Ushbu tadqiqotda qoʻllanilgan kichik ochiq iqtisodiyot umumiy muvozanat modeli, ayol va erkak uy xoʻjaligi aʼzolarining bozor mehnati, uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi va boʻsh vaqt oʻrtasidagi vaqt taqsimotini; isteʼmol, investitsiya, kapital jamgʻarilishi va tashqi aktivlar bo‘yicha qarorlar bilan bir tizimda yechadigan miqdoriy tarkibiy modeldir. Mualliflar Kolumbiya uchun izohlanmagan ish haqi tafovutini modelda ish beruvchilar ayollar mehnatini bir xil unumdorlik darajasidagi erkaklar mehnatiga nisbatan qimmatroq deb qabul qilishini ifodalovchi diskriminatsiya ponasi bilan bogʻlaydi. Asosiy kontrfaktual tajribada taxminan %13 bo‘lgan ish haqi tafovutiga mos diskriminatsiya yarmiga kamaytirilganda, model YAIMning dastlabki taʼsirda %4,73 va yangi uzoq muddatli muvozanatda %6,63 oshishini; jami bandlikning mos ravishda %6,30 va %6,02 ko‘tarilishini; investitsiya dastlab %12,74 oshgach, uzoq muddatda %6,63 o‘sishga yaqinlashishini hisoblaydi. Ayollar bandligi taxminan %17 oshadi, erkaklar bandligi esa biroz kamayadi. Bu natijalar kuzatuvga asoslangan siyosat baholashidan emas, kalibrlangan tarkibiy modelning kontrfaktual simulyatsiyasidan olingan.

Modelda ish haqi tafovutining kamayishi ayollarning ish haqini va bozor mehnatini oshirar ekan, ularning uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi va boʻsh vaqtini kamaytiradi. Erkaklar esa ortgan umumiy uy xoʻjaligi daromadidan foydalanib, bozor ish soatlarini bir oz qisqartirishi mumkin. Shu sababli diskriminatsiyaning kamayishi har ikki jins uchun farovonlikni oshirsa-da, modelda erkaklar farovonligining o‘sishi ayollar farovonligining o‘sishidan kattaroq. Ayollar farovonligi dinamik o‘lchovda %1,41 va statik o‘lchovda %2,22; erkaklar farovonligi mos ravishda %4,38 va %5,28 oshadi. Uy xoʻjaligi umumiy farovonligining dinamik qiymati bo‘yicha manbaning o‘zida nomuvofiqlik bor: natijalar matnida %3,45 deyiladi, 6-jadvalda esa qiymat %3,35; statik qiymat har ikkala joyda ham %4,22.

Diskriminatsiyani xarajatsiz kamaytirish tadqiqotdagi eng qulay va yuqori chegara xususiyatiga ega ssenariydir. Ayollar bandligiga subsidiya isteʼmol soligʻi hisobidan moliyalashtirilganda, xuddi shu yarmiga kamaytirish holatida uzoq muddatli YAIM o‘sishi %1,66 gacha tushadi; ish haqi tafovuti toʻliq yopiladigan isteʼmol soligʻi ssenariysida YAIM o‘sishi %2,67 gacha yetadi, biroq yutuqlar chiziqli emas va ayollar farovonligi ish haqi tafovuti taxminan %8 bo‘lgan darajada eng yuqori nuqtaga chiqadi. Erkaklar mehnatiga soliq orqali moliyalashtirish esa kapital jamgʻarilishi va uy xoʻjaligi daromadi kanallarini yanada bevosita buzganligi sababli zaifroq makroiqtisodiy natijalar beradi. Sezgirlik tahlilida uzoq muddatli YAIM o‘sishi qoʻllanilgan almashtirish elastikliklariga qarab taxminan %4,0 dan %15,7 gacha o‘zgaradi; shu bois %6,63 lik asosiy baho universal doimiy koeffitsiyent emas, balki tanlangan tarkibiy parametrlar ostidagi markaziy ssenariydir.

Tadqiqot muammosi: ish haqi tafovuti nega makroiqtisodiy muammo sifatida modellashtiriladi?

Tadqiqotning boshlangʻich nuqtasi shundaki, ayollar va erkaklarning kuzatiladigan ish haqlari o‘rtasidagi farq faqat individual daromad taqsimotiga emas, balki iqtisodiyotdagi mehnat taklifiga, uy xoʻjaligi ichidagi vaqt taqsimotiga, isteʼmolga, investitsiyaga va kapital jamgʻarilishiga ham taʼsir qilishi mumkin. Mualliflar yondashuvida ayollarning past ish haqi ularning bozordan tashqari vaqt va uy xoʻjaligi ishlab chiqarishiga ajratgan vaqtining imkoniyat xarajatini pasaytiradi; shu bilan birga, ish haqi nisbati orqali uy xoʻjaligi ichidagi muzokara vazniga taʼsir qiladi. Shunday qilib, ish haqi diskriminatsiyasi faqat mehnat bozori natijasi bo‘lib qolmay, uy xoʻjaligi qarorlari va ishlab chiqarish tizimi bo‘ylab tarqaladigan umumiy muvozanat buzilishiga aylanadi.

