Модели гибридии DEMATEL–ADAM барои қабули қарорҳои бисёрмеъёрӣ, чаҳорчӯбаи Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) мебошад, ки дар логистикаи устувори километри охирин робитаҳои байни меъёрҳои ба ҳам таъсиркунанда را аввал бо DEMATEL сохторбандӣ ва вазнгузорӣ мекунад ва сипас алтернативаҳои таҳқиқотиро бо равиши рейтинги геометрии ADAM арзёбӣ менамояд. Дар таҳқиқот ҳашт коршиноси логистикаи километри охирин таъсири мутақобилаи 12 меъёри устувориро арзёбӣ кардаанд, дар ҳоле ки 62 донишҷӯи барномаи бакалаврии Transport and Logistics Management-и Florida University 14 самти таҳқиқотиро аз рӯйи ин меъёрҳо баҳогузорӣ кардаанд. Қимати Cronbach alpha барои абзори таҳқиқот 0,923 гузориш шудааст.

Дар рейтинги ADAM ҳамкории бисёрсатҳӣ (A2) бо қимати ҳаҷмии 0,0394 дар ҷойи аввал ва татбиқи инфрасохтори логистикӣ (A8) бо 0,0371 дар ҷойи дуюм қарор гирифтааст. Дар ҷойи сеюм конфигуратсияҳои алтернативии таҳвил (A6), баъдан ҳамкории паҳлуӣ (A4), ҳамкории уфуқӣ (A5) ва моделҳои масири нақлиётӣ (A10) омадаанд. Ҳамаи усулҳои ADAM, TOPSIS ва VIKOR A2-ро дар ҷойи аввал ва A8-ро дар ҷойи дуюм қарор додаанд.

Дар вазнҳои меъёрии DEMATEL қимати баландтарин барои C12 Дастрасӣ ва ҳаракатпазирӣ 0,098 ва қимати дуюми баландтарин барои C33 Истеъмоли энергия ва тамомшавии захираҳои барқарорнашаванда 0,092 мебошад. C12 ҳамчунин бо \(R-C=1.25\) ҳамчун қавитарин қимати мусбати сабабӣ/таъсиркунанда дар низоми меъёрҳо гузориш шудааст. C16 Некӯаҳволӣ бошад, бо \(R-C=-0.97\) яке аз меъёрҳое мебошад, ки аз дигар меъёрҳо аз ҳама бештар таъсир мегирад.

Устувории натиҷаҳои модел бо санҷишҳои гуногун баррасӣ шудааст. Миёнаи коррелятсияи рутбавии Spearman байни сенарияи асосӣ ва чор сенарияе, ки вазнҳои меъёрии DEMATEL-ро бо додани вазни бартари %40 ба гурӯҳҳои гуногуни коршиносон тағйир медиҳанд, 0,899 мебошад. Коррелятсияҳои ҷуфтии Spearman барои рейтингҳои ADAM, TOPSIS ва VIKOR дар ҳудуди 0,965–0,969 қарор доранд. Илова бар ин, дар 21 сенарияи ҳассосияти ADAM, ки вазнҳои C12, C33 ва C15 тадриҷан кам карда шудаанд, миёнаи коррелятсия бо рейтинги асосӣ 0,9817 гузориш шуда, A2, A8 ва A6 дар ҳамаи сенарияҳо мутаносибан ҷойҳои якум, дуюм ва сеюми худро нигоҳ доштаанд.

Аммо муҳимтарин маҳдудияти тафсири таҳқиқот чунин аст: ин рейтинг чен ё пешгӯӣ накардааст, ки ояндаи воқеӣ ба кадом мавзӯъҳои таҳқиқотӣ равона хоҳад шуд. Бахшҳои муфассалтари метод ва муҳокимаи манбаъ ба таври равшан нишон медиҳанд, ки натиҷаҳо иқтидори нисбии даркшудаеро ифода мекунанд, ки донишҷӯёни логистикаи як донишгоҳи мушаххас ба самтҳои таҳқиқотӣ аз нигоҳи устуворӣ нисбат медиҳанд. Таҳқиқот танҳо ба 62 донишҷӯи як муассисаи академӣ такя мекунад; донишҷӯён дар амалиёти воқеии LML таҷрибаи мустақими касбӣ надоранд. Аз ин рӯ, натиҷаҳо бояд на ба ҷойи назари ҷонибҳои касбии соҳа, балки ҳамчун нуқтаи назари алоҳидаи пуркунанда арзёбӣ шаванд.

Логистикаи километри охирин чист?

Last-mile logistics (LML), логистикаи километри охирин, маҷмӯи равандҳои интиқол, нигоҳдорӣ ва идоракунии молҳо дар дохили шаҳр, шаҳрак ё маркази дигари шаҳрӣ мебошад. Доираи истифодашудаи таҳқиқот қонеъ кардани ниёзҳои тақсимоти шаҳрии муштариёнро дар моделҳои гуногуни тиҷоратӣ, аз ҷумла B2B ва B2C, дар бар мегирад.

Тибқи қиматҳои заминавие, ки аз адабиёти манбаъ оварда шудаанд, ҳамлу нақли бор дар шаҳр метавонад тақрибан %15–25 масофаи умумии тайшуда дар дохили шаҳрро ташкил диҳад, воситаҳои нақлиёти боркаш метавонанд %20–40 фазои роҳро истифода баранд ва бо %20–40 истеҳсоли CO2-и шаҳрӣ алоқаманд бошанд. Инҳо қиматҳои нави ченшуда дар ин таҳқиқот нестанд; онҳо қиматҳои заминавие мебошанд, ки дар бахши муқаддимавии таҳқиқот аз адабиёти қаблӣ оварда шудаанд.

Чаро Triple Bottom Line истифода мешавад?

Triple Bottom Line (TBL), равишест, ки устувориро на танҳо аз рӯйи натиҷаҳои иқтисодӣ, балки бо баррасии ҳамзамони ҷанбаҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва экологӣ арзёбӣ мекунад. Дар таҳқиқот 12 меъёр дар зери ин се ҷанба ташкил карда шудаанд. Вазифаи меъёрҳо чен кардани фаъолияти ҷории ширкат ё лоиҳа нест; онҳо ҳамчун нишондиҳандаҳои аҳамияти стратегӣ барои арзёбии он истифода мешаванд, ки самтҳои таҳқиқотӣ то чӣ андоза иқтидори ҷавоб додан ба ҷанбаҳои муҳими устуворӣ дар логистикаи шаҳриро доранд.

Ёддошти манбаъ-барчаспи C33: Дар PDF-и манбаъ унвони меъёр ба забони англисӣ ҳамчун “Energy Consumption and Mineral Depiction” чоп шудааст. Аммо шарҳи меъёр ба таври равшан арзёбии истеъмоли энергия ва depletion of non-renewable natural resources, яъне тамомшавии захираҳои табиии барқарорнашавандаро тавсиф мекунад. Шарҳи тоҷикӣ бар асоси маънои илмии таърифи меъёр дода шудааст ва ибораи барчаспи манбаъ дар ин ҷо хомӯшона ҳамчун унвони ҷудогонаи аслии англисӣ аз нав навишта нашудааст.

Меъёрҳои иҷтимоӣ чиро арзёбӣ мекунанд?

C11 Қобилияти Зист ва Рушд, фаъолияти шаҳрӣ, эстетика, ҳифзи муҳити зист, мутобиқат бо банақшагирӣ ва саҳми минтақаҳои шаҳриро ба сатҳи зиндагии сокинон дар бар мегирад.

