Дизайндык Ой Жүгүртүүгө негизделген биргелешип жаратуу (Design Thinking-based co-creation), майыптыгы бар адамдарды жана тиешелүү кызыкдар тараптарды жумуш ордундагы технологияларга, иш процесстерине жана уюштуруучулук шарттарга байланыштуу муктаждыктарды биргелешип аныктоого катыштырган сапаттык изилдөөнүн катышуучу ыкмасы болуп саналат. Бул изилдөө майыптыгы бар адамдардын жумуш ордунда технология менен өз ара аракеттенүүдө туш болгон көйгөйлөрүн бир гана түзмөктүн же программалык камсыздоонун жеткиликтүүлүгү жагынан эмес; уюштуруучулук түзүм, иш маданияты, окутуу, адамдык колдоо, физикалык чөйрө жана күнүмдүк иш агымдары менен бирге караган. Италияда Сентябрь–Октябрь 2025 мезгилинде төрт биргелешип жаратуу иш-чарасы өткөрүлүп, интеллектуалдык, көрүү, физикалык жана угуу майыптыгы контексттерине багытталган иш-чараларга жалпысынан 54 майыптыгы бар адам жана кызыкдар тарап катышкан.

Сапаттык жыйынтыктар үч негизги багытта топтолгон: социалдык жана уюштуруучулук инклюзивдүүлүк көйгөйлөрү; жумуш ордунда колдонулган технологиялардын катышууну чектеген техникалык өзгөчөлүктөрү; ар түрдүү майыптык топторунун адам–машина өз ара аракеттенүү муктаждыктары. Изилдөө өзгөчө адистештирилген колдоо ролдорунун жетишсиздигин, майыптыктын гетерогендүү табиятынын жетиштүү түшүнүлбөшүн, жеткиликсиз документтерди жана программалык камсыздоону, шайкеш эмес көмөкчү технологияларды, инклюзивдүү эмес окутуу процесстерин жана физикалык иш чөйрөсүндөгү тоскоолдуктарды маанилүү көйгөйлөр катары көрсөтөт.

Технологиялык дизайн жагынан изилдөөчүлөр алынган сапаттык маалыматтарды беш аналитикалык өлчөмгө бөлүшкөн:колдонууга ыңгайлуулук (usability), жеткиликтүүлүк (accessibility), туруктуулук/ишенимдүүлүк (robustness), тактык (accuracy) жана жекелештирүү (personalization). Бул беш өлчөм бардык майыптык топторунда маанилүү болгону менен муктаждыктардын конкреттүү формасы өзгөрөт. Мисалы, интеллектуалдык майыптыкта когнитивдик жүктү азайтуу жана кадам-кадам багыттоо; көрүү майыптыгында экран окугуч жана маанилүү санарип түзүм менен шайкештик; физикалык майыптыкта аз физикалык күч жана альтернативдүү киргизүү ыкмалары; угуу майыптыгында болсо реалдуу убакыттагы жазуу, визуалдык же титирөөчү байланыш каналдары өзгөчө мааниге ээ.

Топтор арасындагы жалпы муктаждыктар — жеткиликтүү жана түшүнүктүү маалымат, ишенимдүү көмөкчү технологиялар, колдонуучу тарабынан жөнгө салынуучу системалар, ар түрдүү куралдардын өз ара шайкештиги жана колдоочу уюштуруучулук практикалар. Авторлор бул жыйынтыктарды колдонуп, жумуш ордундагы инклюзивдүүлүктү технология сатып алуу көйгөйү катары гана эмес, технологиялык инновация, ишти уюштуруу жана жеткиликтүүлүк маданияты бирге өнүккөнсоциалдык-техникалык экосистемакатары чечмелешет.

Изилдөөнүн маанилүү чектөөсү — алынган жыйынтыктардын чалгындоочу жана сапаттык мүнөздө болушу. Функционалдык технологиялык прототип иштелип чыккан же сыналган эмес, белгилүү бир көмөкчү технология өндүрүмдүүлүктү же бакубаттуулукту канчалык жогорулатаары сандык түрдө өлчөнгөн эмес. Үлгү 54 катышуучу жана кызыкдар тарап менен, ошондой эле белгилүү Италиялык уюштуруучулук/маданий контексттер менен чектелген. Ошондуктан жыйынтыктар келечекте иштелип чыга турган технологиялар үчүн эмпирикалык негизделген дизайн талаптарын сунуштайт, бирок бул технологиялардын чыныгы иш чөйрөсүндөгү натыйжалуулугун азырынча далилдебейт.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Майыптыгы бар адамдарды эмгек жашоосуна кошуу жумуш табуу же расмий ишке орношуу укугу маселеси гана эмес. Кызматкер жумушка киргенден кийин санарип куралдарга жетүү, кесиптештери менен байланышуу, тапшырмаларды түшүнүү, жумуш ордунда коопсуз кыймылдоо, зарыл болгон көмөкчү технологияларды колдонуу жана иш процессинде өз алдынчалыгын сактоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу да инклюзивдүүлүктүн бир бөлүгү.

Ошондуктан булак изилдөө инклюзивдүүлүктү “жеткиликтүү түзмөк барбы?” деген суроо менен гана чектебейт. Бир эле технология техникалык жактан жеткиликтүү болсо да, иш агымы ылайыксыз болсо, компаниянын программасы экран окугуч менен иштебесе, окуу материалы жеткиликсиз болсо, кызматкер керектүү колдоону жакшы ниеттеги кесиптешинен гана алса же жумуш орду физикалык жактан колдонууга мүмкүн эмес болсо, натыйжалуу инклюзивдүүлүк дагы эле ишке ашпай калышы мүмкүн.

Изилдөөчүлөр аныктаган адабияттагы боштук да ушунда. Мурунку изилдөөлөрдүн маанилүү бөлүгү көмөкчү технологиялар, жумуш ордундагы инклюзивдүүлүк, колдонуучу тажрыйбасы же кызматкердин бакубаттуулугу сыяктуу тармактарды өз-өзүнчө карайт. Бул изилдөө болсо технологиялык, уюштуруучулук жана тажрыйбалык өлчөмдөрдү бир изилдөө алкагында чогуу изилдөөгө багытталган.

