Fahirisi ya Fursa za Kidijitali (Digital Opportunity Index, DOI) ni kiashiria cha fursa za kidijitali kinachounganisha masharti ya ufikiaji na matumizi ya teknolojia ya kidijitali kupitia makundi matatu makuu, yaani Opportunity, Infrastructure na Utilisation. Utafiti wa Sartika Lestari unachunguza kwa namna ya kiasi na ya kimaelezo-kulinganisha mabadiliko yanayozunguka kipindi cha utekelezaji wa programu ya E-Commerce Road Map ya Indonesia katika mikoa 34; unalinganisha alama za DOI za ngazi ya mkoa na viwango vya ukuaji vya makundi hayo matatu. Kulingana na muhtasari, hitimisho na data za Kiambatisho 1 katika chanzo, thamani ya DOI ya kitaifa ilibaki bila kubadilika katika 0.74, huku DOI ya mikoa 21 ikiongezeka, DOI ya mikoa 12 ikipungua na thamani ya mkoa 1 ikibaki bila kubadilika. Tatizo la pamoja lililo wazi zaidi liko katika kundi la Infrastructure; kwa upande mwingine, makundi ya Opportunity na hasa Utilisation kwa ujumla yaliongezeka. Hata hivyo, utafiti huu si tathmini ya majaribio wala ya kisababishi na hauonyeshi kwamba mabadiliko yaliyoonekana yalisababishwa na programu ya E-Commerce Road Map pekee.

E-Commerce Road Map inachukuliwa katika chanzo kama programu ya udhibiti iliyotekelezwa na serikali ya Indonesia kati ya 2017–2019 ili kuendeleza mfumo ikolojia wa biashara ya mtandaoni. Swali kuu la utafiti ni kiwango ambacho fursa za kidijitali zinaonekana kugawanywa kwa usawa kati ya mikoa 34 ya Indonesia baada ya kipindi cha utekelezaji wa programu hiyo. Mtafiti anajaribu kujibu swali hili si kupitia utafiti wa moja kwa moja wa makampuni wala jaribio, bali kwa kuunganisha viashiria vya sekondari vilivyochapishwa na International Telecommunication Union (ITU) na BPS-Statistics Indonesia ndani ya mfumo wa DOI.

Katika data za Kiambatisho 1 cha chanzo, ukuaji chanya wa juu zaidi wa DOI ya jumla ni %25.58 katika North Maluku, na ukuaji hasi mkubwa zaidi ni −%14.13 katika East Kalimantan. Katika ngazi ya kitaifa, kundi la Opportunity liliongezeka kutoka 0.80 hadi 0.81 na kukua kwa %1.25, kundi la Utilisation liliongezeka kutoka 0.48 hadi 0.62 na kukua kwa %29.17, huku kundi la Infrastructure likishuka kutoka 1.00 hadi 0.79 na kuonyesha ukuaji wa −%21.00.

Kizuizi muhimu zaidi cha kimetodolojia katika matokeo ni upungufu wa data. Mfumo wa awali wa DOI una viashiria 11, lakini baadhi ya viashiria hivyo havipatikani katika ngazi ya mkoa nchini Indonesia. Kwa kuwa mtafiti aliona kwamba kuzipa mikoa wastani wa kitaifa kwa njia bandia kunaweza kuleta upendeleo, aliondoa viashiria vya mikoa ambavyo havikuwepo. Uamuzi huu unazuia matumizi ya data iliyobuniwa; hata hivyo, pia unapunguza ulinganishifu kamili wa DOI ya mkoa iliyorekebishwa na kipimo cha awali cha kimataifa cha DOI.

Tatizo kuu la utafiti

Biashara ya mtandaoni si tu njia ya uuzaji wa mtandaoni. Ili biashara ndogo na za kati ziweze kushiriki katika masoko ya kidijitali, zinahitaji kufikia muunganisho, vifaa, huduma za mawasiliano zenye gharama nafuu na uwezo wa kidijitali wa kutumia teknolojia hizo. Vipengele hivi visiposambazwa kwa usawa kati ya mikoa, baadhi ya biashara zinaweza kunufaika na fursa za mapato na masoko za biashara ya mtandaoni, huku nyingine zikishindwa kufikia fursa hiyo hiyo.

Chanzo kinahusisha ukosefu huu wa usawa na dhana ya mgawanyiko wa kidijitali. Mgawanyiko wa kidijitali ni tofauti ya fursa ya kufikia teknolojia na kunufaika nayo kati ya watu binafsi, kaya, biashara au maeneo ya kijiografia. Utafiti unalenga hasa tofauti za ngazi ya mkoa kuhusiana na uwezo wa biashara ndogo na za kati kushiriki katika biashara ya mtandaoni.

Nafasi ya programu ya E-Commerce Road Map

Kulingana na chanzo, serikali ya Indonesia ilianzisha programu ya E-Commerce Road Map mwaka 2017 kupitia Presidential Regulation Number 74/2017. Kipindi lengwa cha programu ni 2017–2019 na inalenga kutoa mwongozo wa kimkakati kwa wahusika husika ili kuunda mfumo ikolojia uliounganishwa unaoweza kuharakisha maendeleo ya biashara ya mtandaoni.

