Öz-Yardım Qrupu (Self-Help Group, SHG), oxşar sosial-iqtisadi şəraitdə olan şəxslərin yığım, qarşılıqlı dəstək, maliyyəyə çıxış və gəlir gətirən fəaliyyətlər ətrafında təşkil olunduğu kiçik həmrəylik qrupudur. Bu tədqiqat Hindistanın Assam ştatının Cachar rayonundakı Ambikapur və Bajantipur Gram Panchayat ərazilərində yaşayan 57 qadın SHG üzvünün üzvlükdən əvvəlki və sonrakı gəlir, xərc və yığım səviyyələrini araşdırır. Tədqiqatçılar strukturlaşdırılmış sorğu, təsviri statistika, korrelyasiya və qoşalaşdırılmış t-testlərindən istifadə etmişlər. Nümunədə hər üç maliyyə göstəricisi üzrə üzvlükdən sonrakı dəyərlər statistik baxımdan əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksəkdir. Bununla belə, tədqiqat nəzarət qrupu olmayan əvvəl–sonra dizaynına malik olduğuna görə müşahidə edilən dəyişikliklərin yalnız SHG üzvlüyündən qaynaqlandığını qəti şəkildə göstərmir.

Gəlirin orta göstəricisi üzvlükdən əvvəl 912,28 olduğu halda üzvlükdən sonra 9778,95; xərclərin orta göstəricisi 528,07-dən 3733,33-ə; yığımın orta göstəricisi isə 331,05-dən 1936,84-ə yüksəlmişdir. Mənbə bu üç dəyişənin hamısında qoşalaşdırılmış t-testinin statistik baxımdan əhəmiyyətli olduğunu bildirir. Lakin məqalə sözügedən maliyyə dəyərlərinin hansı valyutada olduğunu və hansı zaman dövrünü təmsil etdiyini açıq şəkildə göstərmədiyindən, nəticələrin pul miqyası mənbədən kənar fərziyyə ilə tamamlanmamalıdır.

Tədqiqatın maliyyə baxımından güclənmə mənzərəsi birtərəfli deyil. İştirakçıların hamısı gəlir gətirən bacarıqlar üçün SHG təlimi aldıqlarını bildirsələr də, bank əməliyyatlarını yalnız %38,59-u özbaşına aparır; %52,63-ü uşaqlarından, %8,77-si həyat yoldaşından dəstək alır. Bu nəticə iqtisadi nəticələrlə maliyyə əməliyyatlarında müstəqilliyin eyni anlayış olmadığını göstərir.

Tədqiqat qadınların iqtisadi cəhətdən güclənməsi ilə kənd yoxsulluğunun azaldılması arasındakı əlaqəyə diqqət yetirir. Tədqiqatçıların əsas yanaşmasında Self-Help Group modeli yalnız kredit verən struktur deyil; ortaq yığım, bacarıqların inkişafı, kiçikmiqyaslı gəlir yaradılması, bank işi üzrə bilik və ailədaxili maliyyə qərarvermə qabiliyyətinin birlikdə inkişaf edə biləcəyi təşkilatlanma forması kimi nəzərdən keçirilir.

Tədqiqatın coğrafi əhatəsi olduqca dardır. Cachar rayonundakı 163 Gram Panchayat arasından Ambikapur və Bajantipur seçilmişdir. Müəlliflər bu iki yaşayış məntəqəsini daha əvvəl eyni mövzuda tədqiqat aparılmaması və bölgədə Bishnupriya Manipuri icmasının üstünlük təşkil etməsi səbəbilə seçdiklərini bildirirlər. Bu kontekst tədqiqata yerli dəyər qazandırsa da, nəticələrin bütün Assam ərazisinə və ya Hindistandakı bütün SHG üzvlərinə birbaşa ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdırır.

Öz-Yardım Qrupu (SHG) nədir?

Öz-Yardım Qrupu, oxşar iqtisadi şəraitə malik şəxslərin kiçik müntəzəm yığımlar yaratmaq, ortaq maliyyə resursu formalaşdırmaq, qarşılıqlı dəstək göstərmək və gəlir gətirən fəaliyyətlərə çıxış əldə etmək məqsədilə bir araya gəldiyi kiçikmiqyaslı icma təşkilatlanmasıdır. Araşdırılan tədqiqatda SHG-lər xüsusilə qadınların iqtisadi müstəqilliyi, bacarıqlarının inkişafı və yoxsulluğun azaldılması kontekstində qiymətləndirilir.