Изилдөө суроолору

Изилдөө үч негизги суроого багытталган. Биринчиси — майыптыгы бар адамдардын жумуш ордуна кошулушуна кайсы социалдык жана уюштуруучулук көйгөйлөр таасир этет. Экинчиси — учурдагы жумуш орду технологияларында кандай чектөөлөр жана жеткиликтүүлүк тоскоолдуктары бар. Үчүнчүсү — интеллектуалдык, көрүү, физикалык жана угуу майыптыгы контексттеринде адам–машина өз ара аракеттенүү муктаждыктары кандай айырмаланат жана кайсы муктаждыктар майыптык топторунун ортосунда жалпы.

Эмне үчүн Дизайндык Ой Жүгүртүү тандалды?

Булак изилдөө Колдонуучуга Багытталган Дизайн, катышуучу ыкмалар жана Дизайндык Ой Жүгүртүү ыкмаларын бири-биринен айырмалайт. Үч ыкма тең колдонуучунун катышуусуна маани берет; бирок изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Дизайндык Ой Жүгүртүү колдонуучу тажрыйбасын, технологияны жана уюштуруучулук иш шарттарын бир эле кайталанма процесс ичинде баалоого өзгөчө ылайыктуу.

Изилдөөнүн Дизайндык Ой Жүгүртүүнүн төрт этабы

Метод төрт этап түрүндө түзүлгөн:эмпатия түзүү (Empathize), көйгөйдү аныктоо (Define), идея иштеп чыгуу (Ideate) жана прототиптөө (Prototype). Бирок бул этаптарды классикалык продукт иштеп чыгуу процессиндеги маанилери менен толук бирдей чечмелөөгө болбойт.

Эмпатия этабында майыптыгы бар адамдарды өкүлчүлүк кылган ассоциациялар менен жолугушуп, ар түрдүү иш көнүмүштөрү жана кездешкен кыйынчылыктар жөнүндө алдын ала маалымат чогултулган. Бул уюмдар ошондой эле майыптыгы бар адамдардын изилдөөгө этикалык жана жеткиликтүү түрдө катышуусуна жардам берген.

Көйгөйдү аныктоо этабында чыныгы иш чөйрөлөрүн туураган сегиз ойдон чыгарылган, бирок реалдуу колдонуучу сценарийи иштелип чыккан. Сценарийлер изилдөөчүлөр элестеткен профилдер гана эмес; ассоциациялар менен алдын ала сүйлөшүүлөр, тиешелүү адабият жана изилдөө тобунун адам–машина өз ара аракеттенүү тажрыйбасы бирге колдонулган. Сценарийдин долбоорлору өкүлчүлүк уюмдар менен талкууланып, реалдуулугу жана түшүнүктүүлүгү боюнча каралган жана семинар материалдары үчүн ички пилоттук текшерүү жүргүзүлгөн.

Идея иштеп чыгуу этабында майыптыгы бар адамдар менен ассоциациялар, технология адистери, саясат түзүүчүлөр, окутуучулар, жумушка орноштуруудагы инклюзивдүүлүк кызматкерлери, disability manager ролундагы катышуучулар жана изилдөөчүлөр биргелешкен талкууларга катышкан.

Прототиптөө этабы бул изилдөөдө физикалык же программалык прототип өндүрүү дегенди билдирбейт. Чогултулган сапаттык маалыматтар талданып, колдонуучу муктаждыктары жана келечектеги дизайндар үчүн колдонулуучу тыянактар түрүндө түзүмдөлгөн.

Сегиз өз ара аракеттенүү сценарийи

Булактын ичиндеги методдук эскертүү:Макала жалпысынан сегиз сценарийди 2-таблицада төрт майыптык контекстине ар бирине экиден бөлүштүрөт. Метод тексти ошондой эле иш-чараларда бул сегиз сценарий талкуунун негизи катары сунушталганын билдирет. Verianla булакта иш-чара–сценарий бөлүштүрүүсү мындан да деталдуу берилбегендиктен, кайсы иш-чарада кайсы сценарий канча жолу колдонулгандыгы тууралуу кошумча божомол чыгарбайт.

Эмне үчүн Жумуш Ордундагы Инклюзивдүүлүк Социалдык-Техникалык Экосистема Катары Каралат?

Изилдөөдө жумуш ордундагы инклюзивдүүлүк көмөкчү технологиянын техникалык өзгөчөлүктөрү менен гана аныкталбаган; технология, иш процесстери, уюштуруучулук ролдор, окутуу, адамдык колдоо, физикалык чөйрө жана жеткиликтүүлүк маданияты бири-бирине таасир эткен социалдык-техникалык экосистема катары чечмеленет. Бул “экосистема” түшүнүгү эксперименталдык эсептелген модель эмес, төрт co-creation иш-чарасынан чыккан сапаттык жыйынтыктарды бириктирүү үчүн колдонулган теориялык жактан негизделген интерпретациялык алкак.

Түзүмдүк жана уюштуруучулук көйгөйлөр

Катышуучулардын талкууларындагы маанилүү көйгөйлөрдүн бири — ишканалар майыптыгы бар кызматкерлердин жеке муктаждыктарын баалай турган адистикке дайыма эле ээ эмес. Disability manager, tutor, job coach же көмөкчү технология боюнча багыт көрсөтө турган адис ролдорунун жоктугу технологияны тандоону жана жумуш ордуна ылайыкташтырууну системалуу процесс болуудан чыгарышы мүмкүн.

Изилдөө ошондой эле кесиптештер, үй-бүлө мүчөлөрү же жеке окутуучулар сыяктуу расмий эмес колдоо тармактары маанилүү экенин; бирок ушул тармактарга гана көз каранды система морт болушу мүмкүн экенин көрсөтөт. Колдоо белгилүү адамдардын жакшы ниетине көз каранды болгондо кызматкердин автономиясы узак мөөнөттө кепилденбейт.

Катышуучулар майыптыкты бир түрдүү жана өзгөрбөс абал катары кароону да көйгөй деп белгилешкен. Бир майыптык категориясындагы адамдардын санарип көндүмдөрү, иш тапшырмалары, көмөкчү технология тандоолору жана муктаждыктары бири-биринен айырмаланышы мүмкүн. Ошондуктан “көрүү майыптыгы бар колдонуучу”, “физикалык майыптыгы бар колдонуучу” сыяктуу кең категорияларга гана таянып стандарттуу бир чечим сатып алуу жетишсиз.