Manba tadqiqot Kolumbiyani ayniqsa rivojlanayotgan kichik ochiq iqtisodiyot namunasi sifatida ko‘rib chiqadi. Tadqiqot qoʻllagan empirik doirada soʻnggi yillardagi izohlanmagan ish haqi tafovuti taxminan %13 ni tashkil etadi. Mualliflar ushbu izohlanmagan tarkibiy qismni inson kapitali, kasb, sektor va bandlik turi kabi kuzatiladigan omillar bilan izohlanmaydigan ish haqi tafovutining tarkibiy muqobili sifatida modeldagi diskriminatsiya parametriga moslashtiradi. Bu moslashtirish izohlanmagan tafovutning barchasi bevosita diskriminatsiyaning sof sababiy o‘lchovi degani emas; bu modelning miqdoriy identifikatsiya tanlovidir.

Ish haqi tafovuti va vaqtdan foydalanish birgalikda ko‘rib chiqiladi

Manba ish haqi maʼlumotlarini uy ichidagi haq toʻlanmaydigan mehnat va haq toʻlanadigan mehnat davomiyligi bilan birga ko‘rib chiqadi. DANE Milliy Vaqtdan Foydalanish So‘rovida keltirilgan qiymatlar ayollarning haq toʻlanadigan mehnat vaqti erkaklarnikidan qisqaroq, haq toʻlanmaydigan mehnat vaqti esa sezilarli darajada uzunroq ekanini ko‘rsatadi. Tadqiqot kalibrlashda pandemiya taʼsirini kamaytirish maqsadida 2016-2017 to‘lqinini asos qilib oladi; 2020-2021 to‘lqini COVID-19 sababli noodatiy bo‘lishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Bu jadval bevosita sababiylik dalili emas. Model ish haqi tafovuti bilan vaqt taqsimoti o‘rtasidagi bogʻliqlikni tarkibiy mexanizm orqali ifodalaydi: ayollar ish haqining oshishi uy xoʻjaligi ishlab chiqarishiga sarflanadigan vaqtning imkoniyat xarajatini oshiradi; natijada uy xoʻjaligi ayollar vaqtining kattaroq qismini bozor mehnatiga yoʻnaltirishi mumkin.

Ish haqi diskriminatsiyasi ushbu modelda qanday ifodalanadi?

Ish haqi diskriminatsiyasi firmalarning ayollar mehnatini bir xil unumdorlikdagi erkaklar mehnatiga nisbatan qoʻshimcha xarajatga ega deb baholashini ifodalovchi \(D_F\) diskriminatsiya ponasi orqali modellashtiriladi; bu pona ayollar mehnatining firma uchun samarali xarajatini \(W_F + D_F\) darajasiga ko‘taradi, erkaklar mehnati uchun tegishli xarajat esa faqat \(W_M\) dir.

Manba tadqiqotda ayollar va erkaklar mehnatining unumdorligi teng deb faraz qilinadi; bozor mehnati tarkibida ayollar mehnatining vazni \(\theta=0{,}50\) deb olinadi. Shunga qaramay, firmaning ayollar mehnatiga talab shartida ish haqiga \(D_F\) qoʻshiladi:

\[P_t^H(1-\alpha)\frac{X_t}{L_t}\theta\left(\frac{L_t}{N_{F,t}^{d}}\right)^{1/\sigma_L}=W_{F,t}+D_F\]

Erkaklar mehnati uchun xuddi shu shart diskriminatsiya ponasini o‘z ichiga olmaydi:

\[P_t^H(1-\alpha)\frac{X_t}{L_t}(1-\theta)\left(\frac{L_t}{N_{M,t}^{d}}\right)^{1/\sigma_L}=W_{M,t}\]

Shu sababli \(D_F\) pasayganda, ayollar mehnatining firma tomonidan qabul qilinadigan samarali xarajati kamayadi. Umumiy muvozanatda bu o‘zgarish ayollar mehnatiga talabni, ish haqlarini, uy xoʻjaligi ichidagi vaqt taqsimotini, jami mehnat resursini va kapital talabini birgalikda taʼsir qiladi. Modelda diskriminatsiya parametri asosiy kalibrlashda \(D_F=0{,}29\) deb belgilanadi. Mualliflar hisobiga ko‘ra, bu qiymat boshlangʻich barqaror holatda ayollar ish haqining taxminan %35 iga teng pona kattaligidir.

Tadqiqot ish haqi tafovutini \((W_M-W_F)/W_F\) ko‘rinishida o‘lchaydi. Ushbu taʼrifga ko‘ra %13 tafovut ayol/erkak ish haqi nisbatining taxminan \(W_F/W_M=0{,}885\) bo‘lishiga mos keladi. Asosiy tajriba diskriminatsiya ponasini bu tafovutni taxminan %6,5 darajasiga tushiradigan tarzda kamaytiradi.

