Bu tədqiqat, II Dünya müharibəsindən sonra Yaponiyanın yerli nikah bazarlarında yaranan kişi qıtlığının həyat yoldaşı seçiminə, qadınların nikahdan əvvəlki və sonrakı iqtisadi rollarına və növbəti nəslin təhsil və əmək bazarı nəticələrinə necə təsir etdiyini araşdırır. II Dünya müharibəsi ilə əlaqəli kişi qıtlığı tədqiqatda birbaşa hərbi ölüm sayı ilə deyil, prefektura və doğum kohortu səviyyəsində nikah yaşındakı kişi/qadın nisbətinin 1935-ci ildən əvvəlki səviyyəyə görə azalması ilə ölçülən demoqrafik nikah bazarı şokudur. Tədqiqat prefektura səviyyəsində fərqlərin fərqi yanaşmasından, fərd və ev təsərrüfatı səviyyəsində isə Yaponiyanın Social Stratification and Social Mobility (SSM) sorğuları ilə National Family Research of Japan: Special Survey 2001 (NFRJ-S01) məlumatlarından istifadə edir. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, kişilərin daha qıt olduğu nikah bazarlarında kişilərin daha yüksək sosial statuslu ailələrdən olan və ya daha yüksək təhsilli qadınlarla uyğunlaşması artır, qadınların nikahdan əvvəl tam ştatlı işləməsi yüksəlir, lakin bu məşğulluq üstünlüyü nikahdan sonra davamlı olmur və demoqrafik şok uşaqlar nəslinin təhsil və əmək bazarı nəticələri ilə də əlaqəlidir.

Tədqiqatda istifadə olunan kişi hiperqamiyası, kişinin status baxımından “yuxarı” evlənməsi deməkdir. Məqalə bunu həyat yoldaşlarının və xüsusilə onların atalarının peşə prestiji, eləcə də həyat yoldaşlarının təhsil illəri əsasında ölçür. Kişi qıtlığı artdıqca gəlinin atasının peşə statusunun bəyin atasına nisbətən yüksəldiyi, gəlinin bəyə nisbətən təhsil üstünlüyünün artdığı və kişilərin daha yüksək bacarıq statusuna malik ailələrdən olan qadınlarla evlənmə ehtimalının yüksəldiyi müəyyən edilmişdir.

Kişi qıtlığı yalnız uyğunlaşmanı dəyişdirməmişdir. Qadınların nikahdan əvvəl tam ştatlı məşğulluğu daha yüksək kişi qıtlığı ilə müsbət əlaqəli olduğu halda, nikahdan sonra tam ştatlı və ya yüksək bacarıqlı məşğulluqda əhəmiyyətli və davamlı artım müşahidə edilmir. Eyni şok daha çox uşaq və daha yüksək boşanma ehtimalı ilə əlaqəlidir. Bu nümunələr evdaxili sövdələşmə gücünün kişilərə doğru keçmiş ola biləcəyi şərhi ilə uyğun gəlir; lakin tədqiqat ev daxilində qərarvermə səlahiyyətini birbaşa müşahidə etmədiyi üçün bu mexanizmi sübut edilmiş nəticə kimi təqdim etmir.

Nəsillərarası nəticələrdə, ataların nikah bazarında daha güclü kişi qıtlığı yaşamış olması ananın atadan daha təhsilli olduğu nikahların ehtimalını artırır və uşaqların təhsil müddəti ilə mənfi əlaqə göstərir. Mənbənin əsas azaldılmış-forma qiymətləndirməsində kişi/qadın nisbətində 10 bənd daha böyük azalma uşaqların təhsilinin təxminən 0,33 il daha aşağı olması ilə əlaqəlidir. Bu nəticə xüsusilə oğlan uşaqlarında və iqtisadi/institusional resursların daha məhdud olduğu bölgələrdə daha qabarıqdır. Bununla belə, ananın atadan daha təhsilli olması ilə uşaqların aşağı təhsili arasındakı əlaqə birbaşa səbəb-nəticə xarakterli “təhsil uyğunsuzluğu təsiri” kimi müəyyən edilə bilməz.

II Dünya müharibəsi Yaponiyadakı nikah bazarını necə pozdu?

Tədqiqatın tarixi identifikasiya məntiqi Yaponiya İmperator Ordusunun prefektura əsaslı “hometown regiment” sisteminə söykənir. Məcburi hərbi xidmətdə müəyyən bölgələrdən toplanan kişilərin eyni regional alaylarda cəmlənməsi, müxtəlif döyüş cəbhələrindəki itkilərin müəyyən prefekturalara fərqli şiddətdə təsir etməsinə səbəb olmuşdur.

