Пойгоҳи додаҳои воридшавии беиҷозат ба ҳудуди роҳи оҳан дар асоси QGIS, сохтори ҳамгирошудаи додаҳои низоми иттилоотии ҷуғрофӣ мебошад, ки барои идора кардани воридшавии беиҷозат ба ҳудуди роҳи оҳан на танҳо бо нуқтаҳои садама, балки ҳамзамон бо ҷойгиршавӣ, инфрасохтори роҳи оҳан, дастрасӣ, шароити муҳити зист, рафтори инсон, садамаҳои гузашта ва сабтҳои саҳроии визуалӣ-замонӣ таҳия шудааст. Тадқиқот бо муттаҳид кардани манбаъҳои гуногуни додаҳои дуюмдараҷаи шабакаи роҳи оҳани Хорватия бо мушоҳидаҳои саҳроӣ дар Загреб, дар маҷмӯъ 51 параметрро дар ҳафт категорияи тағйирёбанда ҷамъ оварда, 252 нуқтаи воридшавии беиҷозатро харитасозӣ кардааст ва имконияти таҳлили фазоии пойгоҳи додаҳои таҳияшударо тавассути Kernel Density Estimation (KDE) нишон додааст. Муҳимтарин ҳадди тафсир он аст, ки тадқиқот ҳанӯз модели анҷомёфтаи пешгӯии хавфро пешниҳод намекунад ва KDE дар ин марҳила на барои муайян кардани hotspot-и ниҳоӣ, балки барои нишон додани қобили татбиқ будани пойгоҳи додаҳо ба таҳлили фазоӣ истифода шудааст.

Додаҳои дуюмдараҷа дар сатҳи шабакаи роҳи оҳани Хорватия ҷамъоварӣ шудаанд; додаҳои аввалияи саҳроӣ бошанд дар шаҳри Загреб, дар хатти M102 аз Истгоҳи асосии роҳи оҳани Загреб то Dugo Selo ҷамъоварӣ шудаанд. Дар мушоҳидаҳои саҳроӣ ҷузъиёте илова шудаанд, ки аксаран дар пойгоҳҳои додаҳои садамаҳо вуҷуд надоранд, аз ҷумла координатаҳои GPS, рафтори гузариши беиҷозат, пайроҳаҳои гузариш, шароити дидан, рӯшноӣ, наботот, чораҳои мавҷудаи бехатарӣ, ҳаракати пиёдагардон ва сабтҳои визуалӣ.

Дар тадқиқот дар маҷмӯъ 252 нуқтаи воридшавии беиҷозат харитасозӣ шудааст. Онҳо ҳамаи нуқтаҳои эҳтимолии воридшавии беиҷозатро ифода намекунанд: ба харита танҳо ҷойҳое дохил шудаанд, ки қаблан сабти садама доштанд ва нуқтаҳои воридшавии беиҷозате, ки ҳангоми ҷамъоварии додаҳои саҳроӣ муайян шудаанд. Қисми муҳими нуқтаҳои харитасозишуда дар минтақаҳои шаҳрӣ бо зичии баланди аҳолӣ ва ҳаракати зиёди қаторҳо ҷойгиранд.

Дар таҳлили KDE-и сабтҳои садамаҳо гузориш шудааст, ки баландтарин зичӣ дар Загреб аст; баъдан дар атрофи Zabok, Karlovac–Duga Resa, Rijeka ва Split ҷамъшавиҳо мушоҳида шудаанд. Паҳноии банди 1 km сатҳи зичии фазоии ҳамвортарро ба вуҷуд овардааст, дар ҳоле ки паҳноии банди 500 m намунаҳои маҳаллишудатарро нишон додааст. Бо вуҷуди ин, минтақаҳои асосии зичии баланд тағйир наёфтаанд ва таҳлили ҳассосияти 500 m минтақаи нави зичии баландро ошкор накардааст.

Ин натиҷаҳо маънои онро надоранд, ки “дар ин шаҳрҳо хавфи садама дар оянда ҳатман баландтар аст”. KDE дар ин тадқиқот танҳо ба садамаҳои сабтшудаи воридшавии беиҷозат бо ҷароҳат ва марг такя мекунад; ҳамаи нуқтаҳои воридшавии беиҷозат бе садама маълум нестанд. Илова бар ин, сабтҳои садамаҳои солҳои 2014–2024 ва баъзе тағйирёбандаҳо, аз ҷумла зичии аҳолӣ, истифодаи замин ва нуқтаҳои таваҷҷуҳ, ба як давраи таърихӣ тааллуқ надоранд. Аз ин рӯ, модели фарогири хавфе, ки муаллифон пешниҳод мекунанд, марҳилаи тадқиқоти оянда мебошад.

Шарҳи Муфассал

Воридшавии Беиҷозат ба Ҳудуди Роҳи Оҳан (Railway Trespassing) Чист?