Uy xoʻjaligi: isteʼmol, uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi va boʻsh vaqt bir xil naf muammosida

Vakillik uy xoʻjaligi ikki agentdan iborat: ayol \(F\) va erkak \(M\). Har bir agentning davriy nafi kompozit isteʼmol \(C_{G,t}\) va boʻsh vaqt \(L_{G,t}\) orqali tuziladi:

\[U_{G,t}=\left[\frac{\left((C_{G,t})^b(L_{G,t})^{1-b}\right)^{1-\sigma}}{1-\sigma}+\Omega\right],\qquad G\in\{F,M\}.\]

Bu yerda \(b\) isteʼmolning nafdagi vaznini; \(\sigma\) davrlararo almashtirish elastikligining teskarisini; \(\Omega\) esa naf manfiy bo‘lmasligini taʼminlaydigan masshtab doimiysini ifodalaydi. Kompozit isteʼmol bozordan sotib olinadigan tovar \(C_t^N\) bilan uyda ishlab chiqariladigan bozordan tashqari tovar \(C_t^V\) o‘rtasida CES tuzilmasi bilan aniqlanadi:

\[C_{G,t}=\left[\gamma_G(C_t^N)^{\frac{\sigma_C-1}{\sigma_C}}+(1-\gamma_G)(C_t^V)^{\frac{\sigma_C-1}{\sigma_C}}\right]^{\frac{\sigma_C}{\sigma_C-1}}.\]

\(\gamma_G\) tegishli agentning bozor tovariga afzallik vaznini; \(\sigma_C\) bozor va bozordan tashqari isteʼmol o‘rtasidagi almashtirish elastikligini ko‘rsatadi. Uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi ham ayollar va erkaklarning uy mehnatini CES birikmasida qoʻllaydi:

\[C_t^V=\left[\gamma_V(V_{F,t})^{\frac{\sigma_V-1}{\sigma_V}}+(1-\gamma_V)(V_{M,t})^{\frac{\sigma_V-1}{\sigma_V}}\right]^{\frac{\sigma_V}{\sigma_V-1}}.\]

Har bir agentning bir davrdagi jami vaqti uch xil foydalanishga bo‘linadi:

\[1=N_{G,t}+V_{G,t}+L_{G,t}.\]

\(N_{G,t}\) bozor mehnati vaqti, \(V_{G,t}\) haq toʻlanmaydigan uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi vaqti, \(L_{G,t}\) esa boʻsh vaqtdir. Modelda har ikki agent mehnat bozorida doimo faol; shuning uchun bandlik qarori mehnat bozorida qatnashish yoki qatnashmaslik emas, balki bozor ish soatlari intensivligi orqali modellashtiriladi. Bu modelning muhim cheklovidir: mehnat bozorida qatnashishning ekstensiv marjasi bevosita ifodalanmaydi.

Uy xoʻjaligi ichidagi muzokara kuchi ish haqi nisbatiga bogʻliq

Uy xoʻjaligining jami nafi ayol va erkak naflarining muzokara vaznlari bilan birikmasidir:

\[U_t=\zeta_{M,t}U_{M,t}+\zeta_{F,t}U_{F,t}.\]

Manba tadqiqotda erkakning muzokara vazni \(\zeta_{M,t}=1{,}5-W_{F,t}/W_{M,t}\) deb belgilanadi va \(\zeta_{M,t}+\zeta_{F,t}=1\) sharti qoʻllanadi. Ish haqlari tenglashganda muzokara vaznlari ham tenglashadi. Ish haqi tafovuti ayollar zarariga bo‘lganda, yuqoriroq ish haqiga ega tomonning uy xoʻjaligi naf funksiyasidagi vazni oshadi. Bu bogʻlanish ish haqi siyosatiga nafaqat bozor daromadini, balki uy xoʻjaligi ichidagi qaror vaznini ham o‘zgartirish imkonini beradi.

Uy xoʻjaligi bozor isteʼmoli, har ikki agentning bozor mehnati/uy mehnati/boʻsh vaqt taqsimoti, investitsiya, xorijiy aktivlar va keyingi davr kapitali bo‘yicha tanlov qiladi. Model uy xoʻjaligi ichida riskni toʻliq bo‘lishish va isteʼmolni umumiy jamlashni faraz qiladi. Boshqacha aytganda, ayol va erkak alohida budjetlar bilan emas, umumiy resurs jamgʻarmasi asosida qaror qiladigan yagona uy xoʻjaligi birligi sifatida harakat qiladi. Bu faraz farovonlik natijalarining taqsimoti uchun markaziy ahamiyatga ega.

Ish haqi tafovutini kamaytirish nega ayollar farovonligini ayni miqdorda oshirmaydi?

Modelda ayollarning yuqoriroq ish haqi va yuqoriroq uy xoʻjaligi isteʼmolidan oladigan nafi bozor ish soatlari ko‘payishi tufayli yo‘qotilgan boʻsh vaqt va uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi isteʼmolining kamayishi bilan qisman muvozanatlashgani sababli, ayollar farovonligining o‘sishi erkaklar farovonligining o‘sishidan kichikroq; erkaklar esa ortgan umumiy uy xoʻjaligi daromadidan foydalangan holda bozor ish soatlarini kamaytirishi mumkin.

Bu natija “ish haqi tengligining kamayishi ayollarga zarar yetkazadi” degan umumiy empirik hukm emas. Natija tadqiqotning o‘ziga xos naf funksiyasi, uy xoʻjaligi ishlab chiqarishining nafdagi roli, umumiy daromad jamgʻarmasi, muzokara vazni qoidasi va intensiv mehnat taklifi farazlari ostida yuzaga keladigan model ichidagi farovonlik taqsimotidir. Ayollar ish haqining oshishi ularning bozor mehnatini keskin ko‘paytirar ekan, uy mehnati va boʻsh vaqtini kamaytiradi; erkaklarning bozor mehnati esa biroz qisqaradi. Shu bois bir xil siyosat maqsadi ostida daromad va vaqtdan foydalanish taʼsirlari jinslar o‘rtasida simmetrik emas.