Tədqiqatın məqsədləri

Tədqiqat üç maliyyə göstəricisinin üzvlükdən əvvəlki və sonrakı vəziyyətini müqayisə etməyi məqsəd qoyur: gəlir, xərc və yığım. Bundan əlavə, qadın üzvlərin ailə daxilində bank əməliyyatlarını özlərinin aparıb-aparmadığı və SHG çərçivəsində hansı bacarıq təlimlərini aldıqları araşdırılmışdır.

Tədqiqat hipotezləri

Müəlliflər üç sıfır hipotezi qurmuşlar: SHG-yə qoşulmazdan əvvəl və sonra gəlir, xərc və yığımda əhəmiyyətli fərq olmadığı fərz edilmişdir. Bu hipotezləri yoxlamaq üçün qoşalaşdırılmış t-testlərindən istifadə olunmuşdur.

İştirakçı profili

Bank əməliyyatlarını kim aparır?

Bu bölgü mühüm bir fərqi ortaya qoyur. SHG üzvlüyü iqtisadi fəaliyyətlərdə iştirakı dəstəkləyə bilər; lakin nümunədə qadınların çoxu bank əməliyyatlarını tam müstəqil aparmır. Buna görə iqtisadi güclənmə, gəlirin artması və maliyyə əməliyyatlarında müstəqillik bir-birinin əvəzinə işlədilməməlidir.

Bacarıq təlimi

57 iştirakçının hamısı SHG tərəfindən faydalı bacarıq təlimi aldıqlarını bildirmişdir. Mənbədə göstərilən təlim sahələri mətbəx bağçılığı, plantasiyaların salınması, göbələk yetişdirilməsi və vermikompost istehsalıdır. Tədqiqat bu bacarıqların həm ev təsərrüfatında, həm də gəlir gətirən fəaliyyətlərdə istifadə oluna biləcəyini qiymətləndirir.

Qoşalaşdırılmış t-testi bu tədqiqatda nəyi yoxlamışdır?

Qoşalaşdırılmış t-testi eyni 57 iştirakçının SHG üzvlüyündən əvvəl və sonra bildirdiyi gəlir, xərc və yığım dəyərlərinin orta fərqinin statistik baxımdan sıfırdan fərqlənib-fərqlənmədiyini yoxlamışdır. Testlər hər üç dəyişəndə güclü əvvəl–sonra fərqi göstərir; lakin bu test təkbaşına həmin fərqin səbəbinin SHG üzvlüyü olduğunu müəyyən edə bilməz.

Gəlir

Fərqin mənfi işarəli olmasının səbəbi cədvəlin “əvvəl çıxılsın sonra” istiqamətində hesablanmasıdır. Sonrakı orta göstərici daha yüksəkdir. Mənbədə pul vahidi və zaman miqyası açıq şəkildə verilmədiyinə görə cədvəldəki dəyərlərin yanına rupi, ay və ya il kimi mənbədə olmayan etiket əlavə edilməməlidir.

Xərc

Müəlliflər xərclərin artmasını qadınların daha çox əsas ehtiyacı qarşılaya biləcək iqtisadi imkanlara çatması ilə əlaqələndirirlər. Bununla belə, yalnız xərc məbləğinin artması özlüyündə rifahın yüksəlməsinin və ya yoxsulluğun azalmasının qəti ölçüsü deyil; xərclərin hansı mallara, xidmətlərə və ya investisiyalara yönəldiyi tədqiqatda ətraflı təhlil edilməmişdir.

Yığım

Nümunə daxilində üzvlükdən sonra yığımın orta göstəricisinin nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəlməsi tədqiqatın ən birbaşa maliyyə nəticələrindən biridir. Lakin bu artımın nə qədərinin SHG mexanizmindən, nə qədərinin zamanla dəyişən başqa şəraitdən qaynaqlandığını bu tədqiqat dizaynı ilə ayırd etmək mümkün deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat təsviri və kəşfiyyat xarakterli sahə dizaynına malikdir. Hədəf populyasiya iki Gram Panchayat-dakı 67 qadın SHG üzvüdür; tədqiqat nümunəsi 57 nəfərdir. Müəlliflər sadə təsadüfi seçmə üsulundan istifadə etdiklərini və məlumatları açıq və qapalı sualları ehtiva edən strukturlaşdırılmış sorğu vasitəsilə topladıqlarını bildirirlər.

Məlumatların təhlili üç komponentə ayrılır: iştirakçı xüsusiyyətləri və digər kateqoriyalı dəyişənlər üçün təsviri statistika; üzvlükdən əvvəl və sonra eyni maliyyə ölçümü arasındakı əlaqə üçün korrelyasiya; orta əvvəl–sonra fərqlərinin statistik əhəmiyyətliliyini qiymətləndirmək üçün qoşalaşdırılmış t-testi.