C12 Дастрасӣ ва Ҳаракатпазирӣ, осонии расидан ба ҳадафҳо, интермодалӣ, ҳамгироии шаклҳои гуногуни нақлиёт ва равон, зуд ва пайваста будани сафарҳои дохилишаҳриро баррасӣ мекунад.

C13 Бехатарӣ ва Ҳифз, хавфҳои садама, басомад ва шиддати садамаҳо дар фаъолияти вобаста ба ҳаракат ва нақлиёт, инчунин паёмадҳои онҳоро барои одамон ва инфрасохтор арзёбӣ мекунад.

C14 Қаноатмандӣ ва Қабул, ба сифати хизматрасонӣ, чандирии амалиётӣ, эътимоднокӣ, фарогирӣ ва сатҳи қабул шудани хизматрасонии LML ҳамчун устувор аз ҷониби ҷонибҳои гуногуни манфиатдор марбут аст.

C15 Иштирок ва Ҳамкории Ҷонибҳои Манфиатдор, ҳамкорӣ, эътимод, ҳамоҳангии иҷтимоӣ, созишҳо ва абзорҳои ҳамкориро байни ҷонибҳои манфиатдори LML арзёбӣ мекунад.

C16 Некӯаҳволӣ, таъсири низомҳои LML-ро ба унсурҳои сифати зиндагӣ, ба монанди саломатии ҷамъиятӣ, саломатии меҳнатӣ, бехатарии роҳ, беҳбудии экологӣ ва фазоӣ, имкониятҳои баробар ва шароити одилонаи меҳнат дар бар мегирад.

Меъёрҳои иқтисодӣ ва экологӣ чиро арзёбӣ мекунанд?

C21 Таъсир ба Хароҷот, хароҷоти мустақим, сармоягузорӣ, амортизатсияи дороиҳо ва хароҷоти умумии идоракуниро; C22 Таъсир ба Фоида, қобилияти эҷоди даромад ва арзишро; C23 Иҷрошавандагӣ бошад, ба назар мегирад, ки сармоягузорӣ арзиш эҷод мекунад ё не ва мантиқи бозгашти сармоягузорӣ чӣ гуна аст.

C31 Таъсир ба Саломатии Инсон ва Экосистема, беморӣ, заҳролудшавӣ, аз даст рафтани маҳсулнокӣ ва ҷузъҳои экосистема, ба монанди флора, фауна ва манзараро; C32 Таъсирҳои Экологӣ, ифлосшавии ҳаво, садо ва визуалӣ, инчунин таъсир ба иқлим, хок ва экосистемаро; C33 бошад, истеъмоли энергия/сӯзишворӣ, истифодаи самараноки захираҳои барқарорнашаванда ва масъалаҳои тамомшавии онҳоро дар бар мегирад.

14 алтернативаи таҳқиқотии арзёбишуда

Манбаъ ин алтернативаҳоро на ҳамчун 14 лоиҳаи мустақиман татбиқшаванда, балки ҳамчун самтҳои стратегии таҳқиқоти оянда баррасӣ мекунад. Хатҳои муфассалтари таҳқиқот барои ҳар категория дар Table S3-и бахши Supplementary Materials-и мақола оварда шудаанд.

Модели Гибридии DEMATEL–ADAM Чӣ Гуна Кор Мекунад?

Дар модели гибридӣ DEMATEL аввал аз арзёбиҳои коршиносон ҳисоб мекунад, ки 12 меъёри устуворӣ то чӣ андоза ба ҳамдигар таъсир мерасонанд ва вазнҳои нормалишудаи \(W_j\)-ро ҳосил мекунад; ADAM сипас холҳои додаи донишҷӯён ба 14 алтернативаи таҳқиқотиро бо ин вазнҳо якҷо карда, барои ҳар алтернатива қимати геометрии ҳаҷмро ҳисоб мекунад ва рейтингро аз ҳаҷми баландтарин то пасттарин месозад.

Чаро DEMATEL ва ADAM якҷоя истифода мешаванд?

Меъёрҳо комилан мустақил аз ҳамдигар ҳисобида намешаванд. Масалан, дастрасӣ, ҳамкории ҷонибҳои манфиатдор, хароҷот, некӯаҳволӣ ва фаъолияти экологӣ метавонанд ба ҳамдигар мустақим ё ғайримустақим таъсир расонанд. Вазифаи DEMATEL муайян кардани ин сохтори робитаҳо ва вазнҳои меъёрҳо мебошад.

Вазифаи ADAM бошад, истифодаи сохтори вазндодашудаи меъёрҳо барои табдил додани фаъолияти нисбии 14 алтернативаи таҳқиқотӣ ба як рейтинг мебошад. Ҳамин тавр, қисми аввали модел ба саволи “меъёрҳо чӣ гуна низом месозанд?” ва қисми дуюм ба саволи “алтернативаҳо дар зери ин низоми меъёрҳо чӣ гуна рейтинг мегиранд?” ҷавоб медиҳад.

Манбаъ усули MAMCA-ро низ дар марҳилаи тарҳрезӣ баррасӣ кардааст, аммо истифода накардааст. Сабаб ин аст, ки таҳқиқот ҳадафи муқоисаи афзалиятҳои гурӯҳҳои гуногуни мустақили ҷонибҳои манфиатдорро надошт; балки мехост арзёбии ҳамгирои як гурӯҳи ягонаи “ҷомеаи донишгоҳӣ”-ро ба даст орад.

Раванди ҳафтмарҳилавии таҳқиқот

Шкалаи Likert чӣ гуна истифода шуд?

Манбаъ ҳангоми якҷо кардани арзёбиҳои иштирокчиён миёнаи геометриро истифода мебарад. Далели муаллифон ин аст, ки ин равиш таъсири аз ҳад зиёди қиматҳои канориро, ки метавонанд дар пурсишҳо ба вуҷуд оянд, ба натиҷаи умумӣ коҳиш медиҳад.

Формулаи DEMATEL (1): Матритсаи миёнаи ибтидоӣ

\[ A= \begin{bmatrix} a_{11} & \cdots & a_{1j} & \cdots & a_{1n}\\ \vdots & & \vdots & & \vdots\\ a_{i1} & \cdots & a_{ij} & \cdots & a_{in}\\ \vdots & & \vdots & & \vdots\\ a_{n1} & \cdots & a_{nj} & \cdots & a_{nn} \end{bmatrix} \tag{1} \]

Дар ин ҷо \(a_{ij}\) таъсири мустақими меъёри \(i\) ба меъёри \(j\)-ро ифода мекунад. Матритсаҳои таъсири мустақим, ки аз арзёбиҳои ҷуфтии ҳашт коршинос ба даст омадаанд, бо миёнаи геометрӣ якҷо шуда, матритсаи \(A\)-ро месозанд. Азбаски қиматҳои диагоналӣ таъсири меъёрро ба худи он нишон медиҳанд, дар ҷадвали додаҳои манбаъ онҳо сифр мебошанд.