Маданий тоскоолдуктар

Изилдөөдө бейкалыс көз караш, иш берүүчүлөрдүн кызматкердин жөндөмүнө байланыштуу күмөндөрү жана майыптыктын ар түрдүүлүгү жөнүндө чектелүү билим маданий тоскоолдуктардын катарына кирет. Укуктук же милдеттүү жумушка алуу саясаты иш маданияты өзгөрбөсө чыныгы инклюзивдүүлүктү өз алдынча кепилдей албасы баса белгиленет.

Инклюзивдүү байланыш майыптыгы бар кызматкерди гана окутууну талап кылбайт. Изилдөөдө бардык кызматкерлер жеткиликтүү документ даярдоо, визуалдык колдоосуз түшүнүктүү презентация түзүү, көмөкчү технологияларды жалпы иш агымдарында туура колдонуу жана ар түрдүү байланыш муктаждыктарын таануу боюнча негизги көндүмдөргө ээ болушу керек деген пикир алдыга чыккан.

Операциялык тоскоолдуктар

Жеткиликсиз документтер, universal design принциптери менен иштелип чыкпаган программалык камсыздоо, өзгөртүүгө болбой турган жабык платформалар жана жеткиликсиз корпоративдик окутуулар күнүмдүк иш процессинде туруктуу тоскоолдуктарды жаратышы мүмкүн.

Мисалы, көмөкчү түзмөктүн өзү жеткиликтүү болушу гана жетишсиз. Түзмөк менен бирге иштеген башкаруу программасы экран окугуч менен шайкеш келбесе, бүт иш агымы дагы эле жеткиликсиз болушу мүмкүн. Ошондуктан изилдөө “бир жеткиликтүү курал” мамилесинен “жеткиликтүү иш системасы” мамилесине өтүү керектигин көрсөтөт.

Физикалык иш мейкиндиктери да бул системанын бир бөлүгү. Катышуучулар келтирген мисалдарга жумуш ордуна алып баруучу ички жолдордогу белгиленбеген тоскоолдуктар, жетүү кыйын текчелер, иш ордунан алыс турган принтерлер, физикалык мүмкүнчүлүккө ылайык келбеген чоң сканерлер жана кагазга басым жасаган процесстер кирет.

Эмне үчүн окутуу борбордук көйгөй?

Технология жеткиликтүү болсо да, кызматкер аны колдонуу боюнча ылайыктуу окутуу албаса, курал натыйжалуу пайдаланылбай калышы мүмкүн. Изилдөөдө өзгөчө көрүү жана угуу майыптыгы контексттеринде окуу материалдарынын жеткиликсиз болушу, милдеттүү дистанциялык окутуу платформаларынын жарым-жартылай жеткиликсиз болушу же сайттын жеткиликтүү барагына алып баруучу навигация жолунун өзү жеткиликсиз болушу сыяктуу көйгөйлөр айтылган.

Авторлордун чечмелөөсүндө жеткиликтүүлүк белгилүү майыптыгы бар кызматкер жумушка киргенден кийин кошула турган атайын оңдоо эмес, жумуш ордунун документ, программалык камсыздоо, физикалык мейкиндик, окутуу жана процесс дизайнына башынан киргизилиши керек болгон жалпы дизайн принциби.

Технологиялык татаалдык

Бардык топтордо кайталанган көйгөйлөрдүн бири технологиялардын керексиз даражада татаалдашып кетиши. Өтө көп функциялар, жыш иконалар, кичинекей басуу аймактары, интуитивдүү эмес менюлар жана текст, түс же икона өлчөмдөрүн жетиштүү жекелештире албоо иш натыйжалуулугун кыйындатышы мүмкүн.

Бул жыйынтык “майыптыгы бар адамдар технология колдоно албайт” дегенди билдирбейт. Тескерисинче, изилдөөнүн сапаттык маалыматтары көп адамдар иш тапшырмаларын аткара аларын; негизги көйгөй ылайыктуу өз ара аракеттенүү куралынын же иш тартибинин жоктугу экенин көрсөтөт.

Көмөкчү технологиялардагы шайкештик көйгөйү

Көрүү майыптыгы бар катышуучулар үчүн экран окугучтар, Braille дисплейлери жана чоңойтуу куралдары менен программалык камсыздоонун шайкештиги маанилүү муктаждык. Түзүлүшү начар PDF документтери, түшүндүрмөсүз сүрөттөр жана семантикалык жактан жакшы түзүлбөгөн санарип интерфейстер жеткиликтүүлүктү чектеши мүмкүн.

Технология өзү жеткиликтүү көрүнгөнү менен башка программа же жабдык менен бирге колдонулганда иштебей калышы мүмкүн. Булак ошондуктан өз ара иштөө жөндөмүн жеткиликтүүлүктүн маанилүү бөлүктөрүнүн бири катары талкуулайт.

Тактык бир гана иштөө метрикасы эмес

Бул изилдөөдө “accuracy” машина үйрөнүү моделинин тесттик тактыгы маанисинде колдонулбайт. Өз ара аракеттенүү муктаждыгы катары тактык көмөкчү системанын колдонуучунун киргизүүсүн, визуалдык мазмунду, сүйлөөнү, жайгашууну же айлана-чөйрөнүн абалын туура эмес чечмелебешин билдирет.

Туура эмес чечмелөө колдонуудагы ыңгайсыздыкты гана жаратпастан, айрым контексттерде коопсуздук тобокелдигин жаратышы мүмкүн. Изилдөөдө талкууланган мисалдардын бири тоскоолдукту аныктоочу акылдуу таяктар көп сандагы жалган оң эскертүүлөрдү бере алышы. Дагы бир мисалда жабык жайда спутникке негизделген жайгашуунун болжол менен үч метр деңгээлиндеги тактыгы көрүү майыптыгы бар колдонуучуга эшик менен тепкичти коопсуз айырмалоо үчүн жетишсиз болушу мүмкүн экени айтылат. Бул болжол менен үч метр мааниси изилдөөнүн өз лабораториялык өлчөөсү эмес; технологиялык чектөө талкуусунда колдонулган булак/катышуучу контекстиндеги мисал.

Өзгөчө кырдаалдагы байланыш

Угуу майыптыгы бар кызматкерлер үчүн үн сигналын гана колдонгон өзгөчө кырдаал системалары маанилүү коопсуздук көйгөйүн жаратышы мүмкүн. Изилдөө өрт, жер титирөө же башка динамикалык кырдаалдарда үн эскертүүсү визуалдык жана титирөө каналдары менен коштолушу керектигин көрсөтөт.