Kichik ochiq iqtisodiyot va kapital jamgʻarilishi nega qoʻshiladi?

Modelda uy xoʻjaligi nafaqat mehnat taklifini, balki kapital investitsiyasi va xorijiy aktivlar pozitsiyasini ham tanlaydi. Kapital jamgʻarilishi investitsiyani moslashtirish xarajati bilan belgilanadi:

\[K_{t+1}\leq(1-\delta)K_t+I_t-\frac{\phi_K}{2}\left(\frac{I_t}{I_{t-1}}-1\right)^2.\]

Ushbu tuzilma diskriminatsiya kamayganda ishlab chiqarish nega faqat mehnat orqali bir martalik sakrash qilmasligini tushuntiradi. Dastlab kapital oldindan belgilangan; ayollarning bozor mehnati o‘sishi ishlab chiqarishni oshiradi. Yuqoriroq mehnat resursi kapitalning marjinal mahsuldorligi va investitsiya ragʻbatini oshiradi. Investitsiya ko‘paygani sari kapital zaxirasi vaqt o‘tishi bilan kengayadi; shu tariqa YAIM, isteʼmol va ish haqlari yangi uzoq muddatli darajalarga asta-sekin yaqinlashadi.

Kichik ochiq iqtisodiyot yopilishi xorijiy aktivlar pozitsiyasiga sezgir tashqi foiz stavkasi orqali taʼminlanadi. Bu mexanizm uy xoʻjaliklariga investitsiya o‘sishining bir qismini tashqi qarz bilan moliyalashtirish imkonini beradi. Ochiq va yopiq iqtisodiyot taqqoslanishi uzoq muddatli natijalar deyarli bir xil ekanini; asosiy farq esa qisqa muddatli investitsiya reaksiyasida paydo bo‘lishini ko‘rsatadi.

Ishlab chiqarish tuzilmasi: mahalliy/xorijiy oraliq tovarlar va ayol/erkak mehnati birikmasi

Yakuniy tovar ishlab chiqaruvchisi mahalliy oraliq tovar \(X_t^H\) bilan import qilingan oraliq tovar \(X_t^{IM}\) ni Armington turidagi CES agregatori orqali birlashtiradi:

\[Y_t=\left[\omega^{1/\sigma_H}(X_t^H)^{\frac{\sigma_H-1}{\sigma_H}}+(1-\omega)^{1/\sigma_H}(X_t^{IM})^{\frac{\sigma_H-1}{\sigma_H}}\right]^{\frac{\sigma_H}{\sigma_H-1}}.\]

Mahalliy oraliq tovar ishlab chiqarishda avval ayollar va erkaklar mehnat resurslari CES shaklida kompozit mehnat resursiga aylantiriladi:

\[L_t=\left[\theta(N_{F,t}^{d})^{\frac{\sigma_L-1}{\sigma_L}}+(1-\theta)(N_{M,t}^{d})^{\frac{\sigma_L-1}{\sigma_L}}\right]^{\frac{\sigma_L}{\sigma_L-1}}.\]

So‘ng kompozit mehnat va kapital Cobb-Douglas texnologiyasida qoʻllanadi:

\[X_t=A_tL_t^{1-\alpha}K_t^{\alpha}.\]

\(\sigma_L\) ayollar va erkaklar bozor mehnati bir-birini qanchalik oson almashtira olishini belgilaydi. Bu parametr natijalar kattaligi uchun juda muhim: ikki mehnat turi ko‘proq bir-birini to‘ldiruvchi bo‘lsa, diskriminatsiyaning kamayishi jami mehnat talabini ko‘proq kengaytirishi mumkin; ular oson almashtirilsa, firmalar jami bandlikni kamroq oshirgan holda mehnat tarkibini o‘zgartirishi mumkin.

Tovar bozori va tashqi savdo yopilishida sof eksport va YAIM quyidagicha aniqlanadi:

\[NX_t=q_tP_t^{EX}X_t^{EX}-q_tP_t^*X_t^{IM},\]

\[GDP_t=P_t(C_t^N+I_t)+NX_t.\]

Diskriminatsiya kamayishining umumiy muvozanat uzatish zanjiri

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Kalibrlash strategiyasi

Model uch turdagi axborot manbasini birlashtiradi: adabiyotdan olingan tarkibiy parametrlar, Kolumbiya makroiqtisodiy maʼlumotlariga moslashtirilgan barqaror holat maqsadlari va vaqtdan foydalanish maʼlumotlari. Kalibrlash 2010-2019 davridagi uzoq muddatli sharoitlarni nishonga oladi; model choraklik chastotada ishlaydi va barqaror holatda o‘sish yo‘q deb faraz qilinadi. Investitsiya/YAIM, tashqi ochiqlik va tashqi qarz/YAIM nisbatlari DANE milliy hisoblaridan; bozor va uy mehnati maqsadlari 2016-2017 DANE vaqtdan foydalanish so‘rovidan olinadi. Izohlanmagan ish haqi tafovuti uchun manba Ramírez-Giraldo va hammualliflarining 2026 bahosidan foydalanadi.