Формулаи DEMATEL (2): Коэффисиенти нормализатсия

\[ s= \min \left[ \frac{1}{\max_i\sum_{j=1}^{n}a_{ij}}, \frac{1}{\max_j\sum_{i=1}^{n}a_{ij}} \right] \tag{2} \]

\(s\) коэффисиенти нормализатсияест, ки матритсаи ибтидоии таъсирро ба миқёси мувофиқ меорад. Касри аввал баръакси бузургтарин ҷамъи сатр ва касри дуюм баръакси бузургтарин ҷамъи сутунро медиҳад; модел хурдтари ин дуро истифода мекунад. Ҳамин тавр, таъсирҳо барои наздикшавии амалҳои баъдии матритсавӣ миқёсбандӣ мешаванд.

Формулаи DEMATEL (3): Матритсаи ибтидоии таъсир

\[ X=sA \tag{3} \]

Коэффисиенти нормализатсия ба матритсаи ибтидоӣ зарб шуда, \(X\) ба даст меояд. Ин қадам сохтори нисбии таъсирҳои мустақими байни меъёрҳоро нигоҳ дошта, бузургии қиматҳоро нормализатсия мекунад.

Формулаи DEMATEL (4): Матритсаи робитаи умумӣ

\[ T= \lim_{k\to\infty} \left( X+X^2+\cdots+X^k \right) = X(I-X)^{-1} \tag{4} \]

\(T\) на танҳо таъсирҳои мустақим, балки занҷираҳои таъсири ғайримустақимро низ ба назар мегирад. Масалан, агар меъёри A ба B ва B ба C таъсир расонад, DEMATEL кӯшиш мекунад на танҳо робитаҳои A→B ва B→C, балки таъсири ғайримустақими A ба C-ро низ ба сохтори низом ворид кунад. \(I\) матритсаи воҳидӣ мебошад.

Формулаи DEMATEL (5): Ҷамъи сатр R

\[ R= \left[ \sum_{j=1}^{n}t_{ij} \right]_{n\times1}, \qquad i=1,2,\ldots,n \tag{5} \]

\(R\) маҷмӯи таъсири мустақим ва ғайримустақимеро чен мекунад, ки меъёри \(i\) ба дигар меъёрҳо мефиристад. Қимати калони \(R\) нишон медиҳад, ки меъёр ба низом таъсири қавӣ паҳн мекунад.

Формулаи DEMATEL (6): Ҷамъи сутун C

\[ C= \left[ \sum_{i=1}^{n}t_{ij} \right]_{n\times1}, \qquad j=1,2,\ldots,n \tag{6} \]

\(C\) маҷмӯи таъсири мустақим ва ғайримустақимеро ифода мекунад, ки меъёр аз дигар меъёрҳо мегирад.

Дар тафсири DEMATEL, \(R+C\) сатҳи умумии ҳамкорӣ/аҳамияти меъёрро дар дохили низом ва \(R-C\) самти софи таъсирро нишон медиҳад. Агар \(R-C>0\) бошад, манбаъ меъёрро ба гурӯҳи causal / таъсиркунанда; агар \(R-C<0\) бошад, ба гурӯҳи affected / таъсирпазир дохил мекунад.

Вектори вазнии DEMATEL чӣ гуна ба даст омад?

Матритсаи робитаи умумии \(T\) аз рӯйи сутунҳо нормализатсия шуда, сипас пайдарпай ба худ зарб шудааст. Тибқи манбаъ, бо наздик шудани сутунҳо дар рақамҳои аввали даҳӣ ба қиматҳои якхела сохтори вектори хоси бартаридошта пайдо шуда, қиматҳои ҳар як сутун ҳамчун вектори вазнии нормалишудаи \(W_j\) гирифта шуда метавонистанд.

Манбаъ ин наздикшавиро бо теоремаи Perron–Frobenius шарҳ медиҳад: барои матритсаи мусбат ва нормалишуда вектори хоси бартаридошта мавҷуд аст ва дараҷаҳои пайдарпайи матритса метавонанд ба ин сохтори бартаридошта наздик шаванд. Вектори хоси ин ҷо сохтори умумии вазнҳои нисбии 12 меъёрро ифода мекунад.

Формулаи ADAM (7): Матритсаи арзёбии алтернативаҳо

\[ E=[e_{qj}]_{m\times n} \tag{7} \]

\(m\) шумораи алтернативаҳо, \(n\) шумораи меъёрҳо ва \(e_{qj}\) қимати умумии арзёбии алтернативаи \(q\) аз рӯйи меъёри \(j\)-ро нишон медиҳад. Дар ин таҳқиқот \(m=14\) ва \(n=12\) мебошанд. Арзёбиҳои донишҷӯён бо миёнаи геометрӣ якҷо шудаанд.

Формулаи ADAM (8): Матритсаи қарорҳои мураттабшуда

\[ S=[s_{qj}]_{m\times n} \tag{8} \]

Меъёрҳо аз рӯйи вазнҳои аҳамият, ки аз DEMATEL меоянд, ба тартиби коҳиш ҷойгир мешаванд. Ҳамин тавр, тартиби меҳварҳои геометрияи ADAM тартиби аҳамияти меъёрҳоро инъикос мекунад.

Формулаи ADAM (9): Матритсаи мураттабшудаи нормалишуда

\[ n_{qj}= \begin{cases} \dfrac{s_{qj}}{\max_q s_{qj}}, & j\in B\\[6pt] \dfrac{\min_q s_{qj}}{s_{qj}}, & j\in C \end{cases} \tag{9} \]

\(B\) меъёрҳои фоидаеро ифода мекунад, ки қимати калон афзал аст; \(C\) меъёрҳои хароҷотеро, ки қимати хурд афзал аст. Дар меъёри фоида қимати алтернатива ба қимати баландтарини ҳамон меъёр тақсим мешавад. Дар меъёри хароҷот бошад, қимати пасттарин ба қимати алтернатива тақсим мешавад. Ҳамин тавр, қиматҳои меъёрҳои дорои миқёсҳои гуногун ба шакли беандоза ва муқоисашаванда табдил меёбанд.

Формулаи ADAM (10) ва (11): Координатаҳои ҳамворӣ

\[ X_{qj}=n_{qj}\sin\alpha_j \tag{10} \]

\[ Y_{qj}=n_{qj}\cos\alpha_j \tag{11} \]

Қимати нормалишудаи алтернатива \(n_{qj}\) дар якҷоягӣ бо кунҷи самти меъёр \(\alpha_j\) ба координатаи дученака табдил меёбад. Ин амал меъёрҳоро дар як сохтори умумии геометрӣ ба самтҳои гуногун ҷойгир мекунад.

Формулаи ADAM (12): Координатаи z-и нуқтаҳои истинодӣ ва истинодии вазндор

\[ z_{qj}= \begin{cases} 0, & R_{qj}\text{ için}\\ w_j, & P_{qj}\text{ için} \end{cases} \tag{12} \]

\(R_{qj}\) нуқтаи истинодӣ мебошад, ки координатаи \(z\)-и он сифр аст. Нуқтаи истинодии вазндори \(P_{qj}\) бошад, дар баландии вазни DEMATEL-и меъёр \(w_j\) ҷойгир мешавад. Ҳамин тавр, вазни меъёр ба баландии геометрияи сеченака табдил меёбад.

Формулаи ADAM (13): Кунҷи самти меъёр

\[ \alpha_j= (j-1)\frac{90^\circ}{n-1}, \qquad j=1,\ldots,n \tag{13} \]

Меъёрҳо дар ҳудуди 0–90° бо фосилаҳои баробари кунҷӣ тақсим мешаванд. Азбаски \(n=12\), майдони умумии кунҷӣ ба 11 фосила тақсим мешавад. Ин кунҷ “вазни аҳамият”-и меъёр нест; он параметри ҷойгиршавӣ мебошад, ки самти меҳвари геометриро муайян мекунад.

