Тафолаи себ (apple pomace) — маҳсулоти иловагии коркарди ғизо мебошад, ки пас аз коркарди себ ба шарбат ва дигар маҳсулот боқӣ мемонад ва метавонад қисмҳое чун гӯшти мева, пӯст, тухм ва хонаи тухмро дар бар гирад; он аз об ва нах бой аст. Ин таҳқиқот хусусиятҳои тафолаи себро, ки аз панҷ корхонаи гуногуни коркарди себ дар минтақаи Gyeongnam гирифта шуда буд, дар ҳолати тару тоза, пас аз 8 соат хушккунӣ бо ҳавои гарм дар 60 °C ва пас аз хушккунии яхбандӣ дар шароити ҳарорати паст–вакуум муқоиса кардааст. Дар таҳқиқот намӣ, сафеда, равған, нахи умумӣ–ҳалшаванда–ҳалнашавандаи ғизоӣ, pH, моддаҳои сахти ҳалшаванда, ранг, микросохтор, полифеноли умумӣ, флавоноиди умумӣ, витамини C ва фаъолияти безараргардонии радикали DPPH арзёбӣ шуда, робитаҳои байни тағйирёбандаҳо бо коррелятсияи Pearson ва таҳлили компонентҳои асосӣ омӯхта шудаанд.

Миқдори намии намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда дар доираи %1,43–2,43 ва намунаҳои бо ҳавои гарм хушкшуда дар доираи %2,84–4,35 муайян шудааст. Хушккунии яхбандӣ дар ҳамаи панҷ таъминкунанда қиматҳои баландтари L*, яъне равшаниро ба вуҷуд овардааст; дар таҳқиқоти SEM дар тафолаи бо яхбандӣ хушкшудаи Vendor D сохтори исфанҷмонанд бо шумораи зиёди сӯрохҳо нигоҳ дошта шуда, дар хушккунии ҳавои гарм коҳишёбии равшани ҳаҷм ва сахтшавии сатҳ дида шудааст.

Аз ҷиҳати ҷузъҳои функсионалӣ, хушккунии яхбандӣ дар маҷмӯъ нигоҳдории қавитар нишон додааст. Масалан, дар Vendor B миқдори полифеноли умумӣ аз 228,24±0,27 mg GAE/100 g дар хушккунии ҳавои гарм то 275,40±0,42 mg GAE/100 g дар хушккунии яхбандӣ; дар Vendor C флавоноиди умумӣ аз 125,65±1,39 mg QE/100 g то 164,07±2,37 mg QE/100 g афзудааст. Қиматҳои витамини C дар намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда 32,56–77,47 mg/100 g ва дар намунаҳои ҳавои гарм 20,76–48,00 mg/100 g буданд.

Аммо дар ҳар як ченаки функсионалӣ ва дар ҳар як таъминкунанда ҳамон самт мушоҳида нашудааст. Масалан, дар Vendor A фаъолияти безараргардонии радикали DPPH дар хушккунии ҳавои гарм %56,31±0,40 ва дар хушккунии яхбандӣ %52,82±1,10 буд. Аз ин рӯ, натиҷа набояд чунин тафсир шавад, ки хушккунии яхбандӣ дар ҳамаи намунаҳо ҳамаи нишондиҳандаҳоро зиёд мекунад; балки дар маҷмӯи додаҳои омӯхташуда он махсусан бо нигоҳдории ҷузъҳои ҳассос ба гармӣ ва сохтори физикӣ робитаи қавитар нишон медиҳад.

Байни полифеноли умумӣ ва DPPH r=0,900, байни флавоноиди умумӣ ва DPPH r=0,943 ва байни витамини C ва DPPH r=0,742 коррелятсияи мусбат ёфт шудааст. Ин робитаҳо нишон медиҳанд, ки ҷузъҳои антиоксидантӣ ва ҷавоби DPPH ҳамзамон тағйир меёбанд; онҳо исбот намекунанд, ки танҳо як ҷузъ манбаи сабабии фаъолияти антиоксидантӣ аст.

Дар PCA компоненти асосии аввал %71,3 аз дисперсияи умумӣ ва компоненти дуюм %11,6-ро шарҳ додааст; дисперсияи умумии шарҳдодашуда %82,9 буд. Намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда дар фазои PCA бо тағйирёбандаҳои полифеноли умумӣ, флавоноиди умумӣ, DPPH, нахи ғизоӣ ва витамини C дар як минтақаи умумӣ гурӯҳбандӣ шудаанд. Ин натиҷа мавҷуд будани ҷудошавии қавии бисёртағйирёбанда байни усули хушккунӣ ва профили сифат/хусусиятҳои функсионалиро дар намунаҳои омӯхташуда дастгирӣ мекунад.

Маҳдудияти таҳқиқот муҳим аст: тафолаҳои себ аз панҷ корхонаи Gyeongnam гирифта шуда, ашёи хоми омехта аз навъҳои Fuji, Hongro, Gamhong ва дигар навъҳо мебошанд. Натиҷаҳо барои ҳамаи навъҳои себ, ҳамаи минтақаҳои истеҳсолӣ ё аз нигоҳи хароҷоти саноатӣ худ аз худ исбот намекунанд, ки “хушккунии яхбандӣ ҳатман беҳтарин усул аст”. Гарчанде дар манбаъ хушккунии яхбандӣ аз ҷиҳати нигоҳдории сифат бартарӣ нишон додааст, хароҷоти баланди коркард ва давомнокии дарози раванд низ ҳамчун маҳдудияти истифодаи саноатӣ зикр шудаанд.

1. Чаро тафолаи себ маҳсулоти иловагии муҳим аст?

Ҳангоми коркарди себ ба шарбат, консентрати шарбати себ, сирко, cider ва маҳсулоти монанд як қисми ашёи хом ҳамчун тафола ҷудо мешавад. Таҳқиқоти манбаъ нишон медиҳад, ки тақрибан %20–30 аз себи коркардшуда метавонад ҳамчун тафола боқӣ монад.

Ин тафола танҳо “гӯшти партовии мева” нест. Азбаски он метавонад пӯсти себ, тухм, хонаи тухм ва боқимондаи бофтаи меваро дар бар гирад, метавонад ҷузъҳое монанди нахи ғизоӣ, пайвастагиҳои фенолӣ ва витамини C дошта бошад.