Mənbədə 1938-1943 dövründə 20 yaşlı kişi kohortlarının təxminən yarısının, 1944-1945 dövründə isə təxminən %70-nin hərbi xidmətə çağırıldığı bildirilir. Yaponiya hərbi ölümlərinin ümumi sayı təxminən 1,83 milyon kimi verilir. Döyüş bölgələrində itki nisbətləri də böyük fərqlər göstərmişdir; mənbə Filippinlər üçün təxminən %80, Mərkəzi Sakit okean adaları üçün %70, Birma üçün %67 və Cənubi Sakit okean üçün %61 nisbətlərini bildirir.

Bu regional hərbi struktur tədqiqat baxımından vacibdir; çünki müharibə itkiləri bütün Yaponiyaya bərabər paylanmamışdır. Bəzi prefekturalardan hərbi xidmətə çağırılan kohortlar daha yüksək kişi itkisi yaşamış və müharibədən sonrakı yerli nikah bazarlarında qadınlara nisbətən daha az kişi qalmışdır.

Bununla belə, tədqiqat müşahidə olunan 1935-1950 cinsiyyət nisbəti azalmasını birbaşa “müharibədə ölən kişilərin sayı” kimi istifadə etmir. 1950-ci il əhalisi müharibədən sonrakı geri dönüşləri, təxliyələri, prefekturalararası miqrasiyanı və digər demoqrafik hərəkətləri də əhatə edir. Buna görə müəlliflərin üstünlük verdiyi ifadə WWII-related male scarcity, yəni II Dünya müharibəsi ilə əlaqəli kişi qıtlığıdır.

1947-ci ildə ailə hüququndakı dəyişiklik niyə vacibdir?

Müharibədən sonrakı demoqrafik dəyişiklik eyni zamanda Yaponiyanın nikah institutunun transformasiyası ilə kəsişmişdir. Tədqiqat 1947-ci ildə ailə başçısı sisteminin ləğv edilməsinin nikahda valideyn razılığının rolunu zəiflətdiyini və həyat yoldaşı seçimi üzərində ailə nəzarətini azaltdığını vurğulayır.

Bu institusional dəyişiklik kişi qıtlığının davranış təsirinin daha birbaşa ortaya çıxmasına kömək etmiş ola bilər. Əvvəllər ailələrin sosial status və ailə keçmişi əsasında uyğunlaşmanı daha çox yönləndirə bildiyi sistemdən fərdi həyat yoldaşı seçiminin nisbətən sərbəstləşdiyi sistemə keçid, kişi/qadın nisbətindəki tarazsızlığın nikah vaxtına və həyat yoldaşı seçiminə daha güclü şəkildə əks olunmasına imkan yaratmış ola bilər.

Kişi Qıtlığı Nikah Bazarında Kişilərin Statusca Yuxarı Evlənməsini Necə Dəyişdirdi?

Tədqiqatın fərd səviyyəli qiymətləndirmələri göstərir ki, nikah yaşındakı kişi/qadın nisbətinin daha çox azaldığı prefektura və kohortlarda kişilər həyat yoldaşlarının ailəsinin peşə statusu və həyat yoldaşlarının təhsili baxımından daha “yuxarı” uyğunlaşıblar; bundan əlavə, kişilər daha gənc yaşda evlənmiş və həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi azalmışdır.

Assortativ uyğunlaşma necə ölçülür?

Assortativ uyğunlaşma, həyat yoldaşlarının təhsil, sosial sinif və ya digər xüsusiyyətlər baxımından necə uyğunlaşdığını ifadə edir. Tədqiqat kişilərin statusca yuxarı evlənməsini bir neçə ayrı ölçü ilə sınaqdan keçirir.

Ən təfərrüatlı ölçü gəlinin atasının peşə prestiji balı ilə bəyin atasının peşə prestiji balı arasındakı fərqdir. Müsbət fərq gəlinin mənşə ailəsinin peşə statusunun daha yüksək olduğunu göstərir. SSM peşə təsnifatında həkimlər, hüquqşünaslar, universitet müəllimləri, menecerlər və müxtəlif iş qrupları üçün peşə prestiji ballarından istifadə edilmişdir.

İkinci ölçü həyat yoldaşlarının təhsil illəri arasındakı fərqdir. Gəlinin təhsil ili minus bəyin təhsil ili müsbət olduqda qadın daha təhsillidir. Üçüncü ölçü, atası aşağı bacarıq tələb edən işdə çalışan kişinin atası yüksək bacarıq statusunda işləyən qadınla evlənib-evlənmədiyini göstərən ikili dəyişəndir. Bundan əlavə, həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi də nikah bazarındakı dəyişikliyin ayrıca göstəricisi kimi araşdırılmışdır.

