Предиктивдүү иммуногистохимия (immunohistochemistry, IHC) — шишик ткандарындагы белгилүү белокторду антителолор менен көрсөтүүгө жана алынган боёлуу үлгүсүн белгилүү дарылоого жооп берүү ыктымалдыгын же бутага алына турган молекулалык өзгөрүүлөрдү изилдөө үчүн пайдаланууга мүмкүндүк берген патологиялык ыкма. Бул баяндоочу сереп кичине клеткалуу эмес өпкө рагында (KHDAK;non-small cell lung cancer, NSCLC) PD-L1, ALK, ROS1, c-Met, BRAF V600E, pan-TRK, HER2 жана EGFR биомаркерлерине карата IHCнин клиникалык ролун; колдонулган assay/антитело клондорун, баалоо чектерин, companion diagnostic статусун жана молекулалык тестке болгон муктаждыкты салыштырат.

Серептин негизги жыйынтыгы — бардык IHC биомаркерлери бирдей клиникалык статуска ээ эмес. PD-L1 жана ALK IHC KHDAKта калыптанган предиктивдүү тесттер болуп саналат. VENTANA ALK D5F3 ALK баалоосунда FDA тарабынан бекитилген companion diagnostic болуп саналат. VENTANA MET SP44 RxDx болсо белгилүү дарылоо контекстинде жогорку c-Met белок экспрессиясын аныктоо үчүн FDA тарабынан бекитилген companion diagnostic. Ал эми ROS1, BRAF V600E жана pan-TRK IHC көбүнчө тез скрининг же триаж максатында колдонулат; оң же шектүү натыйжалар молекулалык ыкмалар менен тастыкталышы керек.

PD-L1 өзүнчө мисал. PD-L1 IHC түздөн-түз молекулалык мутация издөө үчүн эмес, иммундук көзөмөл чекитинин ингибиторлорунан пайда көрүү ыктымалдыгын баалаган белок экспрессиясынын биомаркери катары колдонулат. Бирок 22C3, 28-8, SP263 жана SP142 сыяктуу assayлер толугу менен бири-биринин ордуна колдонулбайт. Колдонулган клон, платформа, клетканын түрү, скор системасы жана дарылоого мүнөздүү чек натыйжаны өзгөртүшү мүмкүн. Айрыкча SP142 башка үч негизги assayге салыштырмалуу шишик клеткаларын азыраак боёору жана айрым контексттерде шишик клеткалары менен катар иммундук клеткалар да өзүнчө бааланары белгиленет.

ALK үчүн VENTANA D5F3 IHC жогорку сезгичтик жана өзгөчөлүккө байланыштуу ылайыктуу шарттарда молекулалык ыкмаларга теңдеш баалоо куралы катары кабыл алынышы мүмкүн экени айтылат. Ал эми ROS1 IHCнин сезгичтиги булакта болжол менен %90-%100, өзгөчөлүгү %85-%94 аралыгында берилгендиктен, IHC оң натыйжасы бутага багытталган дарылоого өтүүдөн мурун молекулалык түрдө тастыкталышы керек. Pan-TRK IHC боюнча булакта келтирилген күнүмдүк диагностикалык когортто сезгичтик %77, өзгөчөлүк %84; айрыкча айрым NTRK3 фьюжндарында жалган терс, ал эми кээ бир шишиктерде физиологиялык TRK экспрессиясына байланыштуу жалган оң натыйжа болушу мүмкүн.

c-Met жана HER2 бөлүмдөрү белок экспрессиясы менен геномдук өзгөрүү бир нерсе эмес экенин өзгөчө көрсөтөт. Күчтүү c-Met белок экспрессиясы MET exon 14 skipping же MET амплификациясынын ишенимдүү ордун баса албайт. Ошол сыяктуу HER2 IHC натыйжасы ERBB2 мутациясын же амплификациясын ишенимдүү алдын ала айтпайт. Булакта HER2 IHC скору 0 болгону менен ERBB2 мутациясы бар жана HER2 IHC скору 2+ болгону менен ERBB2 амплификациясы же мутациясы жок чыныгы учурлар көрсөтүлөт.

EGFR үчүн мутацияга мүнөздүү IHC антителолору иштелип чыккан болсо да, сереп учурдагы CAP/IASLC/AMP мамилеси бул ыкманы күнүмдүк EGFR мутация тести катары сунуштабай турганын баса белгилейт. EGFR үчүн PCR негизиндеги ыкмалар же кеңири молекулалык профилдөө/NGS зарыл стандарттык мамиле бойдон калууда.

Серептин эң маанилүү чечмелөө чеги — IHC жалпы геномдук профилдөөнүн ордун баспайт. IHC тез, кеңири жеткиликтүү, ткандын аз көлөмүн сарптаган жана кичине биопсияларда колдонууга жарактуу ыкма; бирок айрыкча терс, чекке жакын, шектүү же IHC менен геномдук натыйжалар бири-бирине шайкеш келбеген учурларда кеңири DNA/RNA негизиндеги NGS менен бирге бааланышы керек. Булактын практикалык сунушу — туура тестти туура клон, туура платформа, туура чек жана туура дарылоо контекстинде колдонуу.

Предиктивдүү Иммуногистохимия Деген Эмне?