Utafiti unalinganisha viashiria vya fursa za kidijitali kabla na baada ya utekelezaji wa kanuni hii. Hata hivyo, ulinganisho wa “kabla-baada” peke yake hauonyeshi kwamba programu ndiyo ilisababisha mabadiliko. Katika kipindi hicho hicho kulikuwa pia na programu nyingine za miundombinu ya kidijitali na sababu kubwa za nje kama janga la COVID-19.

Swali la utafiti

Chanzo kinaweka swali la utafiti kwa msingi huu: baada ya kipindi cha utekelezaji wa programu ya E-Commerce Road Map, fursa za kidijitali zinaonekana kuwa sawa kwa kiwango gani katika mikoa 34 ya Indonesia?

Utafiti unalishughulikia swali hili kwa kuchunguza alama ya jumla ya DOI pamoja na makundi yake matatu ya kimuundo. Kwa hivyo, hauangalii tu swali la “je, ujanibishaji wa kidijitali umeongezeka?” bali pia ni katika vipengele gani vya ufikiaji, miundombinu na matumizi ongezeko hilo limetokea.

Fahirisi ya Fursa za Kidijitali (DOI) ni nini?

Fahirisi ya Fursa za Kidijitali (Digital Opportunity Index, DOI) ni fahirisi ya mchanganyiko inayounganisha viashiria vinavyohusiana na ufikiaji na matumizi ya kidijitali chini ya makundi matatu yanayoitwa Opportunity, Infrastructure na Utilisation ili kuwakilisha kiwango cha fursa za kidijitali; katika utafiti huu imetumiwa kulinganisha kiwango cha fursa za kidijitali na mabadiliko yake kwa muda katika mikoa 34 ya Indonesia.

Makundi matatu makuu ya DOI

Mlinganyo 1: DOI inahesabiwaje?

Mlinganyo wa msingi wa DOI uliotolewa katika chanzo ni huu:

\[ DOI = \frac{Opportunity + Infrastructure + Utilisation}{3} \]

Fomula inahesabu nini? Mlinganyo huchukua wastani wa kihesabu wa alama za makundi matatu makuu na kutoa alama moja ya jumla ya DOI.

Opportunity ni alama ya kundi inayohusiana na fursa ya ufikiaji wa kidijitali na uwezo wa kumudu.

Infrastructure ni alama ya kundi inayohusiana na miundombinu ya vifaa na muunganisho.

Utilisation ni alama ya kundi inayohusiana na matumizi ya teknolojia ya kidijitali.

Namba 3 inawakilisha ukweli kwamba DOI ina makundi matatu makuu. Katika mlinganyo makundi haya matatu yanapewa uzito sawa katika wastani.

DOI haina kitengo cha kimwili; ni fahirisi isiyo na kipimo. Chanzo kinafafanua katika hali bora thamani ya chini kuwa 0 na thamani ya juu kuwa 1.0, na huhusisha thamani zinazokaribia 1 na fursa kubwa zaidi za kidijitali na muunganisho.

Hata hivyo, matumizi ya DOI ya ngazi ya mkoa katika utafiti huu hayawezi kutumia seti nzima ya viashiria vya awali kwa sababu ya ukosefu wa data. Kwa hiyo, baadhi ya thamani za makundi na DOI zinaonekana kuzidi kikomo cha kinadharia cha 1.0. Chanzo kinahusisha hali hii na upotovu unaotokana na marekebisho ya kimetodolojia na kinasisitiza kwamba hasa thamani za juu sana zinapaswa kutafsiriwa kwa tahadhari.

Kiwango cha ukuaji wa DOI kinahesabiwaje?

Kiwango cha ukuaji wa DOI kinahesabiwa katika chanzo kwa kugawa tofauti kati ya thamani ya mwanzo ya DOI iliyopewa lebo ya 2019 na thamani inayofuata ya DOI iliyopewa lebo ya 2021 kwa thamani ya mwanzo, kisha kuzidisha kwa 100; matokeo chanya yanaonyesha ongezeko, matokeo hasi yanaonyesha upungufu na sifuri inaonyesha kutokuwepo kwa mabadiliko.

Chanzo kinatoa Mlinganyo 2 kwa namna hii:

\[ DOI\ Growth\ (\%) = \frac{DOI_{2021}-DOI_{2019}}{DOI_{2019}} \times 100 \]

\(DOI_{2019}\) ni lebo inayotumiwa kwa thamani ya mwanzo katika grafu na Kiambatisho 1 cha chanzo.

\(DOI_{2021}\) ni lebo inayotumiwa kwa thamani inayofuata katika grafu na Kiambatisho 1 cha chanzo.

Tofauti kwenye namba ya juu hutoa mabadiliko kamili ya DOI kati ya vipindi viwili.

Kugawanya kwa thamani ya mwanzo hurekebisha mabadiliko kulingana na ukubwa wa mwanzo.

Kuzidisha kwa 100 hubadilisha matokeo kuwa kiwango cha ukuaji kwa asilimia.