Mənbənin izahı, cinsiyyət nisbətində 10 bənd daha böyük azalmanın gəlinin atasının peşə prestijini bəyin atasına nisbətən təxminən 1,42 bənd artırdığını və həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqini təxminən 0,20 il azaltdığını bildirir; bu iki miqyaslaşdırma Cədvəl 3 əmsalları ilə uyğundur.

Mənbədaxili ədədi uyğunsuzluq: Eyni paraqraf təhsil fərqi üçün cinsiyyət nisbətində 10 bənd azalmanı təxminən 1,1 illik artım kimi şərh edir. Lakin Cədvəl 3-də bildirilən əmsal 0.0106-dır və cinsiyyət nisbəti azalması faiz-bənd miqyasında istifadə edilirsə, 10 vahidlik dəyişiklik 0,106 il verir. Mənbənin cədvəl əmsalı ilə mətn miqyaslaşdırması arasında təxminən onqat fərq olduğuna görə Verianla burada əmsalı dəyişmir və 1,1 illik ifadəni təsdiqlənmiş kəmiyyət nəticəsi kimi təkrar etmir.

Mənbə Şəkil 1-də əsas demoqrafik meyl

Mənbə qrafiki göstərir ki, nikah yaşındakı kişi/qadın nisbəti müharibədən əvvəl təxminən tarazlıq ətrafında hərəkət etmiş, müharibə dövründə xüsusilə 1945-ci ilə doğru kəskin azalmış və 1950-ci illərdən sonra yenidən bərpa olunaraq 1960-cı il ətrafında tarazlığa yaxınlaşmışdır. Aşağıdakı SVG xam əhali seriyasının yenidən hesablanması deyil; mənbə Şəkil 1-in görünən meylini öyrədici şəkildə yenidən ifadə edən təxmini bir çəkilişdir.

Cinsiyyət nisbəti azalmasının həqiqətən müharibə itkisi ilə əlaqəli olduğuna dair sübut

Mənbə yalnız ümumi kişi/qadın nisbətinə baxmır. Beşillik doğum kohortları 1935-ci il siyahıyaalınmasından 1950-ci il siyahıyaalınmasına qədər qadınlar və kişilər üçün ayrıca izlənmişdir. Müharibədə hərbi xidmət yaşına məruz qalan kişi kohortlarında əhali azalması qadınlardakı azalmadan nəzərəçarpacaq dərəcədə böyükdür. Müəlliflər bu nümunəni müharibə itkilərinin müşahidə olunan cinsiyyət tarazsızlığının əsas mənbəyi olduğuna dair dəstəkləyici sübut kimi istifadə edirlər.

Buna baxmayaraq, tədqiqat dizaynı müharibə ölümünü birbaşa ölçmür. Xüsusilə 1945-1950 arasındakı geri dönüş və daxili miqrasiya müşahidə olunan 1950 cinsiyyət nisbətinə daxil ola bilər. Buna görə nəticələrin düzgün adı “II Dünya müharibəsi ilə əlaqəli kişi qıtlığı təsiri”dir.

Resursların daha güclü və daha məhdud olduğu bölgələr

Tədqiqat heterogenliyi qiymətləndirmək üçün prefekturaları iqtisadi və institusional resurslarına görə iki qrupa ayırır. Tokyo metropol ərazisi, Keihanshin, yəni Osaka-Kyoto-Kobe bölgəsi, Chukyo, yəni Nagoya ərazisi və Fukuoka daha yüksək resurslu bölgələr kimi; digər prefekturalar isə daha məhdud resurslu bölgələr kimi təsnif edilmişdir.

Bu bölgü sadə “şəhər-kənd” təsnifatı deyil. Məqsəd iqtisadi imkanlar, əhali sıxlığı, infrastruktur və institusional potensial fərqlərinin ailələrin demoqrafik şoklara uyğunlaşma qabiliyyətini necə dəyişdirə biləcəyini araşdırmaqdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Prefektura səviyyəsində fərqlərin fərqi modeli

İlk empirik təbəqə Yaponiyanın 47 prefekturasındakı nikah nəticələrini araşdırır. Okinawa ABŞ idarəçiliyi altında olması və statistik sisteminin digər prefekturalarla müqayisə edilə bilməməsi səbəbindən analizdən çıxarılmışdır. Əsas dövr 1920-1960-dır; boşanma nisbəti seriyası 1935-ci ildən sonradan başlayır.