Предиктивдүү иммуногистохимия шишик клеткаларындагы же шишик микроөйрөсүндөгү белгилүү белоктордун боёлушун баалап, бейтаптын белгилүү бутага багытталган дарылоо же иммунотерапия ыкмаларынан пайда көрүү ыктымалдыгы тууралуу клиникалык чечим кабыл алуу процессине маалымат берген IHC колдонмосу; бирок ар бир IHC маркери дарылоону түздөн-түз тандаган companion diagnostic эмес жана айрым маркерлер молекулалык тестке багыттоочу скрининг куралы катары гана колдонулушу керек.

Диагностикалык IHC менен предиктивдүү IHCнин айырмасы

IHC патологияда көптөн бери шишик кайсы клеткалык келип чыгыштан экенин жана кайсы гистологиялык түргө таандык экенин аныктоого жардам берүү үчүн колдонулат. Булак өпкө патологиясында аденокарциномаларда TTF-1 жана Napsin-A, жалпак клеткалуу карциномаларда p63 жана p40, нейроэндокриндик шишиктерде synaptophysin, chromogranin-A жана CD56 сыяктуу маркерлерди диагностикалык колдонууга мисал келтирет.

Предиктивдүү IHCнин суроосу башкача. Бул жерде негизги суроо “бул шишик кайсы түр?” гана эмес; “бул биологиялык өзгөчөлүк белгилүү бир дарылоону тандоодо колдонулушу мүмкүнбү?” деген суроо. PD-L1 экспрессиясынын иммундук көзөмөл чекитинин ингибиторлорун колдонууга багыт бериши же ALK D5F3 оң болушунун ALK-бута дарылоосу үчүн клиникалык мааниге ээ болушу ушул мамиленин мисалдары.

KHDAK эмне үчүн молекулалык профилденет?

Булакка ылайык, кичине клеткалуу эмес өпкө рагы бардык өпкө рактарынын болжол менен %80-%85 бөлүгүн түзөт жана учурлардын %70 дан көбү диагноз коюлган учурда метастаздык баскычта болот. Айрыкча өпкө аденокарциномасында EGFR, ALK, ROS1, RET, BRAF, KRAS, HER2/ERBB2 жана NTRK сыяктуу гендердеги бутага алына турган молекулалык өзгөрүүлөр дарылоону тандоодо маанилүү болуп калды.

Ошондуктан өнүккөн баскычтагы KHDAKта микроскопиялык гистология гана жетишсиз. IHC, PCR, флуоресценттик in situ гибридизация (FISH), DNA/RNA негизиндеги жаңы муун секвенирлөө (NGS) жана айрым учурларда айланма шишик DNAсын баалаган суюк биопсия ыкмалары бирге колдонулушу мүмкүн.

IHC эмне үчүн дагы эле маанилүү?

IHCнин артыкчылыктары — лабораторияларда кеңири жеткиликтүүлүк, патологдордун ыкма менен тааныштыгы, салыштырмалуу тез натыйжа бериши, чыгымдуулук жагынан натыйжалуулугу жана формалин менен фиксацияланган парафинге салынган (formalin-fixed paraffin-embedded, FFPE) ткандарда колдонулушу. Кичине биопсиялар жана туура даярдалган цитологиялык клетка блоктору да колдонулушу мүмкүн.

Бул артыкчылык айрыкча өнүккөн KHDAKта маанилүү; анткени кээде бардык молекулалык жана гистологиялык изилдөөлөр өтө кичине биопсия үлгүсүнөн жүргүзүлүүгө тийиш. IHC аз ткандын сарпталышын камсыз кылышы мүмкүн, бирок ошол эле ткандан NGS да жүргүзүлүшү керек болгондуктан материалды пландуу пайдалануу зарыл.

Коштоочу Диагностика (Companion Diagnostic, CDx) Деген Эмне?

Companion diagnostic — белгилүү дарыны же дарылоо режимин коопсуз жана натыйжалуу колдоно турган бейтап тобун аныктоо үчүн клиникалык жактан тастыкталган жана тиешелүү жөнгө салуучу контекстте ыйгарым укук берилген тест системасы; ошондуктан ошол эле белокко каршы антитело колдонгон ар кандай лабораториялык тест автоматтык түрдө CDx болуп эсептелбейт.

Бул айырма макаланын негизги билдирүүлөрүнүн бири. Антитело белокту боёй алышы менен белгилүү дары үчүн расмий тастыкталган companion diagnostic системасынын бөлүгү болушу ар башка нерселер. CDx контекстинде антителонун клону, платформа, аныктоо системасы, скор ыкмасы, оңдук чеги жана дарылоонун көрсөтмөсү бирге бааланат.

Мисалы, VENTANA ALK D5F3 ALK үчүн FDA бекиткен companion diagnostic assay болуп саналат. VENTANA MET SP44 RxDx да жогорку c-Met белок экспрессиясын белгилүү telisotuzumab vedotin контекстинде баалаган FDA бекиткен CDx катары каралат. Ал эми ROS1, BRAF V600E жана pan-TRK IHC assayлери KHDAKта булак тарабынан companion diagnostic эмес, скрининг/триаж куралдары катары классификацияланат.

Скрининг же триаж тести эмнени билдирет?

Скрининг/триаж үчүн колдонулган IHC тести аз өлчөмдөгү ткань менен жана тез түрдө молекулалык өзгөрүүгө шектүү учурларды тандоого жардам бере алат. Бирок IHC оң болушу бута геномдук өзгөрүү сөзсүз бар экенин далилдебеши мүмкүн.