Bu tədqiqat SHG üzvlüyünün gəlir, xərc və yığımı səbəb-nəticə baxımından artırdığını sübut edirmi?

Xeyr. Tədqiqat eyni qadınların SHG-dən əvvəlki və sonrakı dəyərlərində statistik baxımdan güclü fərqlər göstərir; lakin SHG üzvü olmayan nəzarət qrupu, üzvlüyün randomizə edilmiş təyinatı və ya zaman ərzində digər iqtisadi dəyişiklikləri ayıran səbəbli əks-faktual dizayn olmadığından, fərqlərin hamısının birbaşa SHG üzvlüyündən qaynaqlandığını qəti şəkildə demək olmaz.

Statistik əhəmiyyətlilik ilə səbəblilik arasındakı fərq

Çox kiçik p dəyəri müşahidə edilən əvvəl–sonra fərqinin nümunə daxilində təsadüfi ölçmə dalğalanması ilə izah edilməsinin çətin olduğunu göstərir. Lakin t-testi “bu fərqi hansı amil yaratdı?” sualına cavab vermir. Səbəblilik üçün uyğun nəzarət qrupu, randomizasiya və ya etibarlı yarı-eksperimental dizayn kimi əlavə identifikasiya mexanizmi tələb olunur.

Hesabatvermə baxımından mühüm çatışmazlıqlar

Mənbə maliyyə göstəricilərinin valyutasını və hansı zaman intervalını təmsil etdiyini açıq şəkildə bildirmir. SHG üzvlüyündən sonrakı ölçmənin üzvlükdən neçə il və ya ay sonra aparıldığı da göstərilmir. Buna görə nominal dəyərlərin inflyasiyadan təsirlənib-təsirlənmədiyini və ya müxtəlif üzvlük müddətlərinə malik şəxslərin eyni qaydada müqayisə edilib-edilmədiyini müəyyən etmək mümkün deyil.

Tədqiqatın xülasəsində qadınların maliyyə qərarvermə və güclənmə vəziyyətində əhəmiyyətli dəyişiklik olduğu bildirilir. Bununla belə, təqdim edilən cədvəllərdə güclənməyə xas çoxmaddəli şkala və ya birbaşa əvvəl–sonra statistik testi yoxdur. Bank əməliyyatlarını kimin apardığını göstərən cədvəl yalnız kəsiyə aid bölgü verir. Buna görə “güclənmə” şərhi gəlir, xərc və yığım t-testləri ilə eyni statistik sübut səviyyəsində qiymətləndirilməməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• 57 qadın iştirakçıda SHG üzvlüyündən sonrakı orta gəlir üzvlükdən əvvəlkindən yüksəkdir.
• Üzvlükdən sonra orta xərc daha yüksəkdir.
• Üzvlükdən sonra orta yığım daha yüksəkdir.
• Hər üç əvvəl–sonra fərqi qoşalaşdırılmış t-testlərində statistik baxımdan əhəmiyyətlidir.
• İştirakçıların hamısı SHG vasitəsilə bacarıq təlimi aldıqlarını bildirmişdir.
• İştirakçıların yalnız %38,59-u bank əməliyyatlarını özbaşına apardığını bildirmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• SHG üzvlüyünün müşahidə edilən bütün maliyyə artımlarının yeganə səbəbi olduğu sübut edilməmişdir.
• Nəticələr bütün Assam ərazisinə, bütün Hindistana və ya bütün qadın SHG üzvlərinə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• Təkcə xərc artımının yoxsulluğun azaldığını sübut etdiyi deyilə bilməz.
• Bank əməliyyatlarında müstəqilliyin üzvlükdən əvvəlki dövrdən sonrakı dövrə nə qədər dəyişdiyi ölçülməmişdir.
• Mənbədə valyuta və zaman miqyası göstərilmədiyi üçün maliyyə nəticələrinə mənbədən kənar vahid əlavə edilə bilməz.

Tədqiqatın öz məhdudiyyətləri

Müəlliflər tədqiqatın yalnız Ambikapur və Bajantipur Gram Panchayat-dakı qadın SHG üzvləri üzərində aparıldığını və nəticələrin daha geniş əhaliyə ümumiləşdirilməsində ehtiyatlı olmaq lazım gəldiyini açıq şəkildə bildirirlər. Həmçinin seçmə qərəzinin tamamilə aradan qaldırıla bilməyəcəyi qəbul edilir.