Əsas model:

\[ Outcome_{p,t} = \beta \cdot \Delta GenderRatio_p \times Post_t + \delta_p + \lambda_t + u_{p,t} \tag{1} \]

\(Outcome_{p,t}\), \(p\) prefekturasında \(t\) ilində nikah yaşı, həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi, yaş-cinsiyyət qrupuna məxsus nikah nisbəti və ya boşanma nisbəti kimi nəticəni ifadə edir. \(\Delta GenderRatio_p\), 1935-ci ilə nisbətən 1950-ci ildə baş verən kişi/qadın nisbəti azalmasını; \(Post_t\), 1950 və sonrasını; \(\delta_p\), prefektura sabit təsirlərini; \(\lambda_t\), il sabit təsirlərini; \(u_{p,t}\) isə xəta terminini ifadə edir.

Yalnız 47 prefektura olduğu üçün əsas inferensiyada prefektura səviyyəsində wild cluster bootstrap istifadə olunur. Alternativ spesifikasiya 1920-ci ildəki müharibədən əvvəlki kişi və qadın xalis miqrasiya axınlarını il sabit təsirləri ilə qarşılıqlı təsirə daxil edərək tarixi miqrasiya meyllərinə nəzarət edir.

Identifikasiya üçün əsas fərziyyə paralel meyllərdir: II Dünya müharibəsi ilə əlaqəli cinsiyyət nisbəti şoku olmasaydı, müxtəlif şok böyüklüyü yaşayan prefekturaların nikah nəticələrinin oxşar meylləri izləməsi gərəkərdi. Əlavə hadisə-tədqiqat qrafikləri 1920-1935 əmsallarının sıfıra yaxın və nisbətən sabit olduğunu göstərir. Həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi və kişilərin nikah yaşı üçün 1940 əmsallarının mənfiyə dönməyə başlaması isə 1937-ci ildən sonrakı erkən müharibə səfərbərliyinin təsiri ola biləcəyi üçün ayrıca qeyd olunur.

Prefektura səviyyəsində nikah nəticələri

Nəticələrin ümumi nümunəsi kişi qıtlığının xüsusilə kişilərin daha erkən evlənməsinə imkan verdiyini göstərir. Həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi daralarkən qadınların nikah yaşında əhəmiyyətli dəyişiklik müşahidə edilmir. Nikah nisbətinin reaksiyası da əsasən 20-24 yaşlı kişilərdə cəmlənir.

Fərd və ev təsərrüfatı səviyyəsində məlumat

Əsas mikro məlumat mənbəyi Yaponiyada 1955-ci ildən başlayaraq təxminən onillik intervallarla keçirilən National Survey of Social Stratification and Social Mobility (SSM) tədqiqatıdır. SSM sosial təbəqələşmə, peşə, təhsil, həyat yoldaşı məlumatları və nəsillərarası xüsusiyyətlər haqqında ətraflı məlumat verir.

1985 dalğası uşaqlıq yaşayış yeri və miqrasiya keçmişi kimi identifikasiya üçün zəruri dəyişənləri ehtiva etmədiyinə görə istisna edilmişdir. 1995-dən əvvəlki dalğalarda əsas respondentlər kişilərdir, lakin onların həyat yoldaşları haqqında ətraflı məlumat toplanmışdır; 1995 və sonrasında qadınlar da birbaşa seçməyə daxil edilmişdir.

SSM, qadınların nikahdan əvvəlki və sonrakı əmək tarixçəsinin yetərsiz olduğu hallarda National Family Research of Japan: Special Survey 2001 (NFRJ-S01) ilə tamamlanmışdır. NFRJ-S01 32-81 yaşlı qadınların həyat dövrü üzrə məşğulluq və ailə məlumatlarını təqdim edir.

Daxili miqrasiyanın nikah bazarı seçiminin nəticəsi ola bilməsi riskinə qarşı tədqiqatçılar fərdi yetkinlikdə yaşadığı yerə görə deyil, uşaqlıq prefekturası və doğum kohortuna görə tarixi cinsiyyət nisbətinə bağlayırlar. Bu yanaşma tədqiqatda Intent-to-Treat məntiqi kimi izah edilir.