Мушкили асосӣ миқдори хеле зиёди об дар тафолаи тару тозаи себ аст. Намии намунаҳои тару тоза дар таҳқиқот тақрибан %78,33–81,42 буд. Миқдори зиёди об метавонад ҳангоми нигоҳдорӣ ва интиқол барои вайроншавии микробӣ муҳити мувофиқ фароҳам оварад. Аз ин рӯ, агар табдил додани тафола ба ашёи хоми функсионалии ғизоӣ пешбинӣ шавад, яке аз қадамҳои асосии аввал хориҷ кардани об аст.

2. Саволи таҳқиқот чист?

Саволи марказии таҳқиқот чунин аст: вақте ҳамон маводи тафолаи себ бо ҳавои гарм ё бо усули яхбандӣ хушк карда мешавад, сохтори физикӣ, таркиби асосӣ, нахи ғизоӣ, ҷузъҳои антиоксидантӣ ва профили бисёртағйирёбандаи сифат чӣ гуна тағйир меёбанд?

Асоси илмии манбаъ дар он аст, ки ду усули хушккунӣ механизмҳои физикии гуногун доранд. Хушккунӣ бо ҳавои гарм аз нигоҳи иқтисодӣ мувофиқ буда, ба миқдори зиёди маҳсулот татбиқ мешавад, аммо маҳсулот муддати дароз ба гармӣ дучор мегардад. Хушккунии яхбандӣ бошад, обро дар ҳарорати паст ва вакуум аз фазаи сахт ба фазаи буғ мегузаронад ва аз ин рӯ метавонад ҷузъҳои ҳассос ба ҳарорат ва сохторро беҳтар нигоҳ дорад; вале он вақти бештар мегирад ва хароҷоти коркард баланд аст.

3. Маводи себ аз куҷо гирифта шуд?

Тафолаҳои себ аз панҷ корхонаи гуногуни коркард дар минтақаи Gyeongnam гирифта шудаанд:

Таркиби навъии тафолаи истифодашуда дар таҳқиқот ҳамчун Fuji %70, Hongro %16, Gamhong %6 ва дигар навъҳо %8 гузориш шудааст.

Ин ҷузъиёт муҳим аст. Фарқи байни Vendor A–E танҳо аз усули хушккунӣ ба вуҷуд намеояд. Ашёи хом, дараҷаи пухтагии мева, таърихи коркард ва таркиби партияҳои корхонаҳо низ метавонанд фарқ кунанд. Аз ин рӯ, “таъсири vendor” дар таҳқиқот набояд ба як омили ягонаи кимиёвӣ ё биологӣ коҳиш дода шавад.

Фарқи Асосии Байни Хушккунии Яхбандӣ ва Хушккунӣ бо Ҳавои Гарм Чист?

Дар хушккунӣ бо ҳавои гарм об зери таъсири гармии ба маҳсулот додашуда аз фазаи моеъ ба буғ мегузарад ва хориҷ мешавад; дар хушккунии яхбандӣ бошад, мавод аввал ях карда мешавад ва ях зери фишори паст бе гузаштан ба фазаи моеъ сублиматсия шуда хориҷ мегардад. Дар ин таҳқиқот усули ҳавои гарм дар 60 °C барои 8 соат татбиқ шудааст, дар ҳоле ки хушккунии яхбандӣ пас аз яхкунии ибтидоӣ дар −70 °C, бо cold trap дар −80 °C ва вакуми 10 mTorr ё пасттар барои 72 соат анҷом дода шудааст. Аз ин рӯ, ду усул аз ҷиҳати сарбории ҳароратӣ, механизми хориҷ кардани об ва давомнокии раванд фарқ мекунанд.

4. Протоколи хушккунӣ бо ҳавои гарм

1. Аз тафолаи себи ҷамъоваришуда моддаҳои бегона хориҷ карда шуданд.
2. Намуна дар хушккунаки ҳавои гарми SR-16FD дар 60 °C барои 8 соат хушк карда шуд.
3. Маводи хушкшуда бо майдакунаки CFM-F200DS майда карда шуд.
4. Бо истифода аз элаки 100 mesh хокаи майдаи 150 µm ё хурдтар омода карда шуд.
5. То таҳлил намунаҳо дар −70 °C нигоҳ дошта шуданд.

5. Протоколи хушккунии яхбандӣ

1. Тафолаи себ дар −70 °C зуд ях карда шуд.
2. Хушккунаки яхбандии PVTFD50R истифода шуд.
3. Ҳарорати cold trap ба −80 °C танзим карда шуд.
4. Вакуум дар 10 mTorr ё пасттар нигоҳ дошта шуд.
5. Хушккунӣ 72 соат идома ёфт.
6. Маводи хушкшуда майда карда, ба хок табдил дода шуд.
7. То таҳлил дар −70 °C нигоҳ дошта шуд.

6. Чаро ҳамаи натиҷаҳо бар асоси моддаи хушк низ арзёбӣ шуданд?

Тақрибан %80 аз тафолаи тару тоза об аст; дар хокаҳои хушкшуда бошад миқдори об то чанд фоиз паст мешавад. Агар 100 g тафолаи тару тоза бо 100 g тафолаи хушк мустақим муқоиса шавад, танҳо хориҷ кардани об метавонад консентратсияи сафеда, равған, нах ё моддаҳои фенолиро зоҳиран чанд баробар баланд нишон диҳад.

Аз ин рӯ, натиҷаҳои таҳқиқот танҳо бо қиматҳои вазни тар “барои 100 g маҳсулот” арзёбӣ нашуда, инчунин ба dry weight, DW, яъне асоси моддаи хушк табдил дода шудаанд.

Ин фарқ махсусан барои сафеда ва равған муҳим аст. Гарчанде дар асоси вазни тар сафеда ва равған дар намунаҳои хушкшуда хеле баланд ба назар мерасанд, дар асоси моддаи хушк фарқҳои сафеда хеле хурдтаранд. Манбаъ шарҳ медиҳад, ки ҳангоми арзёбӣ бар асоси моддаи хушк байни усулҳои хушккунӣ талафоти назарраси сафедаи хом мушоҳида нашудааст.

7. Дар ченкунии pH ва моддаҳои сахти ҳалшаванда намунаҳо чӣ гуна баробар карда шуданд?