Дар ин тадқиқот воридшавии беиҷозат ба ҳудуди роҳи оҳан ба маънои ҳузури шахс дар минтақаи роҳи оҳане истифода мешавад, ки ҳузури ӯ дар он иҷозат дода нашудааст, ба истиснои истифодабарандаи гузаргоҳи ҳамсатҳ. Тамаркузи тадқиқот танҳо ба садамаҳои рухдода нест, балки ба ҷамъ кардани шароити инфрасохторӣ, фазоӣ, муҳитӣ ва рафторӣ дар як сохтори умумии додаҳо мебошад, ки метавонанд барои шарҳ додани он кумак кунанд, ки чаро одамон ба қисмҳои муайяни роҳи оҳан беиҷозат ворид мешаванд.

Таърифи масъалаи мақола

Масъалаи асосии муаллифон ин аст, ки додаҳои марбут ба воридшавии беиҷозат ба ҳудуди роҳи оҳан дар як муассиса ва дар як пойгоҳи ягонаи стандартии додаҳо мавҷуд нестанд. Маълумоти Хорватия байни идоракунандагони инфрасохтори роҳи оҳан ва автомобилгард, муассисаҳои давлатӣ, гузоришҳои бехатарӣ, манбаъҳои додаҳои демографӣ ва пойгоҳҳои гуногуни байналмилалӣ пароканда мебошад.

Пойгоҳи додаҳои садама метавонад бигӯяд, ки ҳодиса дар куҷо ва кай рух додааст; аммо худ аз худ метавонад барои шарҳ додани он ки чаро одамон аз ҳамон нуқта гузаштаанд, нокифоя бошад. Масалан, масофа то гузаргоҳи қонунӣ, мавҷуд будан ё набудани пайроҳаи ғайрирасмӣ дар болои роҳи оҳан, наздикии нуқтаҳои тавлидкунандаи ҳаракати пиёдагардон ба мисли мактаб ё истгоҳи автобус, масофаи дидан, рӯшноӣ ва панҷараҳои мавҷуда метавонанд дар сабтҳои стандартии садамаҳо набошанд.

Аз ин рӯ, тадқиқот зерсохтори додаҳоеро таҳия мекунад, ки саволи “садамаҳо дар куҷо рух доданд?”-ро бо саволи “инфрасохтор, муҳит, дастрасӣ ва рафтори мушоҳидашудаи инсон дар ин нуқта чӣ гуна аст?” муттаҳид мекунад.

Заминаи бехатарие, ки дар муқаддимаи мақола оварда шудааст

Дар муқаддимаи тадқиқоти манбаъ барои нишон додани он ки воридшавии беиҷозат ба роҳи оҳан дар миқёси байналмилалӣ масъалаи ҷиддии бехатарӣ аст, омори нашршудаи муассисаҳои гуногун оварда мешавад. Инҳо ченкуниҳои нави худи ин тадқиқот нестанд; онҳо додаҳои манбаъҳои беруна мебошанд, ки заминаи адабиёт ва масъалаи мақоларо ташкил медиҳанд.

Холигии адабиёт дар чист?

Тибқи баррасии адабиёти манбаъ, тадқиқотҳои қаблии GIS бахшҳои гуногунро омӯхтаанд, аз ҷумла муайян кардани hotspot, тақсимоти фазоӣ-замонии ҳодисаҳо, вазнинии ҷароҳат, истифодаи замин, даромад ва хусусиятҳои иҷтимоӣ-демографӣ, садамаҳои гузаргоҳҳои ҳамсатҳ ё осебпазирии шабака. Аммо дар аксари тадқиқотҳо ҳамаи тағйирёбандаҳое, ки метавонанд рафтори воридшавии беиҷозатро шарҳ диҳанд, мушоҳидаҳои аввалияи саҳроӣ ва манбаъҳои гуногуни дуюмдараҷа дар як сохтори ягонаи ҳамгирошудаи додаҳо муттаҳид нашудаанд.

Саҳми аслии ин тадқиқот дар нав будани воситаҳои алоҳидаи GIS нест. Муаллифон низ қайд мекунанд, ки усулҳои GIS аллакай устувор шудаанд. Саҳм дар он аст, ки параметрҳои воридшавии беиҷозат ба роҳи оҳан аз манбаъҳои гуногун дар як сохтори пайвастаи пойгоҳи додаҳои QGIS муттаҳид карда мешаванд.

Параметрҳо чӣ гуна интихоб шуданд?

Муаллифон интихоби параметрҳоро ба се марҳила асос додаанд:

1. Муайян кардани он ки кадом параметрҳо дар манбаъҳои мавҷудаи додаҳои дуюмдараҷа дастрасанд.
2. Бо баррасии тадқиқотҳои қаблии воридшавии беиҷозат ба роҳи оҳан ва пойгоҳҳои мавҷудаи додаҳои воридшавии беиҷозат, маълумоти нокифояро муайян кардан.
3. Ба ҷамъоварии додаҳои саҳроӣ ворид кардани параметрҳои иловагӣ, ки дар манбаъҳои дуюмдараҷа ё пойгоҳҳои қаблӣ мавҷуд нестанд, вале барои тадқиқот муҳим дониста мешаванд.

