Terbiyum katkılı, flor ile ikame edilmiş hidroksiapatit (HAp-F-Tb), biyolojik kökenli hidroksiapatit matrisinde hidroksil gruplarının bir bölümünün flor ile ikame edildiği ve yapıya üç değerlikli terbiyum iyonlarının, Tb³⁺, dahil edildiği bir kalsiyum-fosfat esaslı malzemedir. Çalışmada sığır kemiğinden hızlı piroliz yoluyla biohidroksiapatit hazırlanmış, malzeme önce flor içeren çözeltiyle işlenmiş ve ardından Tb(NO₃)₃·5H₂O kullanılarak terbiyumla katkılanmıştır. Numunelerin kristal yapısı X-ışını kırınımı (XRD), kimyasal bağ/titreşim özellikleri FTIR, morfoloji ve element dağılımı SEM–EDS, optik özellikleri ise fotolüminesans spektroskopisiyle incelenmiştir.

XRD sonuçlarında HAp, HAp-F ve HAp-F-Tb numuneleri için hekzagonal yapı raporlanmıştır. Flor ilavesinden sonra düzlemler arası uzaklığın ortalama %0,59 arttığı, HAp-F üzerine Tb katkısından sonra ise ortalama yaklaşık %2 azaldığı belirtilmektedir; bazı kırınım tepelerinde yaklaşık %0,6'ya kadar artışlar da görülmüştür. Kaynak HAp-F için %89,1, HAp-F-Tb için %87,9 kristallik derecesi raporlamaktadır. XRD deseninde ek kristalin faz bildirilmemiş ve yazarlar bu durumu flor ve terbiyumun hidroksiapatit yapısına ikincil bileşik oluşturmadan dahil olmasıyla uyumlu olarak yorumlamıştır.

SEM gözlemlerinde HAp-F-Tb numunesi toz benzeri bir morfoloji göstermiş; ortalama tane boyutu 1–2 µm, aglomera boyutu ise 200 µm'ye kadar bildirilmiştir. Yerel SEM–EDS ölçümünde flor için yaklaşık %2,95 ve terbiyum için yaklaşık %4,17 kütle oranı elde edilmiştir. Yazarlar EDS'nin yerel bir analiz olduğunu ve başka bölgelerde farklı sonuçlar alınabileceğini özellikle belirtmektedir.

Fotolüminesans ölçümleri HAp-F-Tb sisteminin temel aktif ışıldama merkezinin Tb³⁺ iyonu olduğunu göstermektedir. 220 ve 250 nm ile uyarım altında yaklaşık 490, 545, 585 ve 620 nm'de emisyon bantları kaydedilmiş; en belirgin 545 nm bandı \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_5\) geçişine atanmıştır. 585 ve 620 nm bantları sırasıyla \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_4\) ve \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_3\) geçişleriyle ilişkilendirilmiştir. En yüksek uyarım etkinliği 220–260 nm bölgesinde ve 355–377 nm arasında görülmüştür. Yazarlar bu davranışın Tb³⁺ iyonlarının doğrudan uyarılmasıyla ve/veya apatite matrisi ile kusur seviyelerinden Tb³⁺ iyonlarına enerji aktarımıyla ilişkili olabileceğini tartışmaktadır.

Bu sonuçlar HAp-F-Tb'nin fotonik ve optoelektronik çalışmalar açısından araştırılmaya değer bir ışıldayan malzeme olduğunu göstermektedir; ancak çalışma klinik uygulama, implant performansı, hücre toksisitesi, in vivo davranış veya uzun dönem biyouyumluluk testi gerçekleştirmemiştir. Bu nedenle giriş bölümündeki biyomedikal motivasyon, doğrudan bu deneyin kanıtladığı biyomedikal etkinlik olarak yorumlanmamalıdır.

HAp-F-Tb Nedir ve Çalışmada Nasıl Oluşturuldu?

HAp-F-Tb, sığır kemiğinden elde edilen biohidroksiapatitin önce flor ile ikame edilmesi ve ardından Tb³⁺ iyonlarıyla katkılanması sonucunda hazırlanan deneysel bir apatite malzemesidir. Çalışmanın temel amacı yalnız yeni bir toz üretmek değil; flor ve Tb³⁺ katkılarının kristal yapı, titreşimsel özellikler, morfoloji, element dağılımı ve özellikle fotolüminesans davranışıyla nasıl birlikte göründüğünü karakterizasyon yöntemleriyle belirlemektir.

Hidroksiapatit, flor ikamesi ve terbiyum katkısı ne anlama geliyor?

Kaynağın esas aldığı hidroksiapatit matrisi \(\mathrm{Ca_5(PO_4)_3(OH)}\) biçiminde gösterilmektedir. Yapı kalsiyum, fosfat ve hidroksil bileşenlerinden oluşan bir apatite kristal kafesidir. Çalışmada kullanılan “flor ile ikame” ifadesi, hidroksil ile ilişkili kafes konumlarının flor iyonlarının katılımıyla değiştirilmesini ifade eder. FTIR sonuçlarında OH⁻ ile ilişkili bandın azalması da yazarlar tarafından bu ikame süreciyle ilişkilendirilmektedir.

Terbiyum, Tb simgesiyle gösterilen bir nadir-toprak elementidir. Çalışmada optik olarak aktif tür üç değerlikli \(\mathrm{Tb^{3+}}\) iyonudur. Tb³⁺ iyonunun belirli elektronik enerji seviyeleri arasında geçiş yapması, görünür bölgedeki karakteristik emisyon bantlarının oluşmasını sağlar. Çalışmanın optik bölümünün merkezinde bu enerji-seviyesi geçişlerinin hangi uyarım dalga boylarında ve hangi emisyon dalga boylarında gözlendiğinin belirlenmesi vardır.

Biohidroksiapatitin hazırlanması

Başlangıç malzemesi sığır kemiğidir. Kaynağın bildirdiği hazırlama sırası şöyledir:

1. Kemikler kaynar suda 4–6 saat yağdan arındırılmıştır.
2. Kemikler 3–8 mm kalınlığında parçalara ayrılmıştır.
3. Parçalar yaklaşık 200 °C'de fırında kurutulmuştur.
4. Hazırlanan kemik parçalarından 300 g'lık miktar, önceden ısıtılmış mufla fırınında \(750\pm10\ ^\circ\mathrm{C}\)'de 30 dakika hızlı pirolize tabi tutulmuştur.
5. Organik bileşenlerin termal ayrışması ve piroliz gazının uzaklaşmasının ardından elde edilen ürün birkaç saat havanda öğütülmüştür.

Kaynak ayrıca önceki gözleme dayanarak 600 °C ve daha düşük piroliz sıcaklıklarında elde edilen numunelerde yaklaşık ağırlıkça %4 bioorganik kalıntı bulunabildiğini belirtmektedir. Bu sayı mevcut HAp-F-Tb numunesinin 750 °C'deki kalıntı miktarı olarak yorumlanmamalıdır; çalışma bunu daha düşük sıcaklıklar için önceki gözlem olarak vermektedir.

Flor ikamesi

Flor ekleme aşamasında 10 g saf hidroksiapatit kullanılmıştır. 1 g NaF, 100 mL deiyonize suda çözülmüş ve elde edilen çözelti hidroksiapatit tozuyla süspansiyon oluşturacak şekilde karıştırılmıştır. Süspansiyon birkaç saat karıştırılmış, sıvı faz santrifüjle ayrılmış, çökelti birkaç kez damıtılmış suyla yıkanmış ve 80–110 °C arasında kurutulmuştur.

Terbiyum katkılama

Tb³⁺ kaynağı olarak \(\mathrm{Tb(NO_3)_3\cdot5H_2O}\) kullanılmıştır. Tuz damıtılmış suda çözülmüş ve florlanmış hidroksiapatitle karıştırılmıştır. Kaynak, çözünmeyi önlemek amacıyla pH'ın 8–9 aralığında tutulduğunu belirtmektedir. Yıkama ve kurutmanın ardından malzeme 550 °C'de mufla fırınında “birkaç saat” tavlanmıştır.

Önemli yeniden üretilebilirlik sınırı: Makale Tb(NO₃)₃·5H₂O'nun kullanılan kütlesini, molaritesini veya hedef Tb katkılama yüzdesini yöntem bölümünde vermemektedir. Tavlama süresi de kesin saat olarak değil “birkaç saat” biçiminde raporlanmıştır. Bu bilgiler Verianla tarafından tahmin edilmemiştir.

Fotolüminesans numunesinin hazırlanması

Lüminesans ölçümleri için tozlar bakır tutucular içine yaklaşık 0,5 mm kalınlıkta ve yaklaşık 10 mm çapta preslenmiştir. Manuel pres kullanılmış ve yaklaşık 0,1–0,2 MPa basınç uygulanmıştır.

Kullanılan karakterizasyon cihazları

Bragg Yasası Bu Çalışmada Neyi Hesaplıyor?

Bragg yasası, XRD'de belirli bir kırınım tepesinin açısını bilinen X-ışını dalga boyuyla ilişkilendirerek kristalde ilgili düzlem ailesi arasındaki \(d\) mesafesini hesaplar. Çalışmada \(\lambda=1.5406\) Å kullanılmış ve ölçülen \(2\theta\) açısının yarısı olan \(\theta\) üzerinden HAp, HAp-F ve HAp-F-Tb numunelerindeki düzlemler arası mesafe değişimleri karşılaştırılmıştır.

Kaynakta kullanılan denklem:

\[ d=\frac{\lambda}{2\sin\theta} \tag{1} \]

Burada:

• \(d\): kristal düzlemleri arasındaki mesafedir ve kaynakta Ångström, Å, cinsinden verilir.
• \(\lambda\): kullanılan X-ışınının dalga boyudur; çalışmada \(\lambda=1.5406\) Å'dur.
• \(\theta\): Bragg açısıdır.
• XRD grafiğinde yatay eksen \(2\theta\) olduğundan kaynak \(\theta=(2\theta)/2\) kullanmaktadır.

Matematiksel olarak \(\lambda\) sabitken \(\theta\)'nın büyümesi \(\sin\theta\)'yı büyütür ve hesaplanan \(d\) mesafesini küçültür. Bu nedenle bir kırınım tepesinin açısındaki değişme kristal kafesteki ilgili düzlem aralığının değişimi hakkında bilgi taşır. Ancak farklı kristal düzlemleri aynı yönde değişmek zorunda değildir; kaynakta da Tb katkısından sonra bazı tepelerde \(d\) azalırken bazılarında artış bildirilmiştir.

XRD ile bulunan yapı

Kaynak, üç numunenin de kırınım tepe konumlarına göre hekzagonal yapıyı ve \(P6_3/m\) uzay grubunu koruduğunu bildirmektedir. Flor ilavesinden sonra \(d\) değerlerinin ortalama %0,59 arttığı, Tb³⁺ katkısından sonra ise HAp-F'ye göre ortalama yaklaşık %2 azaldığı yazılmıştır. Bazı kırınım tepelerinde yaklaşık %0,6 civarında artış bulunması, değişimin tüm kristal yönlerinde tekdüze olmadığını göstermektedir.

XRD referans kartında kaynak-içi tutarsızlık

Kaynak metin, tepe konumlarını açıklarken “PDF card 15-0876” ifadesini kullanmaktadır. Buna karşılık aynı sayfadaki XRD grafiğinin kırmızı referans çubukları yanında “PDF 86-0740, Ca₅(PO₄)₃(OH)” etiketi görünmektedir. Kaynak bu iki farklı kart numarasının neden birlikte bulunduğunu açıklamamaktadır. Verianla bunlardan birini doğru ilan ederek diğerini sessizce değiştirmemiştir.

Kristallik derecesi ve kaynak formülündeki sorun

Kaynak HAp-F için kristallik derecesini %89,1, HAp-F-Tb için %87,9 olarak bildirmektedir. Buna göre Tb katkılı numunenin raporlanan kristallik değeri HAp-F numunesinden 1,2 yüzde puan daha düşüktür. Yazarlar bu azalmayı Tb³⁺ iyonlarının Ca²⁺ iyonlarından farklı iyonik yarıçapa sahip olması nedeniyle oluşabilecek yerel kafes bozulmaları ve artan kusurlulukla ilişkilendirmektedir.

Ancak kaynakta kristallik için şu ifade basılmıştır:

\[ X_c= \frac{S_{cr}+S_{am}}{S_{cr}} \times100\%. \]

Kaynak \(S_{cr}\) ve \(S_{am}\) büyüklüklerinin nasıl hesaplandığını ayrıca tanımlamamaktadır. Daha önemlisi, \(S_{cr}>0\) ve \(S_{am}\geq0\) kabul edilirse yukarıda basılan ifade matematiksel olarak %100 veya daha büyük sonuç verir; bu durum kaynakta verilen %89,1 ve %87,9 değerleriyle doğrudan uyumlu değildir. Bu nedenle Verianla formülü tahmin yoluyla “düzeltmemekte”; basılı formül ile raporlanan sonuç arasında kaynak-içi bir tutarsızlık bulunduğunu açıkça belirtmektedir.

FTIR analizi ne gösterdi?

FTIR, malzemeye gönderilen kızılötesi ışığın hangi dalga sayılarında soğurulduğunu veya geçirimin değiştiğini inceleyerek bağların titreşimsel özellikleri hakkında bilgi verir. Çalışmada saf HAp, HAp-F ve HAp-F-Tb karşılaştırılmıştır.

HAp-F-Tb numunesinde kaynak tarafından fosfat iyonlarına atanan başlıca bantlar:

• 1097 cm⁻¹,
• 1041 cm⁻¹,
• 960 cm⁻¹,
• 604 cm⁻¹,
• 574 cm⁻¹,
• 472 cm⁻¹.

Kaynak ilk grubu \(\nu_3\mathrm{PO_4^{3-}}\), deformasyon bantlarını ise \(\nu_4\mathrm{PO_4^{3-}}\) titreşimleriyle ilişkilendirmektedir. Saf hidroksiapatitle karşılaştırmada 1037 ve 601 cm⁻¹ çevresindeki bantlarda küçük kaymalar gözlendiği ve bunun fosfat gruplarının yerel kimyasal çevresinin katkılama sonrasında değişmesiyle ilişkili olabileceği belirtilmektedir.

630 cm⁻¹ civarında OH⁻ varlığıyla ilişkilendirilen bandın katkılı numunede zayıflaması, kaynak tarafından OH⁻ konumlarının F⁻ ile ikamesini destekleyen bir bulgu olarak yorumlanmaktadır.

Kaynak uyarısı: FTIR açıklamasının sonunda karbonat grupları için “2500 ve 2500 cm⁻¹” biçiminde aynı değer iki kez yazılmıştır. İkinci değerin ne olması gerektiği kaynakta güvenilir biçimde belirlenemediği için Verianla herhangi bir dalga sayısı uydurmamıştır.

SEM morfolojisi

SEM görüntülemesinde HAp-F-Tb tozu granüler/toz benzeri morfoloji göstermektedir. Kaynak ortalama tane boyutunu 1–2 µm olarak vermektedir. Bununla birlikte tek tek taneler bir araya gelerek 200 µm'ye kadar ulaşabilen aglomeralar oluşturmaktadır.

Burada “1–2 µm tane boyutu” ile “200 µm aglomera” aynı büyüklük değildir. Tane, daha küçük yapısal parçacığı; aglomera ise çok sayıda tanenin bir araya gelmesiyle oluşan daha büyük kümeyi ifade eder.

SEM–EDS sonucu

EDS, SEM altında seçilen yerel bir bölgedeki elementlerin karakteristik X-ışını sinyallerini kullanarak yaklaşık element bileşimini değerlendirir. Çalışmadaki yaklaşık kütle oranları:

Kaynak ölçümün yerel karakterini özellikle vurgulamaktadır. Bu nedenle %2,95 ve %4,17 değerleri bütün toz kütlesinin yüksek hassasiyetli homojen global bileşimi gibi yorumlanmamalıdır; başka SEM–EDS bölgelerinde farklı oranlar elde edilebilir.

Fotolüminesans Spektrumundaki 545 nm Piki Ne Anlama Geliyor?

545 nm civarındaki güçlü emisyon bandı, çalışmada Tb³⁺ iyonunun \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_5\) elektronik geçişine atanmıştır ve HAp-F-Tb sistemindeki terbiyum kaynaklı ışıldamanın en belirgin spektral işaretlerinden biridir. Çalışmada 220–250 nm dahil farklı uyarım koşullarında aynı karakteristik emisyon yapısının görülmesi, Tb³⁺ iyonlarının aktif lüminesans merkezleri olduğu yorumunu desteklemektedir.

Emisyon ve uyarım spektrumu arasındaki fark

Emisyon spektrumu, numune belirli bir dalga boyunda uyarılırken hangi dalga boylarında ışık yaydığını gösterir. Uyarım spektrumu ise belirli bir emisyon dalga boyu izlenirken, hangi uyarım dalga boylarının o emisyonu en etkili biçimde ürettiğini gösterir. Çalışma her iki ölçüm türünü birlikte kullanarak Tb³⁺ merkezlerinin hangi yollarla uyarıldığını değerlendirmektedir.

220 ve 250 nm uyarımındaki emisyon bantları

\(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_J\) gösterimi nasıl okunur?

Bu gösterim atomik spektroskopide enerji seviyelerini tanımlayan terim sembolleridir. Genel yapı \(^{2S+1}L_J\) biçimindedir. Üstteki sayı spin çokluluğunu, harf orbital açısal momentum ailesini, alttaki \(J\) ise toplam açısal momentum kuantum sayısını temsil eder. Ok işareti, Tb³⁺ iyonunun daha yüksek bir enerji durumundan daha düşük bir enerji durumuna geçmesini gösterir. Enerji farkı foton olarak yayıldığında ölçülen emisyon bandı ortaya çıkar.

Uyarım dalga boyunun değiştirilmesi

400, 418, 485 ve 533 nm uyarımlarında genel spektral profil korunmuş, fakat emisyon şiddeti azalmıştır. Kaynak özellikle 533 nm uyarımında doğrudan Tb uyarımının daha düşük etkinlikte olduğunu belirtmektedir.

318, 340, 355 ve 377 nm uyarımlarının karşılaştırılmasında emisyon maksimumunun 545 nm civarında kalmasına rağmen şiddetin uyarım dalga boyuna güçlü biçimde bağlı olduğu görülmüştür. Kaynağa göre 355 ve 377 nm uyarımlarında yüksek şiddet elde edilmesi, ana matristen Tb³⁺ katkı iyonlarına rezonans enerji aktarımı olasılığıyla ilişkili olabilir.

UV uyarım bölgesi ve matris katkısı

385 ve 420 nm emisyonları izlenerek alınan uyarım spektrumlarında 220–250 nm UV bölgesinde geniş bantlar ve 270–320 nm arasında omuzlar gözlenmiştir. Yazarlar bu özellikleri fosfat matrisi ve katyonik kusurların katkısıyla ilişkilendirmektedir.

494, 504 ve 548 nm emisyonları için alınan uyarım spektrumlarında UV bölgesine ek olarak yaklaşık 330–420 nm aralığında görünür/UV-yakını bantlar bulunmaktadır. Kaynak bu bantları Tb³⁺ iyonundaki \(^{5}G_6\), \(^{5}D_3\) ve \(^{5}D_4\) seviyeleri arasındaki intra-konfigürasyonel geçişlerle yorumlamaktadır.

Daha uzun emisyon dalga boylarında, 594, 600 ve 625 nm için, UV uyarım bantları korunmakla birlikte şiddet azalmaktadır. Kaynak bunu ilgili geçişlerin daha düşük olasılığı ve daha düşük kuantum verimiyle ilişkilendirmektedir. Bununla birlikte makalede ayrı bir mutlak fotolüminesans kuantum verimi ölçümü raporlanmadığı için bu ifade doğrudan ölçülmüş mutlak kuantum verimi değeri olarak yorumlanmamalıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Karşılaştırılan numuneler

Yöntem akışının bilimsel mantığı

1. Hızlı piroliz: Kemik hammaddesindeki organik bileşenlerin uzaklaştırılması ve mineral esaslı biohidroksiapatit elde edilmesi amaçlanmıştır.
2. Flor ikamesi: NaF çözeltisi kullanılarak hidroksiapatit yapısına flor dahil edilmiştir.
3. Tb³⁺ katkılama: Terbiyum nitrat pentahidrat kullanılarak lüminesans merkezi oluşturulması hedeflenmiştir.
4. XRD: Katkılama sonrasında kristal fazın ve kırınım tepelerinin nasıl değiştiği incelenmiştir.
5. FTIR: Fosfat ve OH ile ilişkili titreşim bantlarının korunması veya kayması değerlendirilmiştir.
6. SEM–EDS: Tane/aglomera morfolojisi ile F ve Tb varlığının yerel element analizi yapılmıştır.
7. Fotolüminesans: Tb³⁺ merkezinin karakteristik emisyonları ve hangi uyarım bölgelerinde etkin olduğu incelenmiştir.

Ana yapısal ve morfolojik bulgular

Ana optik bulgular

• Tb³⁺ çalışmanın temel aktif lüminesans merkezi olarak belirlenmiştir.
• 220 ve 250 nm uyarımında yaklaşık 490, 545, 585 ve 620 nm emisyon bantları görülmüştür.
• 545 nm'deki baskın emisyon \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_5\) geçişine atanmıştır.
• 585 nm bandı \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_4\), 620 nm bandı \(^{5}D_4\rightarrow{}^{7}F_3\) geçişiyle ilişkilendirilmiştir.
• En yüksek uyarım etkinliği 220–260 nm bölgesinde ve 355–377 nm arasında raporlanmıştır.
• 400, 418, 485 ve 533 nm uyarımlarında genel spektral profil korunmuş fakat şiddet düşmüştür; azalma özellikle 533 nm'de belirgindir.
• 385 ve 420 nm emisyonları için uyarım spektrumlarında 220–250 nm geniş UV bantları ve 270–320 nm omuzları görülmüştür.
• 494, 504 ve 548 nm emisyonlarını izleyen uyarım spektrumlarında yaklaşık 330–420 nm bölgesinde ilave bantlar görülmüş ve bunlar Tb³⁺ intra-konfigürasyonel geçişleriyle ilişkilendirilmiştir.

Enerji aktarımı konusunda kaynak ne söylüyor?

Çalışma, yüksek lüminesans şiddetinin yalnız Tb³⁺ iyonunun doğrudan uyarılmasıyla oluştuğunu kesinleştirmemektedir. Yazarlar 220–260 nm ve 355–377 nm bölgelerindeki davranışın Tb³⁺ iyonlarının doğrudan uyarımıyla ve/veya ana apatite matrisi ile kusur seviyelerinden Tb³⁺ merkezlerine enerji aktarımıyla ilişkili olabileceğini belirtmektedir. Bu nedenle “matristen Tb³⁺'a enerji aktarımı kesin olarak kanıtlandı” biçimindeki daha güçlü bir iddia kaynak sınırını aşar.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Aynı malzeme sistemi yapısal, titreşimsel, morfolojik, elementel ve optik yöntemlerle birlikte değerlendirilmiştir.
• Saf HAp ve HAp-F karşılaştırmaları, Tb katkılı son numunedeki değişimlerin yorumlanmasına referans sağlamaktadır.
• XRD sonuçları yalnız faz tanımlamasıyla bırakılmamış, Bragg bağıntısıyla düzlemler arası mesafe değişimleri de hesaplanmıştır.
• SEM–EDS ile Tb ve F'nin yerel varlığına ilişkin element analizi sağlanmıştır.
• Fotolüminesans yalnız tek bir uyarım dalga boyunda değil, farklı UV ve görünür uyarım koşullarında incelenmiştir.

Yöntemsel ve raporlama sınırlılıkları

• Tb katkı miktarı: Tb(NO₃)₃·5H₂O için kullanılan kesin kütle, molarite veya hedef katkı oranı yöntem bölümünde verilmemektedir.
• Süreler: Florlu süspansiyonun karıştırılması ve 550 °C tavlama için “birkaç saat” denmekte, kesin süre verilmemektedir.
• Tekrar ve belirsizlik: Ölçümlerin kaç bağımsız numune/tekrar üzerinden yapıldığı, standart sapma, hata çubuğu veya istatistiksel test raporlanmamaktadır.
• EDS: F ve Tb yüzdeleri yerel ölçümlerdir; kaynak başka bölgelerde farklılık olabileceğini açıkça belirtmektedir.
• Kristallik formülü: Basılı formül ile %89,1 ve %87,9 değerleri arasında matematiksel iç tutarsızlık bulunmaktadır.
• XRD referans kartı: Metin PDF 15-0876, kaynak grafiğin etiketi PDF 86-0740 göstermektedir.
• FTIR karbonat ifadesi: Metinde “2500 ve 2500 cm⁻¹” biçiminde tekrarlanan bir sayı vardır ve ikinci değer kaynakta çözülememektedir.
• Mutlak kuantum verimi: Makalede ayrı bir mutlak fotolüminesans kuantum verimi değeri raporlanmamaktadır.
• Biyolojik performans: Çalışma doğrudan sitotoksisite, hücre davranışı, hayvan modeli, implantasyon veya klinik performans testi yapmamaktadır.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Belirtilen laboratuvar prosedürüyle HAp-F-Tb numunesi hazırlanmış ve çoklu karakterizasyon yöntemleriyle incelenmiştir.
• HAp-F-Tb numunesi kaynak XRD değerlendirmesine göre hekzagonal apatite yapısını korumaktadır.
• Flor ve Tb katkıları XRD ve FTIR'de ölçülebilir yapısal/titreşimsel değişikliklerle birlikte görülmektedir.
• SEM–EDS ölçümünde numunede F ve Tb sinyalleri tespit edilmiştir.
• Tb³⁺ iyonuna özgü karakteristik görünür emisyon bantları kaydedilmiştir.
• En etkin uyarım bölgeleri kaynakta 220–260 nm ve 355–377 nm olarak raporlanmıştır.
• Sonuçlar HAp-F-Tb'nin lüminesans malzemesi olarak ileri araştırmaya değer olduğunu desteklemektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• HAp-F-Tb'nin insanlar için güvenli implant olduğu bu çalışma tarafından gösterilmemiştir.
• Malzemenin klinik görüntüleme performansı test edilmemiştir.
• Antibakteriyel etkinlik bu çalışmada ölçülmemiştir.
• Uzun dönem biyouyumluluk veya toksisite değerlendirilmemiştir.
• EDS'deki %2,95 F ve %4,17 Tb değerleri bütün numunenin kesin ve homojen bulk bileşimi olarak gösterilmemiştir.
• Matristen Tb³⁺ iyonlarına enerji aktarımının tek ve kesin mekanizma olduğu kanıtlanmamıştır; kaynak bunu olası açıklama olarak tartışmaktadır.
• Kaynakta olmayan ikinci bir karbonat FTIR dalga sayısı Verianla tarafından tamamlanamaz.
• Kristallik formülündeki olası baskı veya yazım hatasının doğru biçimi kaynaktan bağımsız olarak varsayılamaz.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Synthesis and characterization of terbium-doped fluorine-substituted hydroxyapatite (HAp-F-Tb)

Yazarlar: K.B. Zhangylyssov, S.Y. Pichkhidze, T.T. Alibay, G.B. Bairbayeva, A.S. Akhmetova, R.K. Daurenbekova, B.D. Kylyshbayev, A. Talgatuly, I. Mariyam, D.H. Daurenbekov.

Yazar sırası: Kaynak PDF'deki sıra aynen korunmuştur.

Eş katkı: Kaynakta eş katkı/eş birinci yazarlık beyanı tespit edilmemiştir.

Sorumlu yazar bilgisi: Kaynak başlık sayfasında K.B. Zhangylyssov adının yanında yıldız işareti ve zh.keleshek@gmail.com iletişim adresi yer almaktadır. Bununla birlikte PDF ayrıca açık bir “corresponding author” cümlesi vermemektedir; bu nedenle Verianla yıldız işaretinin ötesinde yeni bir editoryal tanım üretmemektedir.

Kurumlar: 1) L.N. Gumilyov Eurasian National University, Astana, Kazakhstan. 2) Yuri Gagarin State Technical University of Saratov, Saratov, Russian Federation.

Dergi: Eurasian Journal of Physics and Functional Materials.

Cilt / sayı / sayfalar: 2026, 10(2), 137–146.

DOI: 10.32523/ejpfm.2026100203.

Resmî yayın tarihi: Derginin çevrimiçi kayıt sayfasında 15 Haziran 2026.

PDF kabul/gönderim satırı: “Received: 06.04.2026 - after revision” biçiminde basılmıştır. Kaynak ayrıca ayrı bir ilk gönderim veya kabul tarihi vermediğinden bunlar Verianla tarafından türetilmemiştir.

Yayıncı: L.N. Gumilyov Eurasian National University.

Kaynak türü: Deneysel malzeme bilimi / fonksiyonel malzeme araştırma makalesi.

Hakemlik: Dergi, yayımladığı araştırma makalelerinin çift-kör hakemlik sürecinden geçtiğini belirtmektedir. Bu çalışma yayımlanmış dergi makalesidir; preprint olarak sunulmamıştır.

Temel materyal: Sığır kemiğinden hızlı pirolizle hazırlanan biohidroksiapatit, flor ile ikame edilmiş hidroksiapatit ve Tb³⁺ katkılı HAp-F-Tb.

Temel yöntemler: Hızlı piroliz, çözelti/çöktürme temelli katkılama, XRD, Bragg düzlemler arası mesafe hesabı, FTIR-ATR, SEM–EDS ve fotolüminesans/uyarım spektroskopisi.

Finansman: Republic of Kazakhstan Ministry of Science and Higher Education Science Committee, Grant No. AP22788773.

Çıkar çatışması: Yüklenen PDF'de ayrı bir çıkar çatışması beyanı tespit edilmemiştir.

Veri erişilebilirliği: Yüklenen PDF'de ayrı bir ham veri deposu veya “Data Availability” bölümü tespit edilmemiştir. Kaynak grafikler yayımlanmıştır ancak ham spektral/XRD veri noktaları ayrıca tablolanmamıştır.

Yazar katkıları / CRediT: Yüklenen PDF'de ayrı CRediT veya bireysel yazar katkı tablosu bulunmamaktadır.

Lisans notu: Derginin güncel genel politika ve DOAJ kayıtları CC BY 4.0 belirtirken bu çalışmanın üçüncü taraf kayıtlarından birinde CC BY-NC 4.0 görünmektedir. Exact makale düzeyindeki lisans alanı mevcut doğrulamada çelişkisiz biçimde belirlenemediği için kaynak figürleri Verianla HTML'ine kopyalanmamış veya uyarlanmamıştır. Yalnız bilimsel olgular kullanılarak bağımsız şemalar oluşturulmuştur.

Kaynak-içi XRD tutarsızlığı: Metin “PDF card 15-0876” derken XRD grafiğinin referans etiketi “PDF 86-0740, Ca₅(PO₄)₃(OH)” göstermektedir. Bu fark kaynakta açıklanmamıştır.

Kaynak-içi kristallik tutarsızlığı: Kaynak \(X_c=(S_{cr}+S_{am})/S_{cr}\times100\%\) ifadesini basmakta, fakat %89,1 ve %87,9 değerlerini raporlamaktadır. Formül ve değerler Verianla tarafından değiştirilmemiş, aralarındaki uyumsuzluk görünür bırakılmıştır.

Kaynak-içi FTIR tutarsızlığı: Karbonat grupları için aynı “2500 cm⁻¹” değerinin iki kez yazıldığı görülmektedir. Eksik/yanlış ikinci dalga sayısı tahmin edilmemiştir.

Temel yorum sınırı: Bu çalışma laboratuvarda sentezlenen malzemenin yapısal, morfolojik, elementel ve optik karakterizasyonunu yapmaktadır. Fotolüminesans açısından umut verici sonuçlar, doğrudan biyomedikal güvenlik veya klinik etkinlik kanıtı değildir.