Агар тафолаи тару тоза ва хокаи хушк бо як миқдор об омехта мешуданд, консентратсияи моддаи хушк фарқ мекард. Таҳқиқот барои кам кардани ин мушкил кӯшиш кардааст, ки суспензияҳои ниҳоӣ тақрибан %5 (w/v) моддаи хушк дошта бошанд.

• Тафолаи тару тоза: 50 g намуна + 200 mL оби дистиллшуда.
• Хокаи бо ҳавои гарм ва бо яхбандӣ хушкшуда: 1 g намуна + 19 mL оби дистиллшуда.
• Омехтаҳо гомогенизатсия шуда, аз филтри 80 mesh гузаронида шуданд.

pH бо pH-метри TitroLine 5000; моддаҳои сахти ҳалшаванда бо дастгоҳи ATAGO PAL-3 ҳамчун °Brix чен карда шуданд. Қиматҳои °Brix бо дарназардошти таносубҳои маҳлулсозӣ ҳангоми омодасозии намуна ислоҳ карда шуданд.

8. Координатаҳои ранги L*, a* ва b* чӣ маъно доранд?

Дар таҳқиқот ранг бо координатаҳои L*, a* ва b* навъи CIELAB/Hunter арзёбӣ шудааст.

• L*: меҳвари равшанӣ–тираги. Қимати баландтар ранги равшантарро ифода мекунад.
• a*: дар самти мусбат афзоиши хусусияти сурхро ифода мекунад.
• b*: дар самти мусбат афзоиши хусусияти зардро ифода мекунад.

Қиматҳои лавҳаи стандартии сафед L*=96,73, a*=−0,15 ва b*=−0,14 буданд.

Дар намунаҳои тару тоза қиматҳои L* танҳо 27,56–36,65 буданд, дар ҳоле ки дар хокаҳои хушкшуда L* аз 60 боло рафт. Манбаъ инро қисман бо парокандашавии гуногуни рӯшноӣ аз ҷониби хокаҳои хушки майдашуда алоқаманд мекунад. Бо вуҷуди ин, ҳангоми муқоисаи гурӯҳҳои якхелаи хушкшуда, дар ҳамаи таъминкунандагон хушккунии яхбандӣ қимати L*-и баландтар аз хушккунии ҳавои гарм дод.

9. Сафедаи хом чӣ гуна чен карда шуд?

Сафедаи хом бо усули micro-Kjeldahl мувофиқи равиши AOAC муайян карда шуд. Намуна бо омехтаи катализатор, ки CuSO₄ ва K₂SO₄ дошт, ва H₂SO₄-и консентратсияшуда таҷзия шуд; аммиаки озодшуда бо дистилятсия ҷамъоварӣ ва бо маҳлули стандартии 0,1 N H₂SO₄ титр карда шуд.

Дар манбаъ барои ҳисоб кардани сафеда миқдори умумии нитроген ба омили 6,25 зарб карда шудааст:

\[ \text{Ham protein}=\text{Toplam azot}\times 6.25 \]

6,25 дар ин ҷо коэффисиенти табдили нитроген–сафеда мебошад, ки дар таҳлили Kjeldahl барои тахмин кардани сафедаи ғизоӣ аз нитрогени умумӣ истифода мешавад. Ин ченкунӣ молекулаҳои алоҳидаи сафедаро муайян намекунад; он қимати “сафедаи хом” аст, ки аз нитрогени умумӣ ҳосил шудааст.

10. Равғани хом чӣ гуна чен карда шуд?

Равғани хом бо системаи автоматии экстраксияи равған Soxtec 8000 аз рӯи принсипи Soxhlet муайян карда шуд. Липидҳои намуна бо эфири этилӣ экстраксия шуда, ҳалкунанда хориҷ ва фраксияи равғани боқимонда бо усули гравиметрӣ баркашида шуд.

11. Нахи ғизоӣ чӣ гуна чен карда шуд?

Нахи умумӣ, ҳалшаванда ва ҳалнашавандаи ғизоӣ бо равиши ферментативӣ-гравиметрии AOAC муайян карда шуд.

Дар таҳлил:

1. Аз тафолаи тару тоза 1 g ва аз хокаи хушк 0,2 g гирифта шуд.
2. 40 mL буфери Trizma base/MES hydrate илова шуд.
3. 50 µL α-амилазаи термофилӣ илова шуда, дар 95–100 °C 15 дақиқа реаксия гузаронида шуд.
4. Омехта то 60 °C хунук карда шуд.
5. 100 µL протеаза илова шуда, дар 60 °C 30 дақиқа нигоҳ дошта шуд.
6. 5 mL 0,561 M HCl илова шуда, pH ба 4,0–4,7 танзим карда шуд.
7. 300 µL амилоглюкозидаза илова шуда, дар 60 °C 30 дақиқаи дигар реаксия гузаронида шуд.

Нахи ҳалнашаванда аз фраксияи сахте, ки пас аз коркарди ферментативӣ дар филтр боқӣ монд; нахи ҳалшаванда бошад бо таҳшин кардани нахҳои филтрат бо %95 этанол муайян карда шуд. Пас аз ислоҳи сафеда ва хокистар дар боқимондаҳо, ҷамъбасти нахи ҳалшаванда ва ҳалнашаванда ҳамчун нахи умумии ғизоӣ ҳисоб карда шуд.

12. Полифеноли умумӣ чӣ гуна чен карда шуд?

Барои таҳлили функсионалӣ 0,5 g тафолаи себ бо 10 mL %70 этанол дар ҳарорати хона 3 соат омехта ва экстраксия шуда, дар 2.000×g 10 дақиқа центрифуга карда шуд.

Таҳлили полифеноли умумӣ бо усули тағйирёфтаи Folin–Ciocalteu анҷом дода шуд:

• 1 mL экстракт,
• 2 mL оби дистиллшуда,
• 0,5 mL реагенти Folin–Ciocalteu

омехта шуда, пас аз 3 дақиқа 0,5 mL %10 Na₂CO₃ илова шуд. Намуна дар торикӣ 1 соат барои реаксия гузошта ва абсорбсия дар 760 nm чен карда шуд.

Натиҷаҳо аз рӯи каҷи стандартии кислотаи галлик ҳамчун mg GAE/100 g, яъне эквиваленти кислотаи галлик ба 100 грамм намуна ифода шуданд. Қимати GAE маънои онро надорад, ки ҳамаи молекулаҳои фенолӣ дар намуна кислотаи галлик мебошанд; он ҷавоби Folin-ро нисбат ба стандарти кислотаи галлик ҳамчун эквивалент ифода мекунад.