Формулаи ADAM (14): Ҳаҷми бисёррӯяи мураккаб

\[ V_q^C= \sum_{k=1}^{n-1}V_k, \qquad q=1,\ldots,m \tag{14} \]

Бисёррӯяи мураккабе, ки барои ҳар алтернатива сохта мешавад, ба зерҳаҷмҳои пирамидашакл аз ҷуфтҳои пайдарпайи меъёрҳо тақсим мешавад. Ҳаҷми умумии алтернатива маҷмӯи ин ҳаҷмҳои \(V_k\) мебошад. Дар манбаъ алтернативаҳо аз рӯйи ин ҳаҷми умумӣ бо тартиби коҳиш рейтинг мешаванд; ҳаҷми калонтарин рейтинги баландтарини ADAM-ро мегирад.

Формулаи ADAM (15): Ҳаҷми зерпирамида

\[ V_k= \frac{1}{3}B_k h_k, \qquad k=1,\ldots,n-1 \tag{15} \]

\(B_k\) масоҳати асоси пирамидаи дахлдор ва \(h_k\) баландӣ аз ин асос то қулла дар ибтидои координатаҳо мебошад. Ин формулаи классикии ҳаҷми пирамида аст.

Формулаи ADAM (16): Масоҳати асос

\[ B_k= c_k a_k+ \frac{a_k(b_k-c_k)}{2} \tag{16} \]

Ин муодила масоҳати асосеро ҳисоб мекунад, ки аз нуқтаҳои истинодӣ ва истинодии вазндори ду меъёри пайдарпай сохта шудааст. \(a_k\) масофаи ҳамвории байни ду нуқтаи истинодии пайдарпай; \(b_k\) ва \(c_k\) бошанд қиматҳои вазнии ин ду меъёр дар самти \(z\) мебошанд.

Формулаи ADAM (17): Масофаи байни нуқтаҳои истинодии пайдарпай

\[ a_k= \sqrt{ (x_{j+1}-x_j)^2+ (y_{j+1}-y_j)^2 } \tag{17} \]

Ин формула масофаи Евклидии ду нуқтаи пайдарпайи меъёрро дар ҳамвории \(x-y\) ҳисоб мекунад. Воҳид надорад, зеро \(x\) ва \(y\) аз қиматҳои нормалишудаи қарор ҳосил шудаанд.

Формулаи ADAM (18) ва (19): Векторҳои вазн

\[ b_k=z_j \tag{18} \]

\[ c_k=z_{j+1} \tag{19} \]

\(b_k\) ва \(c_k\) координатаҳои ду меъёри пайдарпай дар самти вазн мебошанд. Бо сабаби Формула (12), дар нуқтаҳои истинодии вазндор онҳо бо қиматҳои дахлдори \(w_j\) алоқаманданд.

Формулаи ADAM (20): Баландии пирамида

\[ h_k= \frac{ 2\sqrt{ s_k(s_k-a_k)(s_k-d_k)(s_k-e_k) } }{ a_k } \tag{20} \]

Ин ифода барои ба даст овардани баландии пирамида аз геометрияи секунҷае, ки аз ду нуқтаи пайдарпайи меъёр ва ибтидои координатаҳо сохта шудааст, истифода мешавад. Сохтори дохили решаи квадратӣ ба муносибати масоҳати секунҷаи навъи Heron асос меёбад; натиҷа ба \(a_k\) тақсим шуда, баландии дахлдор ба даст меояд.

Формулаи ADAM (21): Нимпериметр

\[ s_k= \frac{a_k+d_k+e_k}{2} \tag{21} \]

\(s_k\) нимпериметри секунҷаест, ки аз тарафҳои \(a_k\), \(d_k\) ва \(e_k\) иборат аст ва дар Формула (20) истифода мешавад.

Формулаи ADAM (22) ва (23): Масофаҳо то ибтидои координатаҳо

\[ d_k= \sqrt{x_j^2+y_j^2} \tag{22} \]

\[ e_k= \sqrt{x_{j+1}^2+y_{j+1}^2} \tag{23} \]

\(d_k\) масофаи Евклидии нуқтаи истинодии меъёри \(j\) то ибтидои координатаҳо ва \(e_k\) масофаи нуқтаи истинодии меъёри навбатии \(j+1\) то ибтидо мебошад. Формулаҳои (17), (21), (22) ва (23) якҷоя геометрияи секунҷаро, ки барои Формула (20) лозим аст, пурра мекунанд.

Ҳаҷми ADAM чӣ гуна ба рейтинг табдил меёбад?

Барои ҳар алтернатива бо Формула (14) ҳаҷми умумии бисёррӯяи \(V_q^C\) ҳисоб мешавад. Алтернативаҳо аз рӯйи ин қимат бо тартиби коҳиш ҷойгир мешаванд. Дар ин таҳқиқот ҳаҷми баландтарин барои A2 0,0394 ва ҳаҷми дуюми баландтарин барои A8 0,0371 мебошад.

Қимати ҳаҷм маънои физикии “метри мукааб” надорад. Он ифодаи якҷояи арзёбиҳои нормалишуда ва вазнҳои меъёрҳо дар фазои геометрии қарорҳои ADAM мебошад.

Номувофиқии дохили манбаъ вобаста ба сохтори ҷубронии ADAM

Дар Бахши 2.1 манбаъ мегӯяд, ки геометрияи якҷояи масофаи ideal/anti-ideal-и ADAM аз “compensatory effects”, ки метавонанд дар усулҳое ба монанди TOPSIS, COPRAS, MARCOS ё EDAS ба вуҷуд оянд, канорагирӣ мекунад. Аммо дар Бахши 4.2.3 ADAM ба таври равшан ҳамчун “fully compensatory additive scheme” тавсиф мешавад. Ин ду баён як хусусияти математикиро бо шаклҳои гуногун ва ба назар мустақиман носозгор тавсиф мекунанд.

Verianla кӯшиш намекунад ин зиддиятро аз номи манбаъ ҳал кунад. Барои сохтори ҳисобии ADAM, ки воқеан дар ин таҳқиқот истифода шудааст, такягоҳи асосӣ Формулаҳои (7)–(23), ки дар боло нигоҳ дошта шудаанд, ва ҷараёни нармафзор/натиҷаҳои гузоришшуда дар манбаъ мебошанд.

Оё Ин Таҳқиқот Тамоюлҳои Ояндаи Таҳқиқотро Ба Таври Қатъӣ Пешгӯӣ Мекунад?

Не. Таҳқиқот ба таври эмпирикӣ пешгӯӣ намекунад, ки дар оянда кадом самтҳои таҳқиқотии LML воқеан нашр, сармоягузорӣ ё татбиқи бештар эҷод мекунанд; он дар зери вазнҳои меъёрии як гурӯҳи муайяни коршиносон, дарки 62 донишҷӯи логистикаи як донишгоҳи муайянро нисбат ба иқтидори саҳми 14 самти таҳқиқотӣ ба устуворӣ тавассути MCDM рейтинг мекунад.

Ин фарқият дар дохили манбаъ махсусан шарҳ дода шудааст. Натиҷаҳои ADAM на ҳамчун ченаки мустақими “future research importance”, балки ҳамчун иқтидори нисбии даркшудаи самтҳои таҳқиқотӣ барои саҳм гузоштан ба логистикаи устувори шаҳрӣ таъриф мешаванд.