Ошо сыяктуу эле жыйындар, окутуулар жана күнүмдүк байланыш үн каналына гана таянбашы керек. Реалдуу убакыттагы субтитр, жазуу жүзүндөгү байланыш, Италиялык Жаңсоо Тилинин колдоосу жана колдонуучунун тандоосуна жараша визуалдык же хаптикалык билдирүүлөр инклюзивдүү байланыштын бөлүктөрү катары аныкталган.

Эмне үчүн инновация автоматтык түрдө инклюзивдүүлүк эмес?

Катышуучулар жасалма интеллект, тагылуучу түзмөктөр жана жабык жайдагы навигация сыяктуу технологияларга кызыгуу көрсөтүү менен катар жалган оң натыйжалар, төмөн тактык, когнитивдик ызы-чуу жана маалымат жүгү боюнча тынчсызданууларын да билдиришкен. Бул жыйынтык изилдөөнүн маанилүү чектөөлөрүнүн бирин көрсөтөт: технологиялык жактан өнүккөн система колдонуучунун чыныгы иш шарттарында көбүрөөк татаалдык жаратса, инклюзивдүү натыйжа бербей калышы мүмкүн.

Ошондуктан авторлор майыптыгы бар адамдардын биргелешкен дизайнга, тестирлөөгө жана реалдуу чөйрөгө ылайыкташтырууга түз катышуусун маанилүү деп эсептешет.

Инклюзивдүү Жумуш Орду Технологиялары үчүн Беш Негизги Өз Ара Аракеттенүү Өлчөмү Кайсылар?

Изилдөөдө сапаттык жыйынтыктардан чыгарылган беш негизги өлчөм — колдонууга ыңгайлуулук, жеткиликтүүлүк, туруктуулук/ишенимдүүлүк, тактык жана жекелештирүү; бул өлчөмдөр бардык майыптык топторунда маанилүү болгону менен ар биринин практикалык көрүнүшү интеллектуалдык, көрүү, физикалык жана угуу майыптыгы контексттеринде ар башкача чыгат.

Колдонууга ыңгайлуулук менен жеткиликтүүлүк бир эле нерсе эмес

Колдонууга ыңгайлуулук, системанын тапшырманы түшүнүктүү, натыйжалуу жана башкарылуучу түрдө аткарууну колдоосу менен байланыштуу.Жеткиликтүүлүкболсо колдонуучунун майыптыгы себептүү четтетилбестен системадагы маалыматка жана функцияларга жетүүсүн билдирет.

Интерфейс жалпы колдонуучу үчүн оңой болушу мүмкүн, бирок экран окугуч аны окуй албаса, көрүү майыптыгы бар колдонуучу үчүн жеткиликтүү эмес. Тескерисинче, техникалык жактан жеткиликтүү система керексиз татаалдыктан улам жогорку когнитивдик жүк жаратса, колдонууга ыңгайлуулук көйгөйү сакталышы мүмкүн.

Эмне үчүн туруктуулук өзгөчө маанилүү?

Көмөкчү технологиядагы ката айрым колдонуучулар үчүн кадимки колдонуу үзгүлтүгүнө караганда олуттуу кесепетке алып келиши мүмкүн. Көрүү майыптыгы бар колдонуучу үчүн навигация системасындагы ката физикалык коопсуздукка; угуу майыптыгы бар колдонуучу үчүн иштебеген өзгөчө кырдаал эскертүүсү критикалык маалыматты өткөрүп жиберүүгө; интеллектуалдык майыптык контекстинде тапшырма багыттоосунун күтүүсүз жоголушу иш агымынын толук токтошуна таасир этиши мүмкүн.

Эмне үчүн жекелештирүү жалпы принцип?

Изилдөөдө жекелештирүү бардык майыптык топторун бириктирген негизги принциптердин бири. Себеби бир эле диагноз же майыптык тобу бирдей колдонуучу муктаждыгы дегенди билдирбейт. Колдонуучунун көндүмдөрү, тапшырманын түрү, көмөкчү түзмөк тажрыйбасы, физикалык мүмкүнчүлүгү, байланыш тандоосу жана иш контексти өзгөрүшү мүмкүн.

Жалпы муктаждыктар жана майыптыкка мүнөздүү муктаждыктар

Бул Изилдөөдөгү “Прототиптөө” Этабында Иштеген Технологиялык Прототип Өндүрүлдүбү?

Жок. Булак прототиптөө этабы физикалык же функционалдык түзмөк, программалык камсыздоо же көмөкчү технологияны иштеп чыгуу жана тестирлөө этабы эмес экенин ачык айтат; бул этап сапаттык co-creation маалыматтары колдонуучунун муктаждыктарына жана келечектеги инклюзивдүү технологиялык дизайндар үчүн дизайн спецификацияларына айландырылган концептуалдык жана аналитикалык синтез этабы.

Бул айырма эмне үчүн маанилүү?

Анткени изилдөө “сунушталган өзгөчөлүктөр иштейт” деген жыйынтыкты өлчөгөн эмес. Мисалы, реалдуу убакыттагы субтитр, AI негизиндеги сүрөт түшүндүрмөсү, көздү көзөмөлдөө, хаптикалык эскертүү же жекелештирилген когнитивдик жардамчылар изилдөөдө иштелип чыгып, колдонуучунун натыйжалуулугу боюнча сыналган деп ойлобош керек.

Бул катышуучулардын тажрыйбалары жана муктаждыктарынан чыккан дизайн багыттары жана келечекте текшерилиши керек болгон технологиялык мүмкүнчүлүктөр.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Иш-чаралардын убактысы жана түзүлүшү

Төрт co-creation иш-чарасы Италияда Сентябрь–Октябрь 2025 мезгилинде өткөрүлгөн. Ар бир иш-чара белгилүү бир майыптык контекстине багытталган жана үч саатка созулган.

Интеллектуалдык майыптык иш-чарасында 15, көрүү майыптыгы иш-чарасында 14, физикалык майыптык иш-чарасында 10 жана угуу майыптыгы иш-чарасында 15 адам болуп, жалпысынан54 катышуучу жана кызыкдар тарапкатышкан.