13. Флавоноиди умумӣ чӣ гуна чен карда шуд?

Дар усули манбаъ ба 0,5 mL экстракти маҳлулшуда 100 µL %10 натрий нитрит, 100 µL 1 M калий ацетат ва 4,3 mL %80 этанол илова шуд. Омехта дар торикӣ, дар ҳарорати хона 40 дақиқа нигоҳ дошта ва абсорбсия дар 415 nm чен карда шуд.

Азбаски стандарти калибровка quercetin буд, натиҷаҳо ҳамчун mg QE/100 g, яъне эквиваленти quercetin дода шуданд.

Фаъолияти Безараргардонии Радикали DPPH Чиро Чен Мекунад?

Санҷиши DPPH қобилияти экстрактро барои коҳиш додан ё безарар кардани радикали устувори DPPH бо усули спектрофотометрӣ арзёбӣ мекунад. Дар ин таҳқиқот экстракт бо маҳлули DPPH дар торикӣ 30 дақиқа реаксия карда ва тағйири абсорбсия дар 517 nm ба фоизи фаъолияти безараргардонии радикал табдил дода шуд. Санҷиш таъсири антиоксидантиро дар организми инсон мустақиман чен намекунад; он қобилияти безараргардонии радикалро дар муҳити назоратшавандаи реаксияи кимиёвӣ нишон медиҳад.

14. Тартиби таҷрибаи DPPH

100 µL экстракти тафолаи себ бо 1.000 µL маҳлули DPPH омехта шуд. Пас аз такон додан намунаҳо дар торикӣ 30 дақиқа нигоҳ дошта шуда, аз омехтаи реаксия 200 µL гирифта ва абсорбсия дар 517 nm чен карда шуд. Дар назорати манфӣ ҳамон миқдор метанол истифода шуд.

Манбаъ муодилаи ҳисобро ҳамчун формулаи алоҳидаи математикӣ чоп накардааст; аз ин рӯ матни Verianla ба манбаъ муодилаи нави рақамгузоришудаи DPPH илова намекунад.

15. Чаро таҳлили витамини C мураккабтар аст?

Азбаски витамини C ба ҳарорат, оксиген ва шароити коркард ҳассос аст, таҳқиқоти манбаъ витамини C-ро бо HPLC таҳлил кардааст. Намунаҳои тару тоза ва хушкшуда бо миқдорҳои гуногун гирифта шуданд, аммо натиҷаҳои ниҳоӣ тавре ислоҳ шуданд, ки дар асоси моддаи хушк қобили муқоиса бошанд.

Аз намунаи тару тоза 2 g ва аз хокаи хушкшуда 0,25 g гирифта шуд. Маҳлули экстраксия кислотаи метафосфорӣ, tris(2-карбоксиэтил)фосфин ва EDTA-ро дар бар мегирад.

Пас аз экстраксияи аввал намунаҳо дар 2.000×g 10 дақиқа центрифуга шуданд; ба таҳшини боқимонда 10 mL маҳлули экстраксия илова ва 5 дақиқа коркарди ултрасадоӣ гузаронида шуд. Ин экстраксия ҳамагӣ се маротиба такрор шуда, фазаҳои болоӣ то 50 mL пур карда ва аз филтри нейлонии шприции 0,45 µm гузаронида шуданд.

16. SEM чиро омӯхт?

FE-SEM, яъне микроскопи электронии сканеркунандаи эмиссияи майдонӣ барои арзёбии морфологияи сатҳи хокаҳои хушкшуда истифода шуд. Дастгоҳ JEOL JSM-6701F мебошад.

Намунаҳо дар лентаи карбон маҳкам карда шуда, барои таъмин кардани гузаронандагии сатҳ коркарди sputter coating, ки дар манбаъ ҳамчун 0,1 nm рӯйпӯши тилло гузориш шудааст, татбиқ гардид ва тасвирҳо дар шиддати суръатбахши 10 kV гирифта шуданд. Тасвирҳо бо бузургкунии 100× ва 1.000× сабт шуданд.

SEM танҳо барои намунаҳои Vendor D гузаронида шуд. Vendor D азбаски аз ҷиҳати нахи умумии ғизоӣ қимати баланд нишон дод ва фарқи байни усулҳои хушккунӣ равшан буд, ҳамчун намунаи намояндагӣ интихоб шуд.

17. Таҳлили оморӣ чӣ гуна анҷом дода шуд?

Таҳлили оморӣ бо истифода аз JASP 0.18.3 анҷом дода шуд. Манбаъ хабар медиҳад, ки таҳлили дуҷонибаи дисперсия (two-way ANOVA) бо ду омил — истеҳсолкунанда/таъминкунанда ва усули хушккунӣ — истифода шудааст.

Ҳадафи асосии Two-way ANOVA арзёбии ду омил дар як таҳлил мебошад. Дар ин таҳқиқот омилҳо:

• Vendor A–E,
• Тару тоза / ҳавои гарм / хушккунии яхбандӣ

мебошанд.

Дар муқоисаҳои post-hoc байни миёнаҳои се такрори гурӯҳҳо санҷиши Tukey HSD истифода шуд.

Аммо дар пешниҳоди ҳадҳои омории нашршуда дар дохили манбаъ фарқ вуҷуд дорад: қисми усул сатҳи P<0,01-ро нишон медиҳад, дар ҳоле ки эзоҳи Table 2 P<0,05 ва эзоҳҳои Table 3 ва Table 4 P<0,01-ро истифода мебаранд. Азбаски сабаби ин фарқ дар манбаъ шарҳ дода нашудааст, Verianla як ҳадро ба ҳамаи натиҷаҳо маҷбуран татбиқ намекунад.

Илова бар ин, манбаъ барои ANOVA-и дуҷониба оморҳои муфассали F, андозаҳои таъсир ё ҷадвали interaction-и vendor×хушккунӣ намедиҳад. Аз ин рӯ, бо ANOVA рақаман аз нав ҳисоб кардан мумкин нест, ки кадом омил чанд қисми дисперсияи умумиро шарҳ медиҳад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

18. Миқдори намӣ

Ҳар ду усул обро ба андозаи зиёд хориҷ кардаанд. Дар намунаҳои омӯхташуда миқдори намии боқимондаи гурӯҳи бо яхбандӣ хушкшуда аз гурӯҳи ҳавои гарм камтар аст.