Mfano wa fomula kupitia South Sumatra

Katika Kiambatisho 1, chanzo kinatoa thamani za DOI za South Sumatra kuwa 0.62 na 0.64. Mlinganyo ukitumika moja kwa moja:

\[ \frac{0.64-0.62}{0.62}\times100 \approx 3.23\% \]

Thamani hii inalingana na ukuaji wa %3.23 ulioripotiwa katika Kiambatisho 1. Hesabu hii si matokeo mapya ya utafiti, bali ni onyesho la kielimu la Mlinganyo 2 wa chanzo kwa kutumia thamani za chanzo.

Lebo za 2019 na 2021 kwa kweli zinawakilisha kipindi gani?

Hapa kuna tofauti muhimu ya muda ndani ya chanzo. Mtafiti alitaka kwa hali bora kulinganisha data ya 2016 kabla ya programu na data ya 2020 baada ya programu. Hata hivyo, kwa kuwa data ya mikoa ya 2016 haikupatikana, data ya 2018, ambayo ndiyo data ya kwanza iliyopatikana, ilitumika kama mwanzo na data hiyo ilipatikana kupitia chapisho la BPS la mwaka 2019. Data ya mwisho ni ya mwaka 2020 na ipo katika ripoti ya BPS ya 2021.

Hata hivyo, chanzo kinaziwekea thamani lebo za “2019” na “2021” moja kwa moja katika Mlinganyo 2, vichwa vya grafu na safu za Kiambatisho 1. Kwa hiyo, katika maandishi ya Verianla lebo za 2019/2021 zinahifadhiwa wakati wa kuhamisha jedwali la chanzo; katika maelezo ya mbinu, kipindi halisi cha data kilichotumiwa, 2018/2020, kinaelezwa kando.

Kwa nini DOI ya awali haikuweza kutumika moja kwa moja?

Mfumo wa DOI wa ITU na UNCTAD una jumla ya viashiria 11. Hata hivyo, kwa kuwa si viashiria vyote vinapatikana katika ngazi ya mkoa, utafiti uliunganisha baadhi ya viashiria na kuondoa vingine kabisa.

Chanzo kilizingatia chaguo la kujaza thamani za mikoa ambazo hazikupatikana kwa kutumia wastani wa kitaifa. Hata hivyo, kwa sababu kutumia wastani huo huo wa kitaifa kwa mikoa yote kunaweza kutengeneza alama bandia zilizo chini ya thamani halisi katika baadhi ya mikoa na juu ya thamani halisi katika mingine, njia hii haikutumiwa. Badala yake, viashiria ambavyo havikupatikana katika ngazi ya mkoa viliondolewa katika hesabu.

Katika ngazi ya kitaifa, chanzo kinasema kwamba viashiria vyote 11 vinapatikana. Hii ina maana kwamba muundo wa data wa DOI ya kitaifa na DOI ya mkoa iliyorekebishwa si sawa kabisa, na hilo linahitaji tahadhari hasa katika kulinganisha alama kamili.

DOI au alama ya kundi inapozidi 1 inapaswa kutafsiriwaje?

Ingawa chanzo kinaweka kikomo cha juu cha DOI katika hali bora kuwa 1.0, ukosefu wa baadhi ya viashiria vya ngazi ya mkoa na marekebisho ya hesabu yamesababisha baadhi ya alama kuzidi 1; utafiti unahitaji thamani hizi zieleweke si kama vipimo kamili vya kipimo cha awali cha DOI, bali kama viashiria linganishi vilivyorekebishwa vilivyotengenezwa chini ya vikwazo vya data.

Kwa mfano, katika Kiambatisho 1, kundi la Infrastructure la Jakarta limeripotiwa kuwa 3.83 chini ya lebo ya 2019, Yogyakarta 1.94 na Bali 1.52. Hizi zinazidi kikomo cha kinadharia cha 1.0. Chanzo kinakubali wazi kwamba upotovu huu unaweza kuhusiana na marekebisho ya data yaliyofanywa katika hesabu.

Katika mjadala wa ukurasa wa 9, chanzo kinaita thamani 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 na 3.83 mahali fulani “DOI scores”. Hata hivyo, Kiambatisho 1 kinapoangaliwa, inaonekana kwamba hizi si DOI ya jumla bali ni alama za kundi la Infrastructure za 2019. Verianla haijaziwekea tena thamani hizi lebo ya DOI ya jumla.

Zaidi ya hayo, thamani za kitaifa za 2019 zimetolewa kuwa Opportunity = 0.80, Infrastructure = 1.00 na Utilisation = 0.48. Thamani hizi tatu zinapoingizwa moja kwa moja katika Mlinganyo 1 na kuchukuliwa wastani, matokeo ni 0.76, ilhali chanzo kinaripoti DOI ya jumla ya kitaifa kuwa 0.74:

\[ \frac{0.80+1.00+0.48}{3}=0.76 \]

Chanzo hakielezi sababu ya kihesabu ya tofauti hii ya pointi 0.02. Kutumiwa kwa viashiria vyote 11 katika ngazi ya kitaifa kunaweza kuathiri muundo huu wa hesabu; hata hivyo, kwa kuwa chanzo hakitoi mlinganyo wa kina wa kuzalisha tena hesabu hiyo, haiwezi kusemwa kwa uhakika kwamba hiyo ndiyo sababu. Kwa hiyo, thamani ya kitaifa ya 0.74 inapaswa kuhifadhiwa kama matokeo yaliyochapishwa katika chanzo na isionyeshwe kana kwamba imehesabiwa upya kutoka Mlinganyo 1.

