдан уланышын; \(\beta_1\) санариптик индекс менен; \(\beta_2\) жашыл индекс менен; \(\beta_3\) санариптик-жашыл өз ара аракеттенүү менен байланышкан коэффициентти көрсөтөт. \(X_{it}\) — контролдук өзгөрмөлөрдүн вектору. \(\mu_i\) өлкөгө мүнөздүү, убакыт боюнча өзгөрбөгөн белгилерди, \(\lambda_t\) бардык өлкөлөргө таасир эткен жалпы жылдык шокторду, ал эми \(\varepsilon_{it}\) модель түшүндүрбөгөн ката мүчөсүн билдирет.

Стандарттык каталар өлкө деңгээлинде кластерлештирилген. Мунун максаты — бир эле өлкөнүн убакыт боюнча байкоолорунда гетероскедастикалуулук жана сериялык корреляциядан улам пайда боло турган түзүмдү эске алуу.

Модель 17 өлкө жана эң көп 18 жылдык панель үчүн эки багыттуу within туруктуу эффекттер баалоочусун колдонот. Изилдөөчүлөр system GMM чакан кесилиште өтө көп инструменталдык өзгөрмөлөрдү жаратуу көйгөйүнө көңүл буруп, аны негизги модель катары тандашкан эмес.

Nickell ыктоосу жана эндогендүүлүк эмне үчүн маанилүү?

Кечиктирилген көз каранды өзгөрмө камтылган туруктуу эффекттүү панелдик баалоолордо убакыт өлчөмү чектүү болгондо Nickell ыктоосу пайда болушу мүмкүн. Изилдөөдө ар бир өлкө үчүн орточо убакыт өлчөмү болжол менен 16 жыл; ошондуктан ыктоону көз жаздымда калтырууга болбойт деп кабыл алынат. Күтүлгөн багыт — кечиктирилген көз каранды өзгөрмөнүн коэффициентин нөлгө карай тартуу.

Мындан тышкары, `DIGI_std`, `GREEN_std` жана `LGDP` өлкө жана жыл туруктуу эффекттери шартында шарттуу экзогендик деп болжолдонот. Бирок формалдуу эмес экономиканын түзүмү санариптешүүгө же жашыл инфраструктура инвестицияларына да таасир этиши мүмкүн; үчүнчү бир саясат же түзүмдүк шок түшүндүрүүчү өзгөрмөлөрдү да, формалдуу эместикти да бирге өзгөртө алат. Ошондуктан коэффициенттер себептик таасир катары эмес, шарттуу байланыш катары чечмеленүүгө тийиш.

Булак келечекте bias-corrected динамикалык панелдик баалоочуларды, collapsed-instrument Arellano–Bond/Blundell–Bond GMMди жана эндогендүүлүктү камтыган динамикалык панелдик босого моделдерин текшерүүнү сунуштайт; бирок азыркы чакан N себептүү бул ыкмалардын ишенимдүүлүгү да чектелүү болушу мүмкүн экенин белгилейт.

Босого анализи кантип жүргүзүлөт?

H4тү текшерүү үчүн интернет пенетрациясы (`INT`) босого өзгөрмөсү катары колдонулган. Талапкер босоголор интернет пенетрациясынын бөлүштүрүлүшүндөгү %15 менен %85 процентилдеринин ортосундагы кесилген grid боюнча изделген. Ар бир талапкер босогодо өлкө жана жыл туруктуу эффекттүү модель бааланып, калдыктардын квадраттарынын суммасын минимум кылган маани тандалган.

Босого моделинин калдыктардын квадраттарынын суммасы сызыктуу модель менен салыштырылган. Бул жерде маанилүү методологиялык чектөө бар: булак Hansenдин likelihood-ratio ыкмасына негизделген расмий босого ишеним топтомун эсептеген эмес. Мындан тышкары, бул босого спецификациясы негизги динамикалык моделде колдонулган кечиктирилген көз каранды өзгөрмөнү камтыбаган статикалык Hansen тибиндеги түзүм.

%47,5 интернет пенетрациясынын босогосу эмнени билдирет?

%47,5 мааниси интернет пенетрациясынын изделген gridинде босого моделинин калдыктардын квадраттарынын суммасын минимум кылган баа: бул мааниден төмөн `DIGI_std` коэффициенти +3,039, жогору −1,633 болуп, байланыштын белгиси өзгөрөт. Бирок эки режим коэффициенти тең салттуу %5 деңгээлде өз-өзүнчө маанилүү эмес жана босого үчүн расмий ишеним аралыгы эсептелген эмес; демек, %47,5 так же универсалдуу “саясаттык чек” эмес, санариптик потенциал өскөн сайын байланыш сызыктуу болбой калышы мүмкүн экенин көрсөткөн түшүндүрмөчү бурулуш баасы.