Катышуучулардын кызыкдар тарап топтору боюнча бөлүштүрүлүшү

3-таблицанын жыйынтыгынан 54 адамдын 22 адам майыптыгы бар адамдар, ал эми 32 адам өкүлчүлүк уюмдар жана башка кызыкдар тарап топтору экени көрүнөт. Бул сан Verianla тарабынан булак таблицасындагы маанилерди кошуу менен алынган жөнөкөй арифметикалык жыйынтык; жаңы изилдөө натыйжасы эмес.

Катышуучуларды тандоо

Изилдөөгө 18 жаш жана андан жогорку адамдар гана киргизилген. Катышуу ыктыярдуу уюштурулуп, өкүлчүлүк ассоциациялар майыптыгы бар адамдардын изилдөөгө этикалык жана урмат-сый менен катышуусуна жардам берген.

Изилдөө тобу катышуучуларды тандоодо болжол менен %50 эркек–%50 аял тең салмактуулугун көздөгөнүн билдирет. Булак жыныс боюнча жеке сандарды таблица түрүндө бербегендиктен, бул билдирүү так ишке ашкан үлгү катышы катары кайра жазылбайт.

Катышуучулар изилдөөчүлөрдүн жолугушуу, электрондук почта жана телефон аркылуу түз байланыштары менен катар социалдык медиа жана институционалдык тармактардагы кыйыр жарыялар аркылуу тартылган.

Жеткиликтүү катышуу кантип камсыздалды?

Ар бир иш-чарада эки модератор талкууну жеңилдетип, тең катышууну колдогон жана зарыл болсо түшүндүрмө же мисал берген.

Интеллектуалдык майыптык иш-чарасында easy-to-read, башкача айтканда оңой окулуучу жана түшүнүктүү тил колдонулган; өнөктөш ассоциациялардын окутуучулары модераторлорго колдоо көрсөткөн.

Угуу майыптыгы бар катышуучулар үчүн эки Италиялык Жаңсоо Тили (LIS) котормочусу дайындалган.

Физикалык майыптык контекстиндеги иш-чара майыптар арабасын колдонгон адамдардын жол жүрүү тоскоолдугун азайтуу үчүн онлайн өткөрүлгөн.

Көрүү майыптыгы бар катышуучулар үчүн сессияда көрсөтүлгөн визуалдык мазмун оозеки түшүндүрүлгөн.

Маалымат кантип чогултулду?

Катышуучулар ар бир сценарийден кийин үч түрдөгү суроону талкуулашкан: тиешелүү адам технологияны колдонууда кандай кыйынчылыктарга туш болушу мүмкүн жана эмне үчүн; бул кыйынчылыктар инновациялык технологиялар менен кантип азайтылышы мүмкүн; түзмөктөр же куралдар иш тажрыйбасын жакшыртуу үчүн кандай өзгөчөлүктөргө ээ болушу керек.

ЖоопторSlido 1.14.2аркылуу жазуу түрүндө жана модератор башкарган топтук талкууларда оозеки чогултулган. Изилдөөчүлөр оозеки талкуулардан жазууларды алышкан.

Макала Slido жоопторунун жалпы санын же коддордун жалпы санын бербейт. Ошондуктан Verianla текстинде булакта жок сапаттык маалымат көлөмү чыгарылган эмес.

Сапаттык талдоо кантип жүргүзүлдү?

Slido-дон экспорттолгон жазуу жооптору жана изилдөөчүнүн жазуулары бир сапаттык маалымат корпусунун бөлүктөрү катары колдонулган. Контексттик маанини сактоо үчүн эки маалымат булагы алгач өз-өзүнчө коддолуп, андан соң окшоштуктар менен айырмачылыктарды табуу үчүн кайталанма түрдө салыштырылып, бириктирилген.

Талдооиндуктивдүү ачык коддооыкмасы менен жүргүзүлгөн. Индуктивдүү коддоо изилдөөчү бардык категорияларды алдын ала так белгилебестен, тексттеги кайталануучу маанилер менен көйгөйлөрдүн маалыматтын өзүнөн чыгышына мүмкүнчүлүк берүүсүн билдирет.

Эки изилдөөчү материалды өз алдынча сүрөттөөчү коддорго бөлүшкөн. Алгачкы коддоо алкактары кийин чогуу салыштырылып, талкуу аркылуу өнүктүрүлгөн. Пикир келишпестиктер консенсус менен чечилип, зарыл учурда үчүнчү изилдөөчү категория аныктамаларын тактоо үчүн ортомчу болгон.

Булак Cohen's kappa же ушуга окшош сандык коддоочулар аралык макулдашуу коэффициентин билдирбейт. Ошондуктан коддоонун ырааттуулугу сандык reliability метрикасы менен эмес, өз алдынча коддоо, биргелешкен талкуу, консенсус жана зарыл учурда үчүнчү изилдөөчүнүн ортомчулугу аркылуу каралган.

Үч негизги аналитикалык багыт

Коддор убакыт өтүшү менен үч жогорку темага уюштурулган:

1. Жумуш ордундагы инклюзивдүүлүктүн социалдык жана уюштуруучулук көйгөйлөрү.
2. Катышууну жана инклюзивдүүлүктү чектеген технологиялык тоскоолдуктар.
3. Ар түрдүү майыптык контексттериндеги колдонуучулардын жумуш орду технологиялары менен өз ара аракеттенүү муктаждыктары.

Бул үч негизги багыт алдын ала бекитилбестен, изилдөө суроолорунун багыты астында индуктивдүү талдоодон келип чыкканы белгиленет.

Беш дизайн өлчөмү качан түзүлгөн?

Колдонууга ыңгайлуулук, жеткиликтүүлүк, туруктуулук, тактык жана жекелештирүү өлчөмдөрү чийки маалымат чогултулганга чейин катышуучуларга таңууланган категориялар эмес. Колдонуучулардын салымдары талдангандан кийин адам–машина өз ара аракеттенүүсү жана жеткиликтүүлүк адабиятындагы калыптанган түшүнүктөрдү колдонуу менен жыйынтыктарды топтор арасында салыштыруу үчүн аналитикалык куралдар катары пайдаланылган.

Булак бул өлчөмдөрдүн тартиби да талдоодон кийин түшүнүктүүлүктү жана салыштырууну жеңилдетүү үчүн түзүлгөнүн билдирет.

