Таҳлили харитасозии илмӣ дар асоси SciMAT равиши тадқиқотиест, ки робитаҳои калидвожаҳо, кластерҳои мавзӯӣ, таъсири академӣ ва тағйироти консептуалии шумораи зиёди нашрияҳои илмиро дар тӯли вақт тавассути шабакаҳои библиометрӣ меомӯзад. Ин тадқиқот сохтори пажӯҳишҳои ҳаракатнокии пиёдагардон ва walkability-ро дар асоси додаҳои Web of Science Core Collection баррасӣ мекунад; бо истифодаи якҷояи таҳлили иҷро ва таҳлили шабакаи ҳамкалима (co-word) нишон медиҳад, ки соҳа дар атрофи кадом мавзӯъҳо рушд кардааст.

Мувофиқи бахши методи манбаъ, дархости Web of Science, ки моҳи феврали 2024 анҷом дода шуд, дар оғоз 6258 нашрия баргардонд. Пас аз филтрҳо аз рӯи соли нашр, навъи ҳуҷҷат ва соҳаи тадқиқот 1934 нашрия ба маҷмӯи ниҳоии додаҳо ворид карда шуд. Metadata-и библиографӣ ба SciMAT v1.1.06 ворид гардид; калимаҳо ва мафҳумҳои монанд муттаҳид, истилоҳоти хеле умумӣ ва камфарқкунанда хориҷ ва маҷмӯи калидвожаҳо аз 6102 то 5323 истилоҳи нодир кам карда шуд.

Бахшҳои метод ва натиҷаҳо давраи тадқиқотро 1990–2023 қабул карда, онро ба ду зердавра ҷудо мекунанд: дар 1990–2019 — 1023 нашрия ва дар 2020–2023 — 911 нашрия. Дар маҷмӯъ 1934 нашрия 49.148 иқтибос гирифтааст ва шумораи миёнаи иқтибос ба ҳар нашрия 25,41 гузориш шудааст. Мавҷуд будани 911 нашрия дар чор соли охир нишон медиҳад, ки ҳаҷми истеҳсоли илмӣ ба 1023 нашрияи сӣ соли қаблӣ хеле наздик шудааст.

Дар натиҷаи харитасозии илмӣ, пажӯҳишҳои ҳаракатнокии пиёдагардон дар панҷ соҳаи васеи мавзӯӣ гурӯҳбандӣ шудаанд: усулҳо (methods), экологӣ–иҷтимоӣ (environmental–social), саломатӣ (health), шаҳр (city) ва ҳаракатнокӣ (mobility). Дар байни онҳо соҳаи мавзӯии “city” дар Ҷадвали 7-и манбаъ бо 2099 робитаи нашриявӣ ва 65.930 иқтибос баландтарин нишондиҳандаҳои иҷроиро дорад. Барои environmental–social 1446 нашрия ва 35.103 иқтибос; барои health 1314 нашрия ва 27.793 иқтибос; барои methods 1310 нашрия ва 34.228 иқтибос; барои mobility 881 нашрия ва 17.404 иқтибос гузориш шудааст.

Дар давраи аввал BUILT-ENVIRONMENT ҳамчун мавзӯи ҳукмрон баромад, дар ҳоле ки дар 2020–2023 PHYSICAL-ACTIVITY мавзӯе буд, ки баландтарин шумораи нашрия, иқтибос ва h-index дошт. Дар давраи охир мавзӯъҳое чун CITY, PUBLIC-TRANSPORT, IMPACT, EQUITY, URBAN-FORM, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY, GIS ва STREET-VIEW-IMAGES нишон медиҳанд, ки соҳа бо тарроҳии шаҳр, саломатӣ, баробарӣ ва технологияҳои дода бештар пайваст шудааст.

Аммо тадқиқот мустақиман санҷида наметавонад, ки дар шаҳрҳои воқеӣ пиёдагардӣ зиёд шудааст, тарҳи муайян боиси бештар роҳ рафтани одамон шудааст ё сиёсати муайян муваффақ будааст. Шабакаи библиометрӣ нишон медиҳад, ки адабиёти илмӣ ба кадом мавзӯъҳо равона шудааст, ин мавзӯъҳо чӣ гуна ба ҳам пайвастаанд ва истеҳсоли академӣ дар тӯли вақт чӣ гуна тағйир ёфтааст. Тафсири ҳаҷми нашр/иқтибос ҳамчун таъсири воқеӣ ё сабабият дуруст нест.

Дар манбаъ инчунин баъзе номувофиқиҳои гузоришдиҳӣ мавҷуданд. Аннотатсия ва ҳадафи тадқиқот давраро 1994–2023 медиҳанд, дар ҳоле ки метод, ҷадвалҳо ва натиҷаҳо 1990–2023-ро истифода мекунанд. Аннотатсия 1934 унсурро “articles” меномад, аммо метод мегӯяд, ки маҷмӯи додаҳо мақолаҳо, мақолаҳои обзорӣ ва proceedings paper-ҳоро дар бар мегирад. Verianla ин фарқҳоро хомӯшона ислоҳ накардааст.

Чаро ҳаракатнокии пиёдагардон соҳаи ҷудогонаи таҳқиқоти шаҳрӣ аст?