Өлкө кластерлеринин саны аз болгондо статистикалык тыянак чыгаруу кантип корголот?

Киреше тобунун моделдеринде болгону 4–6 өлкө бар болгондуктан, классикалык cluster-robust стандарттык каталар өтө оптимисттик маанилүүлүктү жаратышы мүмкүн. Ошондуктан `DIGI × GREEN` коэффициенти үчүн кошумча түрдө wild cluster bootstrap-t колдонулган. Нөлдүк өз ара аракеттенүү null гипотезасынын шартында өлкө кластерлеринин деңгээлинде Rademacher салмактарын колдонуу менен 999 bootstrap кайталоосу түзүлгөн. Булак чечмелөөдө салттуу жана bootstrap p-маанилеринин ичинен көбүрөөк консервативдүүсүн негизге алат.

Мультиколлинеардуулук диагностикасы

Киреше топторунун чакан үлгүлөрүндө регрессорлордун ортосундагы күчтүү сызыктуу байланыштар коэффициенттерди туруксуз кылышы мүмкүн. Ошондуктан изилдөө Variance Inflation Factor (VIF) диагностикаларын берген.

Бул таблица олуттуу мультиколлинеардуулук өзгөчө жогорку киреше жана жогорку-орто киреше чакан топторунда топтолгонун көрсөтөт. Төмөнкү-орто киреше моделинде максималдуу VIF төмөнүрөөк; бирок 12,6 дагы эле көңүлгө алынбай тургандай эмес. Ошондуктан киреше тобунун коэффициенттерин так түзүмдүк параметрлер катары чечмелөөгө болбойт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Сыпаттоочу статистика

INF_PROXYнин үлгүдөгү орточо мааниси %35,3, бирок ал %5,9 дан %74,8 ге чейин өтө кең таралууну көрсөтөт. Булактын 12-бетиндеги 1-сүрөт бардык киреше топторунда убакыт өткөн сайын төмөндөө байкалганына карабастан, жогорку кирешелүү өлкөлөр менен төмөн/төмөнкү-орто кирешелүү топтордун ортосундагы болжол менен 45–50 пайыздык пункт түзүмдүк айырма негизинен сакталып калганын көрсөтөт.

Жөнөкөй корреляциялар эмнени көрсөтөт?

Эки өзгөрмөнүн ортосундагы жөнөкөй корреляциялар контролдук өзгөрмөлөрдү же өлкө/жыл туруктуу эффекттерин эске албайт, бирок маалымат түзүмүндөгү күчтүү өнүгүү градиентин көрсөтөт. `DIGI_std` менен INF_PROXYнин ортосундагы Pearson корреляциясы −0,780; `GREEN_std` менен INF_PROXYнин ортосундагы корреляция +0,803; `LGDP` менен INF_PROXYнин ортосундагы корреляция −0,854.

Айрыкча `DIGI_std` менен `GREEN_std` ортосундагы корреляция −0,815, `GREEN_std` менен `LGDP` ортосундагы корреляция −0,848 жана шаардашуу менен `GREEN_std` ортосундагы корреляция −0,873. Бул көрүнүш GREEN индекси көбүнчө киреше деңгээли жана салттуу биомассаны колдонуу менен бирге өзгөрөрү жөнүндө өлчөө эскертүүсүн колдойт; өз алдынча себептүүлүктү көрсөтпөйт.

Толук үлгүдөгү формалдуу эместик жыйынтыктары

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Формалдуу эместик теңдемелеринде кечиктирилген көз каранды өзгөрмөнүн коэффициенти болжол менен 0,48 жана %1 деңгээлде маанилүү. Бул INF_PROXY убакыт ичинде байкаларлык туруктуулук көрсөтөрүн билдирет.

H1дин формалдуу эместик бөлүгүнө каршы, `DIGI_std` формалдуу эместик боюнча төрт спецификациянын эч биринде статистикалык жактан маанилүү эмес. Баалар болжол менен +0,36 дан +0,75 ке чейин. Демек, өлкө жана жыл туруктуу эффекттери менен мурунку формалдуу эместик эске алынганда, толук үлгүдө санариптик трансформация орточо эсепте формалдуу эместикти азайтары көрсөтүлгөн эмес.