Fərd səviyyəli model

Uyğunlaşma və qadınların orta müddətli nəticələri üçün əsas model:

\[ Y_{i,p,b,t} = \beta \cdot \Delta GenderRatio_{p,b} + \lambda_p + \delta_b + \eta_t + X_{i,t} + u_{i,p,b,t} \tag{2} \]

\(i\) fərdi, \(p\) uşaqlıq prefekturasını, \(b\) beşillik doğum kohortunu və \(t\) sorğu dalğasını göstərir. \(\Delta GenderRatio_{p,b}\), həmin kohortun 20-34 yaşlarında qarşılaşdığı orta cinsiyyət nisbətinin eyni prefekturanın 1935-ci il səviyyəsindən nə qədər aşağı olduğunu ölçür.

\(\lambda_p\) prefektura, \(\delta_b\) doğum kohortu və \(\eta_t\) sorğu dalğası sabit təsirləridir. \(X_{i,t}\) yaş, yaşın kvadratı və uyğun nəticələrdə digər fərdi nəzarət dəyişənlərini ehtiva edir. Standart xətalarda Conley-in məkan və zaman asılılığına davamlı üsulu istifadə olunur.

Müharibədən Sonrakı Kişi Qıtlığı Qadınların Nikahdan Əvvəl və Sonra İşləməsinə Necə Təsir Etdi?

Cinsiyyət nisbətində daha böyük azalma qadınların nikahdan əvvəl tam ştatlı işləmə ehtimalını əhəmiyyətli şəkildə artırmışdır; lakin nikahdan sonra ümumi məşğulluq yalnız kiçik və marjinal artım göstərdiyi halda, tam ştatlı və yüksək bacarıqlı məşğulluqda əhəmiyyətli davamlı artım tapılmamışdır. Buna görə mənbə müharibə dövründə qadın məşğulluğu qazancını davamlı peşə güclənməsindən daha çox müvəqqəti əmək qüvvəsi tələbi ilə uyğun hesab edir.

Əlavə nəticələrdə nikahdan əvvəl yüksək bacarıqlı iş və peşə statusu balı üçün əhəmiyyətli əlaqə tapılmamışdır. Nikahdan sonra yüksək bacarıqlı iş və peşə statusu əmsalları da kiçik, mənfi və statistik olaraq əhəmiyyətsizdir. Buna görə “qadınların nikahdan sonra tam ştatlı və ya yüksək bacarıqlı məşğulluğu azaldı” nəticəsinə gəlmək düzgün deyil; mənbə açıq şəkildə əhəmiyyətli mənfi təsir göstərə bilmədiyini bildirir.

Doğum sayı və boşanma necə şərh olunur?

Daha güclü kişi qıtlığı daha çox uşaqla əlaqəlidir və ilk doğuş yaşı üçün də daha erkən doğuşa işarə edən zəif sübut mövcuddur. Mənbə bu nümunəni kişilərin evdaxili sövdələşmə gücünün artması ilə uyğun saysa da, daha erkən nikahın uşaq doğmaq üçün daha uzun nikah müddəti yaratması, ev təsərrüfatı gəlir şəraiti və ya uşaqların iqtisadi dəyərinə dair başqa kanalların da mümkün olduğunu vurğulayır.

Boşanma ehtimalındakı artım da təkbaşına sövdələşmə gücünü müəyyən etmir. Qadınların daha məhdud kişi seçimi səbəbilə daha az uyğun həyat yoldaşlarını qəbul etmiş olması və ya kişilərin yenidən uyğunlaşma imkanlarının artması kimi müxtəlif mexanizmlər mümkündür.

Buna görə doğum və boşanma nəticələri “kişilərin evdaxili sövdələşmə gücü qəti olaraq artdı” şəklində deyil, bu mexanizmlə uyğun, lakin alternativ izahlara açıq tapıntılar kimi qiymətləndirilməlidir.

Nəsillərarası model

Uşaq nəticələri 1995, 2005 və 2015 SSM dalğaları ilə araşdırılır. Uşağın məruz qaldığı demoqrafik şok onun öz doğum kohortundan deyil, atasının nikah bazarına daxil olduğu prefektura və kohortdakı kişi qıtlığından törədilir.

Əsas azaldılmış-forma modeli:

\[ Y^{child}_{i,f,p,b,t} = \delta \cdot \Delta GR^{father}_{p,b} + \lambda_p + \delta_b + \eta_t + Z_{f,t} + X_{i,t} + u_{i,f,p,b,t} \tag{3.1} \]

\(\Delta GR^{father}_{p,b}\), atanın nikah yaşındakı kohortunda qarşılaşılan kişi qıtlığıdır. Ev təsərrüfatı nəzarət dəyişənləri arasında valideynlərin ümumi təhsili, ev təsərrüfatının ölçüsü və atanın yaşı; fərdi nəzarət dəyişənləri arasında uşağın yaşı və cinsiyyəti yer alır. Prefektura, atanın doğum kohortu və sorğu dalğası sabit təsirləri əlavə edilir.