Фарқи байни додаҳои аввалия ва дуюмдараҷа чист?

Додаҳои дуюмдараҷа, маълумоте мебошанд, ки пеш аз оғози тадқиқот аз ҷониби муассисаҳо ё пойгоҳҳои додаҳо истеҳсол шудаанд. Дар ин тадқиқот аз идоракунандагони инфрасохтори роҳи оҳан ва автомобилгард, гузоришҳои корӣ, манбаъҳои аҳолӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодӣ, вазоратҳо ва манбаъҳое чун Eurostat, ERA, Infrabel, Network Rail ва FRA истифода шудааст.

Додаҳои аввалия бошанд аз мушоҳидаҳои саҳроие ба даст омадаанд, ки муҳаққиқон бевосита дар нуқтаҳои воридшавии беиҷозат анҷом додаанд. Координатаҳои GPS, мушоҳидаҳои рафтор, шаклҳои гузариш, хусусиятҳои муҳити зист, сабтҳои аксӣ ва видеоӣ ба ин гурӯҳ дохил мешаванд.

Ҷараёни кори ҳафтмарҳилавии тадқиқот

Барои ҷамъоварии додаҳо кадом воситаҳо истифода шуданд?

51 параметр ба кадом ҳафт категория ҷудо шуд?

Ёддошти мутобиқати дохилии манбаъ: Матни пеш аз Ҷадвали 1-и мақола категорияи омори садамаҳоро ҳамчун «14 параметр» тавсиф мекунад; аммо Ҷадвали 1 барои ҳамон категория 13 параметр ва ҳиссаи %25,5 медиҳад. Ҷамъи сатрҳои ҷадвал 51 аст. Verianla ин фарқро хомӯшона ислоҳ намекунад ва дар бораи он ки муаллифон кадом рақамро интихоби ниҳоӣ медонанд, фарзияи дар манбаъ набударо эҷод намекунад.

Тағйирёбандаҳои фазоӣ ва маъмурӣ

Ба ин гурӯҳ номи ҷой, тавсифи ҷой, номи хатти роҳи оҳан, мавқеи километраи роҳи оҳан, гурӯҳбандии шаҳрӣ/деҳотӣ, масофа то наздиктарин гузаргоҳи қонунӣ, навъи гузаргоҳи қонунӣ, масофа то наздиктарин макони садамаи воридшавии беиҷозат ва масофа то наздиктарин нуқтаи воридшавии беиҷозат бе садама дохил мешаванд.

Тағйирёбандаҳои инфрасохтори роҳи оҳан

Дар гурӯҳи инфрасохтор шумораи роҳҳо, категорияи хатти роҳи оҳан, ҳолати электрикононӣ, маҳдудияти суръати қатор, шумораи ҳаррӯзаи қаторҳо ва басомади қаторҳо, рост ё каҷ будани геометрияи хат, нишебии замин, дидани роҳи оҳан, масофаи дидан, рӯшноӣ дар атрофи хат ва чораҳои мавҷудаи бехатарӣ ба мисли аломати огоҳкунанда/панҷара мавҷуданд.

Тағйирёбандаҳои дастрасии ҷой

Ин категория мавҷуд будан ё набудани роҳи кӯтоҳи барои гузариши беиҷозат пайдошуда, хусусиятҳои пайроҳа ба мисли хоки равшан/поймолшуда ё алаф ва масофаи биноҳои вобаста ба мактаб, маркази савдо, ҷойи кор ва дигар нуқтаҳои таваҷҷуҳро дар бар мегирад.

Тағйирёбандаҳои муҳити зист

Категорияи муҳити зист тағйирёбандаҳоеро дар бар мегирад, ба монанди зичии аҳолӣ дар радиуси 1 km, ҳиссаи истифодаи замин барои манзил, ҳиссаи истифодаи замин барои саноат, ҳиссаи истифодаи замин барои тиҷорат, наботот, шароити обу ҳаво ҳангоми садама ва шароити обу ҳаво ҳангоми ҷамъоварии додаҳои саҳроӣ.

Тағйирёбандаҳои омили инсонӣ

Манбаъ мушоҳидаҳои саҳроиро ба ин гурӯҳ дохил мекунад, аз ҷумла намунаҳои рафтор, вақти ҷамъоварии дода, ҷинс, шумораи шахсони воридшавандаи беиҷозат, таркиби шахсон ба мисли кӯдак/калонсол ва фаъолияти пиёдагардон дар наздикии роҳи оҳан.