Муаллифони манбаъ ин сатҳи пасти намиро аз нигоҳи устувории нигоҳдорӣ мусбат арзёбӣ мекунанд. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот мустақиман озмоиши муҳлати нигоҳдорӣ ё афзоиши микробиро анҷом надодааст. Аз ин рӯ, танҳо аз қимати намӣ муҳлати муайяни тиҷоратии нигоҳдориро баровардан мумкин нест.

19. Хондани дурусти натиҷаҳои сафеда ва равған

Дар маҳсулоти хушкшуда фоизи сафеда ва равған дар асоси вазни тар нисбат ба тафолаи тару тоза хеле баланд менамояд. Қисми муҳимми ин аз консентратсия шудани моддаҳои сахт пас аз хориҷ шудани об ба вуҷуд меояд.

Дар асоси моддаи хушк фарқҳои сафеда хеле кам шуданд. Манбаъ шарҳ медиҳад, ки усулҳои хушккунӣ талафоти назарраси сафедаи хом ба вуҷуд наовардаанд.

Дар асоси моддаи хушк дар намунаҳои бо яхбандӣ хушкшудаи Vendor B ва C равғани хом мутаносибан тақрибан %4,06 ва %3,98 қиматҳои баланд нишон дод. Муаллифон дар маҷмӯъ арзёбӣ карданд, ки хушккунии яхбандӣ нисбат ба хушккунии ҳавои гарм метавонад оксидшавии термикӣ ва талафоти моддаҳои паррони равғанро кам кунад.

20. Натиҷаҳои нахи ғизоӣ

Фарқи байни усулҳои хушккунӣ аз ҷиҳати нахи ғизоӣ махсусан дар баъзе таъминкунандагон равшан аст.

Дар Vendor D дар асоси моддаи хушк:

Нахи умумии ғизоии Vendor D дар хушккунии яхбандӣ нисбат ба хушккунии ҳавои гарм тақрибан %24 бештар нигоҳ дошта шуд.

Ин натиҷа махсусан бояд бо фарқи фраксияи нахи ҳалшаванда якҷо арзёбӣ шавад. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки ҳарорати баланд метавонад дар ҷузъҳои нахи ҳалшаванда, ба монанди пектин, тағйироти сохторӣ ба вуҷуд оварад.

21. pH ва моддаҳои сахти ҳалшаванда

Қиматҳои pH дар ҳамаи намунаҳо тақрибан дар доираи 4,36–5,12 боқӣ монда, табиати каме туршии тафолаи себро нишон доданд.

Қиматҳои моддаҳои сахти ҳалшаванда:

• Тару тоза: 2,40–3,30 °Brix,
• Ҳавои гарм: 2,10–3,10 °Brix,
• Хушккунии яхбандӣ: 2,23–3,57 °Brix

буданд.

Дар намунаҳои бо яхбандӣ хушкшудаи Vendor B ва C мутаносибан 3,57 ва 3,27 °Brix чен карда шуд. Манбаъ ин фарқҳоро ҳам ба хусусиятҳои ашёи хоми ибтидоӣ ва ҳам ба нигоҳдории моддаҳои ҳалшаванда ҳангоми хушккунӣ вобаста мекунад.

22. Натиҷаҳои ранг

Дар ҳамаи панҷ таъминкунанда хокаи бо яхбандӣ хушкшуда қимати баландтари L* дошт.

Дар тафолаҳои тару тоза қиматҳои a* дар доираи 14,22–16,00 буданд, вале пас аз хушккунӣ ба таври назаррас паст шуданд. Манбаъ намуди торик/сурхи тафолаи тару тозаро бо қаҳварангшавии барвақти ферментативӣ, ки ҳангоми майда шудани себ аз тамоси полифенолоксидаза бо оксиген ба вуҷуд меояд, ва торикшавии иловагӣ дар хушккунии ҳавои гармро бо реаксияҳои ғайриферментативии вобаста ба гармӣ, ба монанди реаксияи Maillard ва карамелизатсия, алоқаманд мекунад.

Дар қиматҳои b* бошад, тамоюли яксамтаи хушккунӣ ба монанди L* ва a* мушоҳида нашуд; тағйирот вобаста ба таъминкунанда фарқ мекард.

23. Микросохтори SEM

Дар намунаи бо ҳавои гарм хушкшудаи Vendor D тасвирҳои SEM-и манбаъ коҳишёбии шадиди бофта, сохтори зичтар ва сахтшавии сатҳро нишон медиҳанд.

Дар намунаи бо яхбандӣ хушкшудаи Vendor D бошад, сохтори исфанҷмонанд бо шумораи зиёди холигиҳо ва сӯрохҳо дида шуд. Муаллифон ин сохторро бо коҳиши фурӯпошии сохторӣ шарҳ медиҳанд, зеро оби яхкардашуда бе ба вуҷуд овардани фазаи моеъ сублиматсия мешавад ва ҳаракати оби моеъ ва шиддати сатҳӣ камтар таъсир мерасонанд.

Ин тафсири микросохтор мустақиман танҳо ба тасвирҳои омӯхташудаи Vendor D такя мекунад. Азбаски дар чор таъминкунандаи дигар SEM гузаронида нашудааст, гуфтан мумкин нест, ки ҳамон микросохтор дар ҳамаи намунаҳо ба ҳамон дараҷа ба вуҷуд омадааст.

24. Полифеноли умумӣ

Дар Vendor B полифеноли умумӣ:

• Ҳавои гарм: 228,24±0,27 mg GAE/100 g,
• Хушккунии яхбандӣ: 275,40±0,42 mg GAE/100 g

чен карда шуд. Ин фарқи тақрибан %21 яке аз мисолҳои барҷастаи баҳси манбаъ аст.

Қиматҳои мувофиқ дар асоси моддаи хушк мутаносибан 238,62±3,58 ва 279,39±3,16 mg GAE/100 g мебошанд. Ҳамин тавр, фарқ танҳо бо таъсири консентратсия аз ҳисоби хориҷ шудани об шарҳ дода намешавад.

25. Флавоноиди умумӣ

Яке аз мисолҳои равшан Vendor C мебошад:

• Ҳавои гарм: 125,65±1,39 mg QE/100 g,
• Хушккунии яхбандӣ: 164,07±2,37 mg QE/100 g.