Həyat yoldaşlarının təhsil uyğunsuzluğunu araşdıran mexanizm reqressiyası isə:

\[ Mismatch_{f,p,b,t} = \beta \cdot \Delta GR^{father}_{p,b} + \lambda_p + \delta_b + \eta_t + Z_{f,t} + X_{i,t} + e_{f,p,b,t} \tag{3.2} \]

formasındadır. Buradakı kritik metodoloji sərhəd ondan ibarətdir ki, cinsiyyət nisbəti şokunun həm uyğunlaşmanı, həm də uşaq nəticələrini təsirləndirməsi, uyğunlaşma dəyişikliyinin uşaq nəticəsinə vasitəçilik etdiyini özlüyündə sübut etmir. Şok doğum, boşanma, gəlir, uyğunlaşma keyfiyyəti və ya başqa kanallarla da uşaqlara çata bilər.

Müvəqqəti Demoqrafik Şok Uşaqların Təhsilinə Necə Təsir Göstərə Bilər?

Tədqiqatın azaldılmış-forma tapıntılarına görə, atanın nikah yaşındakı kişi qıtlığı artdıqca ananın atadan daha təhsilli olma ehtimalı yüksəlir və uşaqların təhsil müddəti azalır; cinsiyyət nisbətində 10 bənd daha böyük azalma bütün nümunədə təxminən 0,33 il daha az təhsillə əlaqəlidir, lakin bu nəticə xüsusilə oğlan uşaqlarında və resursları məhdud bölgələrdə cəmlənir və evdaxili sövdələşmə mexanizmi birbaşa müəyyən edilmir.

Buna görə kişi qıtlığı ölçüsündə 10 bənd daha böyük dəyişiklik, xətti əmsala əsasən ananın atadan daha təhsilli olma ehtimalında təxminən 5,8 faiz-bənd artım və bütün nümunədə təxminən 0,326 il təhsil azalması ilə əlaqəlidir. Aşağı resurslu bölgələrdə eyni xətti miqyas təxminən 0,406 il, oğlan uşaqlarında isə təxminən 0,493 il daha aşağı təhsillə əlaqəlidir.

Ananın atadan daha təhsilli olduğu ev təsərrüfatlarında niyə fərqli nəticə müşahidə olunur?

Mənbə Cədvəl 6 göstərir ki, həyat yoldaşlarının ümumi təhsil səviyyəsi və uşaq sayı nəzərə alındıqdan sonra, ananın atadan daha təhsilli olduğu ev təsərrüfatlarında uşaqların təhsil ili daha aşağıdır. Əsas spesifikasiyada əlaqə təxminən -0,51 il; ümumi valideyn təhsilini çevik sabit təsirlərlə nəzarətdə saxlayan spesifikasiyada isə təxminən -0,36 ildir.

Bu cədvəl xüsusilə ehtiyatla şərh edilməlidir. Mənbə açıq şəkildə bu əmsalların şərti əlaqələr olduğunu və həyat yoldaşlarının təhsil uyğunsuzluğunun səbəb-nəticə təsiri kimi şərh edilməməli olduğunu bildirir.

Müəlliflərin müzakirə etdiyi mümkün mexanizm ənənəvi Yapon ailə quruluşunda uşaq baxımının böyük ölçüdə ananın üzərinə düşməsi, böyük maliyyə və investisiya qərarlarında isə ata səlahiyyətinin güclü qala bilməsidir. Belə bir halda daha təhsilli ananın yüksək insan kapitalı uşaqlara investisiyada eyni ölçüdə qərarvermə səlahiyyətinə çevrilməyə bilər. Lakin tədqiqat bu qərar prosesini müşahidə etmir.

Əmək bazarına uzanan nəsillərarası tapıntılar

Əlavə analizlər eyni demoqrafik şokun uşaqların yüksək bacarıqlı işdə çalışma ehtimalı, universiteti bitirmə, məşğulluq və illik gəlir kimi yetkinlik nəticələri ilə də mənfi əlaqəli olduğunu göstərir.

Yüksək bacarıqlı işdə çalışma üçün atanın kişi qıtlığı əmsalı bütün nümunədə -0.0100-dır və p<0.01 səviyyəsində əhəmiyyətlidir. Nəticə aşağı resurslu bölgələrdə -0.0109 və oğlan uşaqlarında -0.0144 olmaqla əhəmiyyətli qalır, yüksək resurslu bölgələr və qız uşaqları üçün isə statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil.