Муаллифон ибораи “perceived research priorities”-ро низ маҳз бо ҳамин сабаб истифода мекунанд: инҳо самтҳои имконияти интизоршаванда ё даркшуда мебошанд, на пешгӯии детерминистии рушди воқеии илмӣ дар оянда.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Иштирокчиён кӣ буданд?

Додаҳо аз ду гурӯҳи гуногуни иштирокчиён гирифта шудаанд. Сохтор ва вазни меъёрҳоро коршиносони LML муайян карданд; арзёбии алтернативаҳои таҳқиқотиро аз рӯйи меъёрҳо бошад гурӯҳи донишҷӯёне анҷом дод, ки таҳқиқот онҳоро “university community” меномад.

Профили ҳашт коршиноси LML

Бо коршиносон чор ҷаласаи корӣ ба нақша гирифта шудааст: муаррифии таҳқиқот; муайян ва тасниф кардани алтернативаҳои таҳқиқотӣ; муайян ва арзёбӣ кардани меъёрҳои устуворӣ; ва дар охир арзёбии дараҷаи таъсири мутақобилаи меъёрҳо барои DEMATEL.

Намунаи ҷомеаи донишгоҳӣ

Аз чор сатҳи барномаи бакалаврии Transport and Logistics Management-и Florida University дар маҷмӯъ 90 донишҷӯ ба таҳқиқот даъват шуда, 62 донишҷӯ иштирок кардааст. Аз иштирокчиён 35 нафар сатҳи чорум, 18 нафар сатҳи сеюм ва 9 нафар сатҳи дуюм буданд. Манбаъ дар байни иштирокчиёни ниҳоӣ донишҷӯи сатҳи якумро гузориш намекунад.

Синни миёнаи донишҷӯён 20,4 мебошад. Намуна аз 42 мард ва 20 зан иборат аст. Иштирокчиён дар муҳити таълимие таҳсил мекунанд, ки зиёда аз 25 фанни тахассусиро дар соҳаи логистика ва нақлиёт дар бар мегирад. Манбаъ мегӯяд, ки иштирокчиён дар маҳалҳои аҳолинишине зиндагӣ мекунанд, ки зиёда аз 50.000 аҳолӣ доранд.

Ҷамъоварии додаҳо дар як ҷаласа гузаронида шудааст. Аввал контекст ва ҳадафи таҳқиқот шарҳ дода шуд, сипас бахшҳои меъёр ва алтернативаи пурсиш муаррифӣ шуданд ва дар охир ҳар донишҷӯ пурсишро тавассути Google Forms инфиродӣ анҷом дод.

Cronbach alpha 0,923 чӣ маъно дорад?

Манбаъ барои шкалаи пурсиш Cronbach's alpha = 0.923 гузориш карда, онро ҳамчун натиҷае тафсир мекунад, ки эътимоднокии абзорро дастгирӣ мекунад. Cronbach alpha нишондиҳандаи ҳамоҳангии дохилӣ мебошад, ки барои арзёбии он истифода мешавад, ки бандиҳои як шкала то чӣ андоза якҷоя мутобиқ рафтор мекунанд.

Аммо alpha-и баланд нишон намедиҳад, ки намуна барои тамоми соҳа намояндагӣ мекунад ё довариҳои оянда дурустанд. Дар ин ҷо он асосан дар бораи ҳамоҳангии дохилии абзори пурсиш маълумот медиҳад.

Натиҷаҳои DEMATEL: кадом меъёрҳо вазни бештар доранд?

Қимати миёнаи \(R+C\) 10,512 мебошад. Манбаъ C12, C14, C16, C21, C22 ва C33-ро аз рӯйи ин ҳад ба гурӯҳи “ҳамкории баланд” ва боқимондаро ба гурӯҳи “ҳамкории паст” дохил мекунад.

C12 ҳам вазни баландтарин дорад ва ҳам бо \(R-C=1.25\) қавитарин таъсиркунандаи софи мусбат дар шабакаи меъёрҳо мебошад. C33 низ бо \(R-C=0.97\) яке аз меъёрҳои таъсиркунандаи қавӣ аст. Қимати \(R-C=-0.97\)-и C16 нишон медиҳад, ки ин меъёр дар низом аз дигарон ба таври қавӣ таъсир мегирад.

Рейтинги ниҳоии ADAM барои 14 алтернатива

Тафсири асосии манбаъ ин аст, ки иштирокчиён махсусан ба самтҳои таҳқиқотии ҳамкорӣ ва сохторӣ аҳамияти баланд медиҳанд. Ҳамкории бисёрсатҳӣ A2 дар ҷойи аввал аст; категорияҳои дигари ҳамкорӣ, аз ҷумла A4 ва A5, низ дар панҷ ҷойи аввал қарор доранд. A8 татбиқи инфрасохтор бошад, дар ҷойи дуюм аст.

Манбаъ ҳамкории бисёрсатҳиро на танҳо ҳамчун ҳамкорӣ байни паҳнкунандагони километри охирин, балки ҳамчун ҳамоҳангӣ байни сатҳҳои гуногуни занҷираи таъминот аз истеҳсолкунанда ва таъминкунандагон то истеъмолкунанда тафсир мекунад.

Дар ҷойи дуюм будани татбиқи инфрасохтор чӣ маъно дорад?

A8 бо таҳқиқ ва татбиқи сохторҳои ҷисмонӣ барои LML-и устувор, аз ҷумла Urban Consolidation Centre (UCC), микро-hub, минтақаҳои боркунӣ/фаровардан, хатҳои боркашонӣ ё дигар иншооти логистикӣ алоқаманд аст.

Тибқи муҳокимаи муаллифон, инфрасохтори ҷисмонии логистикӣ метавонад бо осон кардани мубодилаи дороиҳо ва захираҳо байни ҷонибҳои манфиатдор муҳитеро фароҳам кунад, ки ҳамкорӣ дар амал сурат гирад. Аз ин рӯ, натиҷаҳои A2 ва A8 дар манбаъ на ҳамчун ду афзалияти комилан мустақил, балки ҳамчун самтҳои стратегӣ ва ҳамдигарро пуркунанда тафсир мешаванд.

Оё ADAM, TOPSIS ва VIKOR натиҷаи якхела доданд?

Се усул барои ду алтернативаи аввал ба натиҷаи комилан якхела расидаанд: A2 якум, A8 дуюм. Барои A7 дар ҷойи ҳаштум, A9 дар ҳафтум ва A12 дар дувоздаҳум низ ҳар се усул як рейтингро додаанд. Барои A4, A5, A6 ва A10 дар миёнаи рейтинг чанд фарқи ҷой мавҷуд аст.

Манбаъ ин фарқиятҳоро бо он шарҳ медиҳад, ки усулҳо мантиқи гуногуни нормализатсия ва якҷосозии афзалиятҳоро доранд. TOPSIS ба масофаҳои геометрӣ то ҳалли идеалӣ ва VIKOR ба мантиқи пушаймонии ҳадди аксар/созиш такя мекунад, дар ҳоле ки ADAM сохтори дигари геометрии ҳаҷмро истифода мебарад.