Mbinu na matokeo ya utafiti

Muundo wa utafiti

Utafiti ni quantitative descriptive-comparative, yaani utafiti wa kiasi wa kimaelezo-kulinganisha. Mtafiti hakukusanya data mpya za dodoso, hakufanya jaribio na hakukadiria athari ya kisababishi ya programu kwa kutumia regresheni. Uchambuzi unategemea kukokotoa data za sekondari ndani ya mfumo wa DOI na kuzilinganisha kati ya vipindi/mikoa.

Utafiti ulifanywa kati ya Juni 2022 na Septemba 2022.

Vyanzo vya data

• International Telecommunication Union (ITU),
• machapisho ya BPS-Statistics Indonesia Statistical Yearbook 2019 na 2021,
• machapisho ya BPS-Statistics Indonesia Telecommunication Statistics 2019 na 2021,
• BPS E-Commerce Statistics 2019,
• data za ICT za nchi za ITU 2022.

Wigo wa uchambuzi

Uchambuzi wa ngazi ya mkoa unajumuisha jumla ya mikoa 34 ya Indonesia. DOI ilihesabiwa katika ngazi ya mkoa na kitaifa; kisha ukuaji wa vipindi wa DOI ya jumla na wa makundi ya Opportunity, Infrastructure na Utilisation ulilinganishwa.

Matokeo makuu katika ngazi ya kitaifa

Kubaki kwa DOI ya jumla ya kitaifa katika 0.74 hakumaanishi kwamba vipengele vyote vya kidijitali vilibaki bila kubadilika. Opportunity ilionyesha ongezeko dogo, Utilisation ongezeko kubwa, huku Infrastructure ikishuka kwa kiasi kikubwa. Harakati hizi tatu zinazokinzana zilifidia sehemu ya athari za kila mmoja katika jumla.

Mwelekeo wa ukuaji katika mikoa 34

Matokeo ya mikoa kwa DOI ya jumla

Kulingana na data za Kiambatisho 1 cha chanzo, chini ya lebo ya chanzo 2019 DOI inatofautiana kutoka 0.40 hadi 1.81. Thamani ya chini zaidi ni 0.40 katika Papua na ya juu zaidi ni 1.81 katika Jakarta. Chini ya lebo ya 2021, masafa ni 0.38–1.72; ya chini zaidi tena ni Papua na ya juu zaidi tena ni Jakarta.

DOI ya kitaifa ni 0.74 katika vipindi vyote viwili. Chanzo kinaeleza kuwa chini ya lebo ya 2019 ni mikoa minane tu iliyokuwa juu ya thamani ya kitaifa ya 0.74, na chini ya lebo ya 2021 idadi hiyo ilishuka hadi saba.

Kundi la Opportunity

Katika chanzo, alama za kundi la Opportunity chini ya lebo ya 2019 zinatofautiana kutoka 0.67 hadi 0.87. Thamani ya chini zaidi ni 0.67 katika Papua na ya juu zaidi 0.87 katika Jakarta. Alama ya kitaifa ni 0.80.

Chini ya lebo ya 2021, Papua ilibaki 0.67, Jakarta ikapanda hadi 0.89 na alama ya kitaifa ikawa 0.81. Ukuaji wa kitaifa ni %1.25.

Kulingana na Kiambatisho 1, mikoa 26 ilionyesha ukuaji chanya katika kundi la Opportunity na mikoa 8 ukuaji sifuri. Hakuna mkoa ulioonyesha ukuaji hasi.

Mikoa minane yenye ukuaji sifuri kulingana na Kiambatisho 1 ni Bangka Belitung Islands, Central Java, East Java, Central Kalimantan, South Kalimantan, North Kalimantan, West Papua na Papua. Ingawa maandishi makuu ya chanzo yanasema “mikoa minane”, ni minne tu katika orodha hii iliyotolewa kama mifano; Kiambatisho 1 kinaonyesha mikoa yote minane.

Kundi la Infrastructure

Infrastructure ndilo kundi lenye tatizo kubwa zaidi katika utafiti. Chini ya lebo ya 2019 thamani ya kitaifa ilikuwa 1.00, lakini mwaka 2021 ilishuka hadi 0.79 na ukuaji wa kitaifa ukawa −%21.00.

Ni mikoa sita tu kati ya 34 iliyoonyesha ukuaji chanya wa miundombinu: Lampung, North Sulawesi, Gorontalo, West Sulawesi, Maluku na North Maluku. East Nusa Tenggara haikubadilika kwa %0.00, huku mikoa 27 iliyobaki ikionyesha ukuaji hasi.

Ukuaji chanya wa miundombinu unaanzia %2.70 katika Gorontalo hadi %72.00 katika North Maluku. Kwa ukuaji hasi, West Kalimantan −%5.26 na East Kalimantan −%43.18 ndizo thamani za mwisho.

Chanzo hakitafsiri kupungua kote kwa Infrastructure kama upotevu halisi wa miundombinu. Viashiria vinavyotumiwa katika ngazi ya mkoa vinajumuisha simu ya mezani, kompyuta na intaneti ya nyumbani, ilhali viashiria vya wanaojisajili kwa simu za mkononi na intaneti ya mkononi havipo. Mtafiti anajadili kwamba kuhama kwa watumiaji kutoka kompyuta na muunganisho wa kudumu kwenda intaneti ya mkononi kunaweza kuwa kumeshusha alama ya Infrastructure iliyopimwa. Hii ni tafsiri ya chanzo; si utaratibu uliopimwa moja kwa moja.