Əlavə Cədvəl A.10-da universiteti bitirmə əmsalı -0.0041, məşğulluq statusu əmsalı -0.0075 və illik gəlir əmsalı -8.8271 kimi bildirilir. İllik gəlir dəyişəninin vahidi 10.000 yen/il kimi müəyyən edilmişdir.

Etibarlılıq və heterogenlik yoxlamaları

Mənbə əsas tapıntıları müxtəlif ölçmə və nümunə seçimləri ilə sınaqdan keçirir. Kişilərin statusca yuxarı evlənməsi ordered logit modellərində də görünür; təsir əsasən qadın tərəfin statusunun kişi tərəfini üstələdiyi müsbət fərqlərdə cəmlənir. Alternativ DID spesifikasiyası əsas uyğunlaşma nəticələrini və boşanma tapıntısını qoruyur.

Regional heterogenlikdə ataların peşə statusuna görə yuxarı evlilik həm yüksək, həm də aşağı resurslu bölgələrdə görünür, təhsil əsasında yuxarı evlilik isə daha güclü şəkildə yüksək resurslu bölgələrdə müşahidə olunur. Həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqinin azalması isə aşağı resurslu bölgələrdə daha qabarıqdır.

Doğum və boşanmadakı artım aşağı resurslu bölgələrdə cəmlənir. Uşaq nəslində təhsil və yüksək bacarıqlı iş nəticələri də oxşar şəkildə daha aşağı resurslu bölgələrdə və oğlan uşaqlarında daha güclüdür.

Mənbə həmçinin 1979-cu ili gender normalarında institusional transformasiya üçün hədd kimi istifadə edərək heterogenlik analizi aparır. Mənfi nəsillərarası nəticələr daha köhnə normalar altında nikah bazarına daxil olan kohortlarda cəmlənir, sonrakı nümunə isə daha kiçikdir. Hiroshima və Nagasaki-nin istisna edilməsi əsas mənfi nəsillərarası nəticələri aradan qaldırmır.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• II Dünya müharibəsi ilə əlaqəli daha güclü kişi qıtlığı Yaponiyadakı nikah uyğunlaşmasını kişilərin statusca yuxarı evlənməsi istiqamətində dəyişdirmişdir.
• Kişilərin nikah yaşı azalmış və həyat yoldaşları arasındakı yaş fərqi daralmışdır.
• Qadınların nikahdan əvvəl tam ştatlı məşğulluğu artmışdır; bu üstünlük nikahdan sonra tam ştatlı və ya yüksək bacarıqlı məşğulluqda əhəmiyyətli şəkildə davam etməmişdir.
• Kişi qıtlığı daha çox uşaq və daha yüksək boşanma ehtimalı ilə əlaqəlidir.
• Ataların nikah bazarındakı kişi qıtlığı ananın atadan daha təhsilli olması və uşaqların daha aşağı təhsil səviyyəsi ilə əlaqəlidir.
• Mənfi nəsillərarası nəticələr xüsusilə oğlan uşaqlarında və aşağı resurslu bölgələrdə cəmlənir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Müşahidə olunan cinsiyyət nisbəti dəyişikliyinin hamısının yalnız müharibə ölümündən qaynaqlandığı sübut edilmir.
• Kişi qıtlığının qadınların nikahdan sonrakı tam ştatlı və ya yüksək bacarıqlı məşğulluğunu əhəmiyyətli şəkildə azaltdığı göstərilmir.
• Doğum və boşanma dəyişikliklərinin yalnız evdaxili sövdələşmə gücünə görə yarandığı sübut edilmir.
• Ananın atadan daha təhsilli olmasının uşağın təhsilini səbəb-nəticə baxımından azaltdığı göstərilmir.
• Daha təhsilli ananın insan kapitalının ev daxilində istifadə edilə bilməməsinə dair sövdələşmə mexanizmi birbaşa müşahidə edilmir.
• Yaponiyanın müharibədən sonrakı institusional və sosial kontekstindəki əmsallar başqa ölkə və ya dövrlərə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Effects of Gender Imbalance Within and Across Generations: Men’s Marrying Up and Family Dynamics

Müəlliflər: Xinyan Liu; Midori Wakabayashi; Wataru Kureishi; Yanjun Li; Yu Bai.

Qurumlar: Xinyan Liu — Lingnan University, Hong Kong. Midori Wakabayashi — Graduate School of Economics and Management, Tohoku University, Japan. Wataru Kureishi — Tokyo Metropolitan University, Japan. Yanjun Li — Graduate School of Economics and Management, Tohoku University, Japan. Yu Bai — Graduate School of Economics and Management, Tohoku University, Japan.