Коррелятсияи Spearman байни усулҳо

Spearman's rank correlation coefficient (SCC), чен мекунад, ки оё ду рейтинг объектҳоро дар тартиби монанд нигоҳ медоранд ё не. Коэффисиент аз −1 то +1 аст; наздик шудан ба +1 нишон медиҳад, ки рейтингҳо ба ҳам хеле монанданд.

Манбаъ ибораҳои “statistical correlation” ва дар баъзе ҷойҳо “statistical significance”-ро истифода мекунад; аммо дар ин бахш қимати p ё санҷиши аҳамият гузориш нашудааст. Аз ин рӯ, Verianla ин қиматҳоро ҳамчун “бартарии аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок исбот шуд” пешниҳод намекунад. Он чизе ки дида мешавад, шабоҳати баланди рейтингҳо мебошад.

Таҳлили ҳассосияти вазни меъёрҳо

Сенарияи асосии вазни DEMATEL Sc.0 мебошад. Дар чор сенарияи иловагӣ мутаносибан коршиносони муассисаи давлатӣ, операторони логистикӣ, таъминкунандагони ҳалли технологӣ ва академикҳо/муҳаққиқон бо вазни бартари %40 дода шудаанд; %60 боқимонда байни категорияҳои дигари коршиносон тақсим шудааст.

Миёнаи чор коррелятсия 0,899 мебошад. Манбаъ инро чунин тафсир мекунад, ки тартиби нисбии аҳамияти меъёрҳо ба тағйироти оқилонаи вазнҳои гурӯҳҳои коршиносон то андозае устувор аст.

Таҳлили ҳассосияти рейтинги алтернативаҳо бо 21 сенария

Дар таҳлили дуюми ҳассосият вазнҳои меъёрҳо мустақиман тағйир дода шуданд. Аввал қимати C12, ки вазни баландтарин дошт, мутаносибан %15, %30, %45, %60, %75, %90 ва %100 кам карда шуд; вазнҳои боқимондаи меъёрҳо мутаносибан аз нав миқёсбандӣ шуданд, то маҷмӯъ боз 1 шавад. Сипас ҳамин амал барои C33 ва C15 татбиқ шуда, дар маҷмӯъ 21 сенарияи алтернативӣ сохта шуд.

Формула (24): Аз нав миқёсбандии вазнҳои дигар меъёрҳо

\[ w_j^* = (1-w_r^*) \frac{w_j}{1-w_r} \tag{24} \]

Дар ин ҷо \(w_j^*\) вазни нави миқёсбандишудаи меъёри \(j\) мебошад, ки вазнаш мустақиман кам нашудааст. \(w_r^*\) вазни нави меъёри истинодии камшуда; \(w_j\) вазни ибтидоии меъёри \(j\); ва \(w_r\) вазни ибтидоии меъёри камшуда мебошад.

Ҳадафи формула тақсим кардани массаи вазни боқимонда байни дигар меъёрҳо ба таври мутаносиб аст, вақте вазни як меъёр кам карда мешавад. Масалан, агар вазни меъёри истинодӣ ба сифр кам карда шавад, саҳми пешинаи он байни дигар меъёрҳо мутаносиб ба таносуби вазнҳои мавҷуда аз нав тақсим мешавад ва маҷмӯъ боз 1 мешавад.

Натиҷаи 21 сенария

Дар манбаъ A2 дар ҳамаи 21 сенария якум, A8 дуюм, A6 сеюм, A9 ҳафтум, A7 ҳаштум ва A12 дувоздаҳум боқӣ мондаанд. Баъзе ҷойҳои дигар байни ду алтернатива тағйир ёфта, ҷойи панҷум байни A4, A5 ва A10 тақсим шудааст.

Миёнаи коррелятсияҳои Spearman байни рейтинги асосии Sc.0 ва 21 сенария 0,9817, ҳадди ақал 0,969, ҳадди аксар 0,991 гузориш шудааст. Манбаъ ин натиҷаро ҳамчун устувории баланди рейтинг тафсир мекунад.

Ёддошти истиноди байнибахшии манбаъ: Ҷадвале, ки ин рейтингҳоро дар бар мегирад, дар PDF Ҷадвали 16 аст; аммо матни баъдӣ иштибоҳан ибораи “rankings obtained in each scenario (Table 12)” истифода мекунад. Verianla онро хомӯшона ҳамчун Ҷадвали 16 аз нав навишта, вонамуд намекунад, ки дар манбаъ хато нест.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар зери ин намуна ва меъёрҳои истифодашудаи устуворӣ, A2 ҳамкории бисёрсатҳӣ баландтарин афзалияти даркшудаи таҳқиқотӣ мебошад.
• A8 татбиқи инфрасохтори логистикӣ дар ҷойи дуюм аст.
• Категорияҳои ба ҳамкорӣ нигаронидашудаи A2, A4 ва A5 дар ҷойҳои боло мутамарказ шудаанд.
• C12 дастрасӣ ва ҳаракатпазирӣ вазни баландтарини DEMATEL-ро дорад.
• Меъёрҳои C12 ва C33 мавқеи қавии мусбати софи таъсиркунанда доранд.
• ADAM, TOPSIS ва VIKOR барои ду алтернативаи аввал рейтинги комилан якхела додаанд.
• Таҳлилҳои ҳассосияти меъёрҳо ва алтернативаҳо нишон медиҳанд, ки дар сенарияҳои истифодашуда сохтори рейтинг нисбатан устувор аст.
• Натиҷаҳои ҷомеаи донишгоҳӣ метавонанд нуқтаи назари ҷонибҳои манфиатдореро фароҳам кунанд, ки аз мутахассисони ҷории соҳа фарқ мекунад ва онҳоро пурра месозад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки A2 ва A8 дар оянда ҳатман мавзӯъҳои аз ҳама бештар таҳқиқшавандаи LML дар ҷаҳон хоҳанд шуд.
• Натиҷаҳо ҳамаи донишҷӯёни донишгоҳ, ҳамаи донишҷӯёни логистика ё ҳамаи кишварҳоро намояндагӣ намекунанд.
• Нишон дода нашудааст, ки нуқтаи назари донишҷӯён нисбат ба мутахассисони соҳа объективона “дурусттар” аст.
• Набудани манфиатҳои касбии иштирокчиён маънои онро надорад, ки намуна комилан беғараз аст.
• Бо озмоиши саҳроӣ санҷида нашудааст, ки рейтинги модел дар шаҳрҳои воқеӣ фаъолияти устувортари логистикиро ба вуҷуд меорад.
• Қиматҳои баланди SCC худ ба худ далели эътибори консептуалӣ ё дурустии сабабӣ нестанд.
• Қимати Cronbach alpha 0,923 эътибори берунии таҳқиқот ё дақиқии пешгӯии ояндаро исбот намекунад.
• Ҳаҷмҳо дар рейтинги ADAM бузургии физикӣ ё миқдори воқеии фоидаи иқтисодӣ нестанд.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Нуқтаи назари як ҷониб: Иштирокчиёне, ки алтернативаҳоро арзёбӣ кардаанд, мутахассисони ҷории LML нестанд, балки донишҷӯёнанд. Набудани таҷрибаи амалиётӣ, дониши маҳдуди амалӣ ё дидгоҳҳои идеализатсияшудаи донишҷӯён метавонанд ба рейтинг таъсир расонанд.

Як муассиса: Ҳамаи 62 иштирокчӣ аз як барномаи махсуси бакалаврии Florida University мебошанд. Манбаъ эътироф мекунад, ки умумисозии мустақими натиҷаҳо ба муассисаҳо ё кишварҳои дигар маҳдуд аст.