Kundi la Utilisation

Utilisation ndilo kundi lenye mabadiliko chanya yaliyoenea zaidi. Thamani ya kitaifa ilipanda kutoka 0.48 hadi 0.62 na ukuaji wa %29.17 ukarekodiwa.

Mikoa 33 kati ya 34 ina ukuaji chanya. Jambi pekee ndiyo iliyoonyesha ukuaji hasi wa −%13.85.

Ukuaji chanya unatoka %17.81 katika Jakarta hadi %65.38 katika East Nusa Tenggara. West Sulawesi kwa %58.06, pamoja na South Sumatera na Lampung kwa %50.00, ni mifano mingine yenye ukuaji mkubwa.

Kundi hili linawakilishwa katika ngazi ya mkoa hasa kwa uwiano wa watu wanaotumia intaneti. Kwa kuwa viashiria viwili vya broadband katika kundi la awali la Utilisation havikupatikana katika ngazi ya mkoa, havikujumuishwa katika hesabu.

Kwa nini mfano wa South Sumatra ni wa kuelekeza?

Thamani ya jumla ya DOI ya South Sumatra ilipanda kutoka 0.62 hadi 0.64 na kukua kwa %3.23. Katika mkoa huo huo, Opportunity ilikua kwa %2.56 na Utilisation kwa %50.00, huku Infrastructure ikishuka kwa −%21.13.

Mfano huu unaonyesha kwamba makundi yaliyo chini ya kiwango kimoja cha jumla cha ukuaji wa DOI si lazima yasogee katika mwelekeo ule ule. Katika mkoa mmoja, matumizi ya kidijitali yanaweza kukua haraka sana huku viashiria vya miundombinu vikishuka; DOI ya jumla ni muunganiko wa mienendo hii inayokinzana.

Kwa nini Jakarta pekee si kipimo cha maendeleo ya kitaifa?

Jakarta inaonekana katika chanzo kama mkoa wenye viwango vya juu katika viashiria vingi vya mwanzo. Hata hivyo, kiwango cha juu cha mwanzo hakimaanishi moja kwa moja ukuaji mkubwa. DOI ya jumla katika Jakarta ilishuka kutoka 1.81 hadi 1.72, ikionyesha ukuaji wa −%4.97.

Chanzo kinatumia hali hii kugusia mjadala wa “Jakarta-centrism” na kudai kwamba kutathmini utendaji wa kidijitali wa Indonesia kwa kutumia uwezo mkubwa uliopo wa Jakarta pekee kunaweza kuficha uwezo wa ukuaji katika mikoa mingine.

Kwa mfano, DOI ya mwanzo ya North Maluku ilikuwa 0.43 pekee, lakini ukuaji wake ulikuwa %25.58. West Sulawesi ilikua kwa %20.83 na Maluku kwa %23.53. Viwango hivi vya ukuaji ni vya juu zaidi kuliko Jakarta yenye kiwango cha juu cha mwanzo.

Je, athari ya programu ya E-Commerce Road Map imethibitishwa?

Hapana. Utafiti unaonyesha mabadiliko yanayozunguka kipindi cha programu lakini haukadiri athari ya kisababishi. Hakukutumiwa regresheni, kikundi cha udhibiti, muundo wa difference-in-differences, uhawilishaji wa nasibu au mkakati mwingine wa utambuzi wa kisababishi.

Chanzo chenyewe kinajadili wazi sababu mbili muhimu za kuchanganya.

Palapa Ring Project: Mradi huu wa miundombinu ya broadband, ambao uliingiliana kwa muda na E-Commerce Road Map, ulikamilika mwishoni mwa 2019. Kwa hiyo, utafiti huu hauwezi kutenganisha ni sehemu gani ya mabadiliko, hasa katika kundi la Infrastructure, ilitokana na programu ipi.

Janga la COVID-19: Janga lililoanza mwishoni mwa 2019 na mwaka 2020 lilizuia mwingiliano wa kimwili na kuharakisha hitaji la matumizi ya kidijitali. Hali hii inaweza kuathiri hasa ongezeko katika kundi la Utilisation.

Kwa hiyo, usemi sahihi wa utafiti unapaswa kuwa “mabadiliko haya yalionekana katika kipindi cha E-Commerce Road Map na baada yake”; haiwezi kusemwa kwamba “E-Commerce Road Map ilisababisha ukuaji huu”.