Modelning yuqori oʻlchamli nochiziqli barqaror holat tizimi analitik tarzda yechilmagani sababli mualliflar MATLAB dagi fsolve protsedurasidan foydalanadi. Manba 10 ta asosiy barqaror holat tenglamasi bilan oltita kalibrlash maqsadini birgalikda yechib, 16 nomaʼlumli 16 tenglamadan iborat tizimni sonli usulda yechganini bildiradi.

Biznes sikli momentlari modelning qaysi jihatlarini aks ettiradi?

Mualliflar jami omillar unumdorligi shoklari bilan simulyatsiya qilingan modelning makro qatorlardagi nisbiy o‘zgaruvchanlik, ishlab chiqarish hajmi bilan birgalikdagi harakat va davomiylik xususiyatlarini maʼlumotlar bilan taqqoslaydi. Model isteʼmolning ishlab chiqarish hajmiga qaraganda kamroq, investitsiyaning esa ko‘proq o‘zgaruvchan bo‘lishi tartibini qayta hosil qiladi. Biroq kattaliklar toʻliq mos kelmaydi; ayniqsa sof eksport o‘zgaruvchanligi va uning ishlab chiqarish hajmi bilan manfiy korrelyatsiyasi modelda maʼlumotlarga nisbatan ancha zaif. Bu taqqoslash model biznes siklining har bir o‘lchamini toʻliq qayta hosil qilmasligini ko‘rsatishi jihatidan muhimdir.

Biznes sikli simulyatsiyasida qoʻllanilgan qoʻshimcha parametrlar jami omillar unumdorligining davomiyligi \(\rho_a=0{,}9\), tashqi foiz stavkasining tashqi qarzga sezgirligi \(\phi_A=-0{,}5\), investitsiyani moslashtirish xarajati \(\phi_K=0{,}001\) va TFP shokining standart ogʻishi \(\sigma_A=0{,}0025\) dir.

Ish haqi tafovutini yarmiga kamaytirish iqtisodiyotga qanday taʼsir qiladi?

Asosiy va xarajatsiz kontrfaktual tajribada ish haqi tafovutiga mos diskriminatsiya taxminan yarmiga kamaytirilganda model YAIMni dastlabki taʼsirda %4,73 va uzoq muddatda %6,63 oshiradi; jami bandlik dastlabki taʼsirda %6,30 oshar ekan, ayollar bandligi taxminan %17 ko‘tariladi va investitsiya dastlab %12,74 sakrab, kapital jamgʻarilishining o‘tish dinamikasida kuchli rol o‘ynashini ko‘rsatadi.

Birinchi davrda kapital zaxirasi o‘zgara olmagani uchun ishlab chiqarish o‘sishi asosan mehnat marjasidan kelib chiqadi. Ayollarning bozor mehnati tez oshishi jami mehnatni ko‘paytiradi. Keyin yuqoriroq mehnat resursi kapitalning marjinal mahsuldorligini oshirgani uchun investitsiya %12,74 sakraydi; kapital jamgʻarilgani sari YAIM va isteʼmol ham uzoq muddatli darajalarga ko‘tariladi. Isteʼmolning dastlabki taʼsirdagi %3,47 o‘sishi uzoq muddatli YAIM o‘sishidan past qolishi boshlangʻich daromad yutugʻining bir qismi investitsiya sakrashini moliyalashtirishga yoʻnaltirilishi bilan bogʻliq.

Jami bandlikdagi o‘sish ikki jins uchun bir xil yoʻnalishda emas. Ayollarning bozor mehnati taxminan %17 oshar ekan, erkaklarning bozor mehnati taxminan %1,5-%1,9 kamayadi. Ayollarning uy mehnati taxminan %11 kamayadi, erkaklarning uy mehnati esa taxminan %3,5 oshadi. Shunday qilib, modelda ish haqi diskriminatsiyasining kamayishi faqat ish haqi darajalarini emas, uy xoʻjaligi ichidagi mehnat taqsimotini ham qayta tashkil etadi.

Farovonlik natijalari va manba ichidagi sonli nomuvofiqlik

Dinamik farovonlik o‘tish yo‘li bo‘ylab umrbod nafni, statik farovonlik esa boshlangʻich va yakuniy barqaror holatlarni taqqoslaydi. Kapital va isteʼmol yangi muvozanatga darhol yetib bormagani uchun dinamik yutuqlar statik yutuqlardan kichikroq. Manba matnida uy xoʻjaligi jami dinamik farovonlik qiymati bo‘yicha ichki nomuvofiqlik bo‘lgani sababli Verianla jadvali ikkala qiymatni ham ko‘rinadigan holda saqlaydi; bu farq yashirin tarzda tuzatilmagan.

Ochiq iqtisodiyot farazi natijalarning asosiy manbaimi?

Mualliflar xuddi shu tajribani tashqi savdo va xorijiy aktivlar mavjud bo‘lmagan, xuddi shu maqsadlarga qayta kalibrlangan yopiq iqtisodiyot versiyasida takrorlaydi. Uzoq muddatli taʼsirlar ikki tuzilmada deyarli bir xil. Aniq qisqa muddatli farq investitsiyada: investitsiya ochiq iqtisodiyotda dastlabki taʼsirda %12,74, yopiq iqtisodiyotda %9,42 oshadi. Ochiq iqtisodiyotda uy xoʻjaliklari investitsiya sakrashining bir qismini tashqi qarz orqali moliyalashtirishi mumkin; yopiq iqtisodiyotda investitsiya toʻliq ichki manbalar hisobidan qoplanadi.