Мисалы, pan-TRK оң болушу NTRK фьюжну кайсы NTRK генинде экенин, фьюжн өнөктөшү кайсы экенин же боёлгон белок чындап онкогендик фьюжн белогу экенин өз алдынча көрсөтө албайт. Ошондуктан оң же шектүү натыйжа RNA негизиндеги NGS сыяктуу молекулалык ыкмалар менен тастыкталат.

FISH, PCR жана NGS эмнени башкача кылат?

FISH (fluorescence in situ hybridization), DNAdагы белгилүү аймактарды флуоресценттик зонддор менен көрсөтүп, гендин кайра түзүлүшү же амплификация сыяктуу структуралык өзгөрүүлөрдү изилдөөгө мүмкүндүк берет.

PCR (polymerase chain reaction), белгилүү бута DNA же RNA ырааттуулуктарын көбөйтүү аркылуу мурда белгилүү мутацияларды же фьюжндарды сезгич түрдө изилдөөгө мүмкүндүк берет. Көп бутага арналбаган PCR тесттери өздөрү долбоорлонгон өзгөрүүлөрдү гана аныктай алат.

NGS (next-generation sequencing), көп сандагы гендерди же ген аймактарын бир убакта изилдөөгө мүмкүндүк берген кеңири молекулалык профилдөө ыкмасы. DNA негизиндеги NGS чекиттик мутациялар, кичине кошуу/алып салуулар, көчүрмө санынын өзгөрүүлөрү жана айрым кайра түзүлүштөр үчүн колдонулушу мүмкүн. RNA негизиндеги NGS болсо айрыкча ген фьюжндарында экспрессияланган фьюжн транскриптин түздөн-түз көрсөтө алгандыктан жана ар кандай фьюжн өнөктөштөрүн кармай алгандыктан ROS1 жана NTRK сыяктуу фьюжнга багытталган биомаркерлерде өзгөчө баалуу.

PD-L1 Шишик Пропорция Скору (TPS) Деген Эмне жана Кантип Чечмеленет?

PD-L1 шишик пропорция скору (tumor proportion score, TPS) — мембранасында PD-L1 боёлуусу көрүнгөн тирүү шишик клеткаларынын бардык тирүү шишик клеткаларынын ичиндеги пайызы; 22C3 сыяктуу TPS негизиндеги assayлерде иммундук клеткалардагы PD-L1 боёлуусу TPS эсебине кирбейт жана клиникалык чектер колдонулган assay менен дарылоо контекстине жараша өзгөрүшү мүмкүн.

Булак TPSти сөз менен аныктайт. Окутуучу математикалык көрсөтүү төмөнкүчө жазылышы мүмкүн:

\[ TPS(\%)= \frac{\text{membranöz PD-L1 pozitif canlı tümör hücreleri}} {\text{toplam canlı tümör hücreleri}} \times100 \]

Бул формула макалада номерленген оригиналдуу теңдеме катары берилген эмес; булакта түшүндүрүлгөн TPS аныктамасынын математикалык эквиваленти.

Мисалы, шишиктин айланасындагы макрофагдар же шишикке кирген лимфоциттер күчтүү PD-L1 оң болушу мүмкүн. Ошого карабастан, 22C3 TPS баалоосунда тирүү шишик клеткаларынын мембранасында ишенимдүү боёлуу жок болсо TPS терс болушу мүмкүн. Булактагы 2-сүрөт так ушул абалды көрсөтөт: иммундук клеткаларда боёлуу бар болгону менен шишик клеткаларында мембраналык боёлуу жок болгондуктан TPS <%1 катары классификацияланган.

PD-L1 assayлери эмне үчүн бири-бирине окшош эмес?

TC, шишик клеткаларын; IC, иммундук клеткаларды билдирет. Булак 22C3, 28-8 жана SP263 шишик клеткасы экспрессиясы боюнча жалпы жогорку аналитикалык шайкештик көрсөтө аларын, бирок айрыкча %1 жана %50 сыяктуу клиникалык маанилүү чектердин жанында толугу менен бири-биринин ордуна колдонууга болбой турганын баса белгилейт. SP142 болсо боёлуу жана скор системасы боюнча эң ачык айырманы көрсөткөн assay.

PD-L1 натыйжасы эмне үчүн өзүнчө абсолюттук дарылоо жообунун божомолу эмес?

PD-L1 пайдалуу, бирок кемчиликсиз эмес предиктивдүү биомаркер. PD-L1 оң шишиктердин бир бөлүгү иммундук көзөмөл чекитинин ингибиторлоруна жооп бербеши мүмкүн; төмөн же терс экспрессиясы бар айрым шишиктерде болсо жооп болушу мүмкүн. Ошондуктан PD-L1 “master predictor” катары бааланбашы керек.

Мындан тышкары, PD-L1 экспрессиясы шишиктин ичинде гетерогендүү болушу, баштапкы шишик менен метастаздык аймактарда айырмаланышы жана мурунку дарылоолордон таасирлениши мүмкүн. Кичине биопсия бүтүндөй шишиктеги экспрессияны чагылдырбашы мүмкүн.