Corresponding author: Yüklənmiş versiyada ayrıca corresponding author işarəsi yoxdur.

Mənbə növü: Tarixi ekonometrik working paper; prefektura və mikro-ev təsərrüfatı məlumatlarını birləşdirən müşahidə/quasi-eksperimental tədqiqat.

Rəyçilik / nəşr vəziyyəti: 22 oktyabr 2026-cı il etibarilə Lingnan University-nin rəsmi tədqiqatçı profili işi Working Paper kimi siyahıya alır. Asian Economic Development Conference 2026 proqramında iş təqdim edilən tədqiqatlar arasında yer alır. Rəyli jurnal versiyası təsdiqlənməyib.

DOI: Yüklənmiş PDF-də DOI göstərilmir və əlçatan rəsmi biblioqrafik mənbələrdə etibarlı şəkildə təsdiqlənə bilmədiyinə görə DOI əlavə edilməyib.

JEL təsnifatı: I21, J12, J16, N35.

Açar sözlər: Gender Imbalance; Marriage Patterns; Intergenerational Effects; Japan.

Əsas tarixi izahedici dəyişən: Nikah yaşındakı əhalidə kişi/qadın nisbətinin prefektura və kohort səviyyəsində 1935-ci ildən əvvəlki baza səviyyəsinə görə azalması. Bu dəyişən hərbi ölümün xalis ölçüsü deyil, əsasən müharibə itkiləri ilə yaranan, lakin müharibədən sonrakı əhali hərəkətlərini də əhatə edə bilən reallaşmış demoqrafik tarazsızlıqdır.

Prefektura məlumatları: Population Census; Vital Statistics of Japan; Changes in First Marriage Age and Proportions Never Married by Region in Japan: 1920–1990.

Mikro məlumat: National Survey of Social Stratification and Social Mobility (SSM); tamamlayıcı qadın həyat dövrü məlumatı kimi National Family Research of Japan: Special Survey 2001 (NFRJ-S01).

Əsas statistik üsullar: Prefektura və il sabit təsirli DID; wild cluster bootstrap; müharibədən əvvəlki miqrasiya qarşılıqlı təsir nəzarətləri; prefektura, doğum kohortu və sorğu dalğası sabit təsirli mikroreqressiyalar; Conley məkan/zaman asılılığına davamlı standart xətaları; alt-qrup və alternativ model etibarlılıq yoxlamaları.

Maliyyələşdirmə: Araşdırılan 53 səhifəlik versiyada ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı yoxdur.

Maraq toqquşması: Araşdırılan versiyada ayrıca maraq toqquşması bəyanatı yoxdur.

Məlumat əlçatanlığı: Ayrı Data Availability bölməsi yoxdur; istifadə olunan ictimai əhali/vital statistika mənbələri ilə SSM və NFRJ-S01 məlumat mənbələri metod bölməsində təsvir edilir.

Müəllif töhfələri / CRediT: Araşdırılan versiyada ayrıca CRediT töhfə bölgüsü yoxdur.

Lisenziya: Yüklənmiş versiyada açıq Creative Commons lisenziyası təsdiqlənməyib. Bu Verianla məqaləsi mənbə qrafik dizaynını və ya orijinal ifadə quruluşunu yenidən dərc etmir; elmi əlaqələri müstəqil cədvəl, izah və SVG quruluşunda yenidən ifadə edir.

Vacib mənbədaxili kəmiyyət xəbərdarlığı: Cədvəl 3-də təhsil fərqi əmsalı 0.0106 olduğu halda, mənbə izahı cinsiyyət nisbətində 10 bənd azalmanı təxminən 1,1 illik təhsil fərqi ilə əlaqələndirir. Əmsal və göstərilən miqyas birlikdə oxunduqda 0,106 il alındığı üçün mənbə daxilində təxminən onqat ədədi uyğunsuzluq vardır. Bu Verianla versiyası cədvəl əmsalını dəyişdirməyib və uyğunsuzluğu görünən saxlayıb.

Əsas şərh sərhədi: Tədqiqatın müharibə mənşəli cinsiyyət nisbəti variasiyası güclü tarixi identifikasiya strategiyası təmin etsə də, müşahidə olunan 1950 nisbəti müharibədən sonrakı miqrasiya və geri dönüşləri də əhatə edə bilər. Evdaxili sövdələşmə gücü və təhsil uyğunsuzluğunun uşaq nəticələrinə vasitəçiliyi birbaşa ölçülmür.