Farovonlik taqqoslanishi ham juda yaqin: uy xoʻjaligining dinamik/statik yutuqlari ochiq iqtisodiyotda %3,35/%4,22, yopiq iqtisodiyotda %3,34/%4,21; ayollar uchun har ikki tuzilmada %1,41/%2,22; erkaklar uchun ochiq iqtisodiyotda %4,38/%5,28 va yopiq iqtisodiyotda %4,36/%5,27. Bu natijalar asosiy uzoq muddatli mexanizm tashqi savdodan ko‘ra ko‘proq uy xoʻjaligi ichidagi mehnatning qayta taqsimlanishi va kapital jamgʻarilishidan kelib chiqishini ko‘rsatadi.

Siyosatni moliyalashtirish shakli nega natijani o‘zgartiradi?

Bir xil ayollar bandligi subsidiyasi turli soliqlar bilan moliyalashtirilganda, soliq keltirib chiqaradigan qoʻshimcha buzilish diskriminatsiya ponasining kamayishidan keladigan samaradorlik yutugʻini qisman qaytarib olgani uchun natija o‘zgaradi; isteʼmol soligʻi xarid qobiliyatini pasaytiradi, erkaklar mehnatiga soliq esa erkaklar mehnati xarajati va uy xoʻjaligi daromadini bevosita buzib, kapital jamgʻarilishi va daromadni umumiy jamlash kanallarini kuchliroq zaiflashtiradi.

Isteʼmol soligʻi bilan moliyalashtiriladigan ayollar bandligi subsidiyasi

Hukumat ayollar bandligini subsidiyalab firmalar qabul qiladigan \(D_F\) ponasining bir qismini qoplaydi va muvozanatli budjet shartida ushbu subsidiyani umumiy isteʼmol soligʻi orqali moliyalashtiradi. Bu ssenariyda ayollar bozor mehnatining imkoniyat xarajati kanali ishlashda davom etadi, biroq soliq uy xoʻjaligining xarid qobiliyatini kamaytiradi. Diskriminatsiya yarmiga kamaytirilgan nuqtada uzoq muddatli YAIM o‘sishi xarajatsiz ssenariydagi %6,63 o‘rniga %1,66 ni tashkil etadi. Ish haqi tafovuti toʻliq yopilganda YAIM o‘sishi %2,67 ga yetadi; biroq bogʻlanish botiq, yaʼni tafovutni yanada yopish tobora yuqoriroq soliq stavkasini talab qilar ekan, qoʻshimcha yutuqlar kamayadi.

Manbadagi uzluksiz siyosat skanida ayollar farovonligi eng yuqori darajaga ish haqi tafovuti taxminan %8 bo‘lganda yetadi. Tafovut yanada yopilganda ayollarning bozor mehnatiga ko‘proq yoʻnalishi boʻsh vaqt va uy xoʻjaligi ishlab chiqarishi isteʼmolidagi yo‘qotishlar bilan birgalikda baholanganda, model ichidagi ayollar farovonligi o‘sishda davom etmaydi. Bu ish haqi tengligi maqsadi real dunyoda ayollar farovonligini kamaytirishini isbotlamaydi; bu modeldagi naf va vaqt taqsimoti tuzilmasi hosil qiladigan kontrfaktual natijadir.

Erkaklar mehnatiga soliq orqali moliyalashtirish

Ikkinchi dizaynda ayollar bandligi subsidiyasi erkaklar mehnatiga solinadigan soliq orqali moliyalashtiriladi. Bu soliq erkaklar mehnatining firma uchun xarajatini oshirgani va erkaklarning soliqdan keyingi daromadini kamaytirgani sababli uy xoʻjaligi daromadini, investitsiya ragʻbatini va kapital jamgʻarilishini bevosita zaiflashtiradi. Manba bu ssenariyda YAIM juda oz oshishini va jami farovonlik yutuqlari katta darajada yo‘qolishini bildiradi. Ayollar farovonligi ish haqi tafovuti yopilishga yaqinlashgan sari o‘zgarmas qolishi yoki kamayishi mumkin; erkaklarning soliqdan keyingi daromadidagi pasayish umumiy uy xoʻjaligi daromadiga ham bosim qiladi.

Manbada siyosat ssenariylarining barcha oraliq nuqtalarini beruvchi xom sonli qator taqdim etilmagani uchun Verianla manba egri chiziqlarini vizual taqlid qilib oraliq qiymatlar yaratmaydi. Faqat matnda aniq berilgan sonli nuqtalar va ishonchli tarzda qayd etilgan sifat yoʻnalishlari uzatiladi.

Sezgirlik tahlili: natijalar kattaligi almashtirish elastikliklariga qanchalik bogʻliq?

Qoʻshimcha tahlil bozor ishlab chiqarishidagi ayol/erkak mehnatini almashtirish elastikligi \(\sigma_L\) va uy xoʻjaligi ishlab chiqarishidagi almashtirish elastikligi \(\sigma_V\) uchun adabiyotdagi past va yuqori qiymatlardan foydalanib modelni qayta kalibrlaydi. Yoʻnalish mexanizmi barcha qayd etilgan ssenariylarda bir xil qoladi, biroq kattaliklar juda o‘zgaradi.