Интеллектуалдык майыптык контекстиндеги жыйынтыктар

Катышуучулар билдирген муктаждыктар негизинен когнитивдик жүк, тапшырмалардын ирети, артыкчылык берүү жана жазуу көрсөтмөлөрүн түшүнүү айланасында топтолгон. Айрыкча жол-жоболор тез-тез өзгөргөн жумуш орундарында кайсы иш кайсы иретте жана канча убакытта бүткөрүлүшү керектиги так эмес болсо, ката, белгисиздик жана стресс жаралышы мүмкүн.

Сунушталган дизайн багыттарына кадам-кадам иш агымдары, жөнөкөйлөштүрүлгөн интерфейстер, эскерткичтер, текшерүү тизмелери, так кайтарым байланыш, оңой окулуучу маалымат жана адамдын үйрөнүү ылдамдыгына ылайыкташтырылуучу системалар кирет.

Көрүү майыптыгы контекстиндеги жыйынтыктар

Негизги көйгөй — санарип мазмундун көмөкчү технологиялар тарабынан жеткиликтүү түрдө көрсөтүлүшү. Экран окугуч менен шайкеш келбеген программалык камсыздоо, семантикалык түзүлүшү начар документтер, түшүндүрмөсүз сүрөттөр жана жеткиликсиз PDF түзүлүштөрү маанилүү көйгөйлөр катары билдирилген.

Экран окугуч, чоңойтуу, Braille, тийүү аркылуу өз ара аракеттенүү жана AI негизиндеги сүрөттү түшүндүрүү системалары потенциалдуу куралдар; бирок бул куралдар ар түрдүү колдонмолордо ишенимдүү иштеп, чыгарган маалыматы так болушу керек.

Физикалык майыптык контекстиндеги жыйынтыктар

Муктаждыктар программалык интерфейс менен гана чектелбестен, түзмөктөрдүн физикалык жайгашуусуна жана иш мейкиндигинин уюштурулушуна да тиешелүү. Кайталануучу же майда мотордук кыймылдарды азайтуу; үн менен башкаруу, которгуч, көздү көзөмөлдөө сыяктуу альтернативдүү киргизүү ыкмаларын сунуштоо; түзмөктөрдү жетүүгө ыңгайлуу аралыкта жана бийиктикте жайгаштыруу маанилүү.

Аппараттык да, программалык да камсыздоо колдонуучунун мотордук мүмкүнчүлүгүнө жараша жекелештириле алышы керек.

Угуу майыптыгы контекстиндеги жыйынтыктар

Негизги талап — жумуш орду үн аркылуу байланышууга гана көз каранды болбошу керек. Жыйындар, окутуулар, күнүмдүк байланыш жана өзгөчө кырдаал эскертүүлөрү реалдуу убакыттагы субтитр, жазуу түрүндөгү байланыш, жаңсоо тили, визуалдык белги жана хаптикалык билдирүү сыяктуу альтернативдүү каналдар менен колдоого алынышы керек.

Субтитрдин болушу өзүнчө жетишсиз; анын убактысы жана тактыгы да ишенимдүү болушу керек. Туура эмес сүйлөө–текст конверсиясы же туура эмес жаңсоо тили котормосу түшүнүүнү жана системага ишенимди азайтышы мүмкүн.

Топтор арасындагы жалпы жыйынтыктар

Өз ара аракеттенүүнүн түрлөрү ар башка болгонуна карабастан, бардык топтордо жеткиликтүү жана түшүнүктүү маалымат, ишенимдүү системалар, колдонуучуга жараша жөнгө салынуучу технологиялар жана колдоочу уюштуруучулук практикалар кайталанган жалпы темалар болуп саналат.

Авторлор айрыкча жеткиликтүүлүктү топтор арасындагы эң күчтүү муктаждыктардын бири, ал эми жекелештирүүнү топтор арасындагы гетерогендүүлүктү башкаруунун бириктирүүчү принциби катары чечмелешет.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Жумуш ордундагы инклюзивдүүлүктө техникалык жеткиликтүүлүктү гана эмес, уюштуруучулук, маданий жана операциялык шарттарды да бирге кароо зарыл.
• Төрт майыптык контекстинде өз ара аракеттенүүнүн ар түрдүү муктаждыктары бар; бир стандарттуу чечим бардык колдонуучулар үчүн жетишсиз.
• Колдонууга ыңгайлуулук, жеткиликтүүлүк, туруктуулук, тактык жана жекелештирүү топтор аралык салыштырууга ылайыктуу беш борбордук дизайн өлчөмү болуп саналат.
• Жеткиликтүү маалымат, системанын ишенимдүүлүгү, жекелештириле алуусу жана инклюзивдүү уюштуруучулук практикалар жалпы муктаждыктар.
• Disability manager, tutor жана job coach сыяктуу түзүмдөлгөн колдоо ролдорунун болушу инклюзивдүүлүк үчүн маанилүү болушу мүмкүн.
• Жеткиликтүүлүк бир гана түзмөктүн өзгөчөлүгү эмес, документ, программалык камсыздоо, окутуу, процесс жана физикалык мейкиндикти камтыган системалык өзгөчөлүк катары каралышы керек.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Кайсы бир көмөкчү технология иш натыйжалуулугун белгилүү бир пайызга жогорулатары көрсөтүлгөн эмес.
• AI негизиндеги жекелештирүүнүн натыйжалуу экени эксперименталдык түрдө сыналган эмес.
• Реалдуу убакыттагы субтитр, навигация, акылдуу таяк же башка түзмөк бул изилдөөдө лабораториялык тесттен өткөрүлгөн эмес.
• Беш өз ара аракеттенүү өлчөмү сандык балл берүү шкаласы же психометрикалык тест катары валиддештирилген эмес.
• 54 катышуучудан алынган жыйынтыктарды майыптыгы бар бардык кызматкерлер популяциясына жалпылоого болбойт.
• Италиядагы уюштуруучулук жана маданий жыйынтыктар башка өлкөлөрдө дал ошондой чыгары көрсөтүлгөн эмес.
• Социалдык-техникалык экосистема алкагы себептүүлүк коэффициенттери бар математикалык модель эмес.

Статистикалык талдоо же математикалык формула барбы?

Жок. Изилдөө сапаттык изилдөө болуп саналат. Булакта регрессия, гипотеза тести, p-маани, ишеним интервалы, таасир өлчөмү же математикалык теңдеме жок.

