Гузариши дугона (twin transition), чаҳорчӯбаест, ки дар он гузариши рақамӣ ва гузариши энергияи сабз на ҳамчун ду раванди мустақил аз ҳам, балки ҳамчун низоми ба ҳам пайвастаи гузариш баррасӣ мешаванд, ки метавонанд ҳамзамон ба сохтори иқтисодӣ, ҳосилнокӣ ва бозори меҳнат таъсир расонанд. Ин таҳқиқот робитаи гузариши рақамӣ ва сабзро бо ғайрирасмияти меҳнат ва ҳосилнокии меҳнат дар 17 иқтисоди Осиё ва Уқёнуси Ором дар давраи 2005–2022 бо истифода аз маълумоти солонаи панелӣ, индексҳои таркибӣ, ки тавассути таҳлили компонентҳои асосӣ сохта шудаанд, моделҳои динамикии панелӣ бо таъсирҳои собити дуҷониба, таҳлили остонавии навъи Hansen ва моделҳои гетерогении гурӯҳҳои даромад меомӯзад. Дар намунаи пурра робитаи миёнаи аз ҷиҳати оморӣ муҳим, ки гузариши рақамӣ ғайрирасмиятро коҳиш медиҳад, ёфт нашудааст; таъсири мутақобилаи рақамӣ–сабз низ барои ғайрирасмият муҳим нест. Баръакс, ҳамин таъсири мутақобила бо сатҳи ҳосилнокии меҳнат робитаи мусбат ва муҳим нишон медиҳад. Барои сатҳи истифодаи интернет остонаи тақрибан %47,5 муайян мешавад ва аломати робитаи рақамисозӣ–ғайрирасмият дар ду тарафи ин остона тағйир меёбад.

Натиҷаи аз ҳама ҷолиб, вале ниёзманд ба тафсири бештар эҳтиёткоронаи таҳқиқот гетерогении байни гурӯҳҳои даромад мебошад. Дар модели алоҳидаи зергурӯҳӣ, дар иқтисодҳои дорои даромади поёнӣ-миёна коэффисиенти таъсири мутақобилаи гузариши рақамӣ ва сабз −8,685 ва p-арзиши wild cluster bootstrap 0,011 аст; ин нишон медиҳад, ки пешрафти ҳамзамони гузариши рақамӣ ва сабз метавонад бо ғайрирасмияти камтар алоқаманд бошад. Аммо баъдан pooled model, ки ҳамаи гурӯҳҳои даромадро дар як муодила муқоиса мекунад, аломати таъсири мутақобилаи пешбинишударо барои гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна ба +6,660 табдил дода, натиҷаро аз ҷиҳати оморӣ номуайян месозад. Аз ин рӯ, таҳқиқот “синергияи гузариши дугона”-и устувор ва сабабиро дар кишварҳои даромади поёнӣ-миёна исбот намекунад; он нишон медиҳад, ки гетерогении эҳтимолии вобаста ба сатҳи даромад ба интихоби модел ҳассос аст.

Мусбат ба назар расидани робитаи индекси гузариши сабз бо ғайрирасмият низ набояд чунин тафсир шавад, ки энергияи муосири барқароршаванда ғайрирасмиятро зиёд мекунад. Нишондиҳандаи байналмилалии энергияи барқароршаванда, ки истифода шудааст, манбаъҳои муосир, аз қабили офтоб, шамол ва нерӯи обӣ, ва биомассаи анъанавӣ, аз қабили ҳезум, ангишти ҳезум ва пасмондаҳои кишоварзиро дар як тағйирёбанда муттаҳид мекунад. Азбаски истифодаи биомассаи анъанавӣ бо даромади паст, деҳотӣ будан ва ғайрирасмияти баланд ҳамзамон ҳаракат мекунад, ин сохтори андозагирӣ метавонад ба аломати индекси сабз ба таври назаррас таъсир расонад.

Масъалаи асосии таҳқиқот

Рақамисозӣ ва гузариш ба энергияи камкарбон имрӯз дар аксари чаҳорчӯбаҳои сиёсӣ ҳамчун ду тағйироти сохторӣ баррасӣ мешаванд, ки ҳамзамон пеш мераванд. Инфрасохтори рақамӣ метавонад низомҳои пардохт, сабтҳои электронӣ, идоракунии андоз ва таъминоти иҷтимоӣ, тиҷорати электронӣ ва шаклҳои нави истеҳсолро дастгирӣ кунад. Сармоягузорӣ ба энергияи сабз бошад, метавонад бахшҳои нав, малакаҳои нав ва муносибатҳои нави меҳнатиро ба вуҷуд орад. Равиши “гузариши дугона” пешниҳод мекунад, ки ин ду раванд метавонанд таъсири якдигарро тақвият диҳанд.

Аммо маълум нест, ки ин фарзия дар робита ба ғайрирасмияти меҳнат воқеан дуруст аст ё не. Рақамисозӣ аз як тараф метавонад ба расмият даровардани корхонаҳоро осон кунад, вале аз тарафи дигар метавонад дар иқтисоди платформа ва gig шаклҳои нави кори бе кафолатро ба вуҷуд орад. Гузариши сабз метавонад ҷойҳои нави кори расмӣ эҷод кунад, аммо дар бахшҳои вобаста ба сӯзишвории истихроҷӣ хароҷоти мутобиқшавиро низ ба вуҷуд оварад. Илова бар ин, таъсири ҳамин равандҳо дар иқтисодҳои даромади баланд ва даромади поёнӣ-миёна ҳатман яксон нест.