Bozor mehnati kamroq almashtiriladigan bo‘lganda (\(\sigma_L=0{,}8\)) diskriminatsiyaning kamayishi YAIMni %12,72 va ayollar bandligini %22,89 oshiradi. Yuqori almashtirish imkoniyatida (\(\sigma_L=5{,}26\)) YAIM o‘sishi %3,99 gacha tushadi. Uy xoʻjaligi ishlab chiqarishida past almashtirish elastikligi (\(\sigma_V=0{,}8\)) ayollarning vaqtini uydan bozorga ko‘chirishini cheklaydi va ayollar bandligi %9,72 oshadi; juda yuqori almashtirish elastikligi (\(\sigma_V=16\)) sharoitida ayollar bandligining o‘sishi %59,68 ga va YAIM o‘sishi %15,65 ga chiqadi. Demak, natijalar belgisi ushbu oraliqda barqaror ko‘rinsa-da, miqdoriy kattaliklar tarkibiy farazlarga kuchli bogʻliq.

Qoʻshimcha bo‘lim shuningdek adabiyotda keltirilgan \(\sigma_L=0{,}20\) kabi juda past qiymat deyarli Leontief tipidagi mehnat birikmasini yaratishini, kuzatilgan ish haqi tafovutini hosil qilish uchun diskriminatsiya ponasi ayollar ish haqining taxminan ikki baravariga yetishi kerakligini va diskriminatsiyani yarmiga kamaytirish mualliflar realistik deb hisoblamaydigan taxminan %75 YAIM o‘sishi kabi natija berishini taʼkidlaydi. Shu sababli past almashtirish ssenariysi sifatida 0,20 o‘rniga 0,80 qoʻllanilgan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• Kalibrlangan model doirasida diskriminatsiya ponasining kamaytirilishi ayollarning bozor mehnati va jami ishlab chiqarishni oshiradi.
• Xarajatsiz yarmiga kamaytirish tajribasida YAIM va isteʼmol uzoq muddatda %6,63 oshadi.
• Ayollarning bozor bandligi taxminan %17 oshar ekan, erkaklarning bozor bandligi biroz kamayadi.
• Investitsiyaning dastlabki taʼsirdagi kuchli o‘sishi kapital jamgʻarilishining o‘tish dinamikasini kuchaytirishini ko‘rsatadi.
• Model har ikki jins uchun farovonlikni oshirsa-da, erkaklar farovonligidagi o‘sishni yuqoriroq hisoblaydi.
• Isteʼmol soligʻi yoki erkaklar mehnatiga soliq orqali moliyalashtirish xarajatsiz asosiy ssenariy yutuqlarini kamaytiradi.
• Almashtirish elastikliklari natijalar kattaligini jiddiy o‘zgartiradi; yoʻnalish mexanizmi ko‘rib chiqilgan sezgirlik oraligʻida saqlanadi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan yoki o‘zi alohida isbotlamaydigan natijalar

• Natijalar real dunyoda amalga oshirilgan randomizatsiyalangan yoki tabiiy tajriba xususiyatidagi ish haqi tengligi siyosatining sababiy taʼsiri emas.
• %6,63 YAIM o‘sishi barcha mamlakatlar uchun amal qiladigan universal koeffitsiyent emas; bu Kolumbiya va modelning asosiy parametrlariga xos kontrfaktual natijadir.
• Izohlanmagan ish haqi tafovutining barchasi o‘lchangan bevosita diskriminatsiya ekani empirik jihatdan isbotlanmaydi; ushbu tarkibiy qism modelda qisqartirilgan shakldagi diskriminatsiya ponasiga moslashtiriladi.
• Model mehnat bozorida qatnashishning ekstensiv marjasini o‘z ichiga olmaydi; u ayollar va erkaklarning bozor ish soatlari intensivligini o‘zgartiradi.
• Uy xoʻjaligi ichida daromad/isteʼmolni toʻliq umumiy jamlash va ish haqiga asoslangan muzokara kuchi farazlari haqiqiy uy xoʻjaliklarining barcha xilma-xilligini ifodalamaydi.
• Bir sektorli agregatsiyalangan tuzilma sektorlar va firma turlari o‘rtasidagi diskriminatsiya, norasmiy bandlik va kasbiy segregatsiya farqlarini bevosita modellashtirmaydi.
• Siyosat ssenariylari haqiqiy budjet dasturining barcha maʼmuriy, xulq-atvor va siyosiy xarajatlarini qamrab olmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Manba tadqiqot: The Macroeconomics of Gender Equality: Reducing Wage Gaps in a Developing Economy.

Mualliflar: Yuklangan PDFning sarlavha sahifasidagi tartib Oscar Iván Ávila-Montealegre, Anderson Grajales-Olarte, Juan J. Ospina-Tejeiro va Mario A. Ramos-Veloza ko‘rinishida. Oscar Iván Ávila-Montealegre masʼul muallif sifatida belgilangan. Tashqi bibliografik tekshiruvda topilgan SSRN yozuvi xuddi shu sarlavhani Oscar Avila, Juan J. Ospina-Tejeiro, Anderson Grajales-Olarte va Mario A. Ramos-Veloza tartibida ko‘rsatadi; demak, mualliflar tartibi ikki versiya/yozuv o‘rtasida mos kelmaydi. Ushbu Verianla maqolasi yuklangan PDFdagi tartibni saqlaydi va nomuvofiqlikni yashirmaydi.