Катышуучулардын саны сүрөттөөчү үлгү маалыматы болуп саналат. Колдонуучунун муктаждыктары болсо сапаттык коддоо жана тематикалык синтез аркылуу түзүлгөн; бир муктаждык экинчисинен “статистикалык жактан маанилүүрөөк” деген тыянак чыгарылбашы керек.

Изилдөөнүн күчтүү жагы

Изилдөөнүн күчтүү жагы — төрт ар башка майыптык контекстин бир изилдөөнүн ичинде салыштырышы жана майыптыгы бар адамдарды гана эмес, ассоциацияларды, технология адистерин, окутуучуларды, саясат акторлорун, инклюзивдүүлүк кызматкерлерин жана изилдөөчүлөрдү бир талкуу процессине кошушу.

Дагы бир маанилүү жагы — технологиялык муктаждыктарды иш маданиятынан жана уюштуруучулук практикалардан бөлүп карабашы. Муну менен “жакшыраак түзмөк” менен “инклюзивдүүрөөк жумуш орду” ортосундагы айырма көрүнүктүү болот.

Негизги чектөөлөр

Үлгүнүн көлөмү жана курамы:54 катышуучу жана кызыкдар тарап майыптык абалдарынын жана жумуш орду контексттеринин кеңири гетерогендүүлүгүн көрсөтүүгө жетишсиз болушу мүмкүн.

Географиялык жана маданий контекст:Иш-чаралар Италияда өткөрүлгөн. Уюштуруучулук практикалар, жеткиликтүүлүк маданияты жана колдоо механизмдери башка өлкөлөрдө жана тармактарда айырмаланышы мүмкүн.

Чалгындоочу сапаттык дизайн:Жыйынтыктар колдонуучу жана кызыкдар тарап тажрыйбаларынан алынган сапаттык темалар; алар популяция деңгээлиндеги жайылуу көрсөткүчтөрүн же себептик таасирлерди бербейт.

Функционалдык прототип жок:Изилдөөнүн “prototyping” этабы аналитикалык. Дизайн талаптары чыныгы продукт менен текшерилген эмес.

Маалыматка жетүү:Чийки сапаттык маалымат купуялуулук чектөөлөрү жана уланып жаткан долбоордук иштер себептүү коомчулукка ачык эмес.

Коддоо боюнча отчет:Эки изилдөөчүнүн өз алдынча ачык коддоосу, консенсус процесси жана зарыл учурда үчүнчү изилдөөчүнүн ортомчулугу түшүндүрүлгөнү менен Cohen's kappa сыяктуу сандык коддоочулар аралык макулдашуу метрикасы билдирилбейт.

Келечектеги изилдөөлөр

Авторлор чоңураак жана ар түрдүү колдонуучу топтору менен башка Европа өлкөлөрүндө салыштырмалуу изилдөөлөрдү жүргүзүүнү сунушташат. Ошентип, муктаждыктардын ар түрдүү географиялык, уюштуруучулук жана майыптык контексттеринде канчалык жарактуу экени бааланышы мүмкүн.

Технология жагынан келечекте AI колдогон жекелештирүү, платформалар аралык көмөкчү технология шайкештиги, адаптивдүү когнитивдик колдоо, мультимодалдык жеткиликтүүлүк өзгөчөлүктөрү, эргономикалык өз ара аракеттенүү моделдери жана реалдуу убакыттагы байланыш куралдары иштелип чыгып, чыныгы иш чөйрөлөрүндө эксперименталдык текшерилиши мүмкүн.

Уюштуруучулук стратегиялар да технология менен бирге бааланышы керек; анткени изилдөөнүн негизги жыйынтыгы технологиялык кийлигишүү жалгыз өзү инклюзивдүү иш чөйрөсүн түзбөй турганын көрсөтөт.

Verianla Live / Live Figure ылайыктуулугу

ИзилдөөLive Process үчүн ылайыктуу. Эмпатия → көйгөйдү аныктоо → идея иштеп чыгуу → аналитикалык прототиптөө → ачык коддоо → үч негизги тема → беш өз ара аракеттенүү өлчөмү процесси туруктуу параметрлер менен кадам-кадам көрсөтүлүшү мүмкүн.

Катышуучулардын санынын төрт иш-чара жана кызыкдар тарап түрү боюнча бөлүштүрүлүшүLive Compareкатары көрсөтүлүшү мүмкүн. Бирок изилдөө сандык таасир моделин же эксперименталдык убакыт катарын бербегендиктен технологиянын натыйжалуулугун эсептеген колдонуучу башкаруучу симуляцияны түзүү илимий жактан ылайыктуу эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталыш:Co-Creating Inclusive Work Environments for People with Disabilities

Кыргызча жарыя аталышы:Майыптыгы Бар Адамдар үчүн Инклюзивдүү Жумуш Чөйрөлөрүн Биргелешип Түзүү

Авторлор:Tiziana Guzzo, Carmine Abate, Maria Chiara Caschera.

Авторлордун тартиби:Булакта берилген түрүндө сакталган.

Тең салым:Булакта тең биринчи автор же тең салым жөнүндө билдирүү жок.

Жооптуу автор:Maria Chiara Caschera.

Аффилиация:National Research Council, Institute for Research on Population and Social Policies (CNR-IRPPS), Via Palestro 32, 00185 Rome, Italy.

Журнал:Sustainability.

Басмакана:MDPI.

Том / саны / макала номери:18 / 12 / 5884.

DOI:10.3390/su18125884.

Тапшыруу датасы:28 Апрель 2026.

Ревизия датасы:4 Июнь 2026.

Кабыл алуу датасы:7 Июнь 2026.

Жарыялоо датасы:9 Июнь 2026.

Academic Editors:Vasile Gherhes жана Diana Giurea.

Атайын саны:Interdisciplinary Design for Sustainable Well-Being.

Булак түрү:Article / Original Research. Чалгындоочу, сапаттык жана катышуучу изилдөө.

Рецензия статусу:Рецензияланган Sustainability журнал макаласы.

Лицензия:Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY).

Расмий шилтеме:DOI 10.3390/su18125884 аркылуу MDPI расмий макала барагы.

Изилдөө контексти:NewWorkTech долбоорунун алкагында Италияда өткөрүлгөн төрт co-creation иш-чарасы.

Иш-чара датасы:Сентябрь–Октябрь 2025.

Жалпы катышуучу жана кызыкдар тарап:54.

Майыптыгы бар катышуучулардын саны:Булактагы 3-таблицанын маанилеринин жыйынтыгына ылайык 22.