`GREEN_std` болсо үч негизги спецификацияда оң жана маанилүү. Булак бул жыйынтыкты заманбап кайра жаралуучу энергиянын жайылышынын терс таасири катары эмес, GREEN индексиндеги салттуу биомассаны өлчөө көйгөйүнүн маанилүү чагылдырылышы катары чечмелейт.

`DIGI × GREEN` өз ара аракеттенүүсү толук үлгүдө формалдуу эместик үчүн 0,591 жана 0,230; эки коэффициент тең маанилүү эмес. Демек, H3 үчүн pooled үлгүдө орточо формалдаштыруу синергиясы көрсөтүлгөн эмес.

Эмгек өндүрүмдүүлүгү үчүн жыйынтык башкача

Модель 5 те көз каранды өзгөрмө бир кызматкерге туура келген өндүрүш деңгээли. Бул жерде `DIGI × GREEN` коэффициенти 1,685 жана p<0,01. `DIGI_std` өзүнчө да +0,985 коэффициент жана p=0,090 менен чектеш оң байланыш көрсөтөт.

Бул табылга санариптик жана жашыл трансформация өндүрүмдүүлүк жагынан бири-бирин толукташы мүмкүн экенин, бирок ошол эле биргелешкен трансформация формалдуу эмес кызматкерлерди автоматтык түрдө формалдуу жумуштуулукка өткөрөт деп айтууга болбой турганын көрсөтөт. Өндүрүмдүүлүк менен формалдаштыруу ар башка экономикалык жыйынтыктар жана бирдей ылдамдыкта өзгөрүүгө тийиш эмес.

47,5% интернет пенетрациясынын босогосу

Санариптик коэффициенттин оңдон терске өтүшү толук үлгүдө санариптешүүнүн орточо байланышы эмне үчүн нөлгө жакын көрүнүшү мүмкүн экенин түшүндүрө турган гетерогендүүлүктү көрсөтөт. Бирок режим коэффициенттери өз-өзүнчө так эмес; ошондуктан “интернет деңгээли %47,5 тен өткөндө санариптешүү сөзсүз формалдуу эместикти азайтат” деген чечмелөөнү булак колдобойт.

Булактын 16-бетиндеги 4-сүрөт кызгылт сары төмөн-интернет жана көк жогорку-интернет режимдерин өзүнчө чекиттер жана fitted сызыктар менен көрсөтөт. График белгинин өзгөрүшүн визуалдык жактан күчтүү көрсөтөт; бирок чекиттер булутунда өлкө-жыл байкоолору болгондуктан, сызыктын ылдый-жогору жантайышы себептик кийлигишүү таасири эмес.

Киреше тобуна жараша өзүнчө моделдер

Өзүнчө чакан топ модели эң күчтүү терс өз ара аракеттенүүнү төмөнкү-орто киреше тобунда көрсөтөт. Бул топко Вьетнам, Индонезия, Филиппин, Шри-Ланка, Пакистан жана Бутан кирет. `DIGI_std` коэффициенти +10,127, `GREEN_std` +19,456 жана экөөнүн өз ара аракеттенүүсү −8,685. Математикалык жактан терс өз ара аракеттенүү эки индекс бирге жогорулаган сайын көз карандысыз оң негизги таасирлердин суммасы алсырап, белгилүү бир жалпы деңгээлдерде терс маржиналдык байланышка өтүшү мүмкүн экенин билдирет.

Бирок бул жерде методологиялык бир деталь маанилүү: киреше тобунун чакан моделдеринде үлгү кичирейгендиктен жыл туруктуу эффекттери колдонулган эмес; моделдер entity fixed effects камтыйт. Кийинки pooled модель өлкө жана жыл туруктуу эффекттерин чогуу колдонот. Ошондуктан эки жыйынтык так ошол эле спецификациянын жөн гана ар башка маалымат бөлүктөрү эмес.

Төмөнкү-орто киреше тобунда санариптик–жашыл синергия далилденген жыйынтыкпы?

Жок. Өзүнчө чакан топ регрессиясы күчтүү жана bootstrap түзөтүүсүнөн кийин да маанилүү терс `DIGI × GREEN` коэффициентин берет; бирок өлкө жана жыл туруктуу эффекттери менен бардык киреше топторун бир теңдемеде салыштырган pooled модель төмөнкү-орто киреше тобу үчүн болжолдонгон коэффициенттин белгисин −8,685 тен +6,660 ка өзгөртүп, жыйынтыкты статистикалык жактан анык эмес кылат. Ошондуктан булак изилдөөсүнүн эң коопсуз чечмелөөсү — киреше деңгээлине байланыштуу гетерогендүүлүк мүмкүн жана изилдөөгө татыктуу, бирок бекем төмөнкү-орто киреше синергиясы же себептик механизм азырынча далилденген эмес.