Muassasalar: Yuklangan PDFning sarlavha sahifasida muassasa/affiliatsiya satrlari aniq berilmagan; mualliflarning aloqa manzillari banrep.gov.co domenidan foydalanadi. Tashqi SSRN yozuvi Oscar Avila va Juan J. Ospina-Tejeiro ni Banco de la República Bogota, Anderson Grajales-Olarte ni Tilburg University - Center for Economic Research (CentER), Mario A. Ramos-Veloza ni Banco de la República - Colombia bilan bogʻlaydi. Tashqi yozuv bilan yuklangan tahrir o‘rtasida boshqa bibliografik farqlar ham mavjudligi sababli, bu affiliatsiyalar yuklangan PDFning o‘z matnidek taqdim etilmaydi.

Manba turi va taqriz holati: Yuklangan fayl preprint bo‘lib, har bir sahifada tadqiqot maqolasi taqrizdan o‘tmagani aniq ko‘rsatilgan. Shu sababli natijalar taqrizlangan yakuniy nashr maqomida taqdim etilmagan.

Platforma, DOI va versiya nomuvofiqligi: Tashqi bibliografik tekshiruvda xuddi shu sarlavha uchun indekslangan SSRN yozuvi 29 dekabr 2025 topshirish sanasi va 10.2139/ssrn.5984062 DOI sini ko‘rsatadi. Bunga qarshi, yuklangan 37 sahifali PDFning quyi kolontitulida SSRN abstract=7629222 iborasi mavjud; bundan tashqari, yuklangan faylda 2026 yilga tegishli manba va maʼlumotlar bor. Shu sababli indekslangan SSRN yozuvi bilan yuklangan PDF bir xil tahrir deb hisoblanmagan, ilmiy mazmun faqat yuklangan PDFdan olingan.

Litsenziya: Yuklangan PDFda tekshiriladigan Creative Commons yoki boshqa ochiq qayta foydalanish litsenziyasi ko‘rsatilmagan. Bepul kirish ochiq litsenziya deb qabul qilinmagan. Manba rasmlari skrinshot, qirqish yoki uslub transferi orqali qayta ishlatilmagan. Sonli qiymatlar manbada aniq keltirilgan darajada mustaqil Verianla jadvallarida qayta tartiblangan.

Jurnal/nashriyot: Yuklangan fayl muayyan taqrizli jurnalning nashr etilgan versiyasi sifatida taʼriflanmaydi. U SSRN preprint platformasi orqali tarqatilmoqda. Yakuniy taqrizli nashr maʼlumoti yuklangan faylda berilmagan.

JEL tasnifi: J71, J16, D13, E62.

Manba kalit so‘zlari: Gender wage gap, Taste-based discrimination, Home production, Fiscal policy.

Maʼlumotlar va kalibrlash: DANE Milliy Hisoblari; DANE Milliy Vaqtdan Foydalanish So‘rovi; 2010-2019 makro kalibrlash davri; 2016-2017 vaqtdan foydalanish to‘lqini; izohlanmagan ish haqi tafovuti uchun Ramírez-Giraldo va hammualliflarining 2026 dekompozitsiyasi. Model choraklik chastotada.

Sonli yechim: Barqaror holat kalibrlashi MATLAB fsolve yordamida yechiladi. Manba 16 tenglama va 16 nomaʼlumdan iborat tizimni belgilaydi.

Moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi, maʼlumotlarning mavjudligi va CRediT hissalari: Yuklangan PDFda alohida va aniq standart bayonotlar shaklida qayd etilmagan; ushbu maydonlar uchun maʼlumot to‘qib chiqarilmagan.

Manba ichidagi muhim nomuvofiqlik: Uy xoʻjaligi jami dinamik farovonlik o‘sishi natijalar matnida %3,45, 6-jadvalda esa %3,35 deb berilgan. Verianla bu farqni yashirin tarzda tuzatmagan. Sonli jadval taqdimotida 6-jadval qiymati alohida ko‘rsatilgan, matndagi qiymat ham qayd etilgan.

Vizual qayta qurish qarori: Manbadagi vaqtdan foydalanishga oid aniq raqamlar hamda qisqa/uzoq muddatli taqqoslashlar mustaqil HTML jadvallariga aylantirilgan. O‘tish yo‘li va siyosat egri chiziqlarining oraliq davr xom nuqtalari eʼlon qilinmagani sababli, manba grafiklari shaklini taqlid qiladigan yoki rasmdan oraliq qiymatlar hosil qiladigan SVG grafiklar yaratilmagan. Bu tanlov soxta aniqlikning oldini oladi.

Verianla Live / Live Figure mosligi: Qisman mos. Manbada haqiqiy vaqt qatori xom nuqtalari berilmagani uchun miqdoriy o‘tish egri chizigʻini harakatlanuvchi shaklda qayta hosil qilish xavfsiz emas. Biroq qatʼiy parametrli usul oqimi yoki diskriminatsiya ponasi → vaqt taqsimoti → kapital jamgʻarilishi → YAIM zanjirini ko‘rsatadigan konseptual Live Figure, sayt dvigateli tasdiqlangan bo‘lsa, manbadan kelib chiqqan va masshtabsiz tushuntirish qatlami sifatida tayyorlanishi mumkin. Asosiy ilmiy faktlar baribir matn va jadvallarda qolishi kerak.