Аз ин рӯ, таҳқиқот ба се саволи асосӣ тамаркуз мекунад: гузариши рақамӣ ва сабз бо ғайрирасмият ва ҳосилнокии меҳнат чӣ гуна алоқаманд аст; оё остонае ҳаст, ки таъсири иқтидори рақамӣ дар он тағйир меёбад; оё таъсири муштараки гузариши рақамӣ ва сабз вобаста ба гурӯҳи даромад тағйир меёбад?

Чаҳорчӯбаи назариявӣ: чаро гузариши рақамӣ ва сабзро метавон якҷоя баррасӣ кард?

Механизми асосӣ дар назарияи гузариши дугона пурракунандагӣ мебошад. Инфрасохтори рақамӣ метавонад кори низомҳое чун шабакаҳои зеҳнӣ, идоракунии энергия, мониторинги муҳити зист, пардохти электронӣ, сабти электронӣ ва истеҳсоли ба маълумот асосёфтаро осон кунад. Рушди бахшҳои сабз бошад, метавонад талаботро ба малакаҳои рақамӣ, инфрасохтори андозагирӣ ва идоракунии маълумот зиёд кунад. Ин робитаи мутақобила метавонад таъсири мутақобилаеро ба вуҷуд орад, ки аз танҳо ҷамъбасти ду гузариш фарқ мекунад.

Механизми пешбинишуда дар бозори меҳнат чунин аст: инфрасохтори маъмурӣ ва молиявии рақамии рушдёфта метавонад пайвастани кормандон ва корхонаҳоро ба низомҳои расмӣ осон кунад, дар ҳоле ки пайдо шудани ҷойҳои нави корӣ дар бахшҳои сабз метавонад каналҳои шуғли расмиро васеъ созад. Аммо дар сурати набудани иқтидори кофии рақамӣ ин механизм метавонад кор накунад. Аз ин рӯ, таҳқиқот эҳтимоли остонаи ғайрихаттиро низ алоҳида месанҷад.

Панҷ фарзияи таҳқиқот

Намуна: 17 иқтисоди Осиё ва Уқёнуси Ором

Таҳқиқот панели солонаи номутавозинро барои давраи 2005–2022 истифода мебарад. Намунаи ҳадди аксари назариявӣ 17 кишвар × 18 сол = 306 мушоҳидаи кишвар-сол мебошад. Барои дохил шудани кишвар ба намуна талаб шудааст, ки дар қатори асосии меҳнатии марбут ба ғайрирасмият ҳадди ақал 10 соли мушоҳидаи қобили истифода мавҷуд бошад ва байни мушоҳидаҳо танаффуси зиёда аз се сол набошад. Дарозии маълумоти қобили истифода барои ҳар кишвар аз 10–18 сол буда, ба ҳисоби миёна тақрибан 16 сол аст.

Азбаски дар гурӯҳи даромади паст танҳо Камбоҷа мавҷуд аст, ин гурӯҳ ба регрессияи зернамунаи гурӯҳи даромад дохил карда нашудааст; бо як кишвар вариатсияи буриши дохили гурӯҳро ба вуҷуд овардан мумкин нест. Камбоҷа дар моделҳои намунаи пурра нигоҳ дошта шудааст.

Ғайрирасмият чӣ гуна чен карда мешавад?

Тағйирёбандаи асосии вобастаи таҳқиқот INF_PROXYмебошад. Ин тағйирёбанда ҳиссаи якҷояи худмашғулон ва коргарони бемузди оилавиро дар шуғли умумӣ нишон медиҳад. Манбаъ барои бартараф кардани камбуди кишвар-сол дар қатори васеътари шуғли ғайрирасмии моделбунёди ILO аз ин нишондиҳанда истифода кардааст. Фарогирии намунавии INF_PROXY %93,5 аст, дар ҳоле ки фарогирии қатори муқоисашавандаи ғайрирасмияти моделбунёди ILO дар ҳамон маҷмӯи кишварҳо тақрибан %17 мебошад.

Аммо INF_PROXY “тамоми шуғли ғайрирасмӣ” нест. Он метавонад кормандони муздгирандаи корхонаҳои хурди ғайрирасмиро берун гузорад; илова бар ин, махсусан дар иқтисодҳои даромади баланд, баъзе мутахассисони баландихтисоси худмашғул метавонанд дар асл фаъолияти иқтисодии расмӣ анҷом диҳанд. Аз ин рӯ, дар ин мақола мафҳуми “ғайрирасмият” бояд дар доираи маҳдудиятҳои ҳамин proxy-и махсуси истифодашуда фаҳмида шавад.

Тағйирёбандаи дуюми вобаста LAP_level, сатҳи истеҳсол ба ҳар корманд аст, ки аз ҷониби ILO моделсозӣ шуда, бо ҳазор доллари доимии PPP чен карда мешавад. Ин тағйирёбанда суръати солонаи афзоиши ҳосилнокӣ нест, балки сатҳи истеҳсол ба ҳар корманд мебошад.

Индексҳои гузариши рақамӣ ва сабз чӣ гуна сохта мешаванд?

Гузариши рақамӣ бо се тағйирёбандаи World Development Indicators ифода мешавад: фоизи афроде, ки интернет истифода мебаранд, дар аҳолӣ; обунаҳои собити фарохмаҷро ба ҳар 100 нафар; ва фоизи содироти молҳои ICT дар содироти умумии мол.

Гузариши сабз аз ду тағйирёбанда сохта мешавад: ҳиссаи энергияи барқароршаванда дар истеъмоли умумии ниҳоии энергия ва шакли бо аломати баръакс гирифташудаи партови CO₂ ба ҳар сари аҳолӣ. Ҳадафи баръакс кардани аломати нишондиҳандаи CO₂ он аст, ки арзиши баландтари индекс ба профили “сабзтар” мувофиқат кунад.

Муҳаққиқон ба маҷмӯи нишондиҳандаҳои рақамӣ ва сабз алоҳида Таҳлили Компонентҳои Асосӣ (Principal Component Analysis, PCA) татбиқ мекунанд. Компоненти асосии якуми индекси рақамӣ %68,7-и вариатсияи умумиро шарҳ медиҳад. Борҳо барои истифодаи интернет 0,655, барои фарохмаҷро 0,645 ва барои содироти ICT 0,394 мебошанд. Компоненти якуми индекси сабз %82,5-и вариатсияро шарҳ медиҳад; ҳиссаи энергияи барқароршаванда ва нишондиҳандаи баръаксшудаи CO₂ ҳар кадом бори 0,707 мегиранд.

Ҳар ду индекси `DIGI_std` ва `GREEN_std` тавре стандартӣ шудаанд, ки миёнаашон сифр ва инҳирофи стандартӣ як бошад. Ҳади ҳосили `DIGI_std × GREEN_std` таъсири мутақобилаи гузариши дугонаро, ки дар H3 пешбинӣ шудааст, ифода мекунад.

Маҳдудияти илмии индекси сабз махсусан муҳим аст. Ҳиссаи энергияи барқароршаванда таркиби таъминоти энергияро ва CO₂-и баръаксшуда шиддатнокии партовҳои тамоми иқтисодро инъикос мекунад; ин ду нишондиҳанда ченакҳои комили як сохтори ниҳонии ягона нестанд. Манбаъ индекси GREEN-ро на ҳамчун модели тасдиқшудаи тағйирёбандаи латентӣ, балки ҳамчун индекси ҷамъбастӣ барои ҳисоботдиҳӣ таъриф мекунад.

Чаро индекси гузариши сабз бо ғайрирасмияти баландтар алоқаманд ба назар мерасад?

Қавитарин шарҳи таҳқиқоти манбаъ ин аст, ки нишондиҳандаи байналмилалии “истеъмоли энергияи барқароршаванда” дар баробари энергияи муосири офтобӣ, шамолӣ ва гидроэлектрикӣ сӯзондани анъанавии ҳезум, ангишти ҳезум ва пасмондаҳои кишоварзиро низ дар бар мегирад. Азбаски иқтисодҳои деҳотии даромади паст ҳам дар истифодаи биомассаи анъанавӣ ва ҳам дар меҳнати ғайрирасмӣ арзишҳои баландтар доранд, нишондиҳандаи хоми энергияи барқароршаванда таъсири воқеии меҳнатии паҳншавии энергияи сабзи муосирро ҷудо намекунад; аз ин рӯ, коэффисиенти мусбати GREEN–ғайрирасмиятро набояд ҳамчун далели он тафсир кард, ки энергияи муосири барқароршаванда ғайрирасмиятро зиёд мекунад.

Ин мушкили андозагирӣ дар шаклҳои манбаъ низ равшан дида мешавад. Дар Шакли 2-и саҳифаи 13-и таҳқиқот ҳиссаи миёнаи хоми энергияи барқароршаванда дар гурӯҳи даромади баланд тақрибан %7,7 аст, дар ҳоле ки дар гурӯҳи даромади паст %63,9 мебошад. Дар панели дуюми ҳамон шакл байни ҳиссаи энергияи барқароршаванда ва INF_PROXY робитаи мусбати тақрибан r = 0,80 дида мешавад. Муҳаққиқон ин намунаи мушоҳидашударо асосан бо омехташавии биомассаи анъанавӣ шарҳ медиҳанд, аммо ҳамзамон ошкоро қайд мекунанд, ки аз сабаби набудани маълумоти пурраи панелӣ, ки биомассаро аз энергияи муосири барқароршаванда алоҳида чен мекунад, механизм мустақиман ба таври эконометрикӣ ҷудо карда нашудааст.

Тағйирёбандаҳои назоратӣ

Дар моделҳои асосӣ логарифми натуралии ММД-и воқеӣ ба ҳар сари аҳолӣ (`LGDP`), кушодагии тиҷорат (`OPEN`), воридоти софи сармоягузории мустақими хориҷӣ (`FDI`), сатҳи шаҳрнишинӣ (`URB`) ва хароҷоти давлатии маориф (`EDU`) назорат карда мешаванд. Dummy-и COVID-19 барои давраи 2020–2021 низ ба спецификатсияҳои асосӣ дохил шудааст; аммо дар pooled модели гурӯҳи даромад, ки таъсирҳои собити солро дорад, тағйирёбандаи COVID аз ҷониби таъсирҳои сол ҷаббида мешавад ва алоҳида баҳогузорӣ намешавад.

Модели динамикии панелӣ

Модели асосии эконометрикӣ таъсирҳои собити кишвар ва сол ва як давраи таъхири тағйирёбандаи вобастаро якҷоя истифода мебарад:

\[ INF_{it} = \alpha + \rho INF_{i,t-1} + \beta_1 DIGI\_std_{it} + \beta_2 GREEN\_std_{it} + \beta_3(DIGI\_std\times GREEN\_std)_{it} + \gamma X_{it} + \mu_i + \lambda_t + \varepsilon_{it} \]

Дар ин ҷо \(INF_{it}\) proxy-и ғайрирасмияти кишвари i дар соли t; \(\rho\) идомаи ғайрирасмият аз соли гузашта; \(\beta_1\) коэффисиенти марбут ба индекси рақамӣ; \(\beta_2\) коэффисиенти марбут ба индекси сабз; ва \(\beta_3\) коэффисиенти марбут ба таъсири мутақобилаи рақамӣ-сабзро нишон медиҳад. \(X_{it}\) вектори тағйирёбандаҳои назоратӣ мебошад. \(\mu_i\) хусусиятҳои хоси кишварро, ки дар вақт тағйир намеёбанд, \(\lambda_t\) шокҳои умумии солонаро, ки ба ҳамаи кишварҳо таъсир мекунанд, ва \(\varepsilon_{it}\) ҳади хатои аз ҷониби модел шарҳнадодашударо ифода мекунад.

Хатоҳои стандартӣ дар сатҳи кишвар кластербандӣ шудаанд. Ҳадаф ба назар гирифтани сохторест, ки метавонад аз гетероскедастикӣ ва коррелятсияи силсилавӣ дар мушоҳидаҳои як кишвар бо гузашти вақт ба вуҷуд ояд.

Модел барои 17 кишвар ва панели то 18 сола арзёбандаи таъсирҳои собити two-way within-ро истифода мебарад. Муҳаққиқон ба мушкили он ишора мекунанд, ки system GMM дар буриши хурд метавонад шумораи зиёди тағйирёбандаҳои инструменталӣ тавлид кунад, бинобар ин онро ҳамчун модели асосӣ интихоб накардаанд.

Чаро ғарази Nickell ва эндогенӣ муҳиманд?

Дар арзёбиҳои панелӣ бо таъсирҳои собит, ки тағйирёбандаи вобастаи таъхирдоштаро дар бар мегиранд, вақте андозаи вақт маҳдуд аст, ғарази Nickell метавонад ба вуҷуд ояд. Дар таҳқиқот андозаи миёнаи вақт барои ҳар кишвар тақрибан 16 сол аст; аз ин рӯ, қабул мешавад, ки ғаразро нодида гирифтан мумкин нест. Самти интизоршаванда кашидани коэффисиенти тағйирёбандаи вобастаи таъхирдошта ба сӯи сифр мебошад.

Илова бар ин, `DIGI_std`, `GREEN_std` ва `LGDP` дар шароити таъсирҳои собити кишвар ва сол шартан экзогенӣ фарз мешаванд. Аммо сохтори иқтисоди ғайрирасмӣ метавонад ба рақамисозӣ ё сармоягузорӣ ба инфрасохтори сабз низ таъсир расонад; сиёсати сеюм ё шоки сохторӣ метавонад ҳам тағйирёбандаҳои тавзеҳӣ ва ҳам ғайрирасмиятро якҷоя тағйир диҳад. Аз ин рӯ, коэффисиентҳо бояд на ҳамчун таъсири сабабӣ, балки ҳамчун робитаи шартӣ тафсир шаванд.

Манбаъ пешниҳод мекунад, ки дар оянда bias-corrected арзёбандаҳои панелии динамикӣ, collapsed-instrument Arellano–Bond/Blundell–Bond GMM ва моделҳои динамикии панелии остонавӣ бо эндогенӣ санҷида шаванд; аммо қайд мекунад, ки аз сабаби N-и хурди мавҷуда эътимоднокии ин усулҳо низ метавонад маҳдуд бошад.

Таҳлили остона чӣ гуна анҷом дода мешавад?

Барои санҷидани H4 нуфузи интернет (`INT`) ҳамчун тағйирёбандаи остонавӣ истифода шудааст. Остонаҳои номзад дар grid-и буридашуда байни процентилҳои %15 ва %85-и тақсимоти нуфузи интернет ҷустуҷӯ шудаанд. Дар ҳар остонаи номзад модели дорои таъсирҳои собити кишвар ва сол баҳогузорӣ шуда, арзише интихоб шудааст, ки маҷмӯи квадратҳои бақияҳоро ба ҳадди ақал мерасонад.

Маҷмӯи квадратҳои бақияи модели остонавӣ бо модели хаттӣ муқоиса шудааст. Дар ин ҷо маҳдудияти муҳими методологӣ вуҷуд дорад: манбаъ маҷмӯи расмии эътимоди остонаро, ки ба усули likelihood-ratio-и Hansen асос ёфтааст, ҳисоб накардааст. Илова бар ин, ин спецификатсияи остонавӣ сохтори статикии навъи Hansen аст, ки тағйирёбандаи вобастаи таъхирдоштаи модели асосии динамикиро дар бар намегирад.

Остонаи %47,5 нуфузи интернет чӣ маъно дорад?

Арзиши %47,5 баҳое мебошад, ки дар grid-и ҷустуҷӯшудаи нуфузи интернет маҷмӯи квадратҳои бақияи модели остонавиро ба ҳадди ақал мерасонад: дар поёни ин арзиш коэффисиенти `DIGI_std` +3,039 ва дар боло −1,633 аст ва ба ин тартиб аломати робита тағйир меёбад. Аммо ҳеҷ яке аз ду коэффисиенти режим дар сатҳи анъанавии %5 алоҳида муҳим нест ва барои остона фосилаи расмии эътимод ҳисоб нашудааст; бинобар ин, %47,5 “ҳадди сиёсӣ”-и дақиқ ё универсалӣ нест, балки баҳодиҳии тавзеҳии нуқтаи шикастест, ки нишон медиҳад бо зиёд шудани иқтидори рақамӣ робита метавонад ғайрихаттӣ бошад.

Дар шароити шумораи ками кластерҳои кишварӣ хулосабарории оморӣ чӣ гуна ҳифз мешавад?

Азбаски дар моделҳои гурӯҳи даромад танҳо 4–6 кишвар мавҷуд аст, хатоҳои стандартии классикии cluster-robust метавонанд аҳамиятнокии аз ҳад хушбинонаро ба вуҷуд оранд. Аз ин рӯ, барои коэффисиенти `DIGI × GREEN` ба таври иловагӣ wild cluster bootstrap-t татбиқ шудааст. Зери null гипотезаи таъсири мутақобилаи сифр бо истифода аз вазнҳои Rademacher дар сатҳи кластерҳои кишварӣ 999 такрори bootstrap тавлид шудааст. Манбаъ дар тафсир аз байни p-арзишҳои анъанавӣ ва bootstrap арзиши эҳтиёткоронатарро асос мегирад.

Ташхисҳои multicollinearity

Дар намунаҳои хурди гурӯҳҳои даромад робитаҳои қавии хаттӣ байни регрессорҳо метавонанд коэффисиентҳоро ноустувор созанд. Аз ин рӯ, таҳқиқот ташхисҳои Variance Inflation Factor (VIF)-ро гузориш кардааст.

Ин ҷадвал нишон медиҳад, ки multicollinearity-и ҷиддӣ махсусан дар зергурӯҳҳои даромади баланд ва болоӣ-миёна мутамарказ шудааст. Дар модели даромади поёнӣ-миёна максимуми VIF пасттар аст; аммо 12,6 ҳанӯз ҳам ночиз нест. Аз ин рӯ, коэффисиентҳои гурӯҳҳои даромад набояд ҳамчун параметрҳои дақиқи сохторӣ тафсир шаванд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Омори тавсифӣ

Миёнаи INF_PROXY дар намуна %35,3 аст, аммо аз %5,9 то %74,8 паҳнои хеле васеи тақсимотро нишон медиҳад. Шакли 1 дар саҳифаи 12-и манбаъ нишон медиҳад, ки бо вуҷуди коҳиш дар тӯли вақт дар ҳамаи гурӯҳҳои даромад, фарқи сохтории тақрибан 45–50 банди фоизӣ байни кишварҳои даромади баланд ва гурӯҳҳои даромади паст/поёнӣ-миёна то ҳадди зиёд боқӣ мондааст.

Коррелятсияҳои сода чӣ нишон медиҳанд?

Коррелятсияҳои сода байни ду тағйирёбанда тағйирёбандаҳои назоратӣ ё таъсирҳои собити кишвар/солро ба ҳисоб намегиранд, аммо градиенти қавии рушдро дар сохтори маълумот нишон медиҳанд. Коррелятсияи Pearson байни `DIGI_std` ва INF_PROXY −0,780; байни `GREEN_std` ва INF_PROXY +0,803; ва байни `LGDP` ва INF_PROXY −0,854 аст.

Аз ҷумла, коррелятсия байни `DIGI_std` ва `GREEN_std` −0,815, байни `GREEN_std` ва `LGDP` −0,848 ва байни шаҳрнишинӣ ва `GREEN_std` −0,873 аст. Ин намуна ҳушдори андозагириро дастгирӣ мекунад, ки индекси GREEN то ҳадди зиёд ҳамроҳ бо сатҳи даромад ва истифодаи биомассаи анъанавӣ тағйир меёбад; он худ аз худ сабабиятро нишон намедиҳад.

Натиҷаҳои ғайрирасмият дар намунаи пурра

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Дар муодилаҳои ғайрирасмият коэффисиенти тағйирёбандаи вобастаи таъхирдошта тақрибан 0,48 буда, дар сатҳи %1 муҳим аст. Ин ба он ишора мекунад, ки INF_PROXY дар тӯли вақт идомадории назаррас дорад.

Бар хилофи қисми ғайрирасмияти H1, `DIGI_std` дар ҳеҷ яке аз чаҳор спецификатсияи ғайрирасмият аз ҷиҳати оморӣ муҳим нест. Баҳодиҳиҳо тақрибан аз +0,36 то +0,75 мебошанд. Аз ин рӯ, вақте таъсирҳои собити кишвар ва сол ва ғайрирасмияти гузашта ба ҳисоб гирифта мешаванд, дар намунаи пурра нишон дода намешавад, ки гузариши рақамӣ ба ҳисоби миёна ғайрирасмиятро коҳиш медиҳад.

`GREEN_std` бошад, дар се спецификатсияи асосӣ мусбат ва муҳим аст. Манбаъ ин натиҷаро на ҳамчун таъсири манфии паҳншавии энергияи муосири барқароршаванда, балки ҳамчун инъикоси муҳими мушкили андозагирии биомассаи анъанавӣ дар индекси GREEN тафсир мекунад.

Таъсири мутақобилаи `DIGI × GREEN` дар намунаи пурра барои ғайрирасмият 0,591 ва 0,230 аст; ҳар ду коэффисиент муҳим нестанд. Бинобар ин, барои H3 дар pooled намуна синергияи миёнаи расмисозӣ нишон дода нашудааст.

Натиҷа барои ҳосилнокии меҳнат дигар аст

Дар Модели 5 тағйирёбандаи вобаста сатҳи истеҳсол ба ҳар корманд аст. Дар ин ҷо коэффисиенти `DIGI × GREEN` 1,685 ва p<0,01аст. `DIGI_std` танҳо низ бо коэффисиенти +0,985 ва p=0,090 робитаи мусбати марзӣ нишон медиҳад.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки гузариши рақамӣ ва сабз метавонанд аз ҷиҳати ҳосилнокӣ якдигарро пурра кунанд; аммо гуфтан мумкин нест, ки ҳамин гузариши муштарак кормандони ғайрирасмиро ба таври худкор ба шуғли расмӣ мегузаронад. Ҳосилнокӣ ва расмисозӣ натиҷаҳои гуногуни иқтисодӣ мебошанд ва ҳатман бо як суръат ҳаракат намекунанд.

Остонаи 47,5% нуфузи интернет

Аз мусбат ба манфӣ гузаштани коэффисиенти рақамӣ гетерогениеро нишон медиҳад, ки метавонад шарҳ диҳад, чаро дар намунаи пурра робитаи миёнаи рақамисозӣ тақрибан ба сифр наздик ба назар мерасад. Аммо коэффисиентҳои режим алоҳида дақиқ нестанд; аз ин рӯ, тафсири “вақте сатҳи интернет аз %47,5 мегузарад, рақамисозӣ ҳатман ғайрирасмиятро коҳиш медиҳад” аз ҷониби манбаъ дастгирӣ намешавад.

Шакли 4 дар саҳифаи 16-и манбаъ режимҳои норанҷии интернети паст ва кабуди интернети баландро бо нуқтаҳои алоҳида ва хатҳои fitted нишон медиҳад. График тағйири аломатро ба таври визуалӣ равшан нишон медиҳад; аммо азбаски абри нуқтаҳо мушоҳидаҳои кишвар-солро дар бар мегирад, нишебии хат таъсири сабабии дахолат нест.

Моделҳои алоҳида аз рӯйи гурӯҳи даромад

Модели алоҳидаи зергурӯҳӣ қавитарин таъсири мутақобилаи манфиро дар гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна нишон медиҳад. Ба ин гурӯҳ Ветнам, Индонезия, Филиппин, Шри-Ланка, Покистон ва Бутан дохил мешаванд. Коэффисиенти `DIGI_std` +10,127, `GREEN_std` +19,456 ва таъсири мутақобилаи онҳо −8,685 аст. Аз ҷиҳати математикӣ, таъсири мутақобилаи манфӣ маънои онро дорад, ки бо боло рафтани ҳар ду индекс ҷамъбасти таъсирҳои асосии мусбати мустақил заиф мешавад ва дар баъзе сатҳҳои муштарак метавонад ба робитаи маржиналии манфӣ табдил ёбад.

Аммо дар ин ҷо як ҷузъиёти методологӣ муҳим аст: дар моделҳои зергуруҳии даромад аз сабаби хурд шудани намуна таъсирҳои собити сол истифода нашудаанд; моделҳо entity fixed effects-ро дар бар мегиранд. Pooled модели баъдӣ ҳам таъсирҳои собити кишвар ва ҳам солро якҷоя истифода мебарад. Аз ин рӯ, ин ду натиҷа танҳо қисмҳои гуногуни маълумоти як спецификатсияи комилан яксон нестанд.

Оё синергияи рақамӣ–сабз дар гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна натиҷаи исботшуда аст?

Не. Регрессияи алоҳидаи зергурӯҳӣ коэффисиенти манфии `DIGI × GREEN`-ро медиҳад, ки қавӣ аст ва баъд аз ислоҳи bootstrap низ муҳим мемонад; аммо pooled model, ки ҳамаи гурӯҳҳои даромадро дар як муодила бо таъсирҳои собити кишвар ва сол муқоиса мекунад, аломати коэффисиенти пешбинишударо барои гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна аз −8,685 ба +6,660 тағйир дода, натиҷаро аз ҷиҳати оморӣ номуайян месозад. Аз ин рӯ, тафсири аз ҳама бехатари таҳқиқоти манбаъ ин аст, ки гетерогении вобаста ба сатҳи даромад имконпазир ва сазовори таҳқиқ аст, аммо синергияи устувори даромади поёнӣ-миёна ё механизми сабабӣ ҳанӯз исбот нашудааст.

Чаро pooled модели таъсири мутақобилаи гурӯҳҳои даромад муҳим аст?

Дар pooled model иқтисодҳои даромади баланд гурӯҳи истинод мебошанд. Коэффисиенти асосии `DIGI × GREEN` −3,231 ва p=0,619 аст. Дифференсиали сегона барои даромади болоӣ-миёна −3,154 ва p=0,626; барои даромади поёнӣ-миёна +9,891 ва p=0,210 аст.

Вақте ин коэффисиентҳо аз рӯйи гурӯҳҳо якҷоя карда мешаванд:

Муқоисаи мустақими Wald байни дифференсиалҳои даромади поёнӣ-миёна ва болоӣ-миёна χ²=5,374 ва p=0,020 аст, дар ҳоле ки санҷиши муштараки ду ҳади таъсири мутақобилаи гурӯҳӣ χ²=5,388 ва p=0,068 мебошад. Дифференсиалҳои ҷудогонаи гурӯҳӣ муҳим нестанд. Манбаъ қайд мекунад, ки бо N=186 кишвар-сол ва 16 кластери кишварӣ ин модел бисёрпараметрӣ аст ва хатоҳои стандартии калон ноустувории спецификатсияро инъикос мекунанд.

Таниши муҳими тафсирӣ дар бахши натиҷаҳои манбаъ

Қисми аввали бахши натиҷаҳои манбаъ натиҷаи модели алоҳидаи гурӯҳи даромади поёнӣ-миёнаро ҳамчун саҳми марказии таҳқиқот бо қувват таъкид мекунад. Аммо abstract-и ҳамон мақола, Бахши 5.4, таҳлили pooled model ва бахши маҳдудиятҳо ин натиҷаро ошкоро “specification-sensitive” меноманд ва мегӯянд, ки онро набояд далели синергияи сабабии устувор ҳисобид. Аз нуқтаи назари Verianla, хониши аз ҷиҳати илмӣ бехатар чаҳорчӯбаи дуюм ва эҳтиёткоронатар аст; баҳодиҳии қавии зергурӯҳӣ бояд гузориш шавад, аммо тағйири аломат дар pooled model дар ҳеҷ сурат пинҳон карда нашавад.

Фарзияҳо то кадом андоза дастгирӣ шуданд?

Таҳқиқот аз нигоҳи сиёсӣ чӣ пешниҳод мекунад?

Манбаъ натиҷаҳои сиёсиро на ҳамчун дастурҳои қатъӣ, балки ҳамчун пешниҳодҳои рӯзномаи таҳқиқшаванда пешниҳод мекунад. Он таъкид мекунад, ки стратегияҳои рақамӣ ва сабз бояд ҳамоҳанг баррасӣ шаванд, аммо набояд фарз кард, ки дар ҳар гурӯҳи даромад таъсири яксон ба вуҷуд меояд.

Воситаҳои эҳтимолие, ки манбаъ барои иқтисодҳои даромади поёнӣ-миёна баррасӣ мекунад, аз дахолатҳои якҷоя тарҳрезишуда иборатанд: пайвастани ҳавасмандгардонии саноати сабз ба низомҳои расмии пардохти рақамӣ ва сабти электронӣ; тавсеаи инфрасохтори ҳувияти рақамӣ ва пардохти мобилӣ дар минтақаҳои деҳотӣ ва каноришаҳрӣ, ки сармоягузориҳои энергияи барқароршаванда мавҷуданд; ва равона кардани барномаҳои фарогирии молиявии рақамӣ ба худмашғулон дар занҷирҳои арзиши сабзи рушдёбанда.

Аммо манбаъ дар ҳамон бахш махсусан таъкид мекунад, ки ин механизм аз ҷониби панели мавҷуда ба таври устувор муайян нашудааст. Барои татбиқ дар сатҳи кишвар ҷудокунии бахшҳо, ченакҳои алтернативии ғайрирасмият, қаторҳои танҳо энергияи муосири барқароршаванда ва мониторинги махсуси кишвар заруранд.

Нуфузи интернети %47,5 низ тугмаи механикии сиёсати “пеш/пас” нест. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки дар иқтисодҳои дорои иқтидори хеле пасти рақамӣ пайвастшавӣ, ҳувияти рақамӣ ва инфрасохтори пардохт метавонанд афзалият дошта бошанд; дар иқтисодҳои атрофи остона ё болотар аз он сиёсати расмисозии бахши сабзро метавон бевоситатар бо инфрасохтори мавҷудаи рақамӣ муттаҳид кард. Аммо ин пешниҳод аз сабаби номуайянии остона ва ҳассосияти спецификатсия дар pooled model бояд дар сатҳи фарзия арзёбӣ шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар намунаи Осиё ва Уқёнуси Ором ғайрирасмият байни гурӯҳҳои даромад фарқиятҳои калони сохторӣ нишон медиҳад.
• Робитаи миёнаи гузариши рақамӣ бо ғайрирасмият дар намунаи пурра муҳим нест.
• Коэффисиенти мусбати ғайрирасмияти индекси GREEN мушкили ҷиддии андозагирии биомассаи анъанавиро дорад.
• Таъсири мутақобилаи рақамӣ–сабз дар сатҳи ҳосилнокии меҳнат мусбат ва муҳим аст.
• Дар атрофи нуфузи интернет намунаи остонавие вуҷуд дорад, ки аломати робита тақрибан дар сатҳи %47,5 тағйир меёбад.
• Моделҳои алоҳидаи гурӯҳҳои даромад эҳтимоли қавии гетерогениро нишон медиҳанд.
• Дар зергурӯҳи даромади поёнӣ-миёна баҳодиҳии манфии DIGI × GREEN баъд аз ислоҳи wild cluster bootstrap низ муҳим мемонад.
• Pooled model нишон медиҳад, ки ин намунаи даромади поёнӣ-миёна устувор нест ва аломати он метавонад вобаста ба спецификатсия баръакс шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Гуфтан мумкин нест, ки рақамисозӣ дар ҳамаи кишварҳои Осиё ва Уқёнуси Ором ба таври худкор ғайрирасмиятро коҳиш медиҳад.
• Хулоса кардан мумкин нест, ки энергияи муосири барқароршаванда ғайрирасмиятро зиёд мекунад.
• Гуфтан мумкин нест, ки истифодаи интернети %47,5 остонаи универсалӣ ва дақиқи сиёсӣ аст.
• Исбот нашудааст, ки дар кишварҳои даромади поёнӣ-миёна гузариши дугона ғайрирасмиятро ба таври сабабӣ коҳиш медиҳад.
• Барои Ветнам, Индонезия ё Филиппин як дастури ягонаи сиёсиро баровардан мумкин нест.
• INF_PROXY ҳамаи шаклҳои шуғли ғайрирасмиро намояндагӣ намекунад.
• Аз панели 17 кишвар ба тамоми ҷаҳони рӯ ба рушд мустақиман умумисозӣ кардан мумкин нест.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Маҳдудияти якум: андозагирии ғайрирасмият. INF_PROXY танҳо худмашғулон ва коргарони оилавии саҳмгузорро дар бар мегирад; он ба таърифи пурраи ғайрирасмияти ILO, ки ба ҷойи кор ва корхона асос ёфтааст, баробар нест.

Маҳдудияти дуюм: андозагирии гузариши сабз. Дар тағйирёбандаи энергияи барқароршаванда биомассаи анъанавӣ ва манбаъҳои муосири барқароршавандаро ҷудо кардан мумкин нест. Ин махсусан тафсири индекси GREEN-ро дар иқтисодҳои даромади паст душвор мекунад.

Маҳдудияти сеюм: шумораи ками кишварҳо. Панели асосӣ танҳо аз 17 иқтисод иборат аст; pooled модели гурӯҳи даромад пас аз хориҷ кардани ягона кишвари даромади паст ба 16 кластери кишварӣ ва 186 мушоҳидаи қобили истифода коҳиш меёбад.

Маҳдудияти чорум: ҳассосияти спецификатсия. Коэффисиенти `DIGI × GREEN` дар гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна дар модели алоҳида −8,685 аст, дар ҳоле ки коэффисиенти пешбинишуда дар pooled model +6,660 мебошад.

Маҳдудияти панҷум: ғарази Nickell. Арзёбандаи динамикии таъсирҳои собити истифодашуда ин ғаразро дар шароити T-и маҳдуд ислоҳ намекунад.

Маҳдудияти шашум: эндогенӣ. Рақамисозӣ, гузариши сабз ва ғайрирасмият метавонанд ба таври мутақобил муайян шаванд. Тарҳи истифодашуда ин мушкилро бо тағйирёбандаҳои инструменталии эътиборнок ҳал намекунад.

Маҳдудияти ҳафтум: бастаи нотамоми устуворӣ. Манбаъ ошкоро қайд мекунад, ки санҷишҳое чун leave-one-country-out, clustering-и алтернативӣ, таъйиноти placebo-и гурӯҳҳои даромад ва таснифоти алтернативии даромад бояд дар оянда анҷом дода шаванд; санҷишҳои анҷомнашуда ҳамчун анҷомшуда пешниҳод нашудаанд.

Маҳдудияти ҳаштум: номуайянии остона. Барои баҳодиҳии остонаи %47,5 маҷмӯи эътимоди Hansen likelihood-ratio ҳисоб нашудааст ва модели остонавӣ тағйирёбандаи вобастаи динамикии таъхирдоштаро дар бар намегирад.

Аҳамияти илмӣ

Муҳимтарин саҳми илмии таҳқиқот нишон додани он аст, ки ба саволи “оё гузариши дугона ғайрирасмиятро коҳиш медиҳад?” шояд бо як коэффисиенти миёна ҷавоб додан мумкин набошад. Усули андозагирӣ, иқтидори рақамӣ, гурӯҳи даромад ва спецификатсияи эконометрикӣ метавонанд натиҷаро ба таври ҷиддӣ тағйир диҳанд.

Аз ин рӯ, паёми аз ҳама бехатари мақола тасдиқи як модели муайяни сиёсӣ нест; балки ҳангоми омӯзиши натиҷаҳои бозори меҳнатии гузариши рақамӣ ва сабз зарурати дар маркази модел гузоштани марҳилаи рушд ва тарҳи андозагирӣ мебошад. Хусусан омехта шудани биомассаи анъанавӣ бо манбаъҳои муосири барқароршаванда ва баръакс шудани натиҷаи зергурӯҳӣ дар pooled model равшан нишон медиҳанд, ки коэффисиентҳои калон ва муҳим ба назар расанда худ аз худ далели устувори сохторӣ нестанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Twin Transition and Labor Informality in Asia-Pacific: Threshold Effects and Income-Group Heterogeneity

Муаллифон: Vu Mai Phuong; Nguyen Thi Giang; Le Thi Anh.

Муаллифи масъул: Nguyen Thi Giang.

Муассиса: Faculty of Political Theory, Banking Academy of Vietnam, Hanoi 100000, Vietnam.

Маҷалла: Economies.

Ношир: MDPI.

Сабти библиографӣ: Economies, 2026, 14(9), 398.

DOI: 10.3390/economies14090398

Пайванди расмии нашр: https://doi.org/10.3390/economies14090398

Раванди нашр: Ба редаксия ворид шуд 13 июл 2026; бознигарӣ шуд 27 август 2026; қабул шуд 28 август 2026; нашр шуд 7 сентябр 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии дастрасии кушода ва рецензияшуда.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Манбаъҳои маълумот: ILOSTAT ва World Bank World Development Indicators; дастрасӣ ба маълумот тавассути хидмати маълумотии ILO SDMX ва World Bank Data360 API анҷом дода шудааст.

Нармафзор: Stata 18.

Усули асосӣ: Панели солонаи кишварҳо; индексҳои рақамӣ ва сабзи бар PCA асосёфта; таъсирҳои собити дуҷониба; панели динамикӣ бо тағйирёбандаи вобастаи таъхирдошта; хатоҳои стандартии кластербандишуда дар сатҳи кишвар; регрессияи остонавии нуфузи интернети навъи Hansen; моделҳои зернамунаи гурӯҳҳои даромад; wild cluster bootstrap-t бо 999 такрор; ташхисҳои VIF; pooled модели таъсири мутақобилаи сегонаи гурӯҳҳои даромад.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот аз ҷониби Banking Academy of Vietnam (BAV) маблағгузорӣ шудааст.

Кумитаи ахлоқ: Татбиқ намешавад.

Ризоияти огоҳона: Татбиқ намешавад.

Дастрасии маълумот: Маълумоти асосӣ дар ILOSTAT ва World Bank барои омма дастрас аст. Маҷмӯи маълумоти коркардшуда, скриптҳои эҷоди маълумот ва коди репликатсияро бо дархости асоснок аз муаллифи масъул гирифтан мумкин аст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия N.T.G. ва V.M.P.; усул N.T.G.; нармафзор V.M.P.; санҷиш N.T.G., V.M.P. ва L.T.A.; таҳлили формалӣ N.T.G. ва V.M.P.; таҳқиқ L.T.A.; захираҳо L.T.A.; куратсияи маълумот V.M.P.; тарҳи аввал N.T.G.; бозбинӣ ва таҳрир се муаллиф; визуализатсия V.M.P.; машварат ва идоракунии лоиҳа N.T.G.; дарёфти маблағгузорӣ N.T.G.

Маҳдудияти асосии илмӣ: Моделҳои истифодашуда дар маълумоти панелии мушоҳидавӣ робитаҳои шартиро баҳогузорӣ мекунанд. Азбаски эндогенӣ қатъиян ҳал нашудааст ва арзёбандаи динамикии таъсирҳои собит ғарази Nickell-ро ислоҳ намекунад, натиҷаҳоро набояд ҳамчун таъсири сабабӣ хонд. Хусусан, ҳарчанд таъсири мутақобилаи манфии рақамӣ–сабз дар гурӯҳи даромади поёнӣ-миёна дар модели алоҳидаи зергурӯҳӣ қавӣ аст, дар pooled model аломати он тағйир меёбад.