Тақсимоти ҷинсӣ: 42 мард ва 20 зан иштирок доранд; ҳиссаи занон тақрибан %32 мебошад. Муаллифон муҳокима мекунанд, ки ин асимметрия метавонад ба афзалиятҳои устуворӣ таъсир расонида бошад.

Доираи меъёрҳои афзалият: Ҷанбаҳои дигаре, ки метавонанд афзалияти таҳқиқотиро муайян кунанд, аз ҷумла навоварии илмӣ, холигии мустақими таҳқиқот, камолоти технология, аҳамияти ҷамъиятӣ, иқтидори маблағгузорӣ, таъсири байнифаннӣ, саҳми интизории академӣ, монеаҳои татбиқ ва аҳамияти сиёсӣ ба модел дохил нашудаанд. Таҳқиқот қасдан афзалиятдиҳии ба устуворӣ нигаронидашударо анҷом медиҳад.

Таснифи меъёрҳо ва алтернативаҳо: Эҳтимол дорад баъзе меъёрҳо бо ҳам такрор шаванд ё нопурра бошанд. Ҳамчунин, баъзе хатҳои таҳқиқотӣ метавонанд ба зиёда аз як категорияи алтернатива дохил шаванд, вале барои осон кардани идоракунии додаҳо дар як категория гурӯҳбандӣ шуда бошанд.

Вуруди вазнии ADAM: Ниёзи ADAM ба вазни мустақими меъёрҳо дар манбаъ ҳамчун заъфи методологӣ зикр шудааст. Дар ин таҳқиқот DEMATEL, ки робитаҳои сабабии байни меъёрҳоро модел мекунад, барои коҳиш додани ин мушкил истифода шудааст.

Доираи санҷиш: Муқоисаи TOPSIS/VIKOR ва таҳлилҳои ҳассосият асосан устувории рейтинги натиҷаро месанҷанд. Онҳо пурра тасдиқ намекунанд, ки чаҳорчӯбаи гибридии қарор аз ҷиҳати консептуалӣ рафтори воқеии LML-ро дуруст ифода мекунад.

Номуайянии Likert: Таҳқиқот модели fuzzy-ро истифода накардааст. Муаллифон эътироф мекунанд, ки арзёбиҳои шифоҳии Likert номуайянии табиии забон доранд ва дар оянда муқоисаҳои ба монанди fuzzy DEMATEL–ADAM-ро пешниҳод мекунанд.

Ибораи “ғаразро бартараф кард” чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Бахши хулосаи мақола бо забони қавӣ мегӯяд, ки нуқтаи назари донишҷӯён “evident bias”-еро, ки аз нақшҳои институтсионалии кормандони ҷории соҳа ба вуҷуд меояд, бартараф кардааст. Аммо бахши маҳдудиятҳои ҳамон мақола ошкоро эътироф мекунад, ки донишҷӯён метавонанд ғарази идрокӣ, дониши маҳдуди амалӣ ва дидгоҳҳои идеализатсияшуда дошта бошанд.

Агар ин ду бахш якҷоя хонда шаванд, тафсири аз ҷиҳати илмӣ эҳтиёткортар чунин аст: интихоби ҷомеаи донишгоҳӣ ҳадаф дошт як навъи муайяни ғарази манфиатҳои касбиро, ки аз мавқеъҳои ҷории ширкат/муассиса ба вуҷуд меояд, коҳиш диҳад; нишон дода нашудааст, ки намуна аз ҳамаи шаклҳои ғараз озод шудааст.

Пешниҳодҳо барои таҳқиқоти оянда

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки намуна ба сатҳи миллӣ васеъ карда шавад, муассисаҳои гуногуни академӣ аз рӯйи барномаи таълимӣ ва сатҳи ихтисос муқоиса шаванд ва бо намунаи байналмилалӣ ҳамон саволҳо дар кишварҳо/фарҳангҳои гуногун санҷида шаванд.

Санҷиши сохтори гибридии DEMATEL–ADAM дар қарорҳои занҷираи таъминот берун аз километри охирин, ба монанди таъминот, таҳлили хавф, интихоби технология ё мубодилаи дороиҳои логистикӣ низ ҳамчун самти таҳқиқоти оянда зикр шудааст.

Пешниҳоди дигар ин аст, ки ҳамон масъалаи қарор бо равиши fuzzy DEMATEL–ADAM аз нав сохта шуда, таъсири номуайянии арзёбиҳои шифоҳӣ ба натиҷаҳо омӯхта шавад.

Манбаъ ҳамчунин эътироф мекунад, ки эътибори консептуалӣ бояд дар оянда бо таҳқиқоти elicitation-и коршиносон, таҳқиқоти тӯлонӣ ё санҷишҳои эмпирикӣ дар муҳити воқеии LML васеътар омӯхта шавад.

Тафсири амалӣ ва идоракунӣ

Манбаъ ҷойҳои баланди A2 ва A8-ро чунин тафсир мекунад, ки мақомоти давлатӣ ва ширкатҳои логистикӣ бояд на танҳо ба ҳалли ҷудогонаи технологӣ, балки ба сохторҳои ҳамоҳангсозии бисёрҷониба ва инфрасохтори логистикаи шаҳрӣ низ таваҷҷуҳ кунанд.

Мисолҳо Urban Consolidation Centres, микро-hubҳо, низомҳои зеризаминӣ, минтақаҳои боркунӣ/фаровардан ва хатҳои боркашониро дар бар мегиранд. Муаллифон муҳитҳои рушди муштарак, ба монанди Living Lab-ро низ дар байни механизмҳое муҳокима мекунанд, ки метавонанд ҳамкории ҷонибҳои манфиатдорро дастгирӣ кунанд.

Инҳо пешниҳодҳои нави сиёсатӣ нестанд, ки муваффақияти онҳо дар таҳқиқот бо озмоиши саҳроӣ чен шуда бошад. Ин бахш хулосаҳои идоракуниест, ки дар онҳо муаллифон натиҷаҳои MCDM-ро дар партави адабиёти мавҷуда тафсир мекунанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Perceived Research Priorities in Sustainable Urban Logistics: Insights from the University Community Using a Hybrid Multi-Criteria Decision-Making Model

Муаллифон: Juan Antonio Marco Montes De Oca; Tomás García Martín; Marta Serrano Pérez.

Тартиби муаллифон: Тартиби манбаъ бетағйир нигоҳ дошта шудааст.

Муаллифи масъул: Juan Antonio Marco Montes De Oca.

Муассисаи 1: Department of Business and Logistics, Florida University, Calle Rei En Jaume I, 2, 46470 Catarroja, Valencia, Spain.

Муассисаи 2: Polytechnic School of Technology and Science, Camilo José Cela University (UCJC), Calle Castillo de Alarcón, 49, Villanueva de la Cañada, 28692 Madrid, Spain.

Саҳми баробар / муаллифии якуми баробар: Дар манбаъ аломати муаллифии якуми баробар ё саҳми баробар зикр нашудааст.

Маҷалла: Urban Science.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: 10(7), 394.

DOI: 10.3390/urbansci10070394

Санаи ирсол: 2 июни 2026.

Санаи бознигарӣ: 30 июни 2026.

Санаи қабул: 7 июли 2026.

Санаи нашр: 9 июли 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии маҷаллаи рецензияшуда; таҳқиқоти ҳолатии гибридии қабули қарорҳои бисёрмеъёрӣ бар асоси пурсиш/додаҳо.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY).

