New Keynesian Dynamic Stochastic General Equilibrium (NK-DSGE) model इति गृहपरिवाराणां, संस्थानां तथा मौद्रिक-अधिकारिणः कालक्रमेण आर्थिकनिर्णयान्, अर्थव्यवस्थायाः विविधेषु shocks प्रति प्रतिक्रियां च एकस्मिन् संरचनात्मक-परिप्रेक्ष्ये परीक्षमाणं macroeconomic model अस्ति। अस्मिन् अध्ययने OECD-देशेषु स्त्रियः शिक्षायां पुरुषान् समासाद्य बहुषु स्थलेषु अतिक्रान्तवत्यः अपि वेतनान्तरं किमर्थं स्थातुं शक्नोति इति व्याख्यातुं स्त्री-पुरुष-गृहसदस्यान् पृथक् model कुर्वत् NK-DSGE संरचना निर्मीयते। Model मध्ये गृहसदस्याः स्वसमयं वेतनयुक्तकार्ये, अवेतन-गृहकार्ये, शिक्षायाम्, अवकाशे च विभजन्ति; human capital Ben-Porath technology द्वारा सञ्चीयते; संस्थाः स्त्रीणां effective labour प्रति taste-based discrimination प्रकारस्य अतिरिक्तं cost आरोपयन्ति; गृहान्तर्गत Pareto weight च दम्पत्योः सापेक्ष-effective earnings अनुसारं परिवर्तते।
Model OECD समय-उपयोगस्य तथा %10,1 headline gender wage gap इत्यस्य अनुकूलं calibrated क्रियमाणे, स्त्रियः पुरुषेभ्यः अधिकं human capital सञ्चिन्वन्ति तथापि wage gap तिष्ठति इत्येवं equilibrium जनयति। मुख्यः mechanism अयम्: discrimination कारणेन स्त्रीणां market wage अवनतं भवति, तेन स्त्री-गृहसदस्यायाः संयुक्त-गृहकल्याणे bargaining weight न्यूनं भवति। संयुक्तः गृह-निर्णयः न्यून-भारयुक्तस्य सदस्यस्य उपरि शिक्षा तथा अवेतन-गृहकार्यं यथा श्रमसाध्यानि किन्तु उत्पादकानि कार्याणि अधिकतया आरोपयति। एवं स्त्री अधिकं human capital सञ्चिनोति; किन्तु discrimination wedge साक्षात् wage rate प्रति प्रयुज्यते तथा skill level निरपेक्षः अस्ति, अतः उच्चतरं human capital वेतनान्तरं केवलं आंशिकतया प्रतिपूरयति।
Calibrated equilibrium मध्ये स्त्रीणां human capital 138,58, पुरुषाणां human capital 121,36 अस्ति, यदा effective-earnings gender gap %10,1 अस्ति। Human capital समीकृतम् इति कल्पिते परिणतः wage-rate gap तु %21,3 अस्ति। एषः भेदः modelस्य मुख्यः सन्देशः: स्त्रीणां अधिकानि कौशलानि तथा अधिकं human capital सन्ति इति मात्रेण skill-independent wage wedge पूर्णतया निवारयितुं पर्याप्तं न भवति।
Discrimination parameter शून्यं क्रियमाणे model मध्ये स्त्रीणां वेतनयुक्तकार्यस्य अंशः %11,4तः %16,6 पर्यन्तं वर्धते, अवेतन-गृहकार्यं %18,6तः %11,8 पर्यन्तं न्यूनं भवति, स्त्री-wage rate %31,1 वर्धते, समग्रं उत्पादनं च %18 वर्धते। किन्तु एते निरीक्षितस्य कस्यचित् policy reform इत्यस्य प्रभावाः न सन्ति; calibrated theoretical model इत्यस्य counterfactual परिणामाः एव।
Mechanism decomposition दर्शयति यत् स्त्री-human-capital advantage उत्पादयितुं human capital गृह-उत्पादने प्रयुज्यते इति तथ्यं मुख्यं कारणं नास्ति। मुख्यः channel वेतनसम्बद्धः endogenous intra-household Pareto weight अस्ति। Pareto weight स्थिरं धार्यमाणे स्त्री-human capital पुरुष-human capital इत्यस्मात् अधः पतति तथा model दत्तांशेषु wage gap-human capital सम्बन्धं विपरीतदिशि उत्पादयति।
अध्ययनस्य आरम्भबिन्दुः
अध्ययनं दीर्घकालिकयोः द्वयोः OECD-प्रतिरूपयोः एककालीनस्थितिं व्याख्यातुं प्रयतते। प्रथमम्, स्त्रीणां उच्चशिक्षास्तरः पुरुषाणां तुलनया क्रमशः वर्धते। द्वितीयम्, wage gap न्यूनं भवन्नपि पूर्णतया न नश्यति।
स्रोतस्य Figure 1 इति 1998-2024 अवधौ OECD-मध्यं दर्शयति। स्त्री-पुरुष-उच्चशिक्षाभेदः 2000-दशकस्य आरम्भे स्त्रीणां पक्षे परिवर्तते, अनन्तरं च विस्तरति। Gender wage gap तस्मिन्नेव काले न्यूनं भवति किन्तु शून्यं न प्राप्नोति।
Figure 1 इत्यस्य दक्षिण-पटलके नवीनतमदत्तांशयुक्ताः 38 OECD-देशाः तुल्यन्ते। स्त्रीणां उच्चशिक्षायां लाभस्य gender wage gap च मध्ये cross-sectional correlation प्रायः \( \rho=-0,05 \) अस्ति। एतत् मूल्यं द्वयोः चलयोः मध्ये प्रायः शून्यं रैखिकसम्बन्धं दर्शयति।
एतदवलोकनं स्वयमेव discrimination इत्यस्य causal प्रमाणं नास्ति। अध्ययनस्य उद्देश्यं taste-based labor-market discrimination, endogenous human capital, intra-household bargaining च एकस्मिन् model मध्ये सन्ति चेत् एतादृशं प्रतिरूपं उत्पादयितुं शक्यते वा इति परीक्षितुम् अस्ति।
स्त्रियः अधिकं Human Capital सञ्चिन्वन्त्यः अपि Wage Gap किमर्थं न समाप्तं भवति?