Омори садамаҳо

Дар ҷойҳое, ки сабти садама доранд, маълумоти сана ва вақт, тавсифи садама, категорияи ҷароҳат ё марг, шакли рафтори шахс, ҷинс, шаҳрвандӣ, таъсири машрубот, сабаби садама, шумораи садамаҳо, зарари моддӣ ва пешниҳодҳои гузоришшудаи пешгирӣ нигоҳ дошта шудаанд. Ин майдонҳо танҳо дар ҷойҳое мавҷуданд, ки дар гузашта садама доштанд; ҳар нуқтаи воридшавии беиҷозат ҳатман дар гузашта ҷойи садама набудааст.

Тағйирёбандаҳои замонӣ ва визуалӣ

Категорияи охирин ҳуҷҷатгузории нуқтаҳои воридшавии беиҷозат бо акс аз кунҷҳои гуногун ва нигоҳ доштани шароити саҳроӣ ҳамчун видео/сабтро дар бар мегирад. Ҳамин тавр, пойгоҳи додаҳо ба сохтори чандмодалӣ табдил меёбад, ки на танҳо маълумоти ададӣ ва матнӣ, балки маълумоти визуалиро низ дар бар мегирад.

Kernel Density Estimation (KDE) Дар Ин Тадқиқот Чиро Нишон Медиҳад?

Kernel Density Estimation (KDE) дар ин тадқиқот таҳлили GIS мебошад, ки барои визуалӣ кардани он истифода мешавад, ки садамаҳои сабтшудаи воридшавии беиҷозат ба роҳи оҳан бо ҷароҳат ва марг дар кадом минтақаҳо дар фазо бештар ҷамъ мешаванд, дар шакли сатҳи пайвастаи зичӣ; муаллифон KDE-и ин марҳиларо на ҳамчун модели анҷомёфтаи хавф ё hotspot-и ниҳоӣ, балки барои нишон додани имконияти таҳлили фазоии пойгоҳи додаҳои QGIS истифода мебаранд.

Чаро KDE танҳо ба нуқтаҳои дорои сабти садама татбиқ шуд?

Дар тадқиқот танҳо як қисми нуқтаҳои воридшавии беиҷозат бе садама, ки ҳангоми кори саҳроӣ пайдо мешаванд, маълуманд. Азбаски сабти системавии ҳамаи нуқтаҳои воридшавии беиҷозат бе садама вуҷуд надорад, илова кардани ин маҷмӯи нопурра ба KDE метавонад тақсимоти воқеиро таҳриф кунад. Аз ин рӯ, дар марҳилаи KDE нуқтаҳои ҳуҷҷатшудаи садамаҳои ҷароҳатнок ва марговар истифода шудаанд.

Ин қарор маънои онро надорад, ки «нуқтаҳои бе садама аҳамият надоранд». Баръакс, муаллифон таъкид мекунанд, ки барои арзёбии фарогиртари рафтори воқеии воридшавии беиҷозат дар оянда, нуқтаҳои гузариши бе садама, вале зиёд истифодашаванда низ бояд ба таври системавӣ харитасозӣ шаванд.

Паҳноии банди 1 km чӣ кор мекунад?

Манбаъ мегӯяд, ки дар таҳлили асосии KDE радиуси ядрои 1 km ва андозаи ҳуҷайраи 0,1 истифода шудааст. Паҳноии банд муайян мекунад, ки таъсири ҳар як нуқтаи садама ба чӣ қадар фазои васеъ паҳн мешавад. Паҳноии васеътар фарқиятҳои хурди байни нуқтаҳои алоҳидаро ҳамвор карда, дидани минтақаҳои васеътари ҷамъшавиро осон мекунад.

Дар манбаъ функсияи математикии ядро ё формулаи ошкори KDE дода нашудааст. Аз ин рӯ, Verianla дар ин ҷо муодилаи KDE-и берун аз манбаъро илова намекунад; танҳо нақши методологии паҳноии банд ва танзимоти ҳуҷайраро, ки муаллифон гузориш кардаанд, шарҳ медиҳад.

Чаро санҷиши ҳассосияти 500 m анҷом дода шуд?

Муаллифон барои санҷидани он ки интихоби паҳноии банд намунаҳои зичии бадастомадаро тағйир медиҳад ё не, таҳлили дуюмро бо паҳноии банди 500 m анҷом додаанд. Ҳалли 500 m доғҳои зичии маҳаллишудатарро, ҳалли 1 km бошад минтақаҳои ҳамвортар ва васеътари зичиро ба вуҷуд овардааст.

Натиҷаи муҳим ин аст, ки сарфи назар аз тағйири сатҳи ҳамворкунии визуалӣ, минтақаҳои асосии зичии баланд тағйир наёфтаанд. Паҳноии банди 500 m минтақаи нави зичии воридшавии беиҷозат бо ҷароҳат/маргро ошкор накардааст. Ин муқоиса санҷиши ҳассосиятест, ки нишон медиҳад намунаҳои фазоии тадқиқот танҳо маҳсули як интихоби паҳноии банд нестанд.

