Böyük Şəhər Uşaq Cəzası (Big-City Child Penalty, BCCP) bu tədqiqatda uşaqlı qadınların əmək qüvvəsində iştirakının böyük metropolitan ərazilərdə kiçik və orta ölçülü metropolitan ərazilərlə müqayisədə daha çox azalmasını ifadə edən şəhər-əmək iqtisadiyyatı hadisəsidir. Ilaria D’Angelis və Keren Horn American Community Survey məlumatlarından istifadə edərək ABŞ-dakı 171 metropolitan ərazini 2005-2024 dövründə araşdırır və 2020-dən sonra BCCP-nin xüsusilə universitet məzunu analarda nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldığını göstərirlər. Universitet məzunu analarda böyük və kiçik şəhərlər arasındakı düzəldilmiş uşaq cəzası 2022-2024 dövründə təxminən sıfıra enərkən, universitet məzunu olmayan analarda fərq zəifləsə də mövcudluğunu qoruyur. Müəlliflərin OLS və shift-share instrumental dəyişəninə əsaslanan 2SLS təhlilləri universitet məzunu analardakı dəyişimin mühüm hissəsinin 2020-dən sonra uzaqdan işləmək imkanlarının sürətlə yayılması ilə izah oluna biləcəyinə dair sübut təqdim edir. Bununla belə, tədqiqat randomizə edilmiş eksperiment deyil; səbəb-nəticə şərhi istifadə olunan instrumental dəyişənin etibarlılıq fərziyyələrindən və digər ekonometrik şərtlərdən asılıdır.

Tədqiqatın əsas iqtisadi mexanizmi şəhər sıxlığının ikitərəfli təsiridir. Böyük şəhərlər əmək bazarında uyğunlaşma, bilik paylaşımı və məhsuldarlıq kimi aqlomerasiya iqtisadiyyatının üstünlüklərini yaradarkən, eyni zamanda uzun işə gediş-gəliş müddətləri, nəqliyyat sıxlığı, yüksək mənzil xərcləri və bahalı uşaq baxımı xidmətləri yarada bilər. Uşaqlı ailələrdə bu xərclərin ödənişli iş ilə ödənişsiz qayğı arasındakı tarazlığı xüsusilə qadınlar baxımından dəyişdirməsi mümkündür. Uzaqdan iş işə gediş-gəliş yükünün bir hissəsini aradan qaldırmaqla bu şəhər xərclərindən birini azalda bilər; lakin tədqiqat bu üstünlüyün təhsil qrupları arasında bərabər paylanmadığını göstərir.

Böyük Şəhər Uşaq Cəzası Nədir?

Böyük Şəhər Uşaq Cəzası bu məqalədə uşaq sahibi olma ilə qadınların əmək qüvvəsində iştirakı arasındakı fərqin böyük metropolitan ərazilərdə kiçik və orta metropolitan ərazilərdən daha mənfi olmasıdır. Anlayış uşaqların özünə yönəlmiş bir “cəza” demək deyil; analıq ilə əmək qüvvəsində iştirak arasındakı əlaqənin şəhər ölçüsünə görə necə fərqləndiyini ölçür. Tədqiqatçılar BCCP-ni böyük şəhərlərdəki analarla uşağı olmayan qadınlar arasındakı əmək qüvvəsində iştirak fərqinin kiçik və orta şəhərlərdəki eyni fərqdən nə dərəcədə fərqli olması ilə müəyyən edirlər.

Şəhər sıxlığı niyə həm üstünlük, həm də xərc yaradır?

Şəhər iqtisadiyyatının əsas fikirlərindən biri sıxlığın məhsuldarlığı artıra bilməsidir. Müəssisələr və işçilər coğrafi baxımdan bir-birinə yaxın olduqda işçi-işəgötürən uyğunlaşması asanlaşa, məlumat ötürülməsi sürətlənə və ortaq infrastrukturdan istifadə imkanları arta bilər. Bu proses ümumilikdə aqlomerasiya iqtisadiyyatları adlandırılır.

Lakin eyni sıxlıq işə gedib-gəlmə müddətini, nəqliyyat sıxlığını, mənzil qiymətlərini və uşaq baxımı xərclərini də artıra bilər. Uşaqlı iki yetkinli ailələrdə vaxt və qayğı yükü ödənişli iş ilə ödənişsiz evdaxili iş arasında daha güclü ixtisaslaşmaya səbəb ola bilər. Mənbə tədqiqatın diqqət yetirdiyi sual bu xərclərin xüsusilə anaların böyük şəhərlərdə əmək qüvvəsində iştirakını niyə azaltdığı və uzaqdan işin bu məhdudiyyəti nə dərəcədə yüngülləşdirə bilmiş olmasıdır.

Tədqiqatın ədəbiyyatdakı yeri

Məqalə iki tədqiqat sahəsini birləşdirir. Birinci sahə şəhərlərin fiziki quruluşunun və xüsusilə uzun işə gediş-gəliş müddətlərinin qadınların əmək təklifi üzərindəki təsirini araşdırır. İkinci sahə isə 2020-dən sonra geniş yayılan uzaqdan işin qadınların və anaların məşğulluğu və əmək qüvvəsində iştirakı üzərindəki təsirini araşdırır.

Əvvəlki tədqiqatlar böyük şəhərlərdə mənzil xərclərinin, uşaq baxımı qiymətlərinin və uzun səfər müddətlərinin anaların əmək qüvvəsində iştirakı üçün mühüm məhdudiyyətlər yaratdığını göstərmişdir. D’Angelis və Horn-un bu tədqiqatdakı töhfəsi uzaqdan işin sürətlə yayıldığı 2020-dən sonra şəhər ölçüsü ilə əlaqəli uşaq cəzasının necə dəyişdiyini və bu dəyişikliyin təhsil səviyyəsinə görə niyə fərqləndiyini araşdırmaqdır.

Məlumat mənbəyi və tədqiqat əhalisi

Tədqiqat IPUMS vasitəsilə əldə edilən American Community Survey (ACS) məlumatlarının 2005-2024 dövründən istifadə edir. Əsas qadın nümunəsi 18-54 yaş arasında, ev təsərrüfatı rəhbəri və ya ev təsərrüfatı rəhbərinin həyat yoldaşı olan şəxslərdən ibarətdir.

Uşaqlı qadınların nümunəyə daxil edilməsi üçün ilk doğuşun 18 yaşında və ya daha sonra baş verməsi və evdə yaşayan ən böyük uşağın ən çox 17 yaşında olması şərti tətbiq edilir. Hazırda məktəb və ya universitetdə oxuyanlar, aktiv hərbi personal, zəruri demoqrafik və ya coğrafi dəyişənləri çatışmayan şəxslər və kənd ərazilərində yaşayanlar nümunədən kənarlaşdırılır.

Tədqiqatçılar zaman ərzində sərhəd dəyişikliklərinin nəticələri təhrif etməsini azaltmaq üçün metropolitan əraziləri 1990 Census Bureau tərifləri ilə sabitləyirlər. Şəxslər yaşadıqları county-yə görə bu Metropolitan Statistical Area-lara uyğunlaşdırılır. Ümumilikdə 171 MSA təhlil edilir.

“Böyük şəhər” tərifi cari əhaliyə görə daim dəyişən təsnifat deyil. Metropolitan ərazilər 2000 əhalisinə görə sıralanır və ən böyük 20 MSA bütün təhlil boyunca Top-20 MSA kimi müəyyən edilir. Beləliklə hansı şəhərin “böyük” sayılması dövr ərzində nəticələrə bağlı olaraq dəyişmir.

Əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsi nəyi ifadə edir?

Əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsi (labor force participation rate, LFP) müvafiq qrupun məşğul olan və ya fəal şəkildə iş axtaran hissəsini ifadə edir. Tədqiqatın əsas asılı dəyişənlərindən biri qadının əmək qüvvəsində olub-olmadığını göstərən ikili göstəricidir; metropolitan ərazi səviyyəsində sonrakı təhlillərdə isə qadınların əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsindəki dövri dəyişiklik istifadə olunur.

Şəkil 1-in əsas mesajı

Mənbənin Şəkil 1-i 2005-2024 arasında qadınların əmək qüvvəsində iştirakını uşaq statusu, təhsil və şəhər ölçüsünə görə ayırır. Uşağı olmayan qadınların əmək qüvvəsində iştirak dərəcələri eyni təhsil qrupunda böyük və digər metropolitan ərazilərdə bir-birinə olduqca yaxındır. Universitet məzunu olmayan uşağı olmayan qadınlarda göstərici dövr ərzində təxminən %80-%85 aralığındadır; universitet məzunu uşağı olmayan qadınlarda isə təxminən %95 ətrafında qalır.

Uşaqlı qadınlarda mənzərə fərqlidir. 2020-yə qədər böyük metropolitan ərazilərdə yaşayan anaların əmək qüvvəsində iştirakı kiçik və orta metropolitan ərazilərdə yaşayan eyni təhsil səviyyəsindəki analardan daha aşağıdır. 2020-dən sonra universitet məzunu anaların böyük şəhərlərdə əmək qüvvəsində iştirakı sürətlə yüksəlir və böyük-kiçik şəhər fərqi bağlanır. Universitet məzunu olmayan analarda isə bağlanma daha məhduddur.

BCCP-nin dövrlər üzrə ölçülməsi

Xam meyillər şəhərlərin demoqrafik strukturundakı dəyişikliklərdən təsirlənə bildiyi üçün tədqiqatçılar BCCP-ni reqressiya ilə düzəldilmiş formada da qiymətləndirirlər. Qiymətləndirmələr 2011-2013, 2014-2016, 2017-2019 və 2022-2024 dövrləri üçün ayrıca aparılır və təhsil səviyyəsinə görə bölünür.

Birinci əsas model aşağıdakı quruluşa malikdir:

\[ 1\{\mathrm{In\ Labor\ Force}\}_{icst} = \alpha_t + \beta_t 1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}_{cs} + \delta_t 1\{\mathrm{Has\ Child}\}_{icst} + \gamma_t 1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}_{c} \times 1\{\mathrm{Has\ Child}\}_{icst} + x'_{icst}\psi_t + \phi_s + \lambda_y + u_{icst} \tag{1} \]

Burada \(i\) qadını, \(c\) metropolitan ərazini, \(s\) ştatı və \(t\) üçillik dövrü təmsil edir. Asılı dəyişən qadın əmək qüvvəsindədirsə 1, deyilsə 0 qiymətini alır. \(1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}\) şəxsin ən böyük 20 metropolitan ərazidən birində yaşadığını, \(1\{\mathrm{Has\ Child}\}\) isə uşaq sahibi olduğunu göstərir.

Modeldəki mərkəzi böyüklük \(\gamma_t\)-dir. Bu qarşılıqlı təsir əmsalı analıqla əlaqəli əmək qüvvəsində iştirak fərqinin böyük şəhərlərdə kiçik və orta metropolitan ərazilərə nisbətən nə qədər fərqli olduğunu ölçür. Beləliklə dövri BCCP bu əmsalla təmsil edilir.

Nəzarət dəyişənlərinə yaş göstəriciləri, irq, etnik mənsubiyyət, ailə vəziyyəti, uşaq sayı, ən böyük uşağın yaşı, əməkdənkənar ev təsərrüfatı gəlirinin loqarifmi və ətraflı təhsil kateqoriyaları daxildir. Model həmçinin ştat və il sabit təsirlərini ehtiva edir. Qiymətləndirmə OLS ilə aparılır və standart xətalar MSA səviyyəsində klasterləşdirilir.

Şəkil 2 BCCP-nin zaman içində dəyişməsi barədə nə göstərir?

Mənbənin Şəkil 2-sində universitet məzunu analar üçün düzəldilmiş BCCP pandemiyadan əvvəlki dövrlərdə təxminən -2 faiz bəndi civarında olarkən 2022-2024-də təxminən sıfıra yüksəlir. Başqa sözlə, nəzarət edilmiş böyük şəhər dezavantajı bu təhsil qrupunda statistik olaraq aradan qalxır.

Universitet məzunu olmayan analarda BCCP-nin mütləq böyüklüyü 2022-2024-də azalır; lakin dəyişiklik ənənəvi əhəmiyyətlilik səviyyələrində statistik cəhətdən əhəmiyyətli deyil və cəza tam aradan qalxmır.

Uzaqdan İş Böyük Şəhər Uşaq Cəzasına Necə Təsir Edə Bilər?

Uzaqdan iş böyük şəhərlərdə anaların üzləşdiyi işə gediş-gəliş vaxtını və işlə qayğı məsuliyyətlərini eyni vaxtda tənzimləmə xərcini azaltmaqla BCCP-ni yüngülləşdirə bilər. Mənbə tədqiqatda bu mexanizmin təsiri təhsil səviyyəsinə görə fərqlənir: universitet məzunlarının uzaqdan işlənə bilən peşələrdə daha çox cəmlənməsi səbəbindən böyük şəhərlərdə yaşayan universitet məzunu analar 2020-dən sonrakı uzaqdan iş genişlənməsindən daha çox yararlanarkən, fiziki olaraq iş yerində olmağı tələb edən xidmət işlərində daha çox təmsil olunan universitet məzunu olmayan analarda oxşar dəyişiklik müşahidə edilmir.

Uzaqdan iş necə ölçülür?

Tədqiqatçılar metropolitan ərazi səviyyəsində uzaqdan işə çıxışı ACS-də evdən işlədiyini bildirən məşğul kişilərin payı ilə ölçürlər. Bu dəyişən MSA-il səviyyəsində yaradılır. Əsas təhlillərin çoxunda COVID-19 keçid illəri olan 2020 və 2021 nəticə dövrlərindən çıxarılır və pandemiyadan əvvəlki 2015-2019 dövrü 2022-2024 dövrü ilə müqayisə edilir.

ACS-nin evdən işləmə ölçüsü xüsusilə əvvəlki həftə işə fiziki olaraq gedib-gəlmədiyini bildirən şəxsləri əhatə etdiyinə görə, həftənin yalnız bəzi günləri uzaqdan işləyən hibrid işçiləri tam saymaya bilər. Buna görə istifadə olunan göstərici ümumi uzaqdan iş əlçatanlığının hamısını ölçməkdən çox, mənbənin müəyyən etdiyi formada güclü yerli uzaqdan iş intensivliyi göstəricisidir.

2020-dən sonra uzaqdan iş nə qədər artdı?

2019-da universitet məzunu işləyən kişilərin %9-dan azı həm böyük, həm də digər metropolitan ərazilərdə adətən evdən işləyirdi. Universitet məzunu olmayan kişilərdə nisbət %5-dən aşağı idi.

2021-ə gəldikdə universitet məzunu olmayan işləyən kişilərdə evdən iş təxminən %10-a yüksəldi. Universitet məzunu kişilərdə isə dəyişiklik daha böyük idi: kiçik və orta metropolitan ərazilərdə təxminən %30, ən böyük 20 metropolitan ərazidə təxminən %40 səviyyəsinə çatdı.

Uzaqdan iş artımı sektorlar arasında bərabər paylanmadı. Mənbə 2015-2019 ilə 2022-2024 arasında reklam/kadr/kompüter-məlumat xidmətlərində təxminən 35 faiz bəndi, rabitə sektorunda 25 faiz bəndi və maliyyə-sığorta-daşınmaz əmlak sahəsində 22 faiz bəndi artım bildirir. Bir çox digər sektorda artım təxminən 8-13 faiz bəndi aralığında qalır.

Niyə sadə korrelyasiya kifayət deyil?

Uzaqdan işin geniş yayıldığı şəhərlərdə anaların əmək qüvvəsində iştirakının da artması təkbaşına uzaqdan işin bu artımı yaratdığını göstərmir. Ən azı dörd ekonometrik problem mümkündür.

1. Qadınların əmək qüvvəsində iştirakındakı güclü artım şirkətlərin uzaqdan işi daha sürətlə qəbul etməsinə səbəb olmuş ola bilər; bu, tərs səbəbiyyətdir.
2. Əmək qüvvəsinə güclü bağlı qadınlar uzaqdan iş imkanlarının artdığı şəhərlərə köçmüş ola bilər; bu, seçim qərəzi yarada bilər.
3. Pandemi zamanı ağır iqtisadi şok yaşayan bölgələrdə həm uzaqdan iş, həm də məşğulluq eyni vaxtda fərqli dəyişmiş ola bilər; bu, buraxılmış dəyişən probleminə səbəb ola bilər.
4. Uzun işə gediş-gəliş müddətlərinin olduğu şəhərlər uzaqdan işi daha sürətlə qəbul etmiş ola bilər və həmin şəhərlərdə qadınların ilkin əmək qüvvəsində iştirakı onsuz da aşağı olmuş ola bilər.

Bu problemlər səbəbindən tədqiqat yalnız OLS korrelyasiyasına əsaslanmır; yerli uzaqdan iş artımı üçün shift-share instrumental dəyişəni ilə 2SLS qiymətləndirmələri də verir.

Shift-Share İnstrumental Dəyişəni Bu Tədqiqatda Nə İşə Yarayır?

Shift-share aləti hər metropolitan ərazinin pandemiyadan əvvəlki sektor quruluşunu sektorların ABŞ üzrə 2020-dən sonrakı uzaqdan iş artımları ilə birləşdirərək yerli uzaqdan iş şokunun xaricdən müəyyən olunan komponentini yaradır. Bir MSA pandemiyadan əvvəl uzaqdan işin sonradan ölkə üzrə güclü artdığı sektorlarda daha çox işçi saxlayırdısa, alət həmin MSA üçün daha yüksək uzaqdan iş məruzqalması proqnozlaşdırır. Məqsəd yerli uzaqdan iş dəyişikliyinin qadınların eyni dövrdəki əmək davranışları ilə qarşılıqlı müəyyən olunmasından yarana biləcək endogenliyi azaltmaqdır.

2015-2019 ilə 2022-2024 arasındakı dəyişikliyi ölçən modellər

Tədqiqatçılar universitet məzunu analar, universitet məzunu uşağı olmayan qadınlar, universitet məzunu olmayan analar və universitet məzunu olmayan uşağı olmayan qadınlar üçün ayrıca balanslaşdırılmış panellər yaradırlar. Hər panel 171 MSA-nı əhatə edir.

Əsas üç model aşağıdakı kimidir:

\[ \Delta LFP_{cr} = \alpha + \beta 1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}_{cr} + u_{cr} \tag{2} \]

\[ \Delta LFP_{cr} = \alpha + \beta 1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}_{cr} + x'_{cr}\psi + \phi_r + u_{cr} \tag{3} \]

\[ \Delta LFP_{cr} = \alpha + \beta 1\{\mathrm{Top\mbox{-}20\ MSA}\}_{cr} + \delta \Delta RW_{cr} + x'_{cr}\psi + \phi_r + u_{cr} \tag{4} \]

\(\Delta LFP_{cr}\), metropolitan ərazi \(c\)-də və region \(r\)-də qadınların 2015-2019 ilə 2022-2024 arasında əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsinin dəyişməsidir. \(\beta\), müvafiq qadın qrupunda böyük şəhərlərlə kiçik/orta şəhərlər arasında LFP dəyişikliyi fərqini göstərir.

\(\Delta RW_{cr}\), eyni metropolitan ərazidə işləyən kişilərin uzaqdan iş payının 2015-2019 ilə 2022-2024 arasındakı dəyişikliyidir. \(\delta\), digər dəyişənlər sabit olduqda uzaqdan iş şoku ilə qadınların LFP dəyişikliyi arasındakı əlaqəni ölçür.

Nəzarətlər pandemiyadan əvvəlki orta yaş, əməkdənkənar ev təsərrüfatı gəliri, evlilik nisbəti, qaradərili və Hispanic əhali payları, qadınların ilkin LFP səviyyəsi, işləyən qadınların sektor bölgüsü və 2010-2014 ilə 2015-2019 arasındakı LFP ön-meyillərini ehtiva edir. Bundan əlavə kişilərin 2020-2021 məşğulluq itkisi yerli COVID-19 tənəzzülünə məruzqalma göstəricisi kimi, sektor məşğulluğundakı 2015-2019 ilə 2022-2024 dəyişiklikləri isə yerli əmək tələbi şoklarının göstəricisi kimi istifadə olunur.

Shift-share alətinin riyazi quruluşu

Instrumental dəyişən mənbədə aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

\[ Z_c = \sum_j \Delta RW_j \times s_{cj} \tag{5} \]

Burada \(Z_c\), metropolitan ərazi \(c\) üçün instrumental dəyişəndir. \(\Delta RW_j\), sektor \(j\)-də kişilərin uzaqdan iş payının 2015-2019 ilə 2022-2024 arasında ölkə səviyyəsindəki dəyişikliyidir. \(s_{cj}\), metropolitan ərazi \(c\)-də 2015-2019 dövründə işləyən əsas əmək yaşlı kişilərin sektor \(j\)-dəki payıdır.

Riyazi olaraq hər sektorun milli uzaqdan iş dəyişikliyi metropolitan ərazinin pandemiyadan əvvəlki sektor çəkisi ilə vurulur və 17 sektor üzrə toplanır. Beləliklə, şəhərin sonrakı uzaqdan iş şoku həmin şəhərin sonradan yaranan yerli nəticəsindən çox, pandemiyadan əvvəlki sektor tərkibi ilə ölkə səviyyəli sektor dəyişikliklərinin qarşılıqlı təsirindən qiymətləndirilir.

Bu strategiya səbəb-nəticə şərhi üçün OLS-dən daha güclü çərçivə təqdim edir; lakin instrumental dəyişənin ekzogenliyi birbaşa müşahidə edilən fakt deyil. Shift-share yanaşmasının etibarlılığı sektor səviyyəsindəki milli uzaqdan iş dəyişikliklərinin modeldəki nəzarətlər şərti ilə qadınların yerli əmək qüvvəsində iştirakını uzaqdan işdən başqa kanallar vasitəsilə sistematik şəkildə təsirləndirməməsi kimi identifikasiya fərziyyələrinə söykənir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Əsas nəticə: Universitet məzunu analarda böyük şəhər fərqi niyə bağlandı?

2015-2019 ilə 2022-2024 arasında universitet məzunu anaların əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsindəki artım ən böyük 20 metropolitan ərazidə kiçik və orta metropolitan ərazilərdən 1,3 faiz bəndi daha yüksəkdir. Uşağı olmayan universitet məzunu qadınlarda eyni dövrdə böyük şəhərlərə məxsus müqayisə edilə bilən LFP artımı görünmür. Bu fərq BCCP-dəki azalmanın ümumilikdə bütün universitet məzunu qadınlardan deyil, xüsusilə analardan qaynaqlandığını göstərir.

Demoqrafik xüsusiyyətlər, regional sabit təsirlər, pandemiyadan əvvəlki LFP və yerli əmək bazarı dəyişiklikləri nəzarətə alındıqda universitet məzunu analarda böyük şəhər əmsalı təxminən \(0.014\), yəni 1,4 faiz bəndidir.

Uzaqdan iş şoku OLS modelinə əlavə edildikdə böyük şəhər əmsalı təxminən \(0.010\)-a enir. Mənbə bunu təxminən %30-luq kiçilmə kimi şərh edir. Başqa sözlə, böyük şəhərlərdə universitet məzunu anaların nisbi LFP artımının bir hissəsi metropolitan ərazilərin uzaqdan işə müxtəlif məruzqalması ilə statistik olaraq izah oluna bilər.

Əmsalların onluq nisbət kimi qiymətləndirildiyinə diqqət edilməlidir. Məsələn, \(0.215\) əmsalı uzaqdan iş payının 1,00, yəni 100 faiz bəndi artmasının qiymətləndirilən qarşılığıdır. Buna görə 10 faiz bəndlik dəyişikliyin nəticəsi \(0.215 \times 0.10 = 0.0215\), yəni 2,15 faiz bəndlik LFP dəyişikliyidir.

2SLS nəticəsi necə şərh edilməlidir?

2SLS modelində universitet məzunu analar üçün uzaqdan iş əmsalı \(0.215\)-dir və mənbədə %5 səviyyəsində əhəmiyyətlidir. Müəlliflərin şərhinə görə bir metropolitan ərazidə uzaqdan işin yayılmasındakı 10 faiz bəndlik artım universitet məzunu anaların əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsində təxminən 2,15 faiz bəndlik artıma səbəb olmuş ola bilər.

Eyni 2SLS modelində uşağı olmayan universitet məzunu qadınlar üçün qiymətləndirmə 0,53 faiz bəndidir və statistik olaraq əhəmiyyətli deyil. Bu fərq uzaqdan iş şokunun ümumilikdə bütün yüksək təhsilli qadınların LFP-sini bərabər artırmasından çox, uşaqlı şəxslər üzərindəki məhdudiyyətləri azaldan kanalın olması şərhi ilə uyğun gəlir.

Uzaqdan iş şoku nəzərə alındıqda universitet məzunu analarda böyük şəhər əmsalı təxminən \(0.009\)-a düşür və statistik əhəmiyyətini itirir. Bu nəticə böyük şəhərlərdəki nisbi artımın mühüm hissəsinin uzaqdan işə məruzqalma ilə əlaqəli olduğu yönündə əsas sübutu təşkil edir.

Universitet məzunu olmayan analarda niyə eyni nəticə görünmür?

Universitet məzunu olmayan qadınlarda uzaqdan iş əmsalları kiçik, mənfi və ya statistik olaraq qeyri-müəyyəndir. Tədqiqat bu qrupda 2020-dən sonra BCCP-nin universitet məzunlarındakı qədər aydın şəkildə aradan qalxmadığını göstərir.

Müəlliflərin izahı təhsil səviyyəsi aşağı olan işçilərin uzaqdan işləməyə uyğun olmayan və fiziki olaraq iş yerində olmağı tələb edən xidmət işlərində daha çox cəmlənməsidir. Beləliklə uzaqdan iş texnologiyasının mövcudluğu bütün analara eyni elastikliyi vermir. Tədqiqatın ən mühüm bərabərsizlik nəticələrindən biri də budur: işin təşkilində elastiklik peşə və təhsil strukturundan asılı olaraq müxtəlif qruplara müxtəlif dərəcədə çatır.

Cədvəl 1-də mənbədaxili sütun nömrəsi uyğunsuzluğu

Mənbə Cədvəl 1-in dipnotunda OLS modellərinin (1)-(3) və (5)-(7), 2SLS modellərinin isə “(4) və (7)” sütunlarında olduğu yazılıb. Lakin yeddinci sütun cədvəldə OLS uzaqdan iş qiymətləndirməsini ehtiva edir; əsas mətn də 2SLS nəticələrini açıq şəkildə (4) və (8) sütunları kimi müzakirə edir. Buna görə Verianla izahı elmi qiymətləri dəyişdirmədən mənbədə sütun nömrəsi uyğunsuzluğu olduğunu qeyd edir və 2SLS şərhində əsas mətn və cədvəl quruluşunun birgə dəstəklədiyi (4) və (8) sütunlarını əsas götürür.

Shift-share alətinin dayanıqlılıq yoxlamaları

Tədqiqatçılar alətin etibarlılığını dəstəkləmək üçün üç əsas yoxlama aparırlar.

Birinci yoxlama: Əlavə Şəkil A3-də sektorların uzaqdan iş artımlarının böyük və digər metropolitan ərazilərdə ümumilikdə oxşar paylandığı göstərilir. Uzaqdan işin ən çox və ən az artdığı sektorlar yalnız bir neçə böyük şəhərə xas deyil.

İkinci yoxlama: Model 4 iki alternativ alətlə yenidən qiymətləndirilir. Bunlardan biri müvafiq metropolitan ərazini milli sektor dəyişikliyi hesabından çıxaran leave-one-out shift-share alətidir. Digəri isə yerli sektor çəkilərini 2015-2019 əvəzinə 2010-2014 dövründən götürür. Əlavə Cədvəl A1-dəki nəticələr xüsusilə universitet məzunu analar üçün əsas 2SLS nəticələrini ümumilikdə dəstəkləyir.

Əlavə Cədvəl A1-də bildirilən Kleibergen-Paap F statistikaları təxminən 50 ilə 120 arasındadır. Bu dəyərlər istifadə olunan alternativ alətlərin ilk mərhələdə yerli uzaqdan iş şokunu güclü şəkildə proqnozlaşdırdığına dair dəstək verir. Bununla belə, yüksək ilk-mərhələ gücü ekzogenlik şərtini öz-özlüyündə sübut etmir.

Üçüncü yoxlama: Tədqiqatçılar alət tərəfindən proqnozlaşdırılan uzaqdan iş məruzqalmasının 2010-2014 ilə 2015-2019 arasındakı pandemiyadan əvvəlki qadın LFP dəyişikliyi ilə əlaqəli olub-olmadığını yoxlayırlar. Əlavə Cədvəl A2-də analar və ya uşağı olmayan qadınlar üçün iqtisadi və ya statistik baxımdan əhəmiyyətli əlaqə aşkar edilmir. Eyni təhlil BCCP-nin 2020-dən əvvəl artıq azalmaqda olduğuna dair sübut göstərmir.

Doğurganlıq dəyişikliyi əsas nəticəni mexaniki şəkildə izah edə bilərmi?

Uzaqdan işin doğurganlığa da təsir etməsi mümkündür. Əgər uzaqdan iş xüsusilə əmək qüvvəsinə güclü bağlı universitet məzunu qadınların ana olma ehtimalını artırıbsa, 2020-dən sonrakı “analar” qrupunun tərkibi dəyişmiş və LFP artımının bir hissəsi real əmək davranışı dəyişikliyindən çox seçim mexanizmindən qaynaqlanmış ola bilər.

Tədqiqatçılar bu ehtimalı yoxlamaq üçün 2015-2019 ilə 2022-2024 arasındakı uşaqlı qadın payının dəyişməsini şəhər ölçüsü və uzaqdan iş şoku ilə əlaqələndirirlər.

Əlavə Cədvəl A3 həmçinin anaların yaş, ən böyük uşağın yaşı, yeni doğulmuş uşaq göstəricisi, evlilik, irq/etnik mənsubiyyət və ev təsərrüfatı gəliri kimi müşahidə olunan xüsusiyyətlərindəki dəyişiklikləri araşdırır. Müəlliflər bu xüsusiyyətlərin çoxunun şəhər ölçüsü və uzaqdan iş şokuna görə oxşar şəkildə dəyişdiyini və əsas nəticənin anaların müşahidə olunan tərkibində böyük dəyişikliklərlə izah olunmadığını bildirirlər.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Birincisi: ABŞ-da universitet məzunu anaların böyük şəhərlərdə nisbi əmək qüvvəsində iştirak dezavantajı 2020-dən sonra nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmış və 2022-2024 dövründə düzəldilmiş qiymətləndirmədə təxminən sıfıra çatmışdır.

İkincisi: Bu dəyişiklik böyük metropolitan ərazilərdə universitet məzunu anaların əmək qüvvəsində iştirakının kiçik və orta metropolitan ərazilərdən daha sürətli artması ilə baş vermişdir; uşağı olmayan yüksək təhsilli qadınlarda oxşar böyük şəhər artımı müşahidə edilməmişdir.

Üçüncüsü: Metropolitan ərazilərin uzaqdan iş şokuna məruzqalması nəzərə alındıqda böyük şəhər fərqinin böyüklüyü nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.

Dördüncüsü: Shift-share 2SLS qiymətləndirməsi uzaqdan iş istifadəsindəki 10 faiz bəndlik artımın universitet məzunu anaların LFP-sində təxminən 2,15 faiz bəndlik artımla əlaqəli olduğunu göstərir.

Beşincisi: Universitet məzunu olmayan analarda eyni uzaqdan iş mexanizmi üçün statistik olaraq etibarlı müsbət təsir müəyyən edilməmişdir.

Altıncısı: Universitet məzunu qadınlarda əsas BCCP nəticəsi şəhərlər arasında fərqli doğurganlıq dəyişiklikləri və ya anaların müşahidə olunan tərkibində böyük fərqlərlə izah edilmir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat uzaqdan işin bütün analar üçün əmək qüvvəsində iştirakı artırdığını göstərmir. Nəticələr təhsil qrupuna görə aydın şəkildə heterogendir.

Tədqiqat uzaqdan işin uşaq baxımı xərclərini aradan qaldırdığını və ya qayğı xidmətlərini əvəz etdiyini göstərmir. Uzaqdan işin təsiri işin təşkilində zaman və məkan elastikliyi təmin edən kanal kimi şərh olunur.

Tədqiqat uzaqdan işin bütün böyük şəhərlərdə eyni böyüklükdə təsir yaratdığını göstərmir. Qiymətləndirmələr 171 ABŞ metropolitan ərazisi üzrə orta əlaqələr yaradır.

Tədqiqat 2SLS nəticəsinin eksperimental randomizasiya qədər fərziyyəsiz olduğunu göstərmir. İnstrumental dəyişən yanaşması endogenlik problemlərini azaltmağı hədəfləyir, lakin səbəb-nəticə şərhi shift-share alətinin identifikasiya fərziyyələrindən asılıdır.

Tədqiqat uzaqdan işin işçi rifahı baxımından yalnız müsbət olduğunu da demir. Müəlliflər sosial təcridin və psixi sağlamlıq üzərində mümkün mənfi təsirlərin ayrıca tədqiqat mövzusu olduğunu vurğulayırlar.

Daha sərt ofisə qayıdış siyasətləri niyə mühüm ola bilər?

Mənbənin nəticə bölməsində bəzi şirkətlərin işçilərin ofisdə olma məcburiyyətini yenidən artırmasının xüsusilə böyük şəhərlərdə yaşayan anaların əmək nəticələri baxımından geriyə dönüş riski yarada biləcəyi müzakirə olunur. Bunun səbəbi böyük şəhərlərdə uzun işə gediş-gəliş vaxtının və bahalı uşaq baxımının iş-ailə kompromisini daha kəskin etməsidir.

Bu nəticə mövcud tədqiqatın birbaşa yoxladığı “ofisə qayıdış eksperimenti” deyil. Məqalə bunu gələcəkdə sınaqdan keçirilməli olan siyasət və iş təşkili sualı kimi irəli sürür.

Uzaqdan işin mümkün xərcləri

Məqalə elastikliyin əmək qüvvəsində iştirak baxımından verdiyi faydaların uzaqdan işin digər nəticələri ilə birlikdə qiymətləndirilməli olduğunu vurğulayır. Mənbədə istinad edilən tədqiqatlar uzaqdan işin sosial təcridi artıra və bəzi şərtlərdə işçilərin psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərə biləcəyi ehtimalına işarə edir.

Beləliklə siyasət sualı yalnız “uzaqdan iş varmı?” deyil. Elastikliyin anaların əmək qüvvəsində iştirakını qoruyan faydaları ilə işçi rifahı, sosial qarşılıqlı əlaqə və işin təşkili üzərində mümkün xərclərin necə tarazlaşdırılacağı ayrıca araşdırılmalıdır.

Təhsil bərabərsizliyi niyə tədqiqatın mühüm nəticəsidir?

Uzaqdan iş potensialı peşələr arasında bərabər paylanmayıb. Universitet təhsili tələb edən peşəkar və bilik-intensiv işlərin mühüm hissəsi uzaqdan və ya hibrid işləməyə daha uyğundur. Universitet məzunu olmayan qadınlar isə üzbəüz xidmət tələb edən işlərdə daha çox təmsil olunur.

Buna görə eyni texnoloji və təşkilati dəyişiklik yüksək təhsilli anaların böyük şəhər dezavantajını azaldarkən digər analara oxşar fayda verməyə bilər. Müəlliflər böyük şəhərlərdə universitet məzunu olmayan anaların əmək qüvvəsində iştirakını hansı iş təşkili və ya şəhər siyasəti dəyişikliklərinin artıra biləcəyini mühüm gələcək tədqiqat sualı kimi qoyurlar.

Ümumi nəticə

Tədqiqat uzaqdan işin yalnız harada işlənildiyini dəyişdirən iş yeri praktikası olmaya biləcəyini; şəhərlərin məkan xərclərinin əmək təklifinə necə əks olunmasını da dəyişdirə biləcəyini göstərən empirik sübut təqdim edir. Böyük şəhərlərdə yüksək işə gediş-gəliş vaxtı və uşaq baxımı xərcləri analar üçün əmək qüvvəsində iştirak maneəsi yaratdıqda, uzaqdan iş bu məhdudiyyətlərdən ən azı birini azalda bilər.

Lakin bu mexanizmin bölgü nəticəsi mühümdür. Universitet məzunu analarda böyük şəhər uşaq cəzasının təxminən aradan qalxması universitet məzunu olmayan analarda eyni inkişafın müşahidə edilməməsi ilə birlikdə oxunmalıdır. Beləliklə uzaqdan iş şəhərlərdə iş-ailə uyğunluğunu yaxşılaşdıra bilən vasitə olsa da, təsiri işlərin uzaqdan görülə bilməsi ilə məhdudlaşır.

Tədqiqatın ən güclü elmi mesajı bu heterogenlikdir: 2020-dən sonrakı iş təşkili transformasiyası böyük şəhərlərdə anaların əmək məhdudiyyətlərini bərabər şəkildə azaltmamış; fayda xüsusilə uzaqdan işə çıxışı yüksək olan universitet məzunu analarda cəmlənmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün başlıq: Remote Work and the Decline in the Big-City Child Penalty

Müəlliflər: Ilaria D’Angelis; Keren Horn

Qurum: Department of Economics, University of Massachusetts Boston.

Mənbə versiyası: Yüklənmiş PDF 2026-cı ilin sentyabr tarixli işçi sənədi versiyasıdır.

Mənbə növü: Working paper; şəhər iqtisadiyyatı, əmək iqtisadiyyatı və qadın əmək təklifi üzrə müşahidə-ekonometrik tədqiqat.

Hakemlik statusu: Bu başlıq üçün hakemli yayımlanmış version of record təsdiqlənməyib. Müəllifin tədqiqat səhifəsi işi Working Papers bölməsində siyahıya alır.

DOI: Yüklənmiş iş üçün DOI təsdiqlənməyib.

Jurnal / cild / say: Bu işçi sənədi versiyasında yoxdur.

JEL kodları: J16, J22, R23.

Açar sözlər: Remote work; big-city child penalty; female labor supply.

Məlumat: American Community Survey (ACS), IPUMS USA; əsas dövr 2005-2024. Əsas pandemiyadan əvvəl/sonra ekonometrik müqayisə 2015-2019 ilə 2022-2024 arasındadır.

Nümunə: 18-54 yaş arası, ev təsərrüfatı rəhbəri və ya ev təsərrüfatı rəhbərinin həyat yoldaşı olan qadınlar; 171 metropolitan statistical area. Böyük şəhərlər 2000 əhalisinə görə ən böyük 20 MSA kimi sabit müəyyən edilmişdir.

Əsas nəticə dəyişəni: Qadınların əmək qüvvəsində iştirakı və metropolitan ərazi səviyyəsində əmək qüvvəsində iştirak dərəcəsi dəyişikliyi.

Əsas izahedici dəyişən: MSA səviyyəsində işləyən kişilərin evdən işləmə payının 2015-2019 ilə 2022-2024 arasındakı dəyişikliyi.

Ekonometrik metod: OLS, ştat/il və ya region sabit təsirləri, MSA səviyyəsində klasterləşdirilmiş standart xətalar və shift-share instrumental dəyişənli 2SLS.

Instrumental dəyişən: Metropolitan ərazinin pandemiyadan əvvəlki sektor məşğulluq payları ilə 17 sektordakı milli uzaqdan iş artımlarının çəkili cəmi.

Dayanıqlılıq təhlilləri: Leave-one-out shift-share aləti, 2010-2014 sektor çəkiləri ilə alternativ alət, pandemiyadan əvvəlki LFP ön-meyil testi, şəhər ölçüsünə görə sektor şoklarının müqayisəsi, doğurganlıq təhlili və anaların müşahidə olunan xüsusiyyətlərindəki dəyişikliklərin araşdırılması.

Mənbədaxili uyğunsuzluq: Cədvəl 1-in dipnotu 2SLS sütunlarını “(4) və (7)” kimi adlandırarkən əsas mətn və cədvəl quruluşu “(4) və (8)” ilə uyğundur. Verianla mətnində bu fərq açıq şəkildə qeyd edilib.

Lisenziya: Yüklənmiş PDF-də açıq yenidən istifadə lisenziyası təsdiqlənməyib. Buna görə mənbə şəkil və cədvəl dizaynları yenidən istifadə edilməyib; yalnız elmi faktlar, metodlar, tənliklər və bildirilmiş nəticələr müstəqil Verianla anlatımı ilə təqdim edilib.

Maliyyələşdirmə: Yüklənmiş PDF-də ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı aşkarlanmayıb.

Maraqlar toqquşması: Yüklənmiş PDF-də ayrıca maraqlar toqquşması bəyanatı aşkarlanmayıb.

Məlumat əlçatanlığı: Tədqiqat ACS məlumatlarından IPUMS vasitəsilə istifadə etdiyini bildirir; yüklənmiş PDF-də ayrıca məlumat əlçatanlığı bəyanatı yoxdur.

CRediT/müəllif töhfələri: Yüklənmiş PDF-də CRediT formatında müəllif töhfəsi bəyanatı yoxdur.

Əsas şərh məhdudiyyəti: Tədqiqat randomizə edilmiş eksperiment deyil. 2SLS/shift-share dizaynı səbəb-nəticə şərhini gücləndirməyi hədəfləsə də, nəticələrin səbəb-nəticə etibarlılığı instrumental dəyişən və model fərziyyələrindən asılıdır. Nəticələr ABŞ metropolitan əraziləri və araşdırılan dövr üçün əldə edilib; başqa ölkələrə və ya əmək bazarlarına avtomatik ümumiləşdirilməməlidir.