PD-L1 баалоосун бузган преаналитикалык көйгөйлөр

Булак жетишсиз фиксация, декальцификация, шишик клеткаларынын аз саны, кеңири некроз, тирүү шишик клеткаларынын аздыгы жана эзилүү артефакты PD-L1 баалоосун бузушу мүмкүн экенин белгилейт. Цитологиялык клетка блоктору колдонулушу мүмкүн, бирок лаборатория тиешелүү үлгү түрү жана фиксатор үчүн assayди валидациялаган болушу керек.

Чекке жакын учурларда патологдордун ортосундагы чечмелөө айырмачылыктары да маанилүү. Айрыкча алсыз же толук эмес мембраналык боёлууну чыныгы оң мембраналык боёлуудан ажыратуу жана иммундук клеткаларды скорлоо өзгөрмөлүүлүк жаратышы мүмкүн.

ALK: IHC молекулалык тестке эң жакын болгон мисалдардын бири

ALK гени рецептордук тирозин киназаны коддойт. KHDAKта ALK фьюжндары булакта болжол менен %2-%7 катышында, айрыкча өпкө аденокарциномаларында билдирилет. Эң көп кездешкен фьюжн өнөктөшү EML4 болгону менен 20 дан ашык ALK фьюжн өнөктөшү аныкталган.

ALK фьюжндары түзгөн анормалдуу белок FFPE шишик ткандарында IHC менен аныкталышы мүмкүн. Сереп жогорку сезгичтик жана өзгөчөлүккө байланыштуу CAP/IASLC/AMP көрсөтмөлөрү ALK IHCни FISH же NGS сыяктуу молекулалык assayлерге теңдеш альтернатива катары кабыл аларын белгилейт.

VENTANA ALK D5F3 assayинде шишик клеткаларында каалаган үлүштө күчтүү, гранулярдуу цитоплазмалык боёлуу оң деп чечмеленет. Бул assay FDA бекиткен CDx.

Бирок натыйжа шектүү, чектен тыш же башка молекулалык табылгаларга шайкеш келбесе; ошондой эле кеңири фьюжн профили талап кылынса RNA негизиндеги NGS же башка ортогоналдык assay колдонулушу керек. Булактагы 3-сүрөттө ALK-терс учурда NGS фьюжн таппаганы, күчтүү 3+ ALK-оң башка учурда болсо NGS EML4::ALK фьюжнун тастыктаганы көрсөтүлгөн.

ROS1: күчтүү скрининг тести, бирок молекулалык тастыктоо керек

ROS1 кайра түзүлүштөрү өпкө аденокарциномаларынын болжол менен %1-%2 чегинде билдирилет. CD74, EZR жана SLC34A2 сыяктуу гендер ROS1 менен фьюжн түзө алат. Бул фьюжндар ROS1 киназа активдүүлүгүн туруктуу кылып, онкогендик сигнал жаратышы мүмкүн.

ROS1 өзгөрүүлөрү FISH, PCR же NGS менен аныкталышы мүмкүн. Сереп ROS1 IHC үчүн болжол менен %90-%100 сезгичтик жана %85-%94 өзгөчөлүк билдирилген изилдөөлөрдү келтирет. Бул көрсөткүч ROS1 IHCни жакшы баштапкы скрининг куралы кылат; бирок оң IHC натыйжасы молекулалык тастыктоону талап кылат.

Сезгичтик жана өзгөчөлүк эмнени билдирет?

Булак бул метрикалардын теңдемелерин бербейт. Терминдерди үйрөтүү үчүн стандарттык аныктамалар төмөнкүдөй:

\[ Duyarlılık= \frac{\text{gerçek pozitif}} {\text{gerçek pozitif}+\text{yanlış negatif}} \times100 \]

\[ Özgüllük= \frac{\text{gerçek negatif}} {\text{gerçek negatif}+\text{yanlış pozitif}} \times100 \]

Жогорку сезгичтик чыныгы молекулалык оң учурлардын чоң бөлүгү IHC менен аныкталарын; өзгөчөлүктүн төмөнүрөөк болушу болсо айрым IHC-оң учурлар молекулалык тестте чыныгы фьюжн алып жүрбөшү мүмкүн экенин билдирет. Ошондуктан ROS1 IHCнин %100 өзгөчөлүккө ээ эместиги оң натыйжада молекулалык тастыктоо эмне үчүн керек экенин түшүндүрөт.

Булак 1-таблицада ROS1 үчүн D4D6 же SP384 сыяктуу клондорду мисал келтирет. Булактагы 4-сүрөттө башка rabbit моноклоналдык антитело менен шишик клеткаларынын %90 дан көбүндө орточо күчтүү 2+ цитоплазмалык боёлуу көрсөткөн мисал берилген жана NGS менен EZR::ROS1 фьюжну тастыкталган.

c-Met: белоктун ашыкча болушу геномдук MET өзгөрүүсү менен бирдей эмес

MET гени 7q31 хромосомасында жайгашып, гепатоцит өсүү фактору менен өз ара аракеттенген c-Met рецептордук тирозин киназасын коддойт. KHDAKта булак MET exon 14 skipping өзгөрүүлөрүн болжол менен %2-%4, MET амплификациясын %2-%5, MET фьюжндарын %1 ден төмөн жана колдонулган чекке жараша c-Met белогунун ашыкча экспрессиясын болжол менен %13-%25 катышында билдирет.

Бул өзгөрүүлөр бирдей биологиялык окуя эмес. Шишикте c-Met белогунун абдан күчтүү боёлуусу MET exon 14 skipping мутациясы же MET ген амплификациясы бар экенин автоматтык түрдө көрсөтпөйт.