Matokeo yanayoungwa mkono na utafiti

• DOI ya jumla ya kitaifa katika chanzo ilibaki 0.74 → 0.74 bila kubadilika.
• Kiambatisho 1, muhtasari na hitimisho vinaonyesha kwamba DOI ya mikoa 21 iliongezeka, ya mikoa 12 ilipungua na ya mkoa 1 haikubadilika.
• Katika kundi la Opportunity, mikoa 26 ilionyesha ukuaji chanya na mikoa 8 ukuaji sifuri.
• Katika kundi la Infrastructure, mikoa 6 tu ilikuwa chanya, 27 hasi na mkoa 1 ukuaji sifuri.
• Katika kundi la Utilisation, mikoa 33 ilikuwa chanya na Jambi pekee ilikuwa na ukuaji hasi.
• Ukuaji wa kitaifa wa Infrastructure ni −%21.00 na ukuaji wa Utilisation ni +%29.17.
• Kiwango cha fursa za kidijitali na viwango vya ukuaji vinatofautiana sana kati ya mikoa.
• Ukosefu wa viashiria katika ngazi ya mkoa ulilazimisha kurekebishwa kwa muundo wa awali wa DOI.

Matokeo yasiyoungwa mkono na utafiti

• Haijaonyeshwa kwamba E-Commerce Road Map pekee ndiyo ilisababisha mabadiliko ya DOI.
• Haiwezi kusemwa kwamba kushuka kwa alama ya Infrastructure kunathibitisha kuwa miundombinu halisi ya kimwili ilipungua kwa uwiano huo huo.
• Haijajaribiwa kwamba kushuka kwa Infrastructure kulisababishwa moja kwa moja na kuhamia kwa intaneti ya mkononi; hilo ni maelezo yanayowezekana ya mwandishi wa chanzo.
• Haijaonyeshwa kwamba thamani za DOI katika mikoa yote zinaweza kulinganishwa moja kwa moja na muundo wa awali wa viashiria 11 wa ITU/UNCTAD.
• Alama zilizorekebishwa zilizo juu ya 1 hazipaswi kutafsiriwa moja kwa moja kama “bora kuliko 1” kwenye kipimo cha awali cha DOI.
• Utafiti haukupima ongezeko la kisababishi linalotokana na programu katika mauzo, mapato, faida au ajira za biashara ndogo na za kati.
• Utafiti haupimi moja kwa moja mafanikio ya kupitishwa kwa biashara ya mtandaoni katika ngazi ya kampuni.

Tofauti za namba na uripoti ndani ya chanzo

Tofauti ya mikoa 21 / 22: Muhtasari, hitimisho na Kiambatisho 1 vinaonyesha ukuaji chanya 21, hasi 12 na sifuri 1 kwa DOI ya jumla, lakini simulizi la matokeo ya kati linasema mikoa 22 ilikua. Data za Kiambatisho 1 zinathibitisha mgawanyo wa 21/12/1.

Thamani ya ukuaji wa Bengkulu: Simulizi la kati linasema ukuaji chanya unaanzia %0.68 katika Bengkulu, ilhali Kiambatisho 1 kinaonyesha %1.61 kwa Bengkulu. Sehemu ya hitimisho inatoa masafa ya ukuaji chanya wa DOI kuwa %1.52–%25.58; katika Kiambatisho 1 thamani chanya ya chini zaidi ni %1.52 kwa Bangka Belitung Islands.

Tofauti ya 2019/2021 na 2018/2020: Mbinu inaeleza kipindi halisi cha uchunguzi kuwa 2018 na 2020, wakati fomula na majedwali yanatumia lebo za miaka ya ripoti/uchapishaji 2019 na 2021.

Lebo ya “DOI” dhidi ya “Infrastructure”: Katika sehemu moja ya mjadala, thamani kama 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 na 3.83 zinatajwa kana kwamba ni alama za DOI ya jumla; Kiambatisho 1 kinaonyesha kwamba ni alama za kundi la Infrastructure za 2019.

Kutolingana kwa Mlinganyo 1 wa kitaifa: Wastani sawa wa thamani za makundi ya kitaifa zinazoonekana kwa 2019 ni 0.76, huku chanzo kikitoa DOI ya jumla kuwa 0.74. Chanzo hakielezi tofauti hii ya hesabu kwa maelezo yanayoweza kuzalishwa upya.

Vizuizi vikuu vya utafiti

Data za sekondari pekee: Mtafiti hana udhibiti wa moja kwa moja juu ya mchakato wa uzalishaji wa data, udhibiti wa ubora na uthabiti wa vigezo katika mikoa yote.

Viashiria vya mikoa vinavyokosekana: Si viashiria vyote 11 vya awali vya DOI vinapatikana katika ngazi ya mkoa. Viashiria vinne viliondolewa kabisa, na viashiria viwili vya ushuru ndani ya Opportunity havikuwakilishwa tofauti bali kwa kiashiria kilichounganishwa cha matumizi ya ICT.

Kipimo cha DOI kilichorekebishwa: Kwamba baadhi ya thamani zinazidi 1 kunaonyesha kwamba tafsiri ya awali ya 0–1 haijahifadhiwa kikamilifu katika ngazi ya mkoa.

Ulinganishifu wa kitaifa na wa mkoa: Chanzo kinaeleza kwamba viashiria vyote 11 vilipatikana katika ngazi ya kitaifa, huku seti iliyopunguzwa ya viashiria ikitumika katika ngazi ya mkoa.

Kizuizi cha kisababishi: Muundo wa kimaelezo-kulinganisha hautenganishi athari ya programu na mabadiliko mengine ya wakati mmoja.

Kuingiliana kwa Palapa Ring: Programu nyingine ya miundombinu ya umma inaweza kuathiri muunganisho wa kidijitali katika kipindi hicho hicho.