Дар тадқиқот ҳаракатнокии пиёдагардон танҳо ҳамчун роҳ рафтани як шахс аз як нуқта ба нуқтаи дигар баррасӣ намешавад. Пиёдагардӣ як соҳаи васеи тадқиқот аст, ки бо тарҳи фазои ҷамъиятӣ, системаи нақлиёт, дастрасӣ, саломатӣ, амният, баробарии иҷтимоӣ, боғҳо, сохтори маҳалла, истифодаи замин, нақлиёти ҷамъиятӣ ва сифати зиндагии шаҳрӣ алоқаманд аст.

Аз ин рӯ, пажӯҳишҳои ҳаракатнокии пиёдагардон ба як фанни ягонаи академӣ маҳдуд нестанд. Манбаъ нишон медиҳад, ки муҳандисӣ, иқтисоди тиҷорат, таҳқиқоти амалиётӣ ва илми идоракунӣ, илмҳои муҳити зист ва таҳқиқоти технология ҳама ба як сохтори адабиёт саҳм мегузоранд.

Walkability, яъне қобилияти пиёдагардӣ чист?

Walkability / қобилияти пиёдагардӣ оилаи мафҳумҳост, ки меомӯзанд муҳити шаҳрӣ то чӣ андоза роҳ рафтанро дастгирӣ ё осон мекунад. Дар тадқиқот walkability бо бисёр мавзӯъҳо — муҳити сохташуда, масофа, дастрасӣ, истифодаи замин, сохтори маҳалла, нақлиёти ҷамъиятӣ, амният, саломатӣ, фазоҳои сабз ва дарки корбар — якҷоя дида мешавад.

Огоҳии библиографӣ: Дар муқаддимаи мақола ҷумла дар бораи пайдоиши истилоҳи “walkability” ба манбаъҳои [7] ва [8] пайваст шудааст. Аммо дар рӯйхати адабиёти худи мақола сабтҳои 7 ва 8 ба соҳаи lean supply chain тааллуқ доранд. Аз ин рӯ Verianla ин истинодро ҳамчун тасдиқи таърихии манбаъ истифода намекунад.

Таҳлили Библиометрӣ Чиро Месанҷад?

Таҳлили библиометрӣ ба ҷойи аз нав санҷидани натиҷаҳои таҷрибавии ҳар як тадқиқот, шумораи нашрияҳои илмӣ, иқтибосҳо, муаллифон, маҷаллаҳо, кишварҳо, соҳаҳои тадқиқотӣ ва робитаҳои калидвожаҳоро ба таври миқдорӣ таҳлил карда, сохтори донишии як соҳаи тадқиқотиро харитасозӣ мекунад.

Дар ин тадқиқот ду қабати асосии таҳлил вуҷуд дорад:

1. Таҳлили иҷро: Нишондиҳандаҳои истеҳсол ва таъсири библиометриро, аз ҷумла чанд нашрия истеҳсол шудааст, чанд иқтибос гирифта шудааст ва кадом муаллифон, маҷаллаҳо ва кишварҳо пешсафанд, баррасӣ мекунад.
2. Харитасозии илмӣ / science mapping: Аз робитаҳои ҳампайдоии калидвожаҳо шабакаҳои мавзӯӣ месозад ва таҳқиқ мекунад, ки мавзӯъҳо дар тӯли вақт чӣ гуна рушд кардаанд.

Оё шумораи иқтибосҳо меъёри дурустии илмӣ аст?

Не. Шумораи иқтибосҳо нишондиҳандаи библиометриест, ки метавонад барои арзёбии он истифода шавад, ки як тадқиқот дар адабиёти илмӣ то чӣ андоза намоён ё таъсиргузор аст; он худ аз худ исбот намекунад, ки тадқиқот дуруст, аз ҷиҳати сабабият қавӣ ё дар ҷаҳони воқеӣ муваффақ аст. Ин тадқиқот низ шумораи иқтибосҳоро ҳамчун нишондиҳандаи иҷро ва таъсири академӣ истифода мекунад.

h-index чист?

h-index нишондиҳандаи библиометриест, ки ҳам маҳсулнокии нашр ва ҳам шиддати иқтибосро барои як муҳаққиқ, мавзӯъ ё гурӯҳи нашрияҳо якҷоя ҷамъбаст мекунад. Аз ҷиҳати консептуалӣ, арзиши h ба шарте такя мекунад, ки ҳадди ақал h нашрия ҳар кадом ҳадди ақал h иқтибос гирифта бошанд.

Ин шарҳ барои фаҳмондани маънои умумии h-index аст. Мақолаи манбаъ барои h-index муодила намедиҳад; нишондиҳандаро дар таҳлили иҷрои SciMAT ва Ҷадвалҳои 5–6 мустақиман гузориш мекунад.

Чаро G-index, HG-index ва q2-index зикр мешаванд?

Манбаъ мегӯяд, ки SciMAT ғайр аз шумораи нашрия ва иқтибос метавонад нишондиҳандаҳои пешрафтаи библиометрӣ, аз ҷумла G-index, HG-index ва q2-index-ро низ истифода барад. Аммо дар ҷадвалҳои асосии иҷрои давра нишондиҳандаҳои равшани гузоришшуда шумораи нашрия, шумораи иқтибос ва h-index мебошанд. Азбаски манбаъ арзишҳои ҳисобшуда ё муодилаҳои ин индексҳои дигарро барои ин тадқиқот алоҳида нашр накардааст, Verianla ба онҳо формула ё натиҷаи берун аз манбаъ илова намекунад.