Бул айырма булактагы 5-сүрөттө чыныгы мисал менен көрсөтүлгөн: шишик клеткаларынын %90 дан көбүндө күчтүү 3+ мембраналык жана цитоплазмалык c-Met боёлуусу болгонуна карабастан, NGSде MET exon 14 skipping же MET амплификациясы аныкталган эмес.

VENTANA MET SP44 RxDx үчүн булакта жогорку c-Met белок экспрессиясы шишик клеткаларынын кеминде %50 бөлүгүндө күчтүү 3+ мембраналык жана/же цитоплазмалык боёлуу катары аныкталат. Бул тест белгилүү telisotuzumab vedotin дарылоо контекстинде FDA бекиткен companion diagnostic.

Бул CDx колдонулушунун болушу “c-Met IHC = MET мутация тести” дегенди билдирбейт. Булак тескерисинче c-Met белок экспрессиясы MET амплификациясы же MET exon 14 skipping үчүн ишенимдүү геномдук суррогат эмес экенин өзгөчө баса белгилейт.

BRAF V600E: VE1 эмнени көрөт, эмнени көрбөйт?

BRAF мутациялары KHDAKтын болжол менен %1-%3 аралыгында кездешет. V600E өзгөрүүсү булакта KHDAKтагы бардык BRAF мутацияларынын болжол менен %30-%50 бөлүгүн түзгөн эң кеңири таралган кичи түр катары келтирилет.

VE1 антителосу BRAF V600E мутант белогун аныктоо үчүн колдонулушу мүмкүн жана кичине биопсияларда тез скрининг үчүн пайдалуу болушу мүмкүн. Бирок VE1 V600E өзгөрүүсүнө гана багытталган. G469A же D594G сыяктуу non-V600E BRAF мутацияларын аныктабайт.

Ошондуктан булак BRAF V600E IHCни KHDAKта дарылоого түздөн-түз өтүүгө мүмкүндүк берген FDA companion diagnostic катары эмес, скрининг/триаж тести катары классификациялайт. Оң натыйжа PCR же NGS менен тастыкталышы керек.

Булактагы 7-сүрөттө VE1 менен кеңири күчтүү цитоплазмалык боёлуу көрсөткөн шишик үлгүсүндө кийин NGS аркылуу BRAF p.V600E мутациясы бар экени тастыкталганы көрсөтүлөт.

Pan-TRK: сейрек фьюжндар үчүн тез скрининг

NTRK1, NTRK2 жана NTRK3 гендери тиешелүү түрдө TRKA, TRKB жана TRKC рецепторлорун коддойт. NTRK генинин киназа бөлүгү башка ген менен фьюжн түзгөндө, лиганддан көз карандысыз туруктуу сигнал чыгарган онкогендик фьюжн белогу пайда болушу мүмкүн.

NTRK фьюжндары айрым сейрек рактарда өтө көп кездешсе да, KHDAKта %1 ден кыйла төмөн кездешет. Булак 1068 тандалбаган KHDAK бейтабын камтыган реалдуу жашоо скринингинде фьюжн катышы %0,2; болжол менен 26.000 үлгүлүү башка чоң изилдөөдө %0,03 болгонун билдирет.

Pan-TRK IHC TRKA/B/C белокторунун сакталган C-terminal бөлүгүн бутага алган антителолор менен тез скрининг жүргүзөт. Булак 1-таблицада EPR17341 жана A7H6R клондорун мисал келтирет. Боёлуу цитоплазмалык, мембраналык, ядролук же перинуклеардык болушу мүмкүн.

Бирок IHC кайсы NTRK гени кайра түзүлгөнүн же фьюжн өнөктөшүн көрсөтө албайт. Нормалдуу TRK экспрессиясы бар айрым шишиктерде жалган оң, айрыкча кээ бир NTRK3 фьюжндарында жалган терс натыйжа болушу мүмкүн.

Сереп келтирген улуттук күнүмдүк диагностикалык когортто pan-TRK IHCнин сезгичтиги %77, өзгөчөлүгү %84 болгон. Ошондуктан оң же шектүү IHC натыйжасы артыкчылыктуу түрдө RNA негизиндеги NGS менен тастыкталышы керек.

HER2: белок экспрессиясы, амплификация жана мутация бирдей окуя эмес

HER2 белогу ERBB2 гени коддогон ERBB/HER рецептордук тирозин киназа үй-бүлөсүнүн мүчөсү. KHDAKта булак HER2 мутацияларын болжол менен %1-%4, ERBB2 амплификациясын %2-%5 жана HER2 белогунун ашыкча экспрессиясын %20-%30 аралыгында билдирет.

Бул үч окуяны бири-биринен ажыратуу керек:

Булак HER2 IHC 3+ абалын KHDAK контекстинде шишик клеткаларынын кеминде %10 бөлүгүндө күчтүү, толук мембраналык боёлуу катары аныктайт. HER2 IHC 3+ катуу шишиктер үчүн fam-trastuzumab deruxtecандын белгилүү шишик-агностикалык колдонуу контекстинде клиникалык мааниси бар.