Башка кызыкдар тараптар:Булактагы 3-таблицанын маанилеринин жыйынтыгына ылайык 32; ассоциация өкүлдөрү, саясат түзүүчүлөр, технология адистери, окутуучулар, жумушка орноштуруудагы инклюзивдүүлүк кызматкерлери, disability manager ролдору жана изилдөөчүлөр.

Иш-чаранын узактыгы:Ар бир иш-чара үч саат.

Майыптык контексттери:Интеллектуалдык, көрүү, физикалык жана угуу майыптыгы.

Сценарийлердин саны:Сегиз ойдон чыгарылган, бирок реалдуу жумуш ордундагы өз ара аракеттенүү сценарийи.

Ыкма:Дизайндык Ой Жүгүртүүгө негизделген participatory co-creation; Empathize, Define, Ideate жана Prototype этаптары.

Маанилүү методдук чектөө:Prototype этабы иштеген физикалык же санарип прототипти өндүрүү жана сыноо эмес. Бул колдонуучу муктаждыктарынын жана дизайн тыянактарынын аналитикалык синтези.

Маалымат чогултуу:Slido Version 1.14.2 аркылуу жазуу жооптору жана модератор башкарган талкуулардагы изилдөөчү жазуулары.

Модерация:Ар бир иш-чарада эки модератор.

Сапаттык талдоо:Индуктивдүү ачык коддоо; эки изилдөөчү өз алдынча коддоо жүргүзгөн, коддоо алкактары биргелешкен талкуу менен өнүктүрүлгөн, пикир келишпестиктер консенсус жана зарыл учурда үчүнчү изилдөөчүнүн ортомчулугу менен чечилген.

Сандык коддоочулар аралык шайкештик:Булак Cohen's kappa же башка сандык inter-coder reliability коэффициентин билдирбейт.

Негизги талдоо багыттары:Социалдык/уюштуруучулук көйгөйлөр; технологиялык тоскоолдуктар; ар түрдүү майыптык контексттериндеги адам–машина өз ара аракеттенүү муктаждыктары.

Беш өз ара аракеттенүү өлчөмү:Usability, accessibility, robustness, accuracy жана personalization.

Формула:Математикалык формула жок.

Статистикалык жыйынтык чыгаруу:Регрессия, гипотеза тести, p-маани, ишеним интервалы же таасир өлчөмү билдирилген эмес.

Изилдөөнүн ичиндеги фигура:Номерленген илимий фигура жок. Булак беш негизги таблицаны колдонот.

Этикалык катышуу:18 жаш жана андан жогорку ыктыярчылар гана катышкан. Бардык катышуучулардан маалымат чогултуудан мурун EUSurvey платформасы аркылуу жазуу түрүндөгү маалыматтандырылган макулдук алынган.

Ден соолук маалыматы:Клиникалык, диагностикалык же сезимтал ден соолук маалыматы чогултулган эмес; медициналык документ же ден соолук абалын баалоо талап кылынган эмес.

Маалыматты коргоо:Идентификациялык маалыматтар иш-чарага каттоо максатында гана изилдөө маалыматынан өзүнчө иштетилген. Изилдөө маалыматтары анонимдүү жана топтолгон.

Этика комитетинин статусу:Авторлордун билдирүүсүнө ылайык, изилдөө клиникалык кийлигишүү, биомедициналык эксперимент же сезимтал ден соолук маалыматын камтыбагандыктан жана анонимдүү, инсанды аныктоо мүмкүн болбогон minimal-risk маалыматтарды колдонгондуктан, тиешелүү GDPR жана Италия мыйзамдары боюнча расмий Ethics Committee/IRB уруксаты талап кылынган эмес. Изилдөө CNRдин социалдык жана гуманитардык илимдер боюнча этикалык алкагына ылайык жүргүзүлгөн.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү:Маалымат топтому катышуучулардын макулдуктарындагы купуялуулук чектөөлөрү жана уланып жаткан долбоордук иштер себептүү коомчулукка ачык эмес.

Каржылоо:Европа Биримдигинин Horizon изилдөө жана инновация программасы, Grant Agreement No. 101177176, NewWorkTech — “From the margins to the masses: Standard practices and innovative uses of technology in augmenting different abilities of people in the world of work”; HORIZON-CL2-2024-TRANSFORMATIONS-01-11 чакырыгы.

Кызыкчылыктардын кагылышы:Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Авторлордун салымдары:Conceptualization: Tiziana Guzzo жана Maria Chiara Caschera; methodology: Tiziana Guzzo жана Maria Chiara Caschera; validation: Tiziana Guzzo жана Maria Chiara Caschera; formal analysis: Tiziana Guzzo жана Maria Chiara Caschera; investigation: Tiziana Guzzo жана Maria Chiara Caschera; data curation: Tiziana Guzzo, Maria Chiara Caschera жана Carmine Abate; original draft: Tiziana Guzzo; review and editing: Maria Chiara Caschera; visualization, supervision, project administration жана funding acquisition: Tiziana Guzzo.

Негизги чектөөлөр:Үлгүнүн көлөмү жана курамы бардык майыптык шарттарынын гетерогендүүлүгүн көрсөтпөшү мүмкүн; изилдөө белгилүү Италиялык уюштуруучулук жана маданий контексттерге негизделет; жыйынтыктар чалгындоочу сапаттык далилдер; функционалдык технологиялар сыналган эмес; чийки маалымат купуялуулук себептүү коомчулукка ачык эмес.

Келечектеги текшерүү муктаждыгы:Чоңураак жана ар түрдүү колдонуучу топтору менен башка Европа өлкөлөрүндө салыштырмалуу изилдөө; конкреттүү технологиялык чечимдерди чыныгы иш чөйрөсүндө иштеп чыгуу жана баалоо; AI негизиндеги жекелештирүү, платформалар аралык көмөкчү технология шайкештиги, мультимодалдык жеткиликтүүлүк жана уюштуруучулук колдоо стратегияларын бирге сыноо.

Негизги чечмелөө чектөөсү:Изилдөө майыптыгы бар адамдар жана кызыкдар тараптар билдирген муктаждыктардан дизайн талаптарын чыгарат. Белгилүү технология өндүрүмдүүлүктү, автономияны, инклюзивдүүлүктү же бакубаттуулукту белгилүү өлчөмдө жогорулатарын эксперименталдык түрдө көрсөтпөйт.