Pooled киреше-тобу өз ара аракеттенүү модели эмне үчүн критикалык?

Pooled моделде жогорку кирешелүү экономикалар эталондук топ. Негизги `DIGI × GREEN` коэффициенти −3,231 жана p=0,619. Жогорку-орто киреше үчүн үчтүк дифференциал −3,154 жана p=0,626; төмөнкү-орто киреше үчүн үчтүк дифференциал +9,891 жана p=0,210.

Бул коэффициенттер топтор боюнча бириктирилгенде:

Төмөнкү-орто жана жогорку-орто киреше дифференциалдарынын түз Wald салыштыруусу χ²=5,374 жана p=0,020 болсо, эки топтун өз ара аракеттенүү мүчөлөрүнүн биргелешкен тести χ²=5,388 жана p=0,068. Ар бир топтун дифференциалдары өзүнчө маанилүү эмес. Булак N=186 өлкө-жыл жана 16 өлкө кластери менен бул модель көп параметрлүү экенин жана чоң стандарттык каталар спецификациянын туруксуздугун чагылдырарын белгилейт.

Булактын жыйынтык бөлүмүндөгү маанилүү чечмелөө чыңалуусу

Булактын жыйынтык бөлүмүнүн башында төмөнкү-орто киреше тобундагы өзүнчө модель табылгасы изилдөөнүн борбордук салымы катары күчтүү баса белгиленет. Бирок ошол эле макаланын abstract бөлүгү, 5.4-бөлүмү, pooled модель анализи жана чектөөлөр бөлүмү бул жыйынтыкты ачык түрдө “specification-sensitive” деп мүнөздөп, аны бекем себептик синергиянын далили катары эсептөөгө болбой турганын айтат. Verianla үчүн илимий жактан коопсуз окуу — экинчи, этият алкак; күчтүү чакан топ баасы баяндалышы керек, бирок pooled моделдеги белгинин өзгөрүшү эч качан жашырылбоого тийиш.

Гипотезалар кандай деңгээлде колдоого алынды?

Саясат жагынан изилдөө эмнени сунуштайт?

Булак саясаттык жыйынтыктарды катуу рецепттер катары эмес, текшерилиши керек болгон күн тартибинин сунуштары катары берет. Санариптик жана жашыл стратегияларды координациялуу кароо керек экенин, бирок ар бир киреше тобунда бирдей таасир болот деп божомолдоого болбой турганын белгилейт.

Төмөнкү-орто кирешелүү экономикалар үчүн булакта талкууланган мүмкүн болгон инструменттер: жашыл өнөр жай стимулдарын формалдуу санариптик төлөм жана электрондук каттоо системалары менен байланыштыруу, кайра жаралуучу энергия инвестициялары жайгашкан айылдык жана шаар четиндеги аймактарда санариптик идентификация жана мобилдик төлөм инфраструктурасын кеңейтүү, ошондой эле өнүгүп жаткан жашыл нарк чынжырларындагы өз алдынча иштегендерге санариптик каржылык инклюзия программаларын багыттоо сыяктуу биргелешип иштелип чыккан кийлигишүүлөр.

Бирок булак ошол эле бөлүмдө бул механизм азыркы панель тарабынан бекем аныкталбаганын өзгөчө баса белгилейт. Өлкө деңгээлинде колдонуу үчүн тармактык ажыратуу, формалдуу эместиктин альтернативдүү өлчөөлөрү, заманбап кайра жаралуучу энергия гана камтылган катарлар жана өлкөгө мүнөздүү мониторинг керек.