Бирок 1-таблица маанилүү жөнгө салуучу детал берет: HER2 3+ шишик-агностикалык көрсөтмөнүн болушу колдонулган ар бир HER2 IHC assay FDA бекиткен пан-шишик companion diagnostic дегенди билдирбейт. HercepTest DESTINY-PanTumor02 изилдөөсүндө негизги валидация assayi катары колдонулган; булак бул өзү гана FDA CDx ыйгарым укугуна тең эмес экенин өзгөчө белгилейт.

Булактагы HER2 сүрөттөрү эмне үчүн абдан үйрөтүүчү?

Булактагы 8-10-сүрөттөр белок жана геномдук статус эмне үчүн теңештирилбеши керек экенин үч өзүнчө мисал менен көрсөтөт.

EGFR: мутацияга мүнөздүү IHC эмне үчүн сунушталбайт?

EGFR мутациялары KHDAKтын маанилүү онкогендик драйверлеринин бири. Булак жалпы KHDAK популяциясында болжол менен %12-%17 жана Азия-Тынч океан популяцияларында орточо болжол менен %47 көрсөткүчүнө жеткен жогорку көрсөткүчтөрдү келтирет.

Эң көп кездешкен өзгөрүүлөр — exon 19 делециялары жана exon 21 L858R мутациясы. G719X, S768I, L861Q жана exon 20 insertions сыяктуу азыраак кездешкен өзгөрүүлөр да бар; T790M жана C797S болсо белгилүү дарылоого туруктуулук менен байланыштуу.

Exon 19 p.E746_A750del үчүн SP111 жана D6B6/6B6; L858R үчүн SP125 жана 43B2 сыяктуу мутацияга мүнөздүү IHC антителолору иштелип чыккан. Бирок булак бул антителолор бардык клиникалык маанилүү EGFR мутацияларын кармай албагандыктан жана жалган оң натыйжа чыгарышы мүмкүн болгондуктан CAP/IASLC/AMP көрсөтмөлөрү EGFR мутацияга мүнөздүү IHCни күнүмдүк тест катары сунуштабай турганын белгилейт.

Ошондуктан EGFRде PCR негизиндеги молекулалык тесттер же кеңири NGS зарыл стандарттык ыкма бойдон калат. Терс EGFR мутация-спецификалык IHC натыйжасы EGFR өзгөрүүсү жок экенин ишенимдүү далилдей албайт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Бул иш жаңы бейтап когортун түзгөн клиникалык сыноо эмес. Авторлор акыркы көрсөтмөлөрдү, жөнгө салуучу документтерди жана тандалган аналитикалык/клиникалык изилдөөлөрдү карап чыгып, KHDAKтагы предиктивдүү IHC биомаркерлеринин клиникалык колдонулушун баяндоочу сереп түрүндө синтездешкен.

Булакта системалуу серепке мүнөздүү өзүнчө маалымат базасын издөө стратегиясы, PRISMA агым схемасы, алдын ала аныкталган киргизүү/чыгаруу критерийлери, risk-of-bias баалоосу же мета-аналитикалык бириктирилген эффект эсеби берилген эмес. Ошондуктан макаладагы сандык сезгичтик, өзгөчөлүк жана таралыш көрсөткүчтөрү сереп шилтеме кылган изилдөөлөрдүн натыйжалары; бул макалада кайра эсептелген бириктирилген мета-анализ натыйжалары эмес.

Кайсы IHC Натыйжасы Молекулалык Тастыктоону Талап Кылат?

Сереп сунуштаган жалпы мамиледе ALK D5F3 сыяктуу клиникалык жактан валидацияланган өзгөчө IHC/CDx учурлары өз assay эрежелери менен колдонулушу мүмкүн; ROS1, BRAF V600E, pan-TRK жана companion diagnostic эмес c-Met/HER2 IHC натыйжалары болсо скрининг же триаж катары каралып, айрыкча оң, шектүү, терс болсо да клиникалык жактан дагы эле шектүү же башка тесттерге шайкеш келбеген учурлар кеңири DNA/RNA негизиндеги молекулалык профилдөө менен бааланышы керек.

Булактагы 1-10-сүрөттөр бирге берген негизги билдирүү

Терс IHC Натыйжасы Бутага Алынуучу Геномдук Өзгөрүүнү Жокко Чыгарабы?

Жалпысынан жок; сереп айрыкча PD-L1ден башка өзгөрүүгө мүнөздүү IHC натыйжаларында терс жыйынтык потенциалдуу жалган терс натыйжаны же IHC камтыбаган башка бутага алынуучу геномдук өзгөрүүлөрдү жокко чыгарбай турганын жана терс натыйжаларда кеңири молекулалык панель/NGS баалоосу маанилүү экенин баса белгилейт.

Бул BRAF V600Eде абдан айкын: VE1 V600E белогун гана көрөт, башка BRAF мутацияларын көрбөйт. HER2 IHC 0 ERBB2 мутациясы жок экенин далилдебейт. Pan-TRK терс болушу айрым NTRK3 фьюжндарын өткөрүп жибериши мүмкүн. EGFR mutation-specific IHC чектелген мутация түрлөрүн гана бутага алгандыктан кеңири молекулалык тесттин ордун баса албайт.

Үлгүнүн сапаты эмне үчүн тест сыяктуу эле маанилүү?

IHC натыйжасы биомаркердин чыныгы биологиясына гана көз каранды эмес. Муздак ишемия убактысы, колдонулган фиксатор, фиксация убактысы, декальцификация, ткандын көлөмү, некроз жана артефакттар боёлууну өзгөртө алат.