Athari ya COVID-19: Janga linaweza kuwa liliongeza kwa namna isiyo ya kawaida mahitaji ya matumizi ya kidijitali.

Uzalishaji upya: Chanzo kinatoa milinganyo miwili ya msingi ya DOI, lakini hakiripoti kwa undani na kwa namna inayoweza kuzalishwa upya hatua zote za urekebishaji, uzani au hesabu za kati zinazotumiwa katika alama za makundi zilizorekebishwa. Programu ya uchambuzi iliyotumiwa pia haijaelezwa.

Tafsiri ya sera ya chanzo

Utafiti unapendekeza kusaidia miundombinu ya kidijitali inayoweza kutumika na kumudika, hasa katika ngazi ya mkoa, ili fursa za kidijitali ziendelee kuimarika. Inaelezwa kwamba ukuaji katika Opportunity na Utilisation unaweza kusaidia kuenea kwa biashara ya mtandaoni, lakini usawa wa fursa za kidijitali unaweza kubaki mdogo bila kuondoa ukosefu wa usawa katika Infrastructure.

Chanzo pia kinapendekeza programu za ujuzi wa kidijitali hasa kwa wajasiriamali wa biashara ndogo na za kati. Pendekezo hili ni hitimisho la sera la utafiti; utafiti haukujaribu kwa majaribio uingiliaji wa ujuzi wa kidijitali.

Tafiti za baadaye

Chanzo kinapendekeza kwamba tafiti za baadaye zitumie miundo ya mbinu mseto inayounganisha viashiria vya kiasi na data za ubora. Hivyo, si tu mabadiliko ya alama bali pia utaratibu ambao programu zinafanya kazi kupitia kwake unaweza kuchunguzwa vyema zaidi.

Pia inapendekezwa kufanya uchambuzi tofauti kwa ngazi ndogo kuliko mkoa, ukubwa tofauti wa kampuni na makundi tofauti ya kijamii na kiuchumi. Data za mikoa zilizo za kina zaidi na za kawaida zinaweza kuruhusu DOI kukokotolewa katika siku zijazo kwa marekebisho machache na kwa ukaribu zaidi na muundo wa awali wa viashiria.

Maelezo ya chanzo na mbinu

Utafiti asili: E-Commerce Road Map and Equal Digital Opportunity in Indonesia.

Mwandishi: Sartika Lestari.

Mpangilio wa mwandishi: Ni utafiti wa mwandishi mmoja.

Mchango sawa: Kwa kuwa ni utafiti wa mwandishi mmoja, hali ya uandishi mwenza wa kwanza/mchango sawa haitumiki; pia hakuna tamko tofauti la mchango sawa.

Mwandishi wa mawasiliano: Sartika Lestari.

Taasisi: Master of Science in International Development, The University of Manchester, United Kingdom.

Jarida: Economics Development Analysis Journal.

Juzuu / namba: Vol. 14, No. 4.

Mwaka wa toleo: 2025.

Kurasa: 507–521.

Article ID: 22559.

DOI: 10.15294/edaj.v14i4.22559.

Historia ya makala: Katika PDF ya chanzo Received October 2025; Accepted January 2026; Published February 2026.

Tofauti ya metadata rasmi ya uchapishaji: Rekodi rasmi ya makala ya jarida inaonyesha tarehe ya uchapishaji mtandaoni kuwa 23 Januari 2026. Kuna tofauti kati ya rekodi hii na February 2026 iliyo kwenye PDF, na tofauti hiyo haijasahihishwa kimyakimya.

Muundo wa uchapishaji: Economics Development Analysis Journal inachapishwa chini ya muundo wa uchapishaji wa Department of Economic Development, Faculty of Economics, Universitas Negeri Semarang na Asosiasi Pendidikan Ekonomi LPTK.

Aina ya chanzo: Makala ya utafiti wa kiasi, wa kimaelezo-kulinganisha na unaotegemea data za sekondari.

Mapitio ya wahakiki: Ukurasa rasmi wa sera ya jarida unaeleza mchakato wa double-blind peer review.

Hali ya preprint: Hakuna toleo tofauti la preprint linaloonyeshwa katika PDF ya chanzo.

Leseni: Sera ya kumbukumbu ya hakimiliki ya jarida inaonyesha leseni ya Creative Commons Attribution 3.0; hata hivyo, PDF ya makala iliyopakiwa haina mstari wa wazi wa leseni ya Creative Commons mahsusi kwa makala. Kwa hiyo, taarifa ya leseni inapaswa kutathminiwa katika kiwango cha sera ya jarida.

Ufadhili: Hakuna tamko tofauti la ufadhili katika PDF ya chanzo.

Mgongano wa maslahi: Hakuna tamko tofauti la mgongano wa maslahi katika PDF ya chanzo.

Upatikanaji wa data: Hakuna sehemu tofauti ya Data Availability. Mbinu inaeleza wazi vyanzo vya data za sekondari vilivyotumiwa kuwa machapisho ya ITU na BPS-Statistics Indonesia.

CRediT / mchango wa mwandishi: Hakuna sehemu tofauti ya CRediT au mchango wa mwandishi katika PDF ya chanzo.