Verianla-nın metodoloji qiymətləndirməsində bunlara əlavə olaraq, nəzarət qrupunun olmaması və bildirilən əvvəl–sonra dəyərlərinin zaman miqyasının açıqlanmaması səbəbli şərh və müqayisəlilik baxımından mühüm məhdudiyyətlərdir.

Ümumi nəticə

Tədqiqat nümunəsində Self-Help Group üzvlüyündən sonra gəlir, xərc və yığım göstəricilərində çox böyük və statistik baxımdan əhəmiyyətli əvvəl–sonra fərqləri bildirilmişdir. Təlim məlumatları SHG-lərin yalnız maliyyələşdirmə deyil, həm də istehsala yönəlmiş bacarıqların inkişafı funksiyasını yerinə yetirdiyini göstərir.

Bununla belə, maliyyə müstəqilliyi tamamlanmış görünmür; iştirakçıların çoxu bank əməliyyatları üçün uşaqlarından kömək alır. Bu vəziyyət iqtisadi iştirakın, gəlir artımının, yığım qabiliyyətinin və maliyyə muxtariyyətinin ayrı-ayrı ölçülər kimi izlənməli olduğunu göstərir.

Tədqiqatın ən ehtiyatlı elmi şərhi belədir: araşdırılan 57 qadın SHG üzvü arasında üzvlükdən sonrakı maliyyə göstəriciləri üzvlükdən əvvəlki dəyərlərdən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Bu əlaqə SHG modelinin yerli iqtisadi güclənmə baxımından araşdırılmağa dəyər olduğunu dəstəkləyir; lakin daha güclü səbəbli nəticələr üçün nəzarət qruplu, zamanlaması açıq və daha geniş nümunəli tədqiqatlara ehtiyac vardır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Joining Female Self-Help Groups and its Influence on Income, Expense and Savings: An Empirical Study

Müəlliflər: Deepjyoti Choudhury, Dipankar Das, Shiva Sinha.

Qurumlar: Department of Business Administration və Department of Commerce, Assam University, Silchar, Assam, India.

Jurnal: International Journal of Research Publication and Reviews.

Cild / say: Volume 5, Issue 2.

Nəşr tarixi: Fevral 2024.

Səhifələr: 2760–2765.

ISSN: 2582-7421.

Nəşriyyat: Genesis Global Publication.

DOI: Mənbə PDF-də və doğrulana bilən rəsmi jurnal qeydində DOI göstərilməyib.

Mənbə növü: Birincil sorğu məlumatlarına əsaslanan təsviri və kəşfiyyat xarakterli empirik sahə tədqiqatı.

Resenziya statusu: Jurnal özünü peer-reviewed kimi təqdim edir; məqalənin PDF-ində müstəqil resenziya prosesinin təfərrüatları yoxdur.

Lisenziya: Jurnalın rəsmi arxivində CC BY-NC-SA 4.0 kimi göstərilir.

Nümunə: İki Gram Panchayat-dakı 67 qadın SHG üzvündən ibarət 57 nəfərlik tədqiqat nümunəsi.

Məlumatların toplanması: Açıq və qapalı sualları ehtiva edən strukturlaşdırılmış sorğu; mənbə sadə təsadüfi seçmə üsulundan istifadə edildiyini bildirir.

Statistik metod: Təsviri statistika, əvvəl–sonra korrelyasiyaları və qoşalaşdırılmış t-testləri.

Əhəmiyyətlilik: Mənbə üç əsas t-testində “Sig. 0.000” bildirir. Verianla bunu p=0 kimi deyil, proqram təminatı çıxışında yuvarlaqlaşdırılmış p<0,001 kimi şərh edir.

Maliyyələşdirmə: Mənbədə ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı yoxdur.

Maraqlar toqquşması: Mənbədə ayrıca maraqlar toqquşması bəyanatı yoxdur.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca məlumatların əlçatanlığı bəyanatı yoxdur.

CRediT / müəllif töhfələri: Standart müəllif töhfələri cədvəli bildirilməyib.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Tədqiqat nəzarət qrupu olmayan əvvəl–sonra müqayisəsinə əsaslandığı üçün statistik dəyişiklik müşahidə edilə bilər, lakin SHG üzvlüyünə xas səbəbli təsiri qəti şəkildə təcrid etmək mümkün deyil. Bundan əlavə, maliyyə dəyərlərinin vahidi və zaman bazası açıq şəkildə bildirilməyib.

Müəllif hüquqları metodu: Verianla mətni mənbə məqalənin birbaşa tərcüməsi deyil. Mənbədə bildirilən faktlar, rəqəmlər, metod və məhdudiyyətlər qorunmuş; cədvəl və nəql arxitekturası müstəqil şəkildə yenidən qurulmuşdur.