Пайванди расмӣ: https://doi.org/10.3390/urbansci10070394

Калидвожаҳо: urban logistics; last mile logistics (LML); sustainability; triple bottom line (TBL); multi-criteria decision-making (MCDM); Axial Distance-based Aggregated Measurement (ADAM); Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL); perceived research priorities; decision support systems; strategic planning.

Усули асосӣ: Вазнгузории арзёбиҳои таъсири байни меъёрҳо аз ҳашт коршиноси LML бо DEMATEL; арзёбии 14 алтернативаи таҳқиқотӣ аз ҷониби 62 донишҷӯ дар зери 12 меъёр; рейтинг бо ADAM; муқоиса бо TOPSIS ва VIKOR; коррелятсияи рутбавии Spearman ва таҳлили ҳассосият.

Шкала: Шкалаи таъсири навъи Likert 1–5.

Эътимоднокии пурсиш: Cronbach alpha = 0,923.

Шумораи коршиносон: 8.

Ҷомеаи донишгоҳӣ: 90 донишҷӯ даъват шуда, 62 донишҷӯ иштирок карданд; синни миёна 20,4; 42 мард ва 20 зан.

Шумораи меъёрҳо: 12.

Шумораи алтернативаҳо: 14.

Нармафзори ADAM: ADAM MCDM 1.2-beta; манбаъ санаи дастрасиро 3 марти 2026 нишон медиҳад.

Натиҷаи асосии ADAM: A2 ҳамкории бисёрсатҳӣ якум; A8 татбиқи инфрасохтор дуюм; A6 конфигуратсияҳои алтернативии таҳвил сеюм.

Санҷиш: Рейтинги ADAM бо TOPSIS ва VIKOR муқоиса шудааст. ADAM–TOPSIS SCC 0,965; ADAM–VIKOR 0,969; TOPSIS–VIKOR 0,969.

Ҳассосияти меъёр: Миёнаи SCC-и чор сенарияи алтернативии вазни коршиносон бо сенарияи асосӣ 0,899 мебошад.

Ҳассосияти алтернатива: Дар маҷмӯъ 21 сенарияе, ки вазнҳои C12, C33 ва C15-ро тадриҷан кам мекунанд, миёнаи SCC бо рейтинги асосӣ 0,9817; ҳадди ақал 0,969; ҳадди аксар 0,991 гузориш шудааст.

Маҳдудияти асосии тафсир: Рейтинг модели эмпирикии forecasting нест, ки нашрҳо, сармоягузорӣ ё рушди технологии воқеии ояндаро пешгӯӣ кунад. Тибқи шарҳи худи таҳқиқот, он иқтидори нисбии даркшудаи самтҳои таҳқиқотиро барои саҳм ба устуворӣ аз ҷониби ҷомеаи донишгоҳӣ нишон медиҳад.

Номувофиқии дохили манбаъ 1 — рафтори ҷубронии ADAM: Бахши 2.1 мегӯяд, ки ADAM аз compensatory effects, ки метавонанд дар усулҳои классикӣ ба вуҷуд оянд, канорагирӣ мекунад, дар ҳоле ки Бахши 4.2.3 ADAM-ро “fully compensatory additive scheme” муайян мекунад. Ин фарқият хомӯшона ҳал нашудааст.

Номувофиқии дохили манбаъ 2 — истиноди ҷадвал: Ҷадвале, ки 21 сенарияи ҳассосияти рейтинги алтернативаҳоро дар бар мегирад, Ҷадвали 16 мебошад; матни манбаъ фавран баъд аз он иштибоҳан ба ин ҷадвал ҳамчун “Table 12” истинод мекунад.

Таниши тафсирии дохили манбаъ 3 — пешгӯии оянда: Хулоса ва баъзе бахшҳои аввал аз забони “forecast” ва ташаккули тренд дар оянда истифода мекунанд. Аммо шарҳи наздики ҷадвали натиҷаҳо мегӯяд, ки рейтинг “future research importance”-ро инъикос намекунад; бахши муҳокима бошад, ошкоро мегӯяд, ки таҳқиқот тамоюлҳои ояндаи таҳқиқотро детерминистӣ ё эмпирикӣ пешгӯӣ намекунад. Verianla маҳдудияти муфассали метод/муҳокимаро асос гирифтааст.

Таниши тафсирии дохили манбаъ 4 — bias: Бахши хулоса мегӯяд, ки равиши ҷомеаи донишгоҳӣ ғарази манфиатҳои касбии қаблиро бартараф кардааст, дар ҳоле ки бахши маҳдудиятҳо эътироф мекунад, ки донишҷӯён метавонанд норасоии таҷрибаи амалиётӣ, bias-и идрокӣ ва дидгоҳҳои идеализатсияшуда дошта бошанд. Аз ин рӯ, натиҷаҳо ҳамчун “намунаи комилан беғараз” тафсир нашудаанд.

Ҳадди санҷиш: Манбаъ дар бахши маҳдудиятҳои худ мегӯяд, ки санҷиши анҷомшуда асосан ба robustness/устувории натиҷа равона шудааст ва санҷиши консептуалии чаҳорчӯбаи қарор ба таҳқиқоти пешрафтаи коршиносон, таҳқиқоти тӯлонӣ ё санҷиши эмпирикӣ дар муҳити воқеии LML ниёз дорад.

Маҳдудияти як муассиса: Тамоми намунаи донишҷӯён аз Florida University аст; аз ин рӯ, барои дигар муассисаҳои таълимӣ, кишварҳо ё гурӯҳҳои касбӣ умумисозии мустақим имконпазир нест.

Кумитаи ахлоқ: Манбаъ гузориш медиҳад, ки бо сабаби истифодаи пурсишҳои комилан беном, набудани мудохилаи тиббӣ ва маълумоти ҳассос, тибқи қонунгузории Испания баррасии Research Ethics Committee талаб нашудааст.

Ризоияти огоҳона: Манбаъ мегӯяд, ки азбаски пурсишҳо комилан беном буда, маълумоти шахсии муайяншавандаро дар бар намегиранд, ризоияти алоҳидаи огоҳона талаб нашудааст.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот маблағгузории берунӣ нагирифтааст.

Дастрасии додаҳо: Зикр шудааст, ки саҳмҳои аслӣ дар дохили мақола мавҷуданд ва саволҳои иловагӣ метавонанд ба муаллифи масъул равона карда шаванд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон эълом мекунанд, ки бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Маводи иловагӣ: Дар бастаи Supplementary Materials-и мақола Table S1–S3 мавҷуд аст. Онҳо баррасии адабиёти MCDM, тафсилоти меъёрҳои устуворӣ ва таснифи муфассали алтернативаҳои таҳқиқотиро дастгирӣ мекунанд.

Саҳмҳои муаллифон: Консептуализатсия: Juan Antonio Marco Montes De Oca, Tomás García Martín ва Marta Serrano Pérez. Усул: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Санҷиш: Tomás García Martín ва Marta Serrano Pérez. Таҳлили формалӣ: ҳар се муаллиф. Таҳқиқот ва куратсияи додаҳо: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Лоиҳаи аввал: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Бознигарӣ/таҳрир: Tomás García Martín ва Marta Serrano Pérez. Визуализатсия: ҳар се муаллиф. Назорат: Tomás García Martín ва Marta Serrano Pérez.