Centrality ва Density дар Диаграммаи Стратегии SciMAT Чӣ Маъно Доранд?

Дар диаграммаи стратегии SciMAT centrality нишон медиҳад, ки як мавзӯъ бо мавзӯъҳои дигар то чӣ андоза робитаи қавӣ дорад, дар ҳоле ки density дараҷаи рушд ва қувваи робитаҳои дохилии мавзӯъро ифода мекунад; ин ду андоза барои таснифи мавзӯъҳо ҳамчун кластерҳои моторӣ, асосӣ/transversal, рушдёфта-ҷудошуда ва пайдошаванда/коҳишёбанда истифода мешаванд.

Чор минтақаи ин диаграммаро набояд ҳамчун рейтинги “хуб-бад” хонд. Масалан, мавзӯи асосӣ/transversal дар Q4 метавонад аз ҷиҳати рушди дохилӣ пасттар намояд, вале барои пайваст кардани бахшҳои дигари соҳаи тадқиқотӣ муҳим бошад. Мавзӯъ дар Q2 метавонад дар дохили худ хеле рушдёфта бошад, аммо робитаи маҳдудтар бо боқимондаи соҳа дошта бошад.

Андозаи кура дар манбаъ чӣ гуна шарҳ дода мешавад?

Дар ин ҷо номувофиқии дохилии манбаъ вуҷуд дорад. Шарҳи Шакли 1 мегӯяд, ки андозаи кура шумораи нашрияҳои дахлдорро ифода мекунад ва шумораи иқтибосҳо дар қавс нишон дода мешавад. Баръакс, матне, ки Шакли 4-ро шарҳ медиҳад, андозаи кураро бо шумораи иқтибосҳо мепайвандад. Аз ин рӯ, дар диаграммаи Verianla дар боло андозаи кура барои рамзгузории шумораи нашр ё иқтибос истифода нашудааст.

Шабакаи ҳамкалима, яъне co-word network чист?

Шабакаи ҳамкалима сохтори шабакавиест, ки бо истифода аз басомади ҳампайдоии калидвожаҳои нашрияҳои илмӣ робитаҳои байни мавзӯъҳоро нишон медиҳад. Як гиреҳи шабака як калидвожаро ифода мекунад; робитаи байни ду гиреҳ нишон медиҳад, ки ин калимаҳо дар ҳамон нашрияҳо якҷоя истифода шудаанд.

SciMAT калимаҳоро бо намунаҳои шабеҳи робита кластер карда, мавзӯъҳои тадқиқотӣ месозад. Ҳамин тавр, на танҳо кадом калима зиёд истифода шудааст, балки кадом мафҳумҳо ба таври систематикӣ якҷоя омӯхта шудаанд, намоён мегардад.

Эволюцияи мавзӯӣ чӣ маъно дорад?

Таҳлили эволюцияи мавзӯӣ меомӯзад, ки кластерҳои тадқиқотии як давра дар давраи баъдӣ идома меёбанд, дар дохили мавзӯи дигар бозсозӣ мешаванд ё ба мавзӯи нав табдил меёбанд.

Дар шабакаҳои эволюцияи Замимаи B-и манбаъ хатҳои пайваста робитаҳои мустақимро — мисли идомаи ҳамон ном ё фарогирии як номи мавзӯъ аз ҷониби мавзӯи дигар — нишон медиҳанд; хатҳои канда робитаҳоеро нишон медиҳанд, ки ҳатто бе истифодаи ҳамон ном тавассути калидвожаҳои муштарак ба вуҷуд омадаанд. Ғафсии хат бо inclusion index қувваи робитаро ифода мекунад.

Усул ва Натиҷаҳои Тадқиқот

Ҷамъоварӣ ва филтркунии додаҳо

Ҷустуҷӯи Web of Science Core Collection моҳи феврали 2024 анҷом дода шуд. Дархости пешрафтаи ҷустуҷӯ, ки манбаъ медиҳад, чунин аст:

TS = ("walkability") OR ("walking" AND "city") OR ("pedestrian mobility")

Ин дархост дар марҳилаи аввал 6258 нашрия баргардонд. Манбаъ дар Шакли 2 барои филтркунӣ давраи 1990–2023, намудҳои ҳуҷҷати articles/review articles/proceedings papers ва соҳаҳои тадқиқотӣ, аз ҷумла Transportation, Geography, Urban Studies, Transportation Science & Technology ва Regional & Urban Planning-ро нишон медиҳад.

Дар пешкоркард чӣ анҷом дода шуд?

Сабтҳои Web of Science бо муаллифон, унвонҳо, аннотатсияҳо, калидвожаҳо, маълумоти муассисаҳо ва додаҳои иқтибос ба SciMAT ворид карда шуданд. Дар марҳилаи пешкоркард калимаҳо ва мафҳумҳои монанд муттаҳид, такрорҳо кам ва истилоҳоте чун “methodology”, ки маънои хеле васеъ доранд, барои нигоҳ доштани фарқияти мавзӯӣ хориҷ карда шуданд.

Шакли 2-и манбаъ ба таври муфассалтар нишон медиҳад, ки такрорҳо, шаклҳои ҷамъ, номҳои хос, калимаҳои аз ҷиҳати семантикӣ камаҳамият ва шаклҳои гуногуни калимаҳо бо ҳамон маъно тоза карда шудаанд.

Чаро ду давра дарозии баробар надоранд?

Давраи тадқиқот ба 1990–2019 ва 2020–2023 ҷудо шудааст. Давраи аввал тақрибан сӣ сол ва давраи дуюм танҳо чор сол аст. Манбаъ ин нобаробариро ҳамчун интихоби қасдонаи метод шарҳ медиҳад; ҳадаф гирифтани ҳаҷми тақрибан баробари нашрия дар ҳар ду давра ва осон кардани муқоисаи тағйироти мавзӯӣ мебошад.

Ҷамъи ин ду рақам 1934 аст. Аммо арзишҳои “% of Total” дар Ҷадвали 5-и манбаъ аз ҷиҳати математикӣ бо базаи 999 ва дар Ҷадвали 6 бо базаи 899 мувофиқат мекунанд. Манбаъ фарқи 1023→999 ва 911→899-ро алоҳида шарҳ намедиҳад. Аз ин рӯ Verianla сабаби ин фарқро тахмин намекунад.

Истеҳсоли нашрия ва иқтибос

1934 нашрия дар маҷмӯъ 49.148 иқтибос гирифтаанд. Миёнаро манбаъ 25,41 иқтибос/нашрия гузориш мекунад. Гуфта мешавад, ки шумораи нашрияҳо то соли 2019 мунтазам афзуда, дар 2020–2023 истеҳсол ба таври назаррас суръат гирифтааст.

Шакли 3-и манбаъ рушди солонаи нашрияҳо ва иқтибосҳоро дар шакли график медиҳад. Аммо азбаски PDF ҷадвали рақамии сол ба сол надорад, Verianla графикро бо хондани арзишҳои тахминӣ аз тасвир ва эҷоди дақиқии бардурӯғ аз нав насохтааст.

Муаллифони аз ҳама сермаҳсул

Манбаъ қайд мекунад, ки Lu Yi бо 17 нашрия дар ҷойи аввал аст ва ҳеҷ як муаллифи алоҳида соҳаро ба таври ҳукмрон “ишғол” накардааст. Шумораи нашрия ва шумораи иқтибос як рейтинг намесозанд; масалан, баъзе муҳаққиқон бо нашрияҳои камтар метавонанд иқтибосҳои умумии бештар дошта бошанд.

Маҷаллаҳои дорои бештарин нашрия

Ҷадвали 2-и манбаъ инчунин маҷмӯи иқтибосҳои мақолаҳои ҳаракатнокии пиёдагардон дар ин маҷаллаҳо, омили таъсири панҷсола, арзиши 2022 journal citations, JIF 2022, Journal Citation Indicator, article citation median ва шумораи солонаро медиҳад. Инҳо нишондиҳандаҳои контексти библиометрӣ дар сатҳи маҷаллаанд; натиҷаи мустақими таҷрибавии тадқиқоти ҳаракатнокии пиёдагардон нестанд.

Истеҳсоли нашрияҳо аз рӯи кишвар

Ин шумораҳои кишварҳо тақсимоти истиснокунандаи нашрияҳои нодир нестанд. Манбаъ ошкоро мегӯяд, ки агар мақола ҳаммуаллифони чанд кишвар дошта бошад, ҳамон нашрия метавонад ба чанд кишвар ҳисоб шавад. Аз ин рӯ, ҷамъбасти кишварҳо метавонад аз 1934 нашрияи нодир зиёд бошад.

Соҳаҳои тадқиқотии Web of Science

Ин тақсимот нишон медиҳад, ки тадқиқоти ҳаракатнокии пиёдагардон танҳо ба нақлиёт ё банақшагирии шаҳрӣ тааллуқ надорад; муҳандисӣ, идоракунӣ, муҳити зист ва технология низ ба шабакаи тадқиқотӣ дохил мешаванд.

Мавзӯъҳои давраи 1990–2019: 25 мавзӯъ

BUILT-ENVIRONMENT мавзӯи ҳукмрони давраи аввал аст. Андозагирии рафтори пиёдагардӣ, walkability, саломатӣ, фарбеҳӣ, фаъолияти ҷисмонӣ, нақлиёт, истифодаи замин, маҳаллаҳо ва urban form дар дохили ин кластер бо ҳам алоқаманд шудаанд.

ACCESS дастрасӣ ба хизматрасониҳои тандурустӣ, дастрасии фазоӣ, баробарӣ, нақлиёти ҷамъиятӣ ва боғҳоро ба ҳам мепайвандад. ATTITUDES пажӯҳишҳои корбармарказро, ба монанди интихоби шахсии нақлиёт ва дарки хавф; CHILDREN кӯдакон, ҷавонон ва контексти мактаб; OLDER-ADULTS калонсолони солхӯрда, сифати зиндагӣ, саломатӣ, маъюбӣ ва пиёдагардиро фаро мегирад.

BODY-MASS-INDEX робитаҳои саломатиро, аз ҷумла walkability, нақлиёти фаъол, масофа, саломатии дилу раг, вазни зиёдатӣ ва ифлосии ҳаво; CYCLING нақлиёти устувор, вобастагӣ ба автомобил, осебҳо, амнияти масир ва фоидаҳои саломатиро баррасӣ мекунад.

Мавзӯъҳои давраи 2020–2023: 24 мавзӯъ

Ёддошти навишти манбаъ: Дар Ҷадвали 6 мавзӯи велосипед “BYCICLE” навишта шудааст. Verianla барои он ки нишонаи canonical-и мавзӯи манбаъро хомӯшона тағйир надиҳад, ин шаклро дар ҷадвал нигоҳ медорад; дар шарҳи оддии тоҷикӣ “велосипед” гуфта мешавад.

Калонтарин мавзӯи давраи дуюм PHYSICAL-ACTIVITY аст. Манбаъ мегӯяд, ки ин мавзӯъ дар давраи аввал дар дохили кластери BUILT-ENVIRONMENT буд, аммо дар давраи дуюм ба мавзӯи мустақили тадқиқотӣ табдил ёфт.

EQUITY аз меҳвари ACCESS/JUSTICE-и давраи қаблӣ ба мавзӯи возеҳтар табдил меёбад. NEIGHBORHOOD-WALKABILITY мавзӯъҳоеро чун urban design, walk score, body mass index, Google Street View, pedestrian networks ва semantic segmentation муттаҳид мекунад.

STREET-VIEW-IMAGES самти нави тадқиқотиро ифода мекунад, ки дар он machine learning, deep learning ва big data барои таҳлили хусусиятҳои фазоӣ, ки ба ҳаракатнокии пиёдагардон аз тасвирҳои муҳити шаҳрӣ таъсир мекунанд, истифода мешаванд.

GIS бо индексҳо, нишондиҳандаҳо, сафарҳо, синтаксиси фазоӣ ва дастрасӣ ба хизматрасонӣ/иншоот алоқаманд аст. GENDER мафҳумҳои занон, зиндагии корӣ, вақт ва тарсро; CRIME зӯроварӣ ва дарки амният дар шаҳрро; VISUAL-ENCLOSURE робитаҳои дарки визуалӣ ва саломатии равониро фаро мегирад.

Таниши таснифии дохилии манбаъ дар мавзӯи саломатӣ

Дар бахши ривоятии манбаъ гуфта мешавад, ки CRIME ва PHYSICAL-ACTIVITY дар давраи дуюм ба “motor themes” табдил ёфтаанд. Аммо дар таснифи стратегии Ҷадвали 6 PHYSICAL-ACTIVITY мавзӯи моторӣ дар Q1 аст; CRIME бошад дар Q2, яъне минтақаи рушди баланд, аммо робитаи нисбатан ҷудошуда ҷойгир аст. Аз ин рӯ, Verianla барои квадранти мавзӯӣ арзиши Ҷадвали 6-ро нигоҳ медорад.

Панҷ соҳаи асосии мавзӯӣ чӣ гуна шакл гирифт?

Пас аз таҳлили робитаҳои мавзӯъҳои SciMAT байни ду давра, муҳаққиқон кластерҳоро дар зери панҷ соҳаи васеи дониш номгузорӣ карданд: methods, environmental–social, health, city ва mobility.

Иҷрои умумии соҳаҳои мавзӯӣ

Ҷамъи шумораи нашрияҳо дар ин ҷадвал аз 1934 ҳуҷҷати нодир зиёд аст. Манбаъ Ҷадвали 7-ро ҳамчун тақсимоти истиснокунандаи ҳуҷҷатҳои нодир муайян намекунад ва инчунин шарҳ намедиҳад, ки чаро ҷамъ ба 1934 баробар нест. Аз ин рӯ, ин арзишҳоро набояд мустақиман ба шакли “чанд фоизи 1934 нашрия танҳо ба ин соҳа тааллуқ дорад?” тафсир кард.

Соҳаи мавзӯии Methods

Соҳаи Methods ба он тамаркуз мекунад, ки адабиёти илмӣ ҳаракатнокии пиёдагардонро бо кадом воситаҳо чен ва таҳлил мекунад. Дар давраи аввал кластерҳое чун SYSTEM, FRAMEWORK, VALIDITY, CYCLING, TIME ва IMPACT дида мешаванд; дар давраи дуюм MODEL, GIS, STREET-VIEW-IMAGES, SERVICE ва IMPACT, ки ба дода ва визуализатсия бештар нигаронида шудаанд, пеш меоянд.

Манбаъ махсус таъкид мекунад, ки тасвирҳои Street View дар якҷоягӣ бо machine learning, deep learning ва big data самти нави тадқиқотие мебошанд, ки барои таҳлили хусусиятҳои визуалӣ ва фазоии муҳити шаҳрӣ истифода мешаванд.

Соҳаи мавзӯии Environmental–social

Ин соҳа тавассути мавзӯъҳои ACCESS, ATTITUDES, DISTANCE, SAFETY, JUSTICE, POLICY, EQUITY, EXPERIENCE, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY ва GENDER нишон медиҳад, ки ҳаракатнокии пиёдагардон танҳо масъалаи иҷрои нақлиёт нест, балки масъалаи баробарии иҷтимоӣ, амният, устуворӣ ва таҷрибаи шаҳрӣ низ ҳаст.

Ёддошти истиноди салибии манбаъ: Дар бахши рушди сохторӣ environmental–social дуруст ба Figure A3 пайваст шудааст. Дар бахши муҳокима ҳамон соҳа иштибоҳан Figure A4 нишон дода мешавад. Figure A4 дар манбаъ соҳаи health аст.

Соҳаи мавзӯии Health

Соҳаи саломатӣ мавзӯъҳои BODY-MASS-INDEX, OLDER-ADULTS, PHYSICAL-ACTIVITY, PUBLIC-HEALTH, VISUAL-ENCLOSURE ва CRIME-ро якҷоя арзёбӣ мекунад. Манбаъ мегӯяд, ки калонсолони солхӯрда дар тамоми соҳа гурӯҳи муҳими тадқиқотӣ боқӣ мондаанд; дар давраи дуюм мафҳумҳои фаъолияти ҷисмонӣ ва саломатии ҷамъиятӣ бештар намоён шудаанд.

Робитаи библиометрӣ дар ин ҷо нишон намедиҳад, ки пиёдагардӣ ҳатман сабаби натиҷаи муайяни саломатӣ мебошад. Шабака танҳо нишон медиҳад, ки ин мафҳумҳо дар адабиёти тадқиқотӣ якҷоя баррасӣ ва дар кластерҳои муайяни мавзӯӣ ҷамъ шудаанд.

Соҳаи мавзӯии City

Соҳаи мавзӯии City дар давраи аввал аз BUILT-ENVIRONMENT, GEOGRAPHIES, PARKS, NEIGHBORHOOD-DESIGN, URBAN-DESIGN, AREAS ва SELF-SELECTION; дар давраи дуюм аз CITY, URBAN-FORM, STREET, AMENITY ва GENTRIFICATION иборат аст.

Манбаъ ин соҳаро бо нақши фазои ҷамъиятӣ, кӯчаҳо, роҳҳо, майдонҳо ва фазоҳои сабз дар сохтори шаҳрӣ, ки ҳаракати одамон ва зиндагии иҷтимоиро дастгирӣ мекунад, мепайвандад.

Соҳаи мавзӯии Mobility

Дар соҳаи Mobility дар давраи аввал CHILDREN, PEDESTRIANS ва MOTOR-VEHICLE пешсаф буданд, дар давраи дуюм бошад истифодабарандагон ва режимҳои гуногуни системаи нақлиёт — BICYCLE, PUBLIC-TRANSPORT, STATIONS ва CRASHES — бештар намоён мешаванд.

Тафсири тадқиқот ин аст, ки ҳаракатнокии пиёдагардон набояд аз автомобил, велосипед, нақлиёти ҷамъиятӣ ва дигар гурӯҳҳои истифодабаранда ҷудо баррасӣ шавад. Фазои ҷамъиятии шаҳр системаест, ки шаклҳои гуногуни ҳаракат дар як вақт дар он ба ҳам мерасанд.

Намунаҳои тадқиқот бо бештарин иқтибос

Ин шумораҳои иқтибос арзишҳои маҷмӯи библиометрие мебошанд, ки тадқиқот ҷамъоварӣ кардааст. Бояд дар хотир дошт, ки шумораи иқтибосҳо метавонад бо гузашти вақт тағйир ёбад ва ба вақти ҷамъоварии додаҳои тадқиқот вобаста аст.

Натиҷаҳое, ки тадқиқот дастгирӣ мекунад

• Ҳаҷми нашрияҳо дар пажӯҳишҳои ҳаракатнокии пиёдагардон махсусан дар 2020–2023 ба таври назаррас афзудааст.
• Сохтори адабиёт танҳо аз иҷрои нақлиёт иборат нест; саломатӣ, усул, мавзӯъҳои экологӣ-иҷтимоӣ, сохтори шаҳр ва ҳаракатнокӣ якҷоя соҳаҳои асосии донишро ташкил медиҳанд.
• Дар давраи аввал BUILT-ENVIRONMENT яке аз мавзӯъҳои қавитарин аст.
• Дар давраи дуюм PHYSICAL-ACTIVITY мавзӯест, ки баландтарин иҷрои нашр, иқтибос ва h-index дорад.
• Мавзӯъҳое чун EQUITY, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY, STREET-VIEW-IMAGES, GIS, GENDER ва PUBLIC-HEALTH дар адабиёти солҳои охир бештар намоён шудаанд.
• Соҳаи мавзӯии City дар Ҷадвали 7-и манбаъ баландтарин иҷрои нашр ва иқтибосро дорад.
• Истифодаи machine learning, deep learning, big data ва тасвирҳои Street View дар пажӯҳишҳои солҳои охир намоён шудааст.
• Тарроҳии шаҳр дар адабиёти тадқиқотӣ муҳим аст, аммо ба арзёбии муаллифон дар оянда бояд ҳамчун тағйирёбандаи марказии бевосита бештар баррасӣ шавад.

Натиҷаҳое, ки тадқиқот дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки мавзӯи дорои нашрияҳои бештар дар шаҳрҳои воқеӣ ҳатман муҳимтар аст.
• Исбот нашудааст, ки мавзӯи дорои иқтибосҳои бештар натиҷаҳои илмии дурусттар медиҳад.
• Робитаҳои ҳампайдоии библиометрӣ сабабиятро нишон намедиҳанд.
• Тадқиқот чен накардааст, ки сиёсати муайяни пиёдагардӣ ё тарроҳии шаҳр одамонро то чӣ андоза бештар ба роҳ рафтан водор мекунад.
• Тадқиқот индекси нави walkability таҳия накардааст.
• Тадқиқот модели нави GIS, machine learning ё deep learning омӯзонида нашудааст.
• Андозаи таъсири мустақим байни ҳаракатнокии пиёдагардон ва саломатӣ дар ин тадқиқоти библиометрӣ ҳисоб карда нашудааст.
• Пешгӯӣ нашудааст, ки дар соли 2030 ё баъдтар кадом мавзӯъ ҳатман ҳукмрон мешавад.
• Нишон дода нашудааст, ки адабиёти берун аз Web of Science ҳамон сохтори мавзӯиро медиҳад.

Самтҳои тадқиқоти оянда

Муаллифон мегӯянд, ки тарроҳии шаҳр ҳамчун ҷузъи асосие, ки ба рафтори пиёдагард таъсир мерасонад, дар адабиёти мавҷуда ба қадри кофӣ марказӣ баррасӣ нашудааст. Пешниҳод мешавад, ки пажӯҳишҳои оянда робитаи байни андозаҳои фазоӣ ва тарроҳии шаҳрҳо ва рафтори пиёдагардонро мустақимтар омӯзанд.

Манбаъ инчунин мегӯяд, ки мафҳуми resilience дар адабиёт нокифоя ифода шудааст ва бояд бештар таҳқиқ шавад, ки ҳаракатнокии пиёдагардон бо дигар стратегияҳои шаҳрӣ чӣ гуна муттаҳид шуда метавонад.

Гуфта мешавад, ки омилҳои Environmental ва social нисбат ба тадқиқотҳои иҷро ва самаранокӣ камтар омӯхта шудаанд; махсусан масъалаҳои иҷтимоӣ чун inequality ва inclusion бояд дар корҳои оянда бештар ҷой гиранд.

Истифодаи machine learning, deep learning ва big data тадриҷан намоёнтар шудааст. Манбаъ пешниҳод мекунад, ки big data махсусан барои омӯзиши пайвастагии фазои ҷамъиятӣ ва дигар контекстҳои шаҳрӣ бештар истифода шавад.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Як пойгоҳи дода: Тадқиқот танҳо Web of Science-ро истифода кардааст. Муаллифон ошкоро мегӯянд, ки пойгоҳҳои дигар, ба монанди Scopus ё ABI, метавонанд маҷмӯи дигари нашрияҳо ва аз ин рӯ натиҷаҳои дигар диҳанд.

Меъёрҳои воридкунӣ/хориҷкунӣ: Филтрҳо аз рӯи соли нашр, навъи ҳуҷҷат, соҳаи тадқиқот ва забон ҳудудҳои маҷмӯи додаҳоро муайян мекунанд. Меъёрҳои дигар метавонанд натиҷаҳои мавзӯии фарохтар ё дигар ба вуҷуд оранд.

Параметрҳои SciMAT: Манбаъ мегӯяд, ки ошноии муаллифон бо SciMAT дар интихоби параметрҳое кумак кард, ки хавфи аз ҳад мураккаб шудани диаграммаҳои стратегиро кам мекунад. Ин ҳамзамон контексти методологии муҳим аст, ки нишон медиҳад харитасозӣ аз танзимоти нармафзор ва интихоби таҳлилӣ комилан мустақил нест.

Номувофиқии оғози давра: Аннотатсия ва ҳадафи тадқиқот 1994–2023, метод ва натиҷаҳо 1990–2023-ро истифода мекунанд.

Терминологияи навъи ҳуҷҷат: Аннотатсия ибораи 1934 “article”-ро истифода мекунад, дар ҳоле ки метод articles, review articles ва proceedings papers-ро дар бар мегирад.

Махраҷҳои ҷадвалҳои мавзӯӣ: Барои 1023 ва 911 нашрияи даврӣ, сабаби он шарҳ дода нашудааст, ки таносубҳои Ҷадвалҳои 5 ва 6 ба базаҳои мутаносибан 999 ва 899 мувофиқат мекунанд.

Андозаи кураи фигура: Манбаъ дар як ҷой андозаи кураро бо шумораи нашрияҳо ва дар ҷои дигар бо шумораи иқтибосҳо мепайвандад.

Истиноди салибии мавзӯӣ: Соҳаи environmental–social дуруст Figure A3 аст; истиноди Figure A4 дар бахши муҳокима бо ин мувофиқат намекунад.

Рақамгузории библиография: Баъзе рақамҳои истинод дар матн аз ҷиҳати маъно бо сабтҳои библиография мувофиқат намекунанд. Аз ин рӯ Verianla чунин даъвоҳои таърихӣ ё методологиро танҳо барои он ки истиноди рақамӣ доранд, тасдиқшуда намешуморад.

Изҳороти дастрасии дода: Манбаъ мегӯяд “No new data were created or analysed”, аммо дар рӯйхати адабиёт сабти соли 2026-и ҳамон муаллифон бо номи “Pedestrian Mobility Papers Dataset Version 1.0” вуҷуд дорад. Манбаъ муносибати ин ду изҳоротро алоҳида шарҳ намедиҳад.

Ёддошти Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Pedestrians as an Innovation Key for Urban Research: A Bibliometric Network Analysis and Literature Review

Муаллифон: Lorenzo Ros-McDonnell; Manuel Jesús Cobo; María Victoria de-la-Fuente-Aragón; Diego Ros-McDonnell.

Тартиби муаллифон: Тартиби манбаъ айнан нигоҳ дошта шудааст.

Муаллифи масъул: Lorenzo Ros-McDonnell.

Муассисаи 1: Research Group “Industrial Engineering”, ETSII, Universidad Politécnica de Cartagena, Cartagena, Spain.

Муассисаи 2: Department of Computer Science and Artificial Intelligence, Universidad de Granada, Granada, Spain.

Саҳми баробар / ҳаммуаллифии аввал: Дар манбаъ аломати саҳми баробар ё ҳаммуаллифи аввал нишон дода нашудааст.

Саҳми муаллифон: Дар PDF-и манбаъ бахши алоҳидаи Author Contributions / CRediT вуҷуд надорад; Verianla вазифаҳои муаллифонро тахмин намекунад.

Маҷалла: Urban Science.

Нашриёт: MDPI, Basel, Switzerland.

Навъи мақола: Review; таҳлили шабакаи библиометрӣ ва баррасии адабиёт.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: 10(7), 347.

DOI: 10.3390/urbansci10070347

Санаи ирсол: 15 декабри 2025.

Санаи бозбинӣ: 25 январи 2026.

Санаи қабул: 4 феврали 2026.

Санаи нашр: 24 июни 2026.

Ҳолати тақриз: Мақолаи обзорие, ки аз тақриз гузашта ва дар Urban Science нашр шудааст.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Пайванди расмӣ: Саҳифаи сабти MDPI Urban Science тавассути DOI 10.3390/urbansci10070347.

Калидвожаҳо: walkability; bibliometric analysis; mapping scientific literature; citations; keyword co-occurrence; research trends.

Манбаи асосии дода: Web of Science Core Collection.

Санаи ҷустуҷӯ: Феврали 2024.

Дархости гузоришшуда дар манбаъ: TS = ("walkability") OR ("walking" AND "city") OR ("pedestrian mobility").

Шумораи сабтҳои ибтидоӣ: 6258.

Маҷмӯи ниҳоии додаҳои библиографӣ: 1934 нашрия.

Пешкоркарди калидвожаҳо: Мувофиқи Шакли 2-и манбаъ аз 6102 истилоҳ то 5323 калидвожа.

Нармафзор: SciMAT v1.1.06.

Усулҳои асосӣ: Таҳлили иҷрои библиометрӣ, keyword co-occurrence / co-word network, кластербандии мавзӯӣ, диаграммаи стратегӣ, таҳлили эволюцияи мавзӯӣ.

Давраҳои таҳлил: Дар бахшҳои метод ва натиҷаҳо 1990–2019 ва 2020–2023. Аннотатсия ва ҳадафи тадқиқот оғози 1994–2023-ро медиҳанд.

Шумораи нашрияҳои давраи аввал: 1023.

Шумораи нашрияҳои давраи дуюм: 911.

Иқтибосҳои умумӣ: 49.148.

Иқтибоси миёна: 25,41 ба ҳар нашрия.

Панҷ соҳаи асосии мавзӯӣ: Methods, environmental–social, health, city, mobility.

Баландтарин иҷрои соҳаи мавзӯӣ: Мувофиқи Ҷадвали 7-и манбаъ City: 2099 робитаи нашр ва 65.930 иқтибос.

Мавзӯи ҳукмрони давраи аввал: BUILT-ENVIRONMENT; 740 нашрия, 31.576 иқтибос, h-index 83.

Мавзӯи ҳукмрони давраи дуюм: PHYSICAL-ACTIVITY; 686 нашрия, 6930 иқтибос, h-index 36.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Танҳо Web of Science истифода шудааст; пойгоҳҳои дигар метавонанд натиҷаҳои дигар диҳанд.

Номувофиқии дохилии манбаъ — давра: Аннотатсия/ҳадаф 1994–2023, метод/ҷадвалҳо/натиҷа 1990–2023.

Номувофиқии дохилии манбаъ — навъи ҳуҷҷат: Аннотатсия “1934 articles” мегӯяд, метод бошад articles, review articles ва proceedings papers-ро дар бар мегирад.

Номуайянии дохилии манбаъ — махраҷҳои ҷадвалҳои давра: Матн/Шакли 2 ҷамъбасти давраҳоро 1023 ва 911 медиҳад, вале сутунҳои таносуби Ҷадвалҳои 5 ва 6 мутаносибан бо базаҳои 999 ва 899 мувофиқат мекунанд; шарҳ дода нашудааст.

Номувофиқии дохилии манбаъ — рамзи фигура: Дар шарҳи Шакли 1 андозаи кура шумораи нашрияҳо; дар матни шарҳдиҳандаи Шакли 4 шумораи иқтибосҳо тавсиф мешавад.

Истиноди салибии дохилии манбаъ: Соҳаи мавзӯии Environmental–social Figure A3 аст; истиