Девон мезгилиндеги кара сланецтер менен акиташтардын геохимиялык–геохронологиялык талдоосу, Мьянманын Northern Shan State аймагындагы чөкмө тектердин химиялык курамын, чөгүү учурундагы деңиз түбүнүн редокс шарттарын, чөкмө пиритте кармалган из элементтерди жана детриттик циркондордун жаш бөлүштүрүлүшүн бирге колдонуп, бул тектердин келип чыгышын жана мүмкүн болгон алтын булагы болгон тек катары ролун баалаган ыкма. Изилдөө бүтүн-тек рентген-флуоресценттик анализин (XRF), чөкмө пириттеги лазердик абляция–индуктивдүү байланышкан плазмалык масс-спектрометрияны (LA-ICP-MS) жана детриттик циркон U–Pb жашын аныктоону бириктирген.

Изилдөөнүн негизги геохимиялык жыйынтыгы Lower Devonian Zebingyi, Middle Devonian Wetwun жана Middle–Upper Devonian Padaukpin бирдиктеринин Post-Archean Australian Shale (PAAS) эталонуна салыштырмалуу ар башка негизги элемент үлгүлөрүн көрсөтүшү. Padaukpin CaO боюнча байыган жана SiO₂, TiO₂, Al₂O₃, Fe₂O₃ жана K₂O боюнча PAASка болжол менен окшош деңгээлдерди көрсөткөн. Wetwun бул негизги оксиддердин көбүндө PAASка салыштырмалуу азайган, бирок CaO боюнча байыган. Zebingyi болсо CaO боюнча бай, башка негизги оксиддердин көбүндө күчтүү азайган деп берилген.

Жалпы органикалык көмүртек (TOC) Lower Devonian үлгүлөрүндө %5–9,7 аралыгында жана орточо болжол менен %8 болсо, Middle Devonianда %2,5–3,2 аралыгына, орточо болжол менен %2,9га төмөндөгөн; Middle–Upper Devonian Padaukpin үлгүсүндө кайра %9,7ге көтөрүлгөн. Изилдөө из элемент тенденцияларын жана V/Cr, V/(V+Ni) жана U/Th катыштарын колдонуп, деңиз түбүндөгү редокс шарттарын оксик, дисоксик жана айрым жерлерде аноксик шарттардын аралыгында чечмелеген.

Чөкмө пирит анализдеринде Lower Wetwun бирдиги эң жогорку алтын көрсөткүчтөрүн берип, Au концентрациясы 1,1 ppmге чейин жеткен. Zebingyi жана Padaukpin сыяктуу башка бирдиктерде Au төмөн же болжол менен 0,3 ppmге чейин / аныктоо чегинен төмөн деп билдирилген. Ошондуктан авторлор Lower Wetwun кара сланецтерин аймактык масштабда мүмкүн болгон алтын булагы болгон тектер катары чечмелешет.

Бул “алтын булагы болгон тек” деген чечмелөө экономикалык жактан иштетүүгө боло турган алтын кени түздөн-түз табылган дегенди билдирбейт. Изилдөө чөкмө пириттеги жогорку Au кийинки метаморфтук флюиддерге алтын бере ала турган алдын ала шарт болушу мүмкүн экенин талкуулайт; түздөн-түз руда запасы, тенор модели же кенди иштетүүгө жарамдуулук бааланган эмес.

Детриттик циркон изилдөөсү жалпысынан 45 циркон данынан 399, 480 жана 537 Ma максималдуу чөгүү жаштарын берген. Бирок 399 Ma жашы бир гана жаш цирконго негизделгендиктен авторлор аны ишенимдүү деп эсептешпейт. Улгайган циркон популяцияларында болжол менен 400 Maдан 2500 Maга чейин созулган көптөгөн жаш чокулары көрүлгөн жана алар Sibumasu Terrane менен мүмкүн болгон Gondwana байланышы жагынан талкууланган. Авторлор циркон маалымат топтому чектелүү экенин жана бул палеогеографиялык байланышты көбүрөөк маалымат менен ырастоо керектигин ачык белгилешет.

Кара Сланец, Пирит жана “Алтын Булагы Болгон Тек” Эмнени Билдирет?

Кара сланец органикалык затка салыштырмалуу бай, өтө майда бүртүкчөлүү чөкмө тек; чөкмө пирит болсо чөгүү жана эрте диагенез учурунда пайда боло турган FeS₂ минералы. Бул изилдөөдө пириттин кристалл түзүлүшүнө кирген Au, Se, Co, Ni, Mo, Cu, Zn жана башка из элементтер мурунку деңиз химиясын жана металл булагынын мүмкүнчүлүгүн изилдөө үчүн колдонулган. “Алтын булагы болгон тек” деген түшүнүк кийинки геологиялык процесстерде кыймылдуу флюиддерге алтын бере ала турган металлга бай булак литологиясын билдирет; түздөн-түз экономикалык руда кени дегенди билдирбейт.

Изилдөө аймагы кайда?

Изилдөө Мьянманын Northern Shan State аймагында, Mandalay менен Pyin Oo Lwin тегерегиндеги Палеозой тек бирдиктерин камтыйт. Тектоникалык жактан изилдөө аймагы Sibumasu Terrane ичинде бааланган. Sibumasu — Myanmar, Таиланд, Malay Peninsula жана тегеректеги аймактардын Палеозой палеогеографиялык өнүгүшүн чечмелөөдө колдонулган маанилүү континенттик блоктордун бири.

Изилденген Девон формациялары

Изилдөөнүн негизги Девон максаттары Lower Devonian Zebingyi Formation, Middle Devonian Wetwun Shale жана Padaukpin Limestone, ошондой эле алардын Maymyo Formation ичиндеги стратиграфиялык байланыштары.

PAAS деген эмне жана эмне үчүн колдонулат?

PAAS (Post-Archean Australian Shale), сланец геохимиясын салыштырууда колдонулган эталондук курам. Булак 9-сүрөттө үлгүлөрдүн негизги жана из элемент курамын PAASка салыштырып нормалдаштырат.

Концептуалдык түрдө графиктеги:

\[ \frac{\text{Numune bileşimi}}{\text{PAAS bileşimi}} \]

катыш 1ден жогору болсо тиешелүү элемент же оксид PAASка салыштырмалуу байыган, 1ден төмөн болсо азайган деп чечмеленет. Бул катыш булактагы 9-сүрөттүн огунун логикасын түшүндүрөт; изилдөөдөгү жаңы эксперименттик жыйынтык эмес.

TOC деген эмне?

Жалпы органикалык көмүртек (Total Organic Carbon, TOC), тектин ичиндеги органикалык затта болгон көмүртектин көлөмүн билдирет. Бул изилдөөдө TOC салмактык пайыз менен берилген жана ар түрдүү Девон бирдиктеринин органикалык затка байлыгын көзөмөлдөө үчүн колдонулган.

LOD, limit of detection, башкача айтканда аныктоо чеги. “<LOD” аппарат тиешелүү элементти ишенимдүү сандык өлчөө чегинен төмөн көргөнүн билдирет; нөл концентрация дегенди билдирбейт.

Палеоредокс Катыштары Мурунку Деңиз Түбүнүн Кычкылтектенүүсүн Кантип Көрсөтөт?

Изилдөө V/Cr, V/(V+Ni) жана U/Th сыяктуу өлчөмсүз из элемент катыштарын мурдагы адабияттарда аныкталган чектер менен салыштырып, чөгүү учурунда деңиз түбүнүн оксик, дисоксик, аноксик же euxinik болушу мүмкүн экенин чечмелейт; булар эриген кычкылтектин түз өлчөөлөрү эмес, геохимиялык проксилер.

Оксик, дисоксик, аноксик жана euxinik эмнени билдирет?

• Оксик: чөйрөдө салыштырмалуу жетиштүү эркин кычкылтек болушу.
• Дисоксик: кычкылтек төмөн, бирок толугу менен жок эмес шарттар.
• Аноксик: эркин кычкылтек өтө төмөн же жок болгон шарттар.
• Euxinik: аноксик шарттарга кошумча эркин күкүрттүү суутек бар калыбына келтирүүчү деңиз чөйрөсү.

V/Cr катышы

\[ R_{V/Cr}=\frac{V}{Cr} \]

V жана Cr бирдей концентрация бирдигинде колдонулганда катыш өлчөмсүз болот.

Изилдөөдөгү бардык V/Cr маанилери 0,52–1,14 аралыгында жана ушул чек системасына ылайык оксик класска түшөт.

V/(V+Ni) катышы

\[ R_{V/(V+Ni)}=\frac{V}{V+Ni} \]

Булак төмөнкү чектерди берет:

Булак чек эскертүүсү: Макаланын өзүндө берилген класстарда 0,54–0,60 аймагы дисоксик да, аноксик да аралыктын ичине кирет; мындан тышкары 0,82–0,84 аралыгы өзүнчө класска ачык берилген эмес. Verianla бул чектерди кайра түзбөйт. Булактагы 3-таблица өз үлгүлөрүн ушул чектер боюнча классификациялаган.

U/Th катышы

\[ R_{U/Th}=\frac{U}{Th} \]

Үлгү боюнча палеоредокс жыйынтыктары

Үч прокси ар дайым бирдей классты бербегендиктен, изилдөө деңиз түбүнүн шарттарын бир эле катыш боюнча тактабайт. Айрыкча JS-28 Wetwun үлгүсүндө V/(V+Ni) аноксик сигнал бергенде, V/Cr жана U/Th оксик класста.

Se/Co Катышынан Атмосфералык Кычкылтек Кантип Бааланат?

Изилдөө чөкмө пириттеги селен/кобальт катышын адегенде \(P\) деп аталган жардамчы прокси параметрге, андан кийин атмосфералык O₂ баасына айланткан жарыяланган прокси байланышын колдонот; ошондуктан 28,7 wt% жана 6,5 wt% O₂ маанилери атмосфера үлгүсүнүн түз өлчөөсү эмес, пирит геохимиясынан алынган модель/прокси баалары.

Se/Co эмнени билдирет?

Селен менен кобальттын чөкмө пириттеги салыштырмалуу жүрүм-туруму булакта атмосфера–океан кычкылтектенүүсүнүн кыйыр жазмасы катары каралат. Изилдөө Se/Co катышынын Девон мезгилиндеги өзгөрүшүн атмосфералык O₂ баалары менен салыштырат.

Булак 13-сүрөттүн түшүндүрмөсүндө жардамчы параметрди төмөнкүдөй берет:

\[ P=10^{(0.89\times\log(Se/Co)+0.07)} \]

Бул жерде Se/Co — чөкмө пиритте өлчөнгөн селен/кобальт катышы.

Сүрөт түшүндүрмөсүндөгү атмосфералык кычкылтек байланышы PDFде так:

\[ \mathrm{wt\%\ O_2}=30P/1+P \]

түрүндө басылган.

Формула типографиясы боюнча эскертүү: Булак бөлүүчүнүн тобун ачык кашаа менен көрсөтпөйт. Ошондуктан Verianla теңдемени кайра кашаалап математикалык жактан “оңдогон” эмес жана булактагы маанилерди ушул теңдеме аркылуу кайра эсептеген эмес. Макаладагы 28,7 wt% жана 6,5 wt% O₂ маанилери авторлор берген прокси жыйынтыктары катары берилет.

28,7 wt% O₂ качан байкалат?

Булак кыскача жана жыйынтык бөлүмдөрүндө 28,7 wt%ке чейин жеткен O₂ баасын Middle Devonian башындагы Lower Wetwun жана жогорку пирит Au мааниси менен байланыштырат. Бирок 13-сүрөттүн астындагы талкуу абзацында ушул эле 28,7 wt% мааниси “Lower Devonian” деген сөз менен аталат. Булак бул хронологиялык айырманы түшүндүрбөйт.

Кычкылтек менен алтындын ортосунда себептүүлүк далилдендиби?

Жок. Изилдөө жогорку Se/Co–O₂ прокси маанилери менен Lower Wetwun'дагы жогорку Au мазмунунун бир убакыт аралыгында байкалышын активдүү континенттик эрозия жана көбөйгөн азык/металл агымы сценарийи менен түшүндүрөт. Бирок бул байкоого негизделген геохимиялык байланыш жогорку атмосфералык O₂ өзү пиритте алтын байышына себеп болорун эксперимент түрүндө далилдебейт.

Ошондой эле төмөн Se жана болжол менен 6,5 wt%ке чейин түшкөн O₂ баалары Late Devonian массалык жоголушу менен байланыштуу болушу мүмкүн экени талкууланат; изилдөө массалык жоголуунун себебин жалгыз өзү далилдебейт.

U–Pb Детриттик Циркон Жаштары Бул Изилдөөдө Эмнени Көрсөтөт?

Детриттик циркон U–Pb анализи чөкмөгө ташылып келген циркон кристаллдарынын жаш бөлүштүрүлүшүн колдонуп, чөкмөнүн эң байыркы/эң жаш чөгүү чектерин да, ошондой эле седимент чыккан эски континенттик же магмалык аймактардын жаш белгисин да изилдейт; бул изилдөөдө үч үлгүдөн жалпысынан 45 циркон колдонулуп, 399, 480 жана 537 Ma максималдуу чөгүү жаштары берилген.

Циркон эмне үчүн U–Pb жашын аныктоого ылайыктуу?

Циркондун химиялык формуласы ZrSiO₄. Циркон кристаллданганда уранды кристалл түзүлүшүнө ала алат, ал эми башында коргошунду кыйла чектелүү өлчөмдө кабыл алат. Убакыт өткөн сайын радиоактивдүү U изотоптору Pb изотопторуна ажырайт. Кристаллдагы U/Pb изотоптук катыштары ошентип минералдын пайда болуу жашы жөнүндө маалымат берет.

Циркон физикалык жана химиялык жактан туруктуу болгондуктан, чөкмө тектерге ташылып жатканда эски булак тектердин жаш маалыматын сактай алат. Бирок радиациялык бузулуу жана коргошун жоготуусу U–Pb системасын буза алгандыктан Concordia байланыштары жана стандарттык түзөтүүлөр маанилүү.

Максималдуу чөгүү жашы деген эмне?

Чөкмөнүн ичиндеги циркон ошол циркон кристаллы пайда болгонго чейин чөккөн болушу мүмкүн эмес. Ошондуктан эң жаш ишенимдүү детриттик циркон популяциясы чөкмөнүн чөгүшү үчүн максималдуу жаш чегин бере алат. Бул маани формациянын так чөгүү жашы менен автоматтык түрдө бирдей эмес.

399 Ma жыйынтыгы эмне үчүн алсыз?

JS-18 үчүн 399 Ma жыйынтыгы бир гана жаш детриттик циркон данына негизделет. Булактын жыйынтык жана талкуу бөлүмдөрү ошондуктан бул максималдуу чөгүү жашы ишенимдүү болбой калышы мүмкүн экенин ачык айтат. Verianla бул жашты формациянын так жана ырасталган чөгүү жашы катары колдонбойт.

Циркон жаш чокулары

Булак ошондой эле жалпы түрдө 500, 1000, 1500, 2000 жана 2500 Ma чамасындагы көптөгөн чоку топторун талкуулайт. Бул өтө эски циркондор Девон чөкмөлөрүнүн өзү миллиарддаган жылдык дегенди билдирбейт; чөкмөгө ташылып келген циркондордун андан да эски булак тектерден келгенин көрсөтөт.

Gondwana байланышы канчалык күчтүү?

Авторлор жаш ыктымалдуулук бөлүштүрүлүштөрүн белгилүү Sibumasu, Sukhothai жана Indochina Terrane циркон бөлүштүрүлүштөрү менен салыштырып, айрым чоку үлгүлөрү Sibumasu менен шайкеш болушу мүмкүн экенин билдиришкен. Бул Gondwana менен мүмкүн болгон палеогеографиялык жакындык жагынан чечмеленет.

Бирок изилдөө өзүнүн циркон маалымат топтомун ачык “not robust” деп мүнөздөп, бул Gondwana чечмелөөсүн чектелүү маалыматтардан улам анча ишендирбейт деп белгилейт. Демек, изилдөө Gondwana байланышын так далилдебейт.

Th/U катышындагы булак ичиндеги карама-каршылык

Жыйынтык бөлүмүндө JS-18деги циркондордун %91и, JS-22де %90ы жана JS-25те %96сы Th/U катышы 0,1ден жогору экени жазылган. Талкуунун башында болсо циркондордун көбүндө Th/U < 0,1 жана жети гана анализде 0,1ден жогору экени айтылат.

Бул эки билдирүү түздөн-түз бири-бирине карама-каршы келет. Булак бул айырманы түшүндүрбөгөндүктөн, Verianla алардын бирин туура деп кабыл алып, экинчисин өчүрбөйт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Аналитикалык долбоордун жалпы түзүлүшү

Детриттик циркон U–Pb анализи

Циркон анализдери University of Tasmaniaда Agilent 7900 quadrupole ICP-MS системасы жана 193 nm Coherent COMPex Pro Ar-F excimer лазери менен Resonetics S155 абляция клеткасын колдонуп жүргүзүлгөн.

• Циркон spot диаметри: 32 µm.
• Лазер жыштыгы: 5 Hz.
• Ар бир белгисиз үчүн лазерге чейинки фон өлчөөсү: 30 s.
• Лазер күйгүзүлгөн анализ убактысы: 30 s.
• Ташуучу газ: He; андан кийин Ar менен аралашма.
• Баштапкы Pb/U стандарты: 91500.
• Экинчи стандарт: булакта Temora/Tremora деп аталган.
• NIST610, ²⁰⁷Pb/²⁰⁶Pb түзөтүүлөрү үчүн колдонулган.

Булак ⁴⁹Ti, ⁵⁶Fe, ⁹⁰Zr, ¹⁷⁸Hf, ²⁰²Hg, ²⁰⁴Pb, ²⁰⁶Pb, ²⁰⁷Pb, ²⁰⁸Pb, ²³²Th, ²³⁵U жана ²³⁸U изотоптору өлчөнгөнүн билдирет.

Көпчүлүк элементтер 0,17 s аралык менен өлчөнгөндө, Pb изотоптору үчүн 0,35 s өлчөө аралыгы колдонулган.

U–Pb анализиндеги үлгү айырмасы

U–Pb жашын аныктоодо колдонулган JS-18, JS-22 жана JS-25 үлгүлөрү жети үлгүдөн турган бүтүн-тек XRF маалымат топтому менен бир эле үлгү тобу эмес. Бул айырма маанилүү; ар башка аналитикалык маалымат топтомдору бир үлгү таблицасы сыяктуу бириктирилбеши керек.

Бүтүн-тек XRF анализи

Төрт Lower Devonian, эки Middle Devonian жана бир Middle–Upper Devonian үлгү болуп, жети тек үлгүсү Olympus Delta Premium кол XRF аппараты менен анализделген.

Үлгүлөрдүн таза бети тек араа менен кесилип, аппараттын geochemical функциясында ар бир үлгү үчүн болжол менен 160 секунддук өлчөө жүргүзүлгөн.

Колдонулган стандарттар:

• Blank SiO₂ — таза кварц куму,
• TAS DIOR — Tasmania Diorite,
• TAS GRAN — Tasmania Granite,
• TAS BAS — Tasmania Basalt,
• GXR5 539,
• Fe калибрлөө үчүн болот аппарат монитору.

Al₂O₃төн Alга которуу

Булак алюминийди адегенде оксид пайызынан элементтик Al пайызына айлантат:

\[ Al(\%)=Al_2O_3(\%)\times0.52926 \]

0,52926 коэффициенти Al₂O₃ ичиндеги Alдын массалык үлүшүн билдирген которуу коэффициенти.

Андан кийин:

\[ Al(\mathrm{ppm})=Al(\%)\times10000 \]

колдонулган. Анткени 1 wt% = 10.000 ppm.

XRF аныктоо чектери жана мышьяк көйгөйү

Кол XRFде Cl, Co, Ag, Sn, Sb жана Bi бардык үлгүлөрдө аныктоо чегинен төмөн болгон. Фосфор үчүн аныктоо чеги 1000 ppm деп берилип, үлгүлөрдөгү P ушул чектен төмөн калган.

Мышьяк үчүн болсо олуттуу сапат көйгөйү билдирилген: белгилүү As мааниси 0,5 ppm болгон стандарт аппаратта 18 ppm болуп окулган. Булак ошондуктан XRF As жыйынтыктарынын ишенимдүү эмес экенин ачык жазат.

Бул эскертүү маанилүү; булактагы 2-таблица дагы As маанилерин көрсөтөт, бирок аларды ыкма бөлүмүндөгү ишенимдүүлүк эскертүүсүнөн өзүнчө баалоого болбойт.

Бүтүн-тек из элемент маалыматтары

*As эскертүүсү: Булактын ыкма бөлүмү кол XRF мышьяк өлчөөсүн ишенимсиз деп баалаган.

Cu/V маалымат эскертүүсү: Булактагы 2-таблицада Cu сабындагы жети үлгүнүн мааниси V сабы менен так бирдей: 37, 77, 162, 47, 99, 57 жана 65 ppm. Булак бул маалымат кайталанганбы, чыныгы өлчөөбү же таблица катасыбы — түшүндүрбөйт. Verianla маанилерди өзгөртпөйт.

Mo бирдигиндеги булак айырмасы

2-таблица Mo концентрацияларын 3–18 ppm аралыгында берет. Талкуу текстинин бир жеринде болсо Lower Devonian Zebingyi жана Middle Devonian Wetwun үчүн Mo деңгээлдери “1–5 wt%” деп жазылган. ppm жана wt% бирдей чоңдук эмес; булак бул бирдик айырмасын түшүндүрбөйт.

Пирит из элемент анализи

Пирит из элемент химиясы CODES, University of Tasmaniaда Newwave UP213 лазердик абляция микрозондун Agilent 7500 же 7700 ICP-MSке туташтыруу менен өлчөнгөн.

• Пирит беттери булганууну азайтуу үчүн алдын ала абляцияланган.
• Фон газ өлчөөсү: 30 s.
• Анализ абляциясы: болжол менен 60–70 s.
• Лазер жыштыгы: 5 Hz.
• Лазер флюенси: 3,5 J/cm².
• Пирит spot диаметрлери: 10, 15, 20 жана 22 µm.
• STDGL2b2 жана GSD-1G, халькофил жана литофил элементтерди сандык аныктоодо колдонулган.
• Peru Pyrite ички стандарты күкүрттү сандык аныктоодо колдонулган.

Булак ыкма бөлүмүндө “10 grain per sample” жана “8–12 spots per grains” деген сөздөрдү колдонуп, жыйынтык бөлүмүндө жалпы 99 spot анализи берилген. Бул үлгүлөө билдирүүлөрүн бири-бири менен кантип шайкеш келтирүү керектиги булакта өзүнчө түшүндүрүлгөн эмес.

Чөкмө пирит кантип айырмаланды?

Изилдөө As/Ni катышын пириттин келип чыгышы үчүн прокси катары колдонуп:

\[ 0.1 \leq \frac{As}{Ni} \leq 10 \]

аралыгын чөкмө келип чыгыштын көрсөткүчү катары баалаган.

Булак Zebingyi пириттеринин %100үн чөкмө келип чыгыштуу деп чечмелейт. Wetwun үчүн пириттерди чөкмө деп мүнөздөп, ошол эле абзацта %95и As/Ni=0,1–10 аралыгында экенин, Padaukpin үчүн болсо %89у ушул аралыкка түшөрүн билдирет.

Пирит өлчөмдөрү

Булак мурдагы адабияттарда >5 µm пириттер оксик–дисоксик, <5 µm фрамбоиддер euxinik шарттар менен байланыштырылганын белгилеп, Wetwun жана Padaukpin жыйынтыктарын кычкылтектүү деңиз суусунун шарттарына шайкеш деп талкуулайт.

Пирит из элементтериндеги негизги тенденциялар

Булак төрт негизги үлгүнү жыйынтыктайт:

1. As, Ni, Cd, Co, Tl, Bi, Se, Cu, Te, Sb жана Ag бүткүл Девон бою бирдей тенденция көрсөтпөйт.
2. Padaukpin, Zebingyi жана upper Wetwun бирдиктеринде Au төмөн, lower Wetwun эң жогорку Au маанисин көрсөтөт.
3. Zn Девон бою салыштырмалуу төмөн калат.
4. Mo upper Wetwunда жогору жана Zebingyiде да салыштырмалуу жогору бойдон калган.

Lower Wetwun Кара Сланецтери Эмне Үчүн Алтын Булагы Болгон Тек Деп Чечмеленет?

Авторлордун чечмелөөсү Lower Wetwun чөкмө пиритинде Au 1,1 ppmге чейин көтөрүлүшүнө, башка изилденген формацияларда Au кыйла төмөн же аныктоо чегине жакын болушуна жана алтын кийинки метаморфтук флюиддерге чөкмө пириттен өтүшү мүмкүн болгон булак-тек моделине негизделет; изилдөө экономикалык руда кенин түздөн-түз көрсөтпөйт.

Fine-grained sedimentary rocks, башкача айтканда майда бүртүкчөлүү сланец жана аргиллиттер Zn, Pb, Cu, Mo, Se, V, U, Ni, As, Ag, Sb, Cr жана Au сыяктуу из металлдарды өзүндө кармай алат. Булак бул металл кору жетиштүү жогору болгон учурларда айрым сланецтер кийинки рудаланууга металл бере турган булак тек кызматын аткара аларын түшүндүрөт.

“Булак тек” болуу менен “руда кени” болуу ар башка. Изилдөө пирит кийин метаморфтук флюиддерге Au бере ала турган металл резервуары болушу мүмкүн экенин талкуулайт; минералдашуунун чыныгы көлөмү, флюид жолдору, руда зоналарынын геометриясы, экономикалык тенор же запас бул изилдөөдө аныкталган эмес.

Изилдөө түздөн-түз колдогон жыйынтыктар

• Lower Wetwun чөкмө пиритинде Au 1,1 ppmге чейин көтөрүлгөн.
• Zebingyi жана Padaukpинде Au кыйла төмөн.
• Жети бүтүн-тек үлгүсүнүн арасында TOC жана негизги/из элемент курамдары олуттуу айырмаланат.
• Редокс проксилери көбүнчө оксик–дисоксик шарттарды, айрым Wetwun баалоолорунда болсо аноксик сигналды көрсөтөт.
• Se/Co проксисинен атмосфералык O₂ өзгөрүүлөрү бааланган.
• 45 детриттик циркондон 399, 480 жана 537 Ma максималдуу чөгүү жаштары билдирилген.
• Циркон жаш бөлүштүрүлүштөрү Sibumasu жана мүмкүн болгон Gondwana байланышы боюнча талкууланган.
• Авторлор циркон маалымат топтому чектелүү экенин ачык кабыл алышат.

Изилдөө түздөн-түз колдобогон жыйынтыктар

• Lower Wetwun'да экономикалык жактан иштетүүгө боло турган алтын запасы бар экени көрсөтүлгөн эмес.
• Au байышынын жалгыз себеби атмосфералык O₂ экени далилденген эмес.
• Se/Co менен эсептелген O₂ атмосфера үлгүсүнүн түз өлчөөсү эмес.
• Late Devonian массалык жоголушунун жалгыз себеби кычкылтектин төмөндөшү экени далилденген эмес.
• Gondwana байланышы так ырасталган эмес.
• 399 Ma жашы ишенимдүү өз алдынча формация жашы катары кабыл алынбашы керек.
• XRF мышьяк маанилери ыкма бөлүмүнө ылайык ишенимдүү эмес.
• Изилдөө экономикалык кен баалоо, запас эсептөө же техникалык-экономикалык негиздеме эмес.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

Эң маанилүү чектөө — детриттик циркон үлгүсүнүн аздыгы. Жалпысынан 45 гана циркон анализи үч үлгүгө бөлүштүрүлгөн жана 399 Ma максималдуу чөгүү жашы бир гана жаш циркон менен берилген.

Кол XRF тез жана бузбай турган ыкма болсо да, булак лабораториялык сезгичирээк ыкмаларга салыштырмалуу жогору аныктоо чегине ээ экенин билдирет. Айрыкча мышьяк стандартындагы чоң четтөө As жыйынтыктарынын ишенимдүүлүгүн чектейт.

Палеоредокс чектери ар башка проксилерде бири-бирин толук колдобойт. V/(V+Ni) классификациясында булак берген чектердин өз ичинде бири-бирине кабатталган аралыктары да бар.

Атмосфералык O₂ чөкмө пириттеги Se/Co катышынан прокси модели менен бааланат. Ошондуктан O₂ ийри сызыгы атмосфералык газдын түз анализи эмес жана колдонулган прокси байланышка көз каранды.

Булактын ичинде Th/U чечмелөөлөрү, Mo бирдиги, Cu/V таблица сабы жана атмосфералык O₂ чокусунун хронологиялык айтылышы сыяктуу ички дал келбестиктер бар. Ошондуктан жыйынтыктардын ушул жерлери этият окулушу керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпкү изилдөө: Geochemical and Age Constraints on Devonian Black Shales and Limestones in Myanmar: Insights into Gold Source Rocks

Авторлор: Charles Makoundi; Jordan Sheppard; Khin Zaw; Tin Aung Myint; Naing Win.

Жооптуу автор: Charles Makoundi.

Электрондук почта: c.makoundi@utas.edu.au

Мекеме 1: Centre for Ore Deposit and Earth Sciences (CODES), University of Tasmania, Hobart, Tasmania, Australia.

Мекеме 2: Department of Geology, Magway University, Magway, Myanmar.

Мекеме 3: Geology Department, Mandalay University, Mandalay, Myanmar.

Журнал: Habitable Planet.

Том / сан: 2 / 2.

Беттер: 468–489.

DOI: 10.63335/j.hp.2026.0049.

Келип түшкөн күнү: 23 Июнь 2026.

Ревизия күнү: 9 Август 2026.

Кабыл алынган күнү: 23 Сентябрь 2026.

Жарыяланган күнү: 29 Сентябрь 2026.

Басмакана / жарыялоо платформасы: Habitable Planet; International Association for Gondwana Research менен байланыштуу жана Scilight Press өнөктөштүгү менен жарыяланат.

Рецензиялоо: Журнал рецензияланат жана расмий процесс кеминде эки көз карандысыз рецензент катышкан single-blind баалоону колдонот. Макаланын ыраазычылык бөлүмүндө эки анонимдүү журнал рецензентине жана редакторлорго да ыраазычылык билдирилет.

Булак түрү боюнча библиографиялык айырма: PDF биринчи бетте изилдөөнү “Review” деп белгилейт. Habitable Planetтин расмий онлайн макалалар тизмеси ошол эле жазууну “Open Access Article” деп көрсөтөт. Изилдөөнүн өзү жаңы талаа жана аналитикалык маалыматтарды камтыйт. Бул айырма үнсүз түрдө бир категорияга түшүрүлгөн эмес.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International — CC BY 4.0.

Каржылоо: Авторлор изилдөө тышкы каржылоо албаганын билдиришет.

Ыраазычылык / долбоордук колдоо: Khin Zaw жетектеген “Ore Deposits of SE Asia Project” колдоосуна; XRF иштери үчүн Christine Cook, Catherine McGoldrick жана Ian Littleга; LA-ICP-MS иштери үчүн Sarah Gilbertке; мурдагы долбоорлор үчүн Ross Large, Jeff Steadman жана Sean Johnsonго ыраазычылык билдирилген.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Авторлор колдонулган бардык маалыматтар макалада берилгенин билдиришет. Изилдөө ошондой эле DOI аркылуу жүктөлө турган кошумча материалдарга жана S1/S2 кошумча маалымат топтомдоруна шилтеме берет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор изилдөөгө таасир эте турган белгилүү финансылык кызыкчылык же жеке мамиле жок экенин билдиришет.

Этикалык комитет: Institutional Review Board Statement — Not applicable.

Маалымдалган макулдук: Not applicable.

Жасалма интеллект боюнча билдирүү: Авторлор макаланы даярдоодо AI колдоого алынган курал колдонулбаганын билдиришет.

Авторлордун салымы: C.M.: маалыматтарды курациялоо; текшерүү; түпкү макаланы карап чыгуу жана редакциялоо. J.S.: концептуалдаштыруу; текшерүү; талаа жана лабораториялык иш; биринчи долбоорду жазуу. K.Z.: концептуалдаштыруу; текшерүү; карап чыгуу жана редакциялоо. T.A.M.: талаа иши; карап чыгуу жана редакциялоо. N.W.: талаа иши; карап чыгуу жана редакциялоо.

Тең салым: Булакта тең салым же тең биринчи авторлук жөнүндө билдирүү жок.

U–Pb үлгү саны: Жалпы 45 циркон; JS-18 n=11, JS-22 n=10, JS-25 n=24.

U–Pb аппарат жана шарттар: Agilent 7900 quadrupole ICP-MS; Coherent COMPex Pro Ar-F excimer лазер, 193 nm; Resonetics S155 абляция клеткасы; 32 µm spot; 5 Hz.

XRF: Olympus Delta Premium handheld XRF; жети үлгү; болжол менен 160 s/үлгү.

Пирит LA-ICP-MS: Newwave UP213 лазер + Agilent 7500/7700 ICP-MS; 5 Hz; 3,5 J/cm²; 10–22 µm spot диаметрлери; жалпы 99 spot анализи билдирилген.

Негизги U–Pb жыйынтыгы: 399, 480 жана 537 Ma максималдуу чөгүү жаштары. 399 Ma бир гана жаш цирконго негизделгендиктен авторлор аны ишенимдүү деп эсептешпейт.

Негизги металл жыйынтыгы: Lower Wetwun чөкмө пиритинде Au 1,1 ppmге чейин жетет.

Негизги чечмелөө: Авторлор Lower Wetwun кара сланецтерин аймактык алтын булак тек деп чечмелешет; бул экономикалык руда запасынын далили эмес.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 1 — жарыя түрү: PDF “Review”, расмий онлайн тизме “Article” дейт.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 2 — Th/U: Жыйынтык бөлүмүндө JS-18, JS-22 жана JS-25 циркондорунун тиешелүүлүгүнө жараша %91, %90 жана %96сында Th/U > 0,1 экени жазылса, талкууда көпчүлүгүндө Th/U < 0,1 жана жети анализде гана >0,1 экени айтылат.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 3 — мышьяк: XRF ыкма бөлүмү As маалыматын ишенимсиз деп жарыяласа да, 2-таблица дагы As маанилерин берет.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 4 — Cu/V: Булактагы 2-таблицада жети Cu мааниси V маанилери менен так бирдей; мунун себеби түшүндүрүлгөн эмес.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 5 — Mo: 2-таблица Moну 3–18 ppm деп берсе, талкуудагы бир сүйлөм “1–5 wt%” деген сөздү колдонот.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 6 — атмосфералык O₂ формуласы: 13-сүрөттүн түшүндүрмөсүндө теңдеме “wt% O₂ = 30 P/1 + P” түрүндө кашаасыз басылган. Бөлүүчү/топтоо булактан көз карандысыз түрдө кайра чечмеленген эмес.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 7 — O₂ хронологиясы: Кыскача жана жыйынтык 28,7 wt% O₂ чокусун Middle Devonian башындагы Lower Wetwun менен байланыштырса, 13-сүрөттүн астындагы талкуу ошол эле маанини Lower Devonian контекстинде айтат.

Булак ичиндеги шайкештик эскертүүсү 8 — редокс чектери: Булак V/(V+Ni) үчүн 0,46–0,60 дисоксик жана 0,54–0,82 аноксик аралыктарын бирге берет; бул эки класс 0,54–0,60 аралыгында кабатташат.

Негизги чечмелөө чеги: Атмосфералык O₂ маанилери чөкмө пирит Se/Co проксисинен алынган; түз палеоатмосфера өлчөөсү эмес. Au–O₂ убакыттагы дал келүүсү себептүүлүктү өзү далилдебейт.

Палеогеография чеги: Sibumasu/Gondwana байланышы чектелген детриттик циркон маалымат топтомуна негизделет жана авторлор кошумча изилдөө керек экенин ачык белгилешет.