Булак патологиялык отчетто assay/клондун, платформанын, материал түрүнүн, шишик клеткаларынын жетиштүүлүгүнүн, скор ыкмасынын, пайыздык скордун жана үлгү сапатына байланыштуу чектөөлөрдүн көрсөтүлүшүн практикалык мамиле катары сунуштайт.

Кичине биопсияларда ткандарды башкаруу

Өнүккөн KHDAK учурларынын маанилүү бөлүгү кичине биопсия же цитологиялык үлгү менен диагноз алышы мүмкүн. Мындай учурда PD-L1 IHC, гистологиялык диагноз жана көп гендүү молекулалык профилдөө ошол эле чектелүү ткань блогун бөлүшөт.

Ошондуктан керексиз кезектешкен бир генге негизделген тесттер ткандын сарпталышын көбөйтүүнүн ордуна, IHC кайсы жерде түздөн-түз клиникалык баалуулукка ээ экени жана кайсы жерде кеңири NGS панели натыйжалуураак экени кылдат пландалышы керек.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• PD-L1 IHC KHDAKта калыптанган предиктивдүү биомаркер, бирок assay, платформа, скор системасы жана клиникалык чек контекстке көз каранды.
• 22C3, 28-8 жана SP263 аналитикалык жактан окшош натыйжаларды бере алса да, толугу менен бири-биринин ордуна колдонулбайт; SP142 боёлуу жана скор өзгөчөлүктөрү боюнча көбүрөөк айырмаланат.
• VENTANA ALK D5F3 клиникалык жактан валидацияланган, FDA бекиткен ALK companion diagnostic assayi.
• VENTANA MET SP44 RxDx жогорку c-Met белок экспрессиясы үчүн белгилүү дарылоо контекстинде FDA бекиткен companion diagnostic.
• ROS1 IHC натыйжалуу скрининг ыкмасы болушу мүмкүн, бирок оң натыйжа молекулалык жактан тастыкталышы керек.
• BRAF V600E VE1 IHC V600E кичи түрүн гана көрсөтөт жана башка BRAF мутацияларын жокко чыгарбайт.
• Pan-TRK IHC сейрек NTRK фьюжндары үчүн тез скрининг бере алат, бирок жалган оң жана жалган терс натыйжалардан улам молекулалык тастыктоо талап кылынат.
• HER2 белок экспрессиясы, ERBB2 мутациясы жана ERBB2 амплификациясы ар башка биологиялык окуялар.
• EGFR mutation-specific IHC күнүмдүк молекулалык тесттин ордуна сунушталбайт.
• IHC менен кеңири DNA/RNA негизиндеги молекулалык профилдөөнү бирге колдонуу бутага алынуучу өзгөрүүлөрдү өткөрүп жиберүү тобокелдигин азайтат.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• PD-L1 оң болушу иммунотерапия сөзсүз натыйжалуу болоруна кепилдик бербейт.
• PD-L1 терс болушу иммунотерапияга такыр жооп болбой турганын далилдебейт.
• Ар бир c-Met 3+ шишик MET exon 14 skipping же MET амплификациясын алып жүрбөйт.
• HER2 2+ же 3+ белок экспрессиясы автоматтык түрдө ERBB2 мутациясы бар дегенди билдирбейт.
• HER2 IHC 0 ERBB2 мутациясын жокко чыгарбайт.
• Pan-TRK оң болушу өзүнчө функционалдык NTRK фьюжнунун так далили эмес.
• VE1-терс үлгү бардык BRAF мутациялары боюнча терс деп эсептелбейт.
• EGFR mutation-specific IHC терс болушу EGFR мутациясы жок экенин ишенимдүү көрсөтпөйт.
• Бул баяндоочу сереп жаңы бейтап когортунда дарылоого жоопту, жашап калууну же клиникалык натыйжалуулукту өлчөгөн эмес.
• Серепте берилген таралыш, сезгичтик жана өзгөчөлүк көрсөткүчтөрү бул макаланын жаңы эксперименттик өлчөөлөрү же мета-аналитикалык бириктирилген баалары эмес.

Санариптик патология жана жасалма интеллект

Сереп жасалма интеллект колдогон сүрөт анализи айрыкча татаал же чекке жакын PD-L1 учурларында скорлоону жакшыртуу потенциалы бар экенин айтат. Булак бул келечекте стандартташтыруу көйгөйлөрүн азайтууга жардам бериши мүмкүн экенин талкуулайт.

Бирок макаланын өзү жаңы жасалма интеллект моделин иштеп чыккан эмес, окутуу маалымат топтомун түзгөн эмес, алгоритмдин натыйжалуулугун же тактык метрикасын билдирген эмес. Демек жасалма интеллект бул жерде сереп талкуулаган келечектеги/көмөкчү технология тармагы; бул изилдөөнүн сыналган негизги ыкмасы эмес.

Баяндоочу серептин методологиялык чектөөлөрү

Изилдөө ачык түрдө narrative review катары берилген. Авторлор учурдагы көрсөтмөлөрдү, жөнгө салуучу документтерди жана тандалган аналитикалык/клиникалык изилдөөлөрдү баалашкан.