%47,5 интернет пенетрациясы да механикалык “мурун/кийин” саясат баскычы эмес. Булак санариптик потенциалы өтө төмөн экономикаларда байланышты, санариптик идентификацияны жана төлөм инфраструктурасын артыкчылыктуу кылууга болорун; босогого жакын же андан жогору экономикаларда жашыл секторду формалдаштыруу саясаттарын учурдагы санариптик инфраструктура менен түздөн-түз айкалыштырууга болорун талкуулайт. Бирок бул сунуш босого белгисиздиги жана pooled моделдеги спецификация сезимталдыгы себептүү гипотеза деңгээлинде бааланууга тийиш.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Азия-Тынч океан үлгүсүндө формалдуу эместик киреше топторунун арасында чоң түзүмдүк айырмаларды көрсөтөт.
• Санариптик трансформациянын формалдуу эместик менен толук үлгүдөгү орточо байланышы маанилүү эмес.
• GREEN индексинин оң формалдуу эместик коэффициенти салттуу биомассаны өлчөөдөгү олуттуу көйгөйдү камтыйт.
• Санариптик–жашыл өз ара аракеттенүү эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн деңгээлинде оң жана маанилүү.
• Интернет пенетрациясынын тегерегинде болжол менен %47,5 деңгээлде байланыштын белгиси өзгөргөн босого көрүнүшү бар.
• Өзүнчө киреше тобунун моделдери күчтүү гетерогендүүлүк мүмкүнчүлүгүн көрсөтөт.
• Төмөнкү-орто киреше чакан тобундагы терс DIGI × GREEN баасы wild cluster bootstrap түзөтүүсүнөн кийин да маанилүү.
• Pooled модель бул төмөнкү-орто киреше көрүнүшү бекем эмес экенин жана анын белгиси спецификацияга жараша тескери өзгөрүшү мүмкүн экенин көрсөтөт.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Санариптешүү бардык Азия-Тынч океан өлкөлөрүндө автоматтык түрдө формалдуу эместикти азайтат деп айтууга болбойт.
• Заманбап кайра жаралуучу энергия формалдуу эместикти көбөйтөт деген жыйынтык чыгарууга болбойт.
• %47,5 интернет колдонуу универсалдуу жана так саясат босогосу деп айтууга болбойт.
• Төмөнкү-орто кирешелүү өлкөлөрдө эгиз трансформация формалдуу эместикти себептик түрдө азайтат деп далилденген эмес.
• Вьетнам, Индонезия же Филиппин үчүн бир типтүү саясаттык рецепт чыгарууга болбойт.
• INF_PROXY формалдуу эмес жумуштуулуктун бардык формаларын билдирбейт.
• 17 өлкөлүк панелден бүтүндөй өнүгүп жаткан дүйнөгө түз жалпылоо жүргүзүүгө болбойт.

Негизги чектөөлөр

Биринчи чектөө: формалдуу эместикти өлчөө. INF_PROXY өз алдынча иштегендерди жана салым кошкон үй-бүлөлүк жумушчуларды гана камтыйт; ILOнун жумуш жана ишканага негизделген формалдуу эместиктин толук аныктамасына тең эмес.

Экинчи чектөө: жашыл трансформацияны өлчөө. Кайра жаралуучу энергия өзгөрмөсүндө салттуу биомасса менен заманбап кайра жаралуучу булактарды ажыратууга болбойт. Бул өзгөчө төмөн кирешелүү экономикаларда GREEN индексин чечмелөөнү кыйындатат.

Үчүнчү чектөө: өлкөлөрдүн санынын аздыгы. Негизги панель болгону 17 экономикадан турат; pooled киреше-тобу модели жалгыз төмөн кирешелүү өлкөнү алып салгандан кийин 16 өлкө кластерине жана 186 колдонууга жарактуу байкоого түшөт.

Төртүнчү чектөө: спецификация сезимталдыгы. Төмөнкү-орто киреше тобундагы `DIGI × GREEN` коэффициенти өзүнчө моделде −8,685 болсо, pooled моделде болжолдонгон коэффициент +6,660.

Бешинчи чектөө: Nickell ыктоосу. Колдонулган динамикалык туруктуу эффекттер баалоочусу чектүү T шартында бул ыктоону оңдобойт.

Алтынчы чектөө: эндогендүүлүк. Санариптешүү, жашыл трансформация жана формалдуу эместик өз ара аныкталышы мүмкүн. Колдонулган дизайн бул көйгөйдү жарактуу инструменталдык өзгөрмөлөр менен чечпейт.

Жетинчи чектөө: аяктай элек бекемдик пакети. Булак leave-one-country-out, альтернативдүү clustering, placebo киреше-тобу дайындоолору жана альтернативдүү киреше классификациялары сыяктуу тесттер келечекте жүргүзүлүшү керектигин ачык белгилейт; жүргүзүлбөгөн тесттер жүргүзүлгөндөй көрсөтүлгөн эмес.

Сегизинчи чектөө: босого белгисиздиги. %47,5 босого баасы үчүн Hansen likelihood-ratio ишеним топтому эсептелген эмес жана босого модели динамикалык кечиктирилген көз каранды өзгөрмөнү камтыбайт.