Kamati ya maadili: Hakuna tamko tofauti la kamati ya maadili katika chanzo. Utafiti haukukusanya data moja kwa moja kutoka kwa washiriki binadamu; ulitumia takwimu za sekondari zilizochapishwa.

Kipindi cha utekelezaji wa utafiti: Juni 2022 – Septemba 2022.

Kipindi cha programu: E-Commerce Road Map 2017–2019.

Mpango bora wa kulinganisha: mwanzo 2016 na mwisho 2020.

Kipindi halisi cha data kilichotumiwa: Kulingana na maelezo ya mbinu ya chanzo, kwa kuwa data za 2016 hazikupatikana, data za 2018 zilitumiwa kama mwanzo na mwisho ukabaki 2020. Seti ya data ya mwanzo ilitokana na chapisho la BPS la 2019, na seti ya mwisho kutoka chapisho la BPS la 2021.

Lebo za jedwali/fomula za chanzo: Mlinganyo 2, grafu na Kiambatisho 1 zinaweka vipindi hivi viwili lebo za DOI2019 na DOI2021. Tofauti hii ya lebo dhidi ya maelezo ya 2018/2020 katika mbinu imehifadhiwa.

Wigo wa kijiografia: Mikoa 34 ya Indonesia na jumla ya kitaifa.

Mfumo mkuu wa kipimo: Digital Opportunity Index.

Makundi makuu ya DOI: Opportunity, Infrastructure, Utilisation.

Idadi ya viashiria vya awali: 11.

Kizuizi cha data za ngazi ya mkoa: Wanaojisajili kwa simu za mkononi/100 watu, wanaojisajili kwa intaneti ya mkononi/100 watu, uwiano wa wanaojisajili kwa broadband ya kudumu dhidi ya jumla ya wanaojisajili kwa intaneti na uwiano wa wanaojisajili kwa broadband ya mkononi dhidi ya jumla ya wanaojisajili kwa huduma za mkononi viliondolewa kwa sababu havikupatikana katika ngazi ya mkoa. Viashiria vya ushuru wa intaneti na simu za mkononi pia viliwakilishwa kwa kiashiria kilichounganishwa cha matumizi ya ICT kwa sababu data tofauti haikupatikana.

Mlinganyo 1: \(DOI=(Opportunity+Infrastructure+Utilisation)/3\).

Mlinganyo 2: \(DOI\ Growth(\%)=((DOI_{2021}-DOI_{2019})/DOI_{2019})\times100\).

Matokeo makuu ya kitaifa: DOI ya jumla 0.74 → 0.74; ukuaji %0.00.

Opportunity: 0.80 → 0.81; ukuaji wa kitaifa %1.25; mikoa 26 chanya, mikoa 8 ukuaji sifuri.

Infrastructure: 1.00 → 0.79; ukuaji wa kitaifa −%21.00; mikoa 6 chanya, 27 hasi, mkoa 1 ukuaji sifuri.

Utilisation: 0.48 → 0.62; ukuaji wa kitaifa %29.17; mikoa 33 chanya, mkoa 1 ukuaji hasi.

Mgawanyo wa mikoa wa DOI ya jumla: Kulingana na muhtasari, hitimisho na Kiambatisho 1, mikoa 21 ilionyesha ukuaji chanya, mikoa 12 ukuaji hasi na mkoa 1 ukuaji sifuri.

Tofauti ya 21/22 ndani ya chanzo: Katika simulizi la matokeo ya kati mahali pamoja inaelezwa kwamba mikoa 22 ilikua; Kiambatisho 1, muhtasari na hitimisho vinaunga mkono mikoa 21.

Tofauti ya Bengkulu ndani ya chanzo: Simulizi la kati linasema ukuaji chanya unaanzia %0.68 katika Bengkulu, lakini Kiambatisho 1 kinatoa %1.61 kwa Bengkulu. Katika Kiambatisho 1, ukuaji chanya wa chini zaidi wa DOI ya jumla ni %1.52 kwa Bangka Belitung Islands.

Dokezo la lebo ya kundi ndani ya chanzo: Baadhi ya thamani katika masafa ya 1.00–3.83 zinazotajwa katika sehemu moja ya mjadala kama DOI ya jumla ni, kulingana na Kiambatisho 1, alama za kundi la Infrastructure.

Dokezo la uzalishaji upya wa fomula ya kitaifa: Alama za makundi ya kitaifa zinazoonekana kwa 2019 zinapotumiwa moja kwa moja katika Mlinganyo 1 hutoa 0.76, huku chanzo kikiripoti DOI ya jumla ya 0.74. Sababu ya kina ya kihesabu ya tofauti hiyo haijaelezwa.

Kizuizi cha kisababishi: Utafiti wa kimaelezo-kulinganisha hautenganishi athari ya kisababishi ya programu. Palapa Ring Project na COVID-19 ni sababu wazi za kuchanganya zinazoweza kuathiri matokeo ya kipindi hicho hicho.

Programu / kifurushi cha uchambuzi: Chanzo hakiripoti programu ya kihesabu au ya takwimu iliyotumiwa.

Uhitimishaji wa takwimu: Utafiti hauripoti p-value, muda wa kujiamini au athari ya kisababishi inayotokana na regresheni; uchambuzi mkuu ni ulinganisho wa alama na ukuaji wa asilimia.