Булакта системалуу адабият издөөсүнө мүнөздүү издөө маалымат базалары, толук издөө саптары, башталуу/аяктоо даталары, PRISMA тандоо агымы, изилдөөлөрдү четтетүү таблицасы, risk-of-bias куралы же мета-анализ ыкмасы берилген эмес. Ошондуктан изилдөө кеңири клиникалык жана молекулалык патология синтезин берет, бирок системалуу сереп/мета-анализ катары чечмеленбеши керек.

Мындан тышкары, биомаркер жана дары жөнгө салуулары тез өзгөрүшү мүмкүн болгондуктан булак өзү учурдагы assay жана дары этикеткаларын тиешелүү жөнгө салуучу реестр аркылуу текшерүүнү сунуштайт. Ошондуктан макаладагы жөнгө салуучу статустар изилдөө даярдалган 2026 контекстине тиешелүү.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Predictive immunohistochemistry in non-small cell lung cancer – Biomarkers, companion diagnostics, and molecular testing: A narrative review

Авторлор: Semir Vranić; Inga Rose; Nataliya Kuzmova; Zoran Gatalica.

Жооптуу автор: Semir Vranić.

Аффилиация 1: College of Medicine, QU Health, Qatar University, Doha, Qatar.

Аффилиация 2: Reference Medicine, Phoenix, Arizona, USA.

Тең салым: Булакта тең биринчи/тең салым кошкон автор жөнүндө билдирүү көрүнбөйт.

Журнал: Biomolecules and Biomedicine.

Жарыялоочу уюм: Biomolecules and Biomedicine журналы Association of Basic Medical Sciences тарабынан жарыяланган ачык жеткиликтүү биомедициналык журнал.

DOI: 10.17305/bb.2026.14794

Булак түрү: Review; баяндоочу сереп (narrative review).

Рецензиялоо абалы: Рецензияланган журналдык басылма. Журналдын расмий саясатында эки тараптуу жашыруун тышкы рецензия колдонулат.

Жөнөтүлгөн дата: 25 июль 2026.

Кабыл алынган дата: 28 июль 2026.

Онлайн жарыяланган дата: 29 июль 2026.

Том / саны: Жүктөлгөн PDFде том жана сан маалыматы берилген эмес. Библиографиялык жазуу макаланы онлайн эрте жарыялоо / ahead-of-print катары көрсөтөт; тастыкталбаган том же сан кошулган эмес.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Негизги сереп камтуусу: PD-L1, ALK, ROS1, c-Met, BRAF V600E, pan-TRK/NTRK, HER2/ERBB2 жана EGFR үчүн предиктивдүү IHC; companion diagnostic assayлер; скор системалары; аналитикалык көрсөткүчтөр; молекулалык тастыктоо жана NGS интеграциясы.

Сереп ыкмасы: Авторлор акыркы көрсөтмөлөрдү, жөнгө салуучу документтерди жана тандалган аналитикалык жана клиникалык изилдөөлөрдү карап чыгышкан. Системалуу серепке мүнөздүү деталдуу издөө протоколу же мета-анализ билдирилген эмес.

Эксперименттик үлгү: Жаңы проспективдүү же ретроспективдүү бейтап когорту түзүлгөн эмес. Макаладагы гистопатологиялык сүрөттөр анонимдештирилген консультациялык учурлардан алынган мисалдар жана серептеги түшүнүктөрдү көрсөтүү үчүн колдонулган.

Этика: Булак формалдуу институционалдык этика кеңешинин (IRB) макулдугу талап кылынбаганын; колдонулган гистопатологиялык жана IHC сүрөттөрү Dr. Gatalica жана Dr. Vranić караган консультациялык учурлардан алынганын жана толугу менен анонимдештирилгенин билдирет.

Каржылоо: Авторлор бул изилдөө үчүн атайын каржылоо алышпаганын билдиришкен.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Inga Rose, Nataliya Kuzmova жана Zoran Gatalica Reference Medicine кызматкерлери. Булак серептин алкагында эч кандай коммерциялык продукт же менчик/proprietary assay бааланбаганын жана Reference Medicine авторлордун илимий салымдарынан тышкары роль ойнобогонун билдирет. Semir Vranić журналдын башкы редакторлорунун бири; бирок макаланын рецензент тандоосуна, редакциялык чечимдерине же акыркы кабыл алуу процессине катышпаганы билдирилген.

Жасалма интеллектти колдонуу билдирүүсү: Авторлор макаланы даярдоодо ChatGPT-Pro 5.5 моделин маалымат анализи, текшерүү жана proofreading үчүн колдонушканын; андан кийин мазмунду жана шилтемелерди текшерип оңдошконун жана жарыяланган мазмун үчүн толук жоопкерчиликти өзүнө алышканын билдиришкен.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Булакта өзүнчө Data Availability бөлүмү көрүнбөйт. Изилдөө жаңы эксперименттик маалымат топтомун түзгөн иш эмес, баяндоочу сереп.

Автордук салымдар / CRediT: Жүктөлгөн PDFде өзүнчө CRediT же деталдуу автордук салымдар бөлүмү көрүнбөйт.

Негизги чечмелөө чеги: Бул сереп жеке бейтап кайсы дарылоону алышы керек экенин аныктаган өз алдынча клиникалык чечим куралы эмес. Assay, дарылоо көрсөтмөсү жана жөнгө салуучу статус контекстке мүнөздүү. Айрыкча геномдук өзгөрүүлөрдү баалоодо IHC кеңири DNA/RNA негизиндеги молекулалык профилдин ордун автоматтык түрдө баса албайт.