Илимий мааниси

Изилдөөнүн эң маанилүү илимий салымы — “эгиз трансформация формалдуу эместикти азайтабы?” деген суроого бир эле орточо коэффициент менен жооп берүү мүмкүн болбой калышы мүмкүн экенин көрсөтүшү. Өлчөө ыкмасы, санариптик потенциал, киреше тобу жана эконометрикалык спецификация жыйынтыкты олуттуу өзгөртө алат.

Ошондуктан макаланын эң коопсуз билдирүүсү белгилүү бир саясат моделин ырастоо эмес; санариптик жана жашыл трансформациянын эмгек рыногундагы жыйынтыктарын изилдөөдө өнүгүү баскычын жана өлчөө дизайнын моделдин борборуна коюу зарыл экенин көрсөтүү. Айрыкча салттуу биомассанын заманбап кайра жаралуучу булактар менен аралашуусу жана чакан топ жыйынтыгынын pooled моделде тескери өзгөрүшү чоң жана маанилүү көрүнгөн коэффициенттер өз алдынча бекем түзүмдүк далил эмес экенин ачык көрсөтөт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Twin Transition and Labor Informality in Asia-Pacific: Threshold Effects and Income-Group Heterogeneity

Авторлор: Vu Mai Phuong; Nguyen Thi Giang; Le Thi Anh.

Жооптуу автор: Nguyen Thi Giang.

Мекеме: Faculty of Political Theory, Banking Academy of Vietnam, Hanoi 100000, Vietnam.

Журнал: Economies.

Басма: MDPI.

Библиографиялык жазуу: Economies, 2026, 14(9), 398.

DOI: 10.3390/economies14090398

Расмий жарыя шилтемеси: https://doi.org/10.3390/economies14090398

Жарыялоо процесси: Редакцияга келип түшкөн 13 июль 2026; кайра каралган 27 август 2026; кабыл алынган 28 август 2026; жарыяланган 7 сентябрь 2026.

Булак түрү: Рецензияланган ачык жеткиликтүү изилдөө макаласы.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Маалымат булактары: ILOSTAT жана World Bank World Development Indicators; маалыматтарга жетүү ILO SDMX маалымат кызматы жана World Bank Data360 API аркылуу ишке ашырылган.

Программалык камсыздоо: Stata 18.

Негизги ыкма: Жылдык өлкөлүк панель; PCAга негизделген санариптик жана жашыл индекстер; эки багыттуу туруктуу эффекттер; кечиктирилген көз каранды өзгөрмөлүү динамикалык панель; өлкө-кластерленген стандарттык каталар; Hansen тибиндеги интернет пенетрациясынын босого регрессиясы; киреше тобунун чакан үлгү моделдери; 999 кайталанган wild cluster bootstrap-t; VIF диагностикасы; pooled киреше-тобунун үчтүк өз ара аракеттенүү модели.

Каржылоо: Изилдөө Banking Academy of Vietnam (BAV) тарабынан каржыланган.

Этика комитети: Колдонулбайт.

Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Негизги маалыматтар ILOSTAT жана World Bankта жалпыга ачык. Иштетилген маалыматтар топтому, маалымат түзүү скрипттери жана репликация коду жүйөлүү өтүнүч боюнча жооптуу автордон алынат.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы тууралуу билдиришкен эмес.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу N.T.G. жана V.M.P.; ыкма N.T.G.; программалык камсыздоо V.M.P.; валидация N.T.G., V.M.P. жана L.T.A.; формалдуу анализ N.T.G. жана V.M.P.; изилдөө L.T.A.; ресурстар L.T.A.; маалыматтарды курациялоо V.M.P.; алгачкы долбоор N.T.G.; карап чыгуу жана редакциялоо үч автор; визуалдаштыруу V.M.P.; кеңеш берүү жана долбоорду башкаруу N.T.G.; каржылоону алуу N.T.G.

Негизги илимий чектөө: Колдонулган моделдер байкоочу панелдик маалыматтарда шарттуу байланыштарды баалайт. Эндогендүүлүк толук чечилбегендиктен жана динамикалык туруктуу эффекттер баалоочусу Nickell ыктоосун оңдобогондуктан, жыйынтыктар себептик таасир катары окулбашы керек. Айрыкча төмөнкү-орто киреше тобундагы терс санариптик–жашыл өз ара аракеттенүү өзүнчө чакан топ моделинде күчтүү болгону менен pooled моделде белгиси өзгөрөт.