Усул ва Натиҷаҳои Тадқиқот

Минтақаи тадқиқот

Тадқиқот дар шабакаи роҳи оҳани Хорватия гузаронида шуда, махсусан ба минтақаҳои шаҳрӣ тамаркуз кардааст. Додаҳои дуюмдараҷа дар сатҳи шабакаи миллӣ ҷамъоварӣ ва таҳлил шуданд, дар ҳоле ки мушоҳидаҳои муфассали аввалияи саҳроӣ дар шаҳри Загреб анҷом дода шуданд.

Намунаи саҳроӣ хатти роҳи оҳани M102 аз Истгоҳи асосии роҳи оҳани Загреб то Dugo Selo мебошад. Муҳаққиқон махсусан қисмати байни истгоҳҳои роҳи оҳани Maksimir ва Trnava-ро ҳамчун намунаи муфассали пойгоҳи додаҳо истифода кардаанд.

Мавқеи километраи роҳи оҳан чӣ гуна ба координатаи GPS табдил дода шуд?

Дар баъзе сабтҳои кӯҳнаи садамаҳо ба ҷойи координатаи ҷуғрофӣ танҳо мавқеи километра дар хатти роҳи оҳан мавҷуд буд. Муҳаққиқон бо истифода аз додаҳои инфрасохтори роҳи оҳан ин мавқеъҳои километриро бо координатаҳои фазоӣ мутобиқ карда, онҳоро ба нуқтаҳое табдил доданд, ки дар QGIS харитасозӣ мешаванд.

Нуқтаҳое, ки аз кори саҳроӣ бевосита координатаи GPS доштанд, бо ҳамон координатаҳо сабт шуданд. Ҳамин тавр, маълумоти фазоии таърихӣ ва ҷорӣ, ки дар шаклҳои гуногун нигоҳ дошта мешуданд, дар як низоми умумии истиноди ҷуғрофӣ қобили истифода шуданд.

Чанд нуқтаи воридшавии беиҷозат харитасозӣ шуд?

Дар маҷмӯъ 252 нуқтаи воридшавии беиҷозат ба роҳи оҳан харитасозӣ шудааст. Ин рақам шумораи ҳамаи нуқтаҳои воқеии воридшавии беиҷозат дар Хорватия нест. Харита танҳо нуқтаҳои дорои сабти садамаи гузашта ва нуқтаҳои воридшавии беиҷозатеро дар бар мегирад, ки дар раванди ҷамъоварии додаҳои саҳроӣ муайян шудаанд.

Манбаъ қайд мекунад, ки нуқтаҳои харитасозишуда асосан дар минтақаҳои шаҳрӣ бо зичии баланди аҳолӣ ва хизматрасонии зичи қаторҳо ҷойгиранд.

Дар тақсимоти шаҳрӣ кадом шаҳрҳо барҷаста буданд?

Загреб ҳамчун минтақаи шаҳрӣ бо баландтарин зичии ҷойҳои воридшавии беиҷозат, ки харитасозӣ шудаанд, барҷаста аст. Нуқтаҳо махсусан дар тӯли коридорҳои асосии роҳи оҳани дохилишаҳрӣ, истгоҳҳо, таваққуфгоҳҳо, гузаргоҳҳои ҳамсатҳ ва қисмҳои кушодаи хат паҳн шудаанд.

Ғайр аз Загреб, дар Rijeka, Karlovac, Duga Resa, Osijek, Vinkovci ва Split низ ҷойҳои намоёни воридшавии беиҷозат мавҷуданд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки мушкилот танҳо дар калонтарин шаҳри кишвар дида намешавад.

Натиҷаҳои асосии таҳлили зичии KDE

Дар намунаи M102 Maksimir–Trnava чӣ мушоҳида шуд?

Дар қисмати Maksimir–Trnava-и хатти M102 15 нуқтаи сабтшудаи воридшавии беиҷозат ёфт шудааст. Манбаъ инчунин мегӯяд, ки дар ин қисмат ду ҳодисаи сабтшудаи воридшавии беиҷозат вуҷуд дорад.

Гарчанде масофа то гузаргоҳи қонунии зеризаминии пиёдагардон дар баъзе нуқтаҳо то 300 метр мерасид, мушоҳида шуд, ки одамон ба таври беиҷозат аз релсҳо мегузаранд. Ҳамчунин дар атроф шумораи зиёди нуқтаҳои таваҷҷуҳ, аз ҷумла мактаб, кампуси донишгоҳ, истгоҳи автобус ва ҷойи кор сабт шудаанд. Муаллифон қайд мекунанд, ки чунин нуқтаҳоро барои дарки ҳаракати пиёдагардон ва дар натиҷа рафтори воридшавии беиҷозат дар оянда муфассалтар таҳлил кардан лозим аст.

Як нуқта дар пойгоҳи додаҳои QGIS чӣ гуна ифода мешавад?

Шакли 7-и манбаъ нуқтаи воридшавии беиҷозатеро мисол меорад, ки тақрибан 200 метр аз истгоҳи роҳи оҳани Maksimir дур аст. Як нуқтаи ҷуғрофӣ танҳо координата надорад; атрибутҳои зиёде аз ҳафт категорияи тағйирёбанда бо ҳамон сабт алоқаманданд.

Масалан, маълумоти километраи ҷой, масофа то гузаргоҳи қонунӣ, хусусиятҳои хат, истифодаи замини атроф, рафтори инсон, сабтҳои садамаҳои гузашта ва акс метавонанд ба як объекти QGIS пайваст карда шаванд. Ҳамин тавр, як нуқтаи харита ба сабти чандқабата табдил меёбад, ки манбаъҳои гуногуни муассисавӣ ва саҳроиро муттаҳид мекунад.

Манбаъ инчунин қайд мекунад, ки бинобар маҳдудиятҳои номи майдон дар формати shapefile, параметрҳо дар QGIS бо номҳои кӯтоҳтар нигоҳ дошта мешаванд.

Оё Ин Тадқиқот Модели Хавфи Воридшавии Беиҷозат ба Роҳи Оҳанро Таҳия Кард?

Не. Тадқиқот зерсохтори бисёрманбаи пойгоҳи додаҳои QGIS-ро месозад, ки барои модели оянда лозим аст, то ҳассосияти шабакаи роҳи оҳан ба воридшавии беиҷозат ва хавфи ба садама табдил ёфтани онро арзёбӣ кунад; модели ҳамгирошудаи хавфе, ки муаллифон пешниҳод мекунанд, ҳанӯз марҳилаи навбатии тадқиқот аст, ки дар оянда таҳия ва бо истифода аз сабтҳои садама ва арзёбии коршиносон тасдиқ карда мешавад.

Ҷанбаҳои қавии тадқиқот

• Ба ҷойи истифодаи танҳо сабтҳои садама, инфрасохтор, дастрасӣ, муҳити зист, рафтори инсон ва сабтҳои визуалии саҳроиро муттаҳид мекунад.
• Додаҳои дуюмдараҷаи миқёси миллӣ ва додаҳои аввалияеро, ки бевосита дар саҳро ҷамъ шудаанд, дар як сохтори фазоии додаҳо муттаҳид мекунад.
• Ҷойгиршавиро на танҳо ҳамчун координатаи GPS, балки ҳамчун объекти фазоӣ бо хусусиятҳои зиёд баррасӣ мекунад.
• Нишон медиҳад, ки додаҳои нокифоя ва парокандаи муассисавиро чӣ гуна дар як сохтори умумии QGIS стандартӣ кардан мумкин аст.
• Бо муқоисаи паҳноии бандҳои KDE-и 1 km ва 500 m ҳассосияти намунаҳои зичии фазоиро ба интихоби паҳноии банд месанҷад.

Натиҷаҳое, ки тадқиқот дастгирӣ мекунад

• Воридшавии беиҷозат ба ҳудуди роҳи оҳан масъалаи бисёрченакаи бехатарист, ки онро танҳо бо сабти садамаҳои гузашта шарҳ додан мумкин нест.
• 51 параметри муайянкардаи тадқиқот тавонистанд дар як пойгоҳи умумии QGIS зери ҳафт категорияи тағйирёбанда муттаҳид карда шаванд.
• Дар маҷмӯъ 252 нуқтаи маълум/сабтшудаи воридшавии беиҷозат харитасозӣ шудааст.
• Қисми муҳими нуқтаҳои харитасозишуда бо коридорҳои роҳи оҳани шаҳрӣ ва ҳаракати зиёди пиёдагардон алоқаманд аст.
• Дар таҳлили KDE баландтарин зичӣ дар Загреб, баъд дар минтақаҳое чун Zabok, Karlovac–Duga Resa, Rijeka ва Split, тавре ки манбаъ гузориш кардааст, дида шудааст.
• Гарчанде паҳноии бандҳои 500 m ва 1 km сатҳҳои гуногуни ҳамворкуниро ба вуҷуд овардаанд, минтақаҳои асосии зичии баланд нигоҳ дошта шудаанд.
• Пойгоҳи додаҳои QGIS имкон медиҳад, ки манбаъҳои гуногуни додаҳо дар як ҷой бо ҳам алоқаманд карда шаванд.

Натиҷаҳое, ки тадқиқот дастгирӣ намекунад

• Тадқиқот нишон намедиҳад, ки ҳамаи нуқтаҳои воқеии воридшавии беиҷозат дар Хорватия муайян шудаанд.
• Натиҷаҳои KDE харитаи анҷомёфта ё тасдиқшудаи хавфи садамаҳои оянда нестанд.
• Зичии баланди KDE худ аз худ маънои онро надорад, ки дар нуқтаи муайян дар оянда ҳатман садама рух медиҳад.
• Исбот нашудааст, ки тағйирёбандаи муайян, масалан зичии аҳолӣ ё масофа то гузаргоҳи қонунӣ, худ ба худ сабаби ягонаи воридшавии беиҷозат мебошад.
• Хусусиятҳои намунаи саҳроии M102-ро мустақиман ба тамоми шабакаи роҳи оҳани Хорватия умумӣ кардан мумкин нест.
• Тадқиқот самаранокии чораҳои пешгириро ба таври таҷрибавӣ муқоиса намекунад.
• Ҳанӯз холҳои ягонаи хавф ё модели омӯзиши мошинӣ, ки анҷом ёфта ва аз санҷиши беруна гузашта бошад, вуҷуд надорад.

Маҳдудияти муҳими planar KDE

KDE-и стандартии истифодашуда зичиро дар ҳамвории дученака ба ҳамаи самтҳо паҳн мекунад. Ҳол он ки садамаҳои роҳи оҳан аз ҷиҳати геометрӣ ба шабакаи роҳи оҳан вобастаанд. Паҳн шудани таъсири зичии як нуқта ба минтақаҳои берун аз хатти релс бо ҳамон тарз метавонад сохтори физикии шабакаро пурра инъикос накунад.

Аз ин рӯ, муаллифон қайд мекунанд, ки KDE-и маҳдуд ба шабака метавонад равиши воқеитар фароҳам оварад. Тибқи манбаъ, барои чунин таҳлил мумкин аст QGIS-ро бо нармафзори иловагӣ чун R ё GRASS ё бо плагини махсус истифода бурдан лозим шавад.

Нуқтаҳои нокифояи воридшавии беиҷозат

Яке аз маҳдудиятҳои асосии тадқиқот ин аст, ки ҳамаи нуқтаҳои воридшавии беиҷозате, ки дар онҳо садама рух надодааст, ба таври системавӣ сабт нашудаанд. Чунин ҷойҳо одатан танҳо ҳангоми мушоҳидаи саҳроӣ ошкор мешаванд. Аз ин рӯ, мумкин аст дар шабакаи роҳи оҳан нуқтаҳои дигари воридшавии беиҷозат вуҷуд дошта бошанд, ки аз ҷониби тадқиқот умуман сабт нашудаанд.

Масъалаи мутобиқати замонӣ

Дар ҳоле ки сабтҳои садамаҳо давраи 11-соларо дар бар мегиранд, баъзе тағйирёбандаҳои шарҳдиҳанда, аз ҷумла зичии аҳолӣ, истифодаи замин ва нуқтаҳои таваҷҷуҳ, аз маҷмӯи охирини додаҳои дастрас гирифта шудаанд. Аз ин рӯ, масалан, намунаи кунунии истифодаи замин мумкин аст дар соли 2014, вақте садама рух дод, айнан ҳамин тавр вуҷуд надошта бошад.

Ин ҳолат ҳангоми тафсири робитаи байни садамаҳои гузашта ва хусусиятҳои кунунии муҳити зист эҳтиётро талаб мекунад. Манбаъ ин номувофиқии замониро ошкоро дар байни маҳдудиятҳои худ қайд мекунад.

Тадқиқоти оянда

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки пойгоҳи додаҳо бо нуқтаҳои бештари воридшавии беиҷозат васеъ карда шавад, нуқтаҳои таваҷҷуҳ ба мисли мактаб, ҷойи кор, истгоҳ ва истгоҳи автобус муфассалтар таҳлил шаванд ва баъзе тағйирёбандаҳо, аз ҷумла ҳаракати пиёдагардон, бо ҷамъоварии додаҳои иловагӣ тасдиқ карда шаванд.

Дар марҳилаи баъдӣ пешниҳод мешавад, ки тағйирёбандаҳои минтақаҳои дорои зичии гуногуни воридшавии беиҷозат муқоиса карда шуда, модели ҳамгирошудаи минтақаи хавфи баланд таҳия шавад, ки аз параметрҳои муайяншуда истифода мебарад. Чунин модел метавонад тавассути муқоисаи минтақаҳои хавфи муайянкардааш бо маконҳои воқеии садама ва арзёбии коршиносон тасдиқ карда шавад. Ин пешниҳод натиҷаи тадқиқоти мавҷуда нест, балки самти тадқиқоти оянда мебошад.

Ёддошти Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: A QGIS-Based Framework for the Mapping of Railway Trespassing in Urban Areas

Муаллифон: Silvestar Grabušić, Danijela Barić, Komil Turaev.

Тартиби муаллифон: Тартиби манбаъ айнан нигоҳ дошта шудааст.

Муаллифи масъул: Danijela Barić.

Муассисаи 1: Faculty of Transport and Traffic Sciences, University of Zagreb, Zagreb, Croatia.

Муассисаи 2: Faculty of Transport and Aviation Engineering, Silesian University of Technology, Katowice, Poland.

Саҳми баробар/ҳаммуаллифии аввал: Дар манбаъ аломати саҳми баробар ё ҳаммуаллифии аввали баробар нишон дода нашудааст.

Маҷалла: Urban Science.

Нашриёт: MDPI, Basel, Switzerland.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: 10(8), 482.

DOI: 10.3390/urbansci10080482

Санаи ирсол: 23 июни 2026.

Санаи бозбинӣ: 1 августи 2026.

Санаи қабул: 4 августи 2026.

Санаи нашр: 20 августи 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи тадқиқотии аз тақриз гузашта.

Калидвожаҳо: trespassing; QGIS; safety; urban areas; spatial analysis; Croatia.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Навъи тадқиқот: Таҳияи пойгоҳи додаҳо дар асоси GIS, мушоҳидаи саҳроӣ, ҳамгироии додаҳо, харитасозӣ ва таҳлили зичии фазоӣ.

Фарогирии асосии ҷуғрофӣ: Шабакаи роҳи оҳани Хорватия; намунаи аввалияи саҳроӣ хатти M102-и Загреб аз Истгоҳи асосии роҳи оҳани Загреб то Dugo Selo ва махсусан қисмати Maksimir–Trnava.

Сохтори асосии дода: Муттаҳид кардани додаҳои аввалияи саҳроӣ бо манбаъҳои муассисавӣ ва кушодаи дуюмдараҷа дар як пойгоҳи додаҳои QGIS; дар маҷмӯъ 51 параметр ва ҳафт категория.

Нармафзор ва воситаҳои асосии истифодашуда: Epicollect, GoPro Hero 13, CountCam2, Samsung Galaxy A50, Samsung Gear 360 Camera, Microsoft Excel 2508 ва QGIS 4.0.3.

Шароити KDE: Дар таҳлили асосӣ манбаъ паҳноии банди 1 km ва андозаи ҳуҷайраи 0,1-ро гузориш мекунад. Дар санҷиши ҳассосият паҳноии банди 500 m истифода шудааст. Минтақаҳои асосии зичии баланд дар ҳар ду таҳлил нигоҳ дошта шудаанд.

Маблағгузорӣ: Тадқиқот аз ҷониби European Union–NextGenerationEU дар доираи гранти рақами 210317 маблағгузорӣ шудааст. Ин кор қисми лоиҳаи тадқиқотии институтсионалии “Development of Human-Centred Design Solutions to Prevent Risks of Traffic Incidents and Accidents at Level Crossings (PRISK)” дар University of Zagreb Faculty of Transport and Traffic Sciences мебошад.

Дастрасии додаҳо: Дар манбаъ гуфта мешавад, ки додаҳои пешниҳодшудаи тадқиқотро бо дархост аз муаллифи масъул дастрас кардан мумкин аст.

Ихтилофи манфиатҳо: Муаллифон изҳор мекунанд, ки ихтилофи манфиатҳо вуҷуд надорад.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия: S.G. ва D.B.; методология: S.G. ва D.B.; нармафзор: S.G.; валидация: D.B.; таҳлили формалӣ: S.G. ва K.T.; таҳқиқ: S.G.; захираҳо: D.B. ва S.G.; куратсияи додаҳо: D.B.; тарҳи аслӣ: S.G. ва K.T.; бозбинӣ ва таҳрир: D.B.; визуализатсия: S.G.; роҳнамоӣ/назорат: D.B.; идоракунии лоиҳа: D.B.; ҷалби маблағгузорӣ: D.B.

Сипосгузорӣ: Муаллифон ба HŽ Infrastructure ва HŽ Putnički prijevoz барои дастгирӣ дар пешниҳоди маҷмӯи додаҳои дохилӣ ва ба дигар ҷонибҳои манфиатдор барои саҳмашон дар таҳияи ин тадқиқот сипос мегӯянд.

Номувофиқати ададии дохилии манбаъ: Матн мегӯяд, ки тағйирёбандаи омори садамаҳо 14 параметр дорад, дар ҳоле ки Ҷадвали 1 барои ҳамон категория 13 параметр ва ҳиссаи %25,5 медиҳад. Ҷамъи ҳафт категорияи Ҷадвали 1 51 аст. Ин фарқ аз ҷониби Verianla хомӯшона ислоҳ нашудааст.

Ҳадди асосии тафсир: Тадқиқот воситаи ниҳоии пешгӯии хавфи таҳияшуда ва тасдиқшуда нест. Тадқиқоти ҳозира марҳилаи аввали зерсохтори дода ва таҳлили фазоӣ барои чунин восита мебошад. KDE танҳо бо нуқтаҳои ҳуҷҷатшудаи садама анҷом дода шуда, planar KDE геометрияи хаттии шабакаи роҳи оҳанро пурра ифода намекунад.