Қиматҳои моддаи хушк мутаносибан 128,34±3,00 ва 165,16±2,14 mg QE/100 g дода шудаанд.

26. Витамини C

Витамини C яке аз фарқҳои равшани байни усулҳои хушккуниро нишон дод.

Дар ҳамаи панҷ таъминкунанда хушккунии яхбандӣ аз ҷиҳати витамини C қимати баландтар аз хушккунии ҳавои гарм дод.

27. Фаъолияти безараргардонии радикали DPPH

Ҷадвал як ҷузъиёти муҳимро нишон медиҳад. Хушккунии яхбандӣ дар намунаҳои B, C ва D фаъолияти баландтари DPPH дод, дар намунаи A бошад қимати ҳавои гарм баландтар аст; дар E ду усули хушккунӣ қариб якхеланд.

Аз ин рӯ, натиҷаи фаъолияти антиоксидантӣ нишон медиҳад, ки на танҳо усули хушккунӣ, балки ашёи хоми ибтидоӣ низ муҳим аст.

Коррелятсияи Байни Полифенол, Флавоноид ва Витамини C бо DPPH Чӣ Гуна Тафсир Шавад?

Дар таҳқиқот полифеноли умумӣ ва флавоноиди умумӣ бо фаъолияти DPPH робитаҳои хеле қавии мусбат, витамини C бошад робитаи пасттар, вале боз ҳам мусбат нишон дод. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки тағйирёбандаҳо тамоюли якҷо афзудан доранд; коэффисиенти коррелятсия худ аз худ исбот намекунад, ки полифенолҳо ё флавоноидҳо сабаби мустақими тағйири қимати DPPH мебошанд ва саҳми сабабии мустақили ҷузъҳоро аз ҳам ҷудо намекунад.

28. Матритсаи коррелятсияи Pearson

Баландтарин робитаи ҷуфтӣ қимати r=0,943 байни флавоноиди умумӣ ва DPPH мебошад. Робитаи полифеноли умумӣ бо DPPH низ бо r=0,900 хеле қавӣ аст.

r=0,549 байни витамини C ва полифенол робитаи нисбатан миёна мебошад; ин натиҷа инчунин нишон медиҳад, ки ҳамаи ҷузъҳои функсионалӣ як рафтори биокимиёвиро нишон намедиҳанд.

Таҳлили Компонентҳои Асосӣ Дар Ин Таҳқиқот Чиро Нишон Дод?

Таҳлили компонентҳои асосӣ миқдори зиёди ченакҳои физикӣ-кимиёвӣ ва функсионалиро дар шумораи камтари меҳварҳои таркибӣ ҷамъбаст карда, нишон дод, ки профилҳои бисёртағйирёбандаи намунаҳои тару тоза, бо ҳавои гарм хушкшуда ва бо яхбандӣ хушкшуда дар минтақаҳои гуногун гурӯҳбандӣ мешаванд. PC1 %71,3 аз дисперсияи умумӣ ва PC2 %11,6-ро шарҳ дод ва дисперсияи умумии шарҳдодашудаи ду компоненти аввал %82,9 буд.

29. PCA чист?

Principal Component Analysis (PCA) усули назоратнашудаи бисёртағйирёбандаи таҳлил мебошад, ки миқдори зиёди ченакҳои бо ҳам алоқамандро ба шумораи камтари меҳварҳои нав, ки аз комбинатсияҳои хаттии тағйирёбандаҳои аслӣ ташкил шудаанд, табдил медиҳад.

PC1 самти бузургтарини тағйирпазирии имконпазирро дар додаҳо; PC2 бошад самти дуюмеро ифода мекунад, ки ба PC1 перпендикуляр буда, бузургтарин қисми имконпазири дисперсияи боқимондаро шарҳ медиҳад.

Дар ин таҳқиқот:

30. Векторҳои боркунии PCA чӣ гуна тақсим шуданд?

Полифеноли умумӣ, флавоноиди умумӣ ва фаъолияти безараргардонии радикали DPPH дар самти мусбати PC1 қавӣ бор шудаанд.

Нахи умумии ғизоӣ, нахи ҳалнашавандаи ғизоӣ, витамини C ва сафеда низ умуман дар ҳамон самти мусбати PC1 ҷойгир буданд.

Намӣ ва координатаҳои ранги a* ва b* бошанд дар самти манфии PC1 ҷойгир шуда, бо профили баланди ҷузъҳои функсионалӣ робитаи бисёртағйирёбандаи самти муқобил нишон доданд.

31. Гурӯҳҳои намунаҳо дар PCA чӣ гуна ҷудо шуданд?

Тафолаҳои тару тозаи себ дар тарафи манфии PC1-и фазои холҳои PCA мутамарказ шуда, бо намии баланд ва хусусиятҳои турштари ашёи хом алоқаманд буданд.

Гурӯҳи бо ҳавои гарм хушкшуда асосан дар чоряки якум ҷойгир шуда, бо самтҳои pH ва моддаҳои сахти ҳалшаванда робитаи наздиктар нишон дод, аммо аз векторҳои ҷузъҳои функсионалии ҳассос ба гармӣ нисбат ба гурӯҳи бо яхбандӣ хушкшуда дуртар буд.

Намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда махсусан дар чоряки чоруми PCA мутамарказ шуда, бо векторҳои полифеноли умумӣ, флавоноиди умумӣ, фаъолияти DPPH, нахи ғизоӣ ва витамини C дар як минтақаи умумӣ ҷойгир шуданд.

Ин ҷудошавӣ дар PCA нишон медиҳад, ки намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда бо хусусиятҳои функсионалии сифати омӯхташуда робитаи қавӣ доранд. Аммо PCA санҷиши сабабият нест ва онро чунин тафсир кардан мумкин нест, ки “азбаски PC1 %71,3 аст, маҳз %71,3 тағйири сифат танҳо аз усули хушккунӣ ба вуҷуд омадааст”.

32. Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Ҳар ду усули хушккунӣ намии тафолаи тару тозаи себро аз тақрибан %80 то зери %5 паст карданд.
• Намии боқимондаи намунаҳои бо яхбандӣ хушкшуда дар ҳамаи панҷ таъминкунандаи омӯхташуда аз намунаҳои ҳавои гарм пасттар буд.
• Хушккунии яхбандӣ дар ҳамаи таъминкунандагон қиматҳои баландтари L* нисбат ба хушккунии ҳавои гарм дод.
• Дар тасвирҳои SEM-и Vendor D хушккунии яхбандӣ бо сохтори сӯрохдор/исфанҷмонанд ва ҳавои гарм бо сохтори сатҳи фурӯрафта ва сахтшуда алоқаманд буд.
• Дар Vendor D хушккунии яхбандӣ қиматҳои моддаи хушки нахи умумӣ, ҳалшаванда ва ҳалнашавандаи ғизоиро нисбат ба хушккунии ҳавои гарм баландтар нигоҳ дошт.
• Хушккунии яхбандӣ дар ҳамаи панҷ таъминкунанда аз ҷиҳати витамини C қимати баландтар аз хушккунии ҳавои гарм дод.
• Полифеноли умумӣ дар Vendor B ва флавоноиди умумӣ дар Vendor C дар хушккунии яхбандӣ ба таври назаррас баландтар буданд.
• Сатҳҳои полифенол ва флавоноид бо фаъолияти DPPH коррелятсияи қавии мусбат нишон доданд.
• PCA бо ду компоненти аввал %82,9 аз дисперсияи умумиро шарҳ дод ва намунаҳо дар минтақаҳои гуногуни бисёртағйирёбанда, ки бо усули хушккунӣ алоқаманд буданд, гурӯҳбандӣ шуданд.

33. Натиҷаҳое, ки таҳқиқот мустақиман дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки хушккунии яхбандӣ дар ҳамаи навъҳои себ аз рӯи ҳар як ченак ҳамеша бартарӣ дорад.
• Аз ҷиҳати иқтисодӣ фоидаовартар будани хушккунии яхбандӣ нисбат ба хушккунии ҳавои гарм таҳлил нашудааст.
• Таҳқиқот масрафи энергия ё хароҷоти равандро барои як килограмм маҳсулот муқоиса накардааст.
• Бо вуҷуди паст будани намӣ, санҷиши мустақими муҳлати нигоҳдорӣ ё microbial challenge гузаронида нашудааст.
• Натиҷаи DPPH таъсири антиоксидантии саломатиро дар организми инсон исбот намекунад.
• Коррелятсияи полифенол–DPPH сабабиятро исбот намекунад.
• Азбаски SEM танҳо дар Vendor D гузаронида шудааст, пайдо шудани ҳамон натиҷаи микросохторӣ дар чор таъминкунандаи дигар мустақиман нишон дода нашудааст.
• Азбаски таркиби навъ ба як навъи ягонаи назоратшавандаи себ маҳдуд нашудааст, натиҷаҳо набояд танҳо ҳамчун таъсири усули хушккунӣ тафсир шаванд.
• Гарчанде PCA метавонад гурӯҳҳоро ҷудо кунад, он санҷиши дақиқии таснифот ё модели сабабӣ нест.
• Қабули сенсории истеъмолкунанда, бӯй, таъм, қобилияти реҳидрататсия ва рафтор дар формулаи воқеии маҳсулот мустақиман чен карда нашудааст.

34. Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

Яке аз ҷиҳатҳои муҳими қавии таҳқиқот дар як таҳқиқот якҷо кардани таҳлилҳои физикӣ, кимиёвӣ, микросохторӣ ва бисёртағйирёбанда мебошад.

Танҳо намӣ ё танҳо полифенол чен нашудааст; қабатҳои гуногуни додаҳо ба монанди ранг, таркиби макронутриентҳо, се фраксияи нахи ғизоӣ, витамини C, DPPH ва SEM якҷо арзёбӣ шудаанд.

Ғайр аз ин, азбаски миқдори оби намунаҳои тару тоза ва хушкшуда хеле фарқ мекунад, гузориш додани натиҷаҳо дар асоси моддаи хушк хусусияти муҳими методологӣ мебошад, ки омехта шудани таъсири танҳо “хориҷ кардани об ва консентратсия кардани ҷузъҳо” бо таъсири воқеии нигоҳдории ҷузъҳоро кам мекунад.

35. Маҳдудиятҳои асосӣ

Маҳдудияти аввал ин аст, ки мавод аз як навъи ягонаи назоратшавандаи себ иборат нест. Гарчанде %70 омехтаи манбаъ Fuji аст, Hongro, Gamhong ва дигар навъҳо низ ҳастанд.

Маҳдудияти дуюм ин аст, ки маводи ибтидоии панҷ таъминкунанда нусхаҳои биологии якдигар нестанд. Аз ин рӯ, фарқҳои vendor метавонанд фарқҳои навъ, пухтагӣ, таърихи коркард ва дигар фарқҳои ибтидоиро низ дар бар гиранд.

Маҳдудияти сеюм — SEM танҳо барои Vendor D гузаронида шудааст.

Маҳдудияти чорум — гарчанде дар манбаъ n=3 гузориш шудааст, ба таври возеҳ муайян нашудааст, ки ин се такрор партияҳои мустақили биологии истеҳсолӣ ҳастанд ё такрорҳои аналитикӣ/техникӣ.

Маҳдудияти панҷум — гарчанде истифодаи ANOVA-и дуҷониба зикр шудааст, қиматҳои F-и омилҳо, андозаҳои таъсир ва натиҷаҳои interaction-и vendor×хушккунӣ ҳамчун ҷадвали алоҳидаи ANOVA гузориш нашудаанд.

Маҳдудияти шашум — ҳадҳои аҳамиятнокӣ дар дохили манбаъ комилан яксон нестанд: қисми усул ва Table 3–4 P<0,01-ро истифода мебаранд, дар ҳоле ки Table 2 P<0,05-ро нишон медиҳад.

Ниҳоят, бо вуҷуди бартарии сифатии хушккунии яхбандӣ, дар қисми муқаддимавии манбаъ хароҷоти баланди коркард ва вақти дарози раванд ҳамчун маҳдудиятҳои истифодаи саноатии миқёси калон нишон дода шудаанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслии кореягӣ: 열풍건조와 동결건조 방법에 따른 사과박의 이화학적 특성 및 기능성 성분에 대한 다변량 분석

Унвони англисӣ: Multivariate Analysis of Physicochemical and Functional Properties of Apple Pomace by Hot-Air and Freeze-Drying Methods

Муаллифон: Ji-Hye Park, Hyeon-Young Kim, Jong-Won Kim, Gi-Jeong Ha, Ae-Jin Choi ва Daeung Yu.

Муаллифи масъул: Daeung Yu.

Саҳми баробар: Дар манбаъ изҳороти саҳми баробар вуҷуд надорад.

Муассиса 1: Gyeongnam Agricultural Research and Extension Services.

Муассиса 2: National Institute of Crop and Food Science, Rural Development Administration.

Муассиса 3: Department of Food and Nutrition, Changwon National University.

Маҷалла: Journal of the Korean Society of Food Science and Nutrition.

Номи кореягии маҷалла: 한국식품영양과학회지.

Ташкилоти нашркунанда: The Korean Society of Food Science and Nutrition.

Сабти библиографӣ: 2026; 55(7):615–625.

DOI: 10.3746/jkfn.2026.55.7.615.

Санаи ирсол: 6 апрел 2026.

Таҷдид: 12 май 2026.

Қабул: 19 май 2026.

Санаи нашр: Сабти библиографии асосёфта ба Crossref санаи 31 июл 2026-ро медиҳад.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии таҷрибавии илми ғизо, ки дар маҷаллаи илмии рецензияшаванда нашр шудааст.

Ҳолати preprint: Манбаи пешниҳодшуда версияи нашршудаи маҷалла мебошад; дар PDF идентификатори алоҳидаи preprint нишон дода нашудааст.

Литсензия: Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0). Литсензия бо шарти истиноди мувофиқ истифода, паҳн ва нусхабардории ғайритиҷоратиро иҷозат медиҳад.

Маводи асосӣ: Тафолаи себ аз панҷ корхонаи коркарди себ дар минтақаи Gyeongnam. Маводи манбаъ ҳамчун Fuji %70, Hongro %16, Gamhong %6 ва дигар навъҳо %8 гузориш шудааст.

Хушккунӣ бо ҳавои гарм: SR-16FD; 60 °C; 8 соат; баъдан майдакунӣ ва бо 100 mesh хокаи ≤150 µm.

Хушккунии яхбандӣ: Яхкунии ибтидоӣ дар −70 °C; PVTFD50R; cold trap дар −80 °C; ≤10 mTorr; 72 соат.

Ченкунии ранг: CM-5, Konica Minolta; L*, a*, b*.

Сафеда: Micro-Kjeldahl; нитрогени умумӣ × 6,25.

Равған: Экстраксияи Soxhlet дар асоси Soxtec 8000.

Нахи ғизоӣ: Усули ферментативӣ-гравиметрии AOAC; фраксияҳои умумӣ, ҳалшаванда ва ҳалнашаванда.

Полифеноли умумӣ: Folin–Ciocalteu; эквиваленти кислотаи галлик.

Флавоноиди умумӣ: Стандарти Quercetin; эквиваленти quercetin.

DPPH: Санҷиши спектрофотометрии безараргардонии радикал дар 517 nm.

Витамини C: HPLC, Shimadzu SPD-20A; колоннаи RP-18; 254 nm.

SEM: JEOL JSM-6701F FE-SEM; 10 kV; 100× ва 1.000×; танҳо Vendor D.

Омор: JASP 0.18.3; two-way ANOVA бо омилҳои vendor ва усули хушккунӣ; Tukey HSD post-hoc; n=3 миёна±инҳирофи стандартӣ; коррелятсияи Pearson ва PCA.

Ёддошти гузориши оморӣ: Қисми усул сатҳи аҳамиятнокии P<0,01-ро нишон медиҳад, дар ҳоле ки эзоҳи Table 2 P<0,05 ва эзоҳҳои Table 3 ва Table 4 P<0,01-ро истифода мебаранд. Манбаъ сабаби ин фарқро шарҳ намедиҳад.

Ёддошти сохтори такрор: Ҷадвалҳо n=3-ро нишон медиҳанд; аммо манбаъ возеҳ ҷудо намекунад, ки ин се такрор партияҳои мустақили биологии истеҳсолӣ ҳастанд ё такрорҳои аналитикӣ/техникӣ.

Маблағгузорӣ: Аз ҷониби лоиҳаи муштараки таҳқиқотии Rural Development Administration дастгирӣ шудааст. Рақами лоиҳа дар PDF-и манбаъ бо шикасти сатр ҳамчун “RS-2025-02215” + “680” чоп шудааст; шакли якҷояаш RS-2025-02215680 мебошад.

Дастрасии додаҳо: Дар манбаъ қисми алоҳидаи Data Availability вуҷуд надорад.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти алоҳидаи Conflict of Interest дида намешавад.

Саҳми муаллифон: Дар манбаъ қисми алоҳидаи CRediT/Author Contributions вуҷуд надорад; аз ин рӯ нақшҳои саҳм тахмин карда нашудаанд.

Муодилаи рақамгузоришудаи математикӣ: Дар манбаъ модели марказӣ ва рақамгузоришудаи математикӣ ё муодила вуҷуд надорад. Барои сафеда табдили аналитикии нитрогени умумӣ × 6,25 дар матни усул равшан дода шудааст.

Ҳудуди коррелятсия: Қиматҳои Pearson r тағйири якҷояро чен мекунанд; далели сабабият нестанд.

Ҳудуди PCA: PCA ҷудошавии бисёртағйирёбандаи намунаҳо ва робитаҳои самтии тағйирёбандаҳоро нишон медиҳад; исбот намекунад, ки танҳо усули хушккунӣ ба фоизи муайяни дисперсияи умумӣ сабаб шудааст.

Ҳудуди SEM: Тасвирҳои SEM-и манбаъ мушоҳидаҳои воқеии таҷрибавии raster мебошанд ва танҳо ба Vendor D тааллуқ доранд. Дар Verianla тасвири сунъии SEM истеҳсол нашудааст.

Ёддошти бозсозии визуалӣ: Азбаски ҳамаи қиматҳои ҳуҷайравии матритсаи коррелятсияи Pearson дар Шакли 3-и манбаъ равшан дода шудаанд, он аз ҳамон додаҳои рақамӣ ҳамчун inline SVG-и мустақил аз нав кашида шудааст. Азбаски координатаҳои пурраи хоми PCA дар манбаъ ҳамчун ҷадвал дода нашудаанд, координатаҳои sample-и Шакли 4 бо дақиқии сохта аз нав тавлид нашудаанд.