Model मध्ये स्त्रीणामधिकं human capital सञ्चयः wage gap पूर्णतया न निवारयति, यतः discrimination उत्पादकत्वं वा skill न, अपितु स्त्रीणां effective labour इत्यस्य market wage साक्षात् न्यूनं कुर्वन् wedge इव model क्रियते; अतः skill-वृद्धिः wedge आंशिकतया प्रतिपूरयितुं शक्नोति, न तु निवारयितुम्।
Human Capital तथा Wage एकः एव चलः न स्तः
Human capital model मध्ये व्यक्तेः उत्पादकक्षमतां सूचयति। Wage तु तस्याः उत्पादकक्षमतायाः market मध्ये प्राप्तमूल्यस्य एकः अंशः अस्ति। उभौ परस्परसम्बद्धौ स्तः, किन्तु समानौ न स्तः।
काचित् स्त्री उच्चतरं \(H_f\) human capital धारयितुं शक्नोति; किन्तु market स्त्रीणां effective labour प्रति प्रयुक्तः \(d_f\) discrimination wedge wage rate अवनमयति चेत्, उच्चतरं skill एव wage equality सुनिश्चितं न करोति।
समय-विभाजनम्
प्रत्येकः गृहसदस्यः एकं समय-एककं पञ्चधा विभजति:
\[ 1=E_{g,t}+L_{g,t}+N_{g,t}+V_{g,t}+\bar O. \]
अत्र \(E_{g,t}\) शिक्षासमयः, \(L_{g,t}\) अवकाशसमयः, \(N_{g,t}\) वेतनयुक्त-market work, \(V_{g,t}\) अवेतन-गृहकार्यं, \(\bar O\) च model मध्ये उत्पादकत्वं वा प्रत्यक्ष utility न जनयतां अन्यक्रियाणां स्थिरः समयांशः। \(g\in\{f,m\}\) क्रमशः स्त्री-पुरुष-गृहसदस्यौ सूचयति।
Calibration मध्ये \(\bar O=0,500\) स्वीक्रियते। OECD समय-उपयोग-दत्तांशेषु स्त्री-पुरुषयोः “अन्यक्रियाः” इति अंशाः प्रायः अर्धदिनसमाः सन्ति, अतः समानं gender-neutral मूल्यं प्रयुज्यते।
Human Capital कथं सञ्चीयते?
प्रत्येकस्य गृहसदस्यस्य human capital Ben-Porath प्रकारस्य गतिसमीकरणेन विकसितं भवति:
\[ H_{g,t+1}=(1-\delta_H)H_{g,t}+e^{b_t}E_{g,t}^{\psi}H_{g,t}^{1-\psi}. \]
\(H_{g,t}\) वर्तमानः human-capital stock अस्ति। \(\delta_H\) human-capital depreciation rate अस्ति। \(E_{g,t}\) शिक्षायै विनियुक्तं समयं, \(\psi\) human-capital production मध्ये शिक्षायाः marginal role, \(b_t\) च human-capital production shock सूचयति।
Calibration मध्ये \(\psi=0,750\) तथा \(\delta_H=0,0025\) प्रयुक्तौ।
समीकरणस्य द्वे महत्त्वपूर्णे वैशिष्ट्ये स्तः। नवीनः शिक्षासमयः human capital वर्धयति, वर्तमानं human capital च नवीन-कौशलोत्पादनं समर्थयति। अतः skill accumulation भूतपूर्व-stock तथा अद्यतन-शिक्षानिर्णय उभयाभ्यां निर्भरः अस्ति।
Human Capital गृह-उत्पादनेऽपि प्रयुज्यते
अध्ययनं ययोः द्वयोः स्रोत-modelयोः भिन्नं तेषु महत्त्वपूर्णेषु बिन्दुषु एकः अयम्: human capital केवलं market production मध्ये न, गृह-उत्पादनेऽपि उत्पादकत्वं वर्धयति:
\[ C_t^V= \left[ \gamma_V(H_{f,t}V_{f,t})^{\frac{\vartheta_V-1}{\vartheta_V}} + (1-\gamma_V)(H_{m,t}V_{m,t})^{\frac{\vartheta_V-1}{\vartheta_V}} \right]^{\frac{\vartheta_V}{\vartheta_V-1}}. \]
\(C_t^V\) गृहे उत्पादितं consumption; \(H_gV_g\) सम्बद्ध-सदस्यस्य human capital तथा अवेतनकार्यसमयस्य संयोजनम्; \(\vartheta_V\) स्त्री-पुरुष-गृहश्रमयोः substitution elasticity सूचयति।
Benchmark model मध्ये \(\gamma_V=0,5\) स्वीक्रियते, अतः स्त्री-पुरुषयोः मध्ये intrinsic productivity advantage कल्प्यते न।
गृहान्तर्गत Bargaining Weight Model मध्ये कथं कार्यं करोति?
गृहे पुरुषसदस्यस्य Pareto weight सापेक्ष-effective earnings अनुसारं endogenous रीत्या परिवर्तते; discrimination कारणेन स्त्रीणां effective earnings न्यूनानि भवन्ति चेत् पुरुषसदस्यस्य भारः वर्धते, संयुक्त-utility मध्ये स्त्रीसदस्यायाः \(1-\zeta_t\) अंशः न्यूनो भवति, तथा गृहं न्यून-भारयुक्तसदस्याय अधिकानि श्रमसाध्यानि किन्तु उत्पादकानि कार्याणि विनियोजयितुं शक्नोति।
Pareto weight
गृहपरिवारः संयुक्तं जीवनकालिकं utility निम्नरूपेण अधिकतमं करोति:
\[ E_0\sum_{t=0}^{\infty}\beta^t \left[ \zeta_t U_{m,t}+(1-\zeta_t)U_{f,t} \right]. \]
पुरुषसदस्याय निर्दिष्टः कालपरिवर्ती Pareto weight:
\[ \zeta_t= \frac{1}{2} + \frac{w_{m,t}H_{m,t}-w_{f,t}H_{f,t}} {w_{m,t}H_{m,t}}. \]
Effective hourly earnings समानानि चेत् \(\zeta_t=0,5\) भवति। पुरुषस्य effective earnings स्त्रियाः effective earnings इत्यस्मात् अधिकानि चेत् \(\zeta_t\) 0,5 इत्यस्मात् उपरि गच्छति, संयुक्त-utility मध्ये स्त्रीसदस्यायाः भारः \(1-\zeta_t\) न्यूनो भवति।
Benchmark discrimination equilibrium मध्ये Pareto weight प्रायः 0,601 अस्ति। Discrimination निवारिते स्त्री-पुरुषयोः effective earnings समानानि भवन्ति, भारः च 0,5 प्रति निवर्तते।
रणनीतिक Human-Capital Investment इत्यस्य धारणा
Model इदं कल्पयति यत् गृहपरिवारः अद्यतन-शिक्षानिर्णयाः भविष्यस्य \(\zeta_{t+1}\) bargaining weight कथं परिवर्तयिष्यन्ति इति रणनीतिकतया अन्तर्भावयति न। अन्यथा उक्ते, गृहसदस्यः अधिकां शिक्षां प्राप्य भविष्यस्य bargaining power वर्धयितुं प्रयतमानः पृथक् strategic player इव model न क्रियते।
एषा धारणा model समाधानयोग्यं करोति, वर्तमान-collective-household approach सह अनुकूलं benchmark च निर्माति; किन्तु पूर्णः non-cooperative household game भविष्य-अनुसन्धानस्य पृथक् विस्तारक्षेत्रम् अस्ति।
संस्थासु Taste-Based Discrimination
संस्था वास्तविक-production cost मध्ये स्त्री-effective labour कृते अतिरिक्तं perceived cost योजयति:
\[ TC_t(j)= r_tK_t(j) +w_{f,t}H_{f,t}N_{f,t} +w_{m,t}H_{m,t}N_{m,t} +d_fH_{f,t}N_{f,t}. \]
\(d_f\geq0\) स्त्री-effective labour प्रति taste-based discrimination parameter अस्ति। \(d_f=0\) चेत् अतिरिक्तः discrimination cost नास्ति।
Benchmark calibration मध्ये \(d_f=0,104\) चयनितम्। एतत् प्रत्यक्षतया मापितः discrimination rate नास्ति; model द्वारा %10,1 OECD effective-earnings gap उत्पादयितुं प्रयुक्तः reduced-form structural parameter अस्ति।
Market Production
संस्थाः physical capital तथा स्त्री-पुरुष-effective labour इत्येतयोः CES संयोजनं प्रयुञ्जते:
\[ Y_t(j)=e^{z_t}K_t(j)^\alpha \left[ \gamma_N(H_{f,t}N_{f,t})^{\frac{\vartheta_N-1}{\vartheta_N}} + (1-\gamma_N)(H_{m,t}N_{m,t})^{\frac{\vartheta_N-1}{\vartheta_N}} \right]^{\frac{\vartheta_N(1-\alpha)}{\vartheta_N-1}}. \]
\(\gamma_N=0,5\) इत्यतः स्त्री-पुरुष-effective labour इत्यस्य intrinsic productivity benchmark model मध्ये समानम् अस्ति। Gender difference उत्पादकत्वस्य धारणात् न, अपितु \(d_f\) discrimination wedge तथा तस्य प्रति गृहपरिवारस्य endogenous reaction इत्येताभ्यां जायते।
Nominal Rigidity तथा Monetary Policy
संस्थाः Calvo-प्रकारस्य nominal rigidity अधः मूल्यानि निर्धारयन्ति। प्रत्येकस्मिन् काले केवलं \(1-\theta\) अंशस्य संस्थाः स्वमूल्यानि पुनः optimize कर्तुं शक्नुवन्ति; \(\theta=0,75\) इति स्वीक्रियते।
central bank inflation तथा output gap प्रति प्रतिक्रियां ददत्, interest-rate smoothing सहितं Taylor-प्रकारस्य नियमेन interest rate निर्धारयति। Benchmark feedback coefficients:
| Parameter | मूल्यम् | अर्थः |
|---|---|---|
| \(\phi_{\pi}\) | 1,500 | Inflation प्रति interest-rate प्रतिक्रिया |
| \(\phi_y\) | 0,500 | Output gap प्रति interest-rate प्रतिक्रिया |
| \(\rho_i\) | 0,800 | Interest-rate persistence / smoothing |
चत्वारः बाह्य-Shocks
Model मध्ये चत्वारः AR(1) processes सन्ति:
\[ d_t=\rho_d d_{t-1}+\varepsilon_t^d, \]
\[ b_t=\rho_b b_{t-1}+\varepsilon_t^b, \]
\[ z_t=\rho_z z_{t-1}+\varepsilon_t^z, \]
\[ m_t=\rho_m m_{t-1}+\varepsilon_t^m. \]
एते क्रमशः discount-factor, human-capital production, aggregate productivity, monetary-policy shocks सूचयन्ति। Benchmark analysis मध्ये persistence parameters 0,800 सन्ति।
OECD Calibration
वेतनयुक्त-अवेतनकार्ययोः moments, OECD Time Use Database मध्ये तुलनीय-दत्तांशयुक्तेभ्यः 30 OECD-देशेभ्यः गणिताः। देशानां समय-उपयोग-सर्वेक्षणानि एकस्मिन्नेव वर्षे न कृतानि; प्रयुक्ताः नवीनतमाः waves 1999 तथा 2024 इत्येतयोः मध्ये भिन्नाः सन्ति। अतः calibration समानस्य OECD-वर्षस्य synchronized panel नास्ति।
| Parameter / target | मूल्यम् | स्रोतः अथवा कार्यम् |
|---|---|---|
| Physical capital share \(\alpha\) | 0,333 | RBC/NK साहित्यः |
| Discount factor \(\beta\) | 0,990 | RBC/NK साहित्यः |
| Physical capital depreciation \(\delta_K\) | 0,025 | RBC/NK साहित्यः |
| Inverse intertemporal substitution elasticity \(\sigma\) | 2,000 | RBC/NK साहित्यः |
| Goods-variety substitution elasticity \(\epsilon\) | 9,000 | RBC/NK साहित्यः |
| Calvo price rigidity \(\theta\) | 0,750 | RBC/NK साहित्यः |
| Investment adjustment cost \(\kappa\) | 5,000 | RBC/NK साहित्यः |
| Utility normalization \(\Omega\) | 5,000 | Normalization |
| Market-home goods substitution elasticity \(\vartheta_C\) | 1,800 | सम्बद्ध-साहित्यम् |
| Female-male market-labour substitution elasticity \(\vartheta_N\) | 4,333 | सम्बद्ध-साहित्यम् |
| शिक्षायाः human-capital return \(\psi\) | 0,750 | सम्बद्ध-साहित्यम् |
| Human capital depreciation \(\delta_H\) | 0,0025 | सम्बद्ध-साहित्यम् |
| अन्यक्रियाणां स्थिरः समयांशः \(\bar O\) | 0,500 | OECD residual time |
| Female market-productivity weight \(\gamma_N\) | 0,500 | समान-उत्पादकत्व-धारणा |
| Female home-productivity weight \(\gamma_V\) | 0,500 | समान-उत्पादकत्व-धारणा |
| Consumption weight \(\mu\) | 0,783 | पुरुषस्य market-work share समायोजयति |
| Market-good weight \(\gamma_C\) | 0,716 | स्त्रियाः market-work share समायोजयति |
| Female-male housework substitution elasticity \(\vartheta_V\) | 3,643 | पुरुषस्य housework share समायोजयति |
| Discrimination factor \(d_f\) | 0,104 | %10,1 effective-earnings gap समायोजयति |
Calibration किं सम्यक्, किं दुर्बलं समायोजयति?
| Moment | OECD | Model | स्थितिः |
|---|---|---|---|
| पुरुष-वेतनयुक्तकार्यांशः | 0,174 | 0,174 | Calibration target |
| स्त्री-वेतनयुक्तकार्यांशः | 0,114 | 0,114 | Calibration target |
| पुरुष-अवेतन-गृहकार्यं | 0,089 | 0,089 | Calibration target |
| Effective-earnings wage gap | 0,101 | 0,101 | Calibration target |
| स्त्री-अवेतन-गृहकार्यं | 0,172 | 0,186 | लक्ष्यीकृतं न; प्रायः %8 अधिकम् |
| पुरुष-शिक्षासमयः | 0,022 | 0,041 | प्रायः %86 अधिकम् |
| स्त्री-शिक्षासमयः | 0,023 | 0,047 | प्रायः %104 अधिकम् |
| पुरुष-अवकाशसमयः | 0,219 | 0,196 | प्रायः %10 न्यूनम् |
| स्त्री-अवकाशसमयः | 0,190 | 0,153 | प्रायः %19 न्यूनम् |
एते भेदाः दर्शयन्ति यत् model सर्वान् समय-उपयोग-स्तरान् पूर्णतया न व्याख्यायति। Model दिशाः सम्यक् उत्पादयति: पुरुषाणां market work तथा अवकाशः अधिकः, स्त्रीणां शिक्षा तथा गृहकार्यं अधिकम्। किन्तु विशेषतः शिक्षा-अवकाश-विभेदे स्तर-सामञ्जस्यं दुर्बलम् अस्ति।
Discrimination Modelतः निवारिते किं परिवर्तते?
\(d_f=0,104\) benchmark economy तथा \(d_f=0\) counterfactual economy तुल्ये, wage, समय-उपयोग, production इत्येषु महत्त्वपूर्णाः भेदाः नश्यन्ति; स्त्री-पुरुष-human capital समं भवति, model production च %18 वर्धते, किन्तु एते theoretical counterfactual values सन्ति, वास्तविक-policy intervention इत्यस्य मापिताः प्रभावाः न।
Steady-State तुलना
| चलः | Discrimination अस्ति | Discrimination नास्ति | परिवर्तनम् |
|---|---|---|---|
| स्त्री-वेतनयुक्तकार्यांशः | 0,114 | 0,166 | +%45,3 |
| पुरुष-वेतनयुक्तकार्यांशः | 0,174 | 0,166 | −%4,8 |
| स्त्री-अवकाशसमयः | 0,153 | 0,171 | +%12,3 |
| पुरुष-अवकाशसमयः | 0,196 | 0,171 | −%12,5 |
| स्त्री-अवेतन-गृहकार्यं | 0,186 | 0,118 | −%36,4 |
| पुरुष-अवेतन-गृहकार्यं | 0,089 | 0,118 | +%33,1 |
| स्त्री-शिक्षांशः | 0,047 | 0,044 | −%5,4 |
| पुरुष-शिक्षांशः | 0,041 | 0,044 | +%8,0 |
| स्त्री-human capital | 138,584 | 131,102 | −%5,4 |
| पुरुष-human capital | 121,355 | 131,102 | +%8,0 |
| समग्र-human capital | 259,939 | 262,204 | +%0,9 |
| स्त्री-wage rate | 0,289 | 0,379 | +%31,1 |
| पुरुष-wage rate | 0,367 | 0,379 | +%3,2 |
| स्त्री-effective hourly earnings | 40,061 | 49,687 | +%24,0 |
| पुरुष-effective hourly earnings | 44,562 | 49,687 | +%11,5 |
| Production | 53,385 | 62,973 | +%18,0 |
| Physical capital | 450,187 | 531,039 | +%18,0 |
| Composite consumption | 34,067 | 37,776 | +%10,9 |
| गृहे उत्पादितं consumption | 17,872 | 15,529 | −%13,1 |
समय-विभाजने महत्तमं परिवर्तनं शिक्षायाः अपेक्षया वेतनयुक्त-अवेतनकार्ययोः मध्ये भवति। स्त्रीणां शिक्षासमयः केवलं 0,3 प्रतिशताङ्कं न्यूनो भवति, वेतनयुक्तकार्यं 5,2 अङ्कं वर्धते, अवेतन-गृहकार्यं च 6,8 अङ्कं न्यूनं भवति।
स्त्री-Human Capital किमर्थं न्यूनं भवति?
Discrimination निवारिते स्त्री-human capital %5,4 न्यूनं भवति इत्यस्य अर्थः “discrimination स्त्रीणां कौशलस्य हितकरः” इति न करणीयः। Model मध्ये एषा न्यूनता discrimination-जन्यस्य विकृतस्य intra-household समय-विभाजनस्य निवारणस्य परिणामः अस्ति।
स्त्रीणां वेतनयुक्तकार्यस्य प्रतिफलं वर्धते चेत् गृहपरिवारः अधिकं स्त्री-समयं market प्रति प्रेषयति, स्त्रीणामुपरि अनुपातहीनतया आरोपिते शिक्षा तथा गृहकार्ये न्यूनं भवतः। तस्मिन्नेव समये पुरुष-human capital वर्धते, समग्र-human capital अपि किंचित् वर्धते।
Table 4: Mechanism Decomposition
| Human capital गृह-उत्पादने अस्ति वा? | Pareto weight | \(H_f-H_m\) | Wage-rate gap | Effective-earnings gap | Paradoks उत्पाद्यते वा? |
|---|---|---|---|---|---|
| आम् | Endogenous | +17,23 | %21,3 | %10,1 | आम् |
| न | Endogenous | +34,05 | %39,0 | %15,7 | आम् |
| आम् | स्थिरः, \(\zeta=0,5\) | −11,73 | %10,7 | %18,4 | न |
| न | स्थिरः, \(\zeta=0,5\) | −40,53 | %9,7 | %39,0 | न |
सारणी mechanism विषये स्पष्टं विभेदनं ददाति। Human capital इत्यस्य गृह-उत्पादने भूमिका निष्कासिता चेत् स्त्री-human-capital advantage न नश्यति, प्रत्युत वर्धते। किन्तु Pareto weight स्थिरं धार्यमाणे चिह्नं विपरीतं भवति।
अतः स्त्री-human-capital advantage इत्यस्य आवश्यकः channel endogenous bargaining weight अस्ति। गृह-उत्पादने human capital तु benchmark model मध्ये परिमाणं सीमयति तथा अवेतन-गृहकार्यं OECD-दत्तांशैः संगतस्तरे स्थापयति।
Sensitivity Analysis
| \(d_f\) | स्त्री-human capital | पुरुष-human capital | Wage-rate gap | Effective-earnings gap |
|---|---|---|---|---|
| 0,000 | 131,10 | 131,10 | %0,0 | %0,0 |
| 0,030 | 133,00 | 127,96 | %6,7 | %3,0 |
| 0,060 | 135,11 | 125,04 | %12,9 | %5,9 |
| 0,104 | 138,58 | 121,36 | %21,3 | %10,1 |
| 0,150 | 142,78 | 118,34 | %29,0 | %14,4 |
| 0,200 | 147,57 | 116,29 | %35,8 | %18,6 |
| 0,300 | 155,94 | 115,20 | %44,5 | %24,8 |
स्त्री-पुरुष-human-capital gap \(d_f\) वर्धमाने monotonic रीत्या वर्धते। स्रोतस्य अन्ये sensitivity sweeps अपि दर्शयन्ति यत् \(\vartheta_C\) तथा \(\gamma_C\) वर्धेते चेत् स्त्री-human-capital advantage वर्धते।
\(\vartheta_C\) अतीव उच्चमूल्येषु गच्छति चेत् अवेतन-गृहकार्यं corner solution समीपं गच्छति, solver च converge न करोति। स्रोतः एतत् mechanism इत्यस्य विपर्यय इति न, solver इत्यस्य numerical limit इति व्याख्यायति।
कल्याण-व्याख्यायाः सीमा
Model पूर्णं consumption sharing कल्पयति। अतः एकस्मिन् गृहे स्त्री-पुरुषयोः utility gap मुख्यतः अवकाशसमयस्य भेदात् आगच्छति; consumption उभयोः सदस्ययोः समानम् अस्ति।
अतः गृहे लघुः utility gap discrimination इत्यस्य समग्र welfare cost लघुः इति न दर्शयति। Discrimination-रहित-अर्थव्यवस्थायां composite consumption %10,9 अधिकम् अस्ति।
स्रोतः single-parent अथवा single-income स्त्री-गृहाणि model न करोति। यत्र एकस्य जीवनसहचरस्य आयः wage penalty विभक्तुं शक्नोति तादृशं द्विसदस्य-गृहं single-income स्त्रीणां welfare loss यथार्थात् न्यूनं दर्शयितुं शक्नोति। एषा कल्पना वर्तमानाध्ययने न मापिता; भविष्ये heterogeneous-agent model द्वारा परीक्षितव्या hypothesis अस्ति।
अध्ययनस्य विधिः परिणामाश्च
अध्ययनप्रकारः
अनुसन्धानं theoretical तथा calibrated structural macroeconomic model अस्ति। Parameters इत्येषां महत्त्वपूर्णो भागः साहित्यतः गृहीतः, अवशिष्टाः OECD समय-उपयोग तथा wage-gap moments समायोजयितुं चयनिताः।
Model दत्तांशे parameter estimation कुर्वत् DSGE estimation अध्ययनं नास्ति। Bayesian posterior distributions, likelihood-based estimation अथवा देशस्तरीय second-moment matching न कृतम्।
Modelस्य त्रयः मुख्याः Actors
| Actor | मुख्यनिर्णयः |
|---|---|
| गृहपरिवारः | Consumption, वेतनयुक्तकार्यं, अवेतनकार्यं, शिक्षा, अवकाशः, physical capital, bonds च |
| संस्थाः | Physical capital तथा स्त्री/पुरुष-effective labour demand; Calvo pricing |
| मौद्रिक-अधिकारः | Inflation तथा production प्रति प्रतिक्रियायुक्तः Taylor-प्रकारस्य nominal interest-rate rule |
अध्ययनस्य मुख्य-Shock-परिणामाः
| Shock | Effective-earnings wage gap इत्यस्य प्रथमप्रतिक्रिया | महत्त्वपूर्णः model-परिणामः |
|---|---|---|
| Positive human-capital production shock | प्रायः −0,027 प्रतिशताङ्कः | शिक्षासमयः वर्धते; human capital पश्चात् क्रमशः वर्धते। |
| Monetary tightening | प्रायः +0,073 प्रतिशताङ्कः | चतुर्षु shocks मध्ये केवलः प्रारम्भिक-विस्तारः; स्त्री-वेतनयुक्तकार्यं अधिकं न्यूनं भवति, गृहकार्यं अधिकं वर्धते। |
| Negative discount-factor shock | प्रायः −0,008 प्रतिशताङ्कः | Discrimination इत्यस्य aggregate transmission उपरि अतिरिक्तः प्रभावः तुलनया लघुः। |
| Positive productivity shock | प्रायः −0,098 प्रतिशताङ्कः | Sticky prices कारणेन कार्यं प्रारम्भे न्यूनं भवति; production पश्चात् वर्धते। |
Human-Capital Production Shock
Human-capital production efficiency मध्ये positive shock प्रारम्भे पुरुषाणां शिक्षासमयं प्रायः 0,10, स्त्रीणां तु 0,11 प्रतिशताङ्कं वर्धयति। Human-capital stocks predetermined सन्ति, अतः तत्क्षणे न चलन्ति; प्रायः 18. चतुर्थांशस्य समीपे प्रायः %0,032-%0,033 शिखरवृद्धिं प्राप्नुवन्ति।
Output प्रारम्भे discrimination-युक्त-अर्थव्यवस्थायां प्रायः %0,042, discrimination-रहित-अर्थव्यवस्थायां %0,039 वर्धते। Effective-earnings wage gap प्रारम्भे प्रायः 0,027 प्रतिशताङ्कं संकुचति।
Monetary Tightening
एक-standard-deviation monetary tightening अध्ययनस्य चतुर्षु shocks मध्ये महत्तमां प्रतिक्रियां जनयति। Discrimination-युक्त-अर्थव्यवस्थायां पुरुष-वेतनयुक्तकार्यसमयः 0,68, स्त्री-वेतनयुक्तकार्यसमयः 1,11 प्रतिशताङ्कं न्यूनो भवति।
पुरुषाणाम् अवेतन-गृहकार्यं 0,42, स्त्रीणां तु 0,93 प्रतिशताङ्कं वर्धते। Output प्रारम्भे प्रायः %4,34, market consumption %4,75 न्यूनं भवति। Investment प्रायः चतुर्थे quarter मध्ये %5,60 समीपे न्यूनतमं प्राप्नोति; गृहे उत्पादितं consumption प्रारम्भे प्रायः %4,90 वर्धते।
Inflation प्रारम्भे प्रायः 1,90 प्रतिशताङ्कं न्यूनं भवति। Effective-earnings gender gap प्रायः 0,073 प्रतिशताङ्कं विस्तरति।
स्रोतः स्पष्टतया स्वीकरोति यत् अस्मिन् shock मध्ये स्त्री-wage rate पुरुष-wage rate इत्यस्मात् किमर्थं किंचित् अधिकं पतति इति जनयन्तं पूर्णं general-equilibrium channel पृथक् न विश्लेषितम्। अतः एषः विशिष्टः sign change व्याख्यातः सिद्धश्च पृथक् mechanism इव न प्रस्तोतव्यः।
Discount-Factor Shock
Negative discount-factor shock प्रारम्भे output प्रायः %0,294 न्यूनं करोति। Wage gap प्रायः 0,008 प्रतिशताङ्कं संकुचति, पश्चात् लघूनि overshoot movements दर्शयति।
Discrimination-युक्त तथा discrimination-रहित अर्थव्यवस्थयोः aggregate responses परस्परं अत्यन्तं समीपाः सन्ति। लेखकाः अस्मिन् shock मध्ये discrimination इत्यस्य business-cycle transmission उपरि प्रभावं द्वितीयकस्तरे मन्यन्ते।
Positive Productivity Shock
Sticky-price NK संरचने positive technology shock प्रारम्भे वेतनयुक्तकार्यं न्यूनं करोति: पुरुषेषु प्रायः 0,21, स्त्रीषु 0,23 प्रतिशताङ्कम्। Output प्रारम्भे प्रायः %0,051 न्यूनं भूत्वा प्रायः पञ्चमे quarter मध्ये %0,13 समीपे positive peak प्राप्नोति।
Effective-earnings wage gap प्रारम्भे प्रायः 0,098 प्रतिशताङ्कं संकुचति।
Business Cycle इत्यस्य मुख्यव्याख्या
Discrimination बहुषु shocks मध्ये aggregate output, consumption तथा investment impulse responses इत्येषां मूल्यानि नाटकीयतया न परिवर्तयति। अधिकं स्पष्टः प्रभावः macroeconomic adjustment स्त्री-पुरुषयोः मध्ये कथं वितर्यते इत्यत्र दृश्यते।
विशेषतः monetary tightening मध्ये स्त्रीणां वेतनयुक्तकार्यसमयः अधिकतीव्रतया न्यूनो भवति तथा अवेतन-गृहकार्ये अधिकतया पुनर्विनियुज्यते। एवं discrimination समग्र-cycle इत्यस्य परिमाणात् अधिकं adjustment कस्य द्वारा वह्यते इति परिवर्तयितुं शक्नोति।
अध्ययनं यत् समर्थयति
- Calibrated model स्त्रियः अधिकं human capital सञ्चिन्वन्त्यः अपि wage gap तिष्ठति इत्येवं equilibrium उत्पादयितुं शक्नोति।
- Model मध्ये एषः परिणामः endogenous, wage-linked intra-household Pareto weight द्वारा उत्पाद्यते।
- Human capital इत्यस्य गृह-उत्पादने उपयोगः स्त्री-human-capital advantage इत्यस्य दिशा न जनयति; benchmark calibration समय-उपयोग-दत्तांशैः संगतिं प्राप्तुं योगदानं ददाति।
- Discrimination निवारिते model counterfactual मध्ये स्त्री-वेतनयुक्तकार्यं तथा wage rate वर्धेते, अवेतन-गृहकार्यं न्यूनं भवति।
- Discrimination निवारिते model output तथा physical capital %18 वर्धेते।
- Discrimination parameter वर्धमाने sensitivity analysis मध्ये स्त्री-human-capital advantage वर्धते।
- चतुर्षु aggregate shocks मध्ये त्रिषु wage gap प्रारम्भे संकुचति, monetary tightening मध्ये तु विस्तरति।
अध्ययनं यत् न समर्थयति
- OECD-देशेषु दृष्टस्य wage gap इत्यस्य सम्पूर्णः अंशः वास्तविकजीवने taste-based discrimination द्वारा जन्यते इति सिद्धं न भवति।
- \(d_f=0,104\) वास्तविकजगति मापितः causal discrimination rate नास्ति।
- Output %18 वर्धिष्यते इति वास्तविकेन anti-discrimination reform प्रयोगेण सत्यापितं नास्ति।
- स्त्रीणामधिकशिक्षा वास्तविकजगति न्यून-intra-household bargaining power कारणेनैव भवति इति प्रत्यक्षतया न मापितम्।
- Model मध्ये discrimination अधीनं स्त्री-human capital अधिकम् इति तथ्यं discrimination शिक्षा वा welfare कृते लाभकरः इति न सूचयति।
- Wage transparency अथवा hiring oversight इत्यस्य विशिष्टाः quantitative effects अस्मिन् अध्ययने simulated न कृताः।
- Statistical discrimination modeled न कृतम्।
- Occupation choice, career interruptions तथा occupation-specific human-capital depreciation endogenous न सन्ति।
- Single-parent households इत्येषां welfare outcomes विश्लेषिताः न।
- Impulse-response functions कस्यचित् विशिष्टस्य OECD-देशस्य empirically validated business-cycle responses न सन्ति।
मुख्याः सीमाः
प्रथमा: Model केवलं taste-based discrimination प्रयुङ्क्ते। Productivity विषये अपूर्णसूचनाधारितं statistical discrimination पृथक् संरचनां धारयितुं शक्नोति।
द्वितीया: दृष्टः सम्पूर्णः wage gap employer-side wedge द्वारा model क्रियते। स्त्रीणाम् occupation choice, childbirth expectations, career interruptions, skill depreciation इत्यादिभ्यः सम्भाव्याः supply-side wage gaps बहिः स्थापिताः।
तृतीया: Calibration OECD cross-country averages उपरि आधारितम्। कस्यचित् विशिष्टस्य देशस्य business-cycle volatilities अथवा impulse-response evidence प्रत्यक्षतया लक्ष्यीकृतं नास्ति।
चतुर्थी: पूर्ण-consumption-sharing युक्तं द्विसदस्य-गृह-संरचना विशेषतः single-income अथवा single-parent स्त्रीणां welfare costs न प्रतिनिधयति।
पञ्चमी: गृहसदस्याः human-capital investment इत्यस्य भविष्यत् Pareto weight उपरि strategic effect अन्तर्भावयन्ति न।
षष्ठी: Monetary tightening मध्ये स्त्री-wage rate किमर्थं marginally अधिकं पतति इति निर्धारयन्तः सम्पूर्णः general-equilibrium channel स्रोतग्रन्थे पृथक् न विश्लेषितः।
नीतिव्याख्यायाः यथोचितसीमा
Modelस्य mechanism अनुसारं wage gap इत्यस्य स्रोतः market wage प्रति प्रयुक्तः wedge चेत्, केवलं स्त्रीशिक्षां अधिकं वर्धयितुं तं स्रोतं प्रत्यक्षतया न निवारयति।
अतः लेखकाः wage transparency, hiring discrimination इत्यस्य व्यवहार्य-नियन्त्रणम्, firm incentives परिवर्तयितुं नियमाः इत्यादयः प्रत्यक्षतया labor-market wedge उपरि कार्यरताः policies mechanism समीपतराः इति चर्चयन्ति।
किन्तु अध्ययनं एतेषां policies इत्येषां कञ्चनापि पृथक् model experiment मध्ये quantitative रीत्या न तुलयति। अतः परिणामः “विशिष्टा policy X सिद्धतया सर्वोत्तमा” इति न, अपितु “discrimination wedge स्वयं लक्ष्यीकृत्य model मध्ये विकृतिस्रोतं केवल-शिक्षावृद्धेः अपेक्षया अधिकं प्रत्यक्षतया सम्बोधयति” इति पठनीयः।
स्रोतः तथा विधि-विषयकः टिप्पणी
मूल-अध्ययनम्: Why Women Study More but Earn Less: Gender Discrimination, Human-Capital Accumulation, and the Business Cycle.
लेखकाः: Manuel Torres-Favela, Cecilia Y. Cuellar, Jorge O. Moreno.
Corresponding author: Manuel Torres-Favela.
PDF affiliations: Manuel Torres-Favela — Universidad de Monterrey, Mexico; Cecilia Y. Cuellar — University of Texas at Tyler, USA; Jorge O. Moreno — Universidad Autónoma de Nuevo León, Mexico.
SSRN metadata टिप्पणी: SSRN, Torres-Favela कृते Universidad Autónoma de Ciudad Juárez तथा Cuellar कृते Universidad Autónoma de Nuevo León इत्यस्य अतिरिक्त-affiliations अपि दर्शयति। PDF तथा platform metadata मध्ये एषः scope difference संरक्षितः।
Platform: SSRN.
SSRN record number: 7570607.
DOI: 10.2139/ssrn.7570607.
SSRN upload date: 6 October 2026 दिनाङ्कः.
पृष्ठसंख्या: 49.
स्रोतप्रकारः: Working paper / preprint; theoretical तथा calibrated New Keynesian DSGE अध्ययनम्।
Peer-review status: स्रोतः स्पष्टतया peer review न सम्पन्नम् इति वदति। Peer-reviewed version of record सत्यापितं नास्ति।
मुख्य-दत्तांश-स्रोतांसि: OECD Data Explorer तथा OECD Time Use Database; model parameters कृते सम्बद्धं macroeconomics, human capital, household production, gender economics साहित्यमपि।
Calibration geography: समय-उपयोग-moments तुलनीय-दत्तांशयुक्तानां 30 OECD-देशानां gender-wise averages उपरि आधारिताः। देशीय-सर्वेक्षणानि एकस्मिन्नेव वर्षे न कृतानि।
मुख्यविधिः: स्त्री-पुरुष-गृहसदस्यौ पृथक् model कुर्वन् closed-economy NK-DSGE; endogenous Ben-Porath human-capital accumulation; market तथा home production; wage-linked intra-household Pareto weight; संस्थासु taste-based discrimination; Calvo price rigidity; Taylor-type monetary policy; steady-state counterfactual, impulse-response तथा parameter sensitivity analyses.
समाधानम्: Model zero-inflation steady state परितः first-order perturbation द्वारा समाधीयते।
Shock analysis: Human-capital production, monetary policy, discount factor तथा productivity shocks; एक-standard-deviation \(0,01\) innovations; 20-quarter IRF horizon.
Funding: स्रोत-PDF मध्ये पृथक् funding statement न दृष्टम्; एतत् funding नास्ति इति न व्याख्यातम्।
Conflict of interest: स्रोत-PDF मध्ये पृथक् conflict-of-interest declaration न दृष्टम्।
Data availability: स्रोत-PDF मध्ये पृथक् data-availability section न दृष्टम्। मुख्य-calibration data OECD स्रोतांस्याधारितम्।
Author contributions: स्रोतग्रन्थे पृथक् CRediT author-contribution section न दृष्टम्।
License/copyright: PDF उपरि स्पष्टं Creative Commons अथवा तुल्यं reuse license सत्यापितं नास्ति। अतः स्रोतस्य figures तथा texts open-licensed इति न माननीयम्; Verianla-दृश्यानि दत्तांशैः वैज्ञानिकसम्बन्धैश्च स्वकीय-रूपेण पुनर्निर्मातव्यानि।
मुख्य-व्याख्या-सीमा: परिणामाः calibrated theoretical model इत्यस्य परिणामाः। अध्ययनं वास्तविकजगति wage discrimination इत्यस्य causal magnitude न मापयति; विशिष्टानि anti-discrimination policies experimental अथवा econometric रीत्या न मूल्ययति।
Leave a comment
Your email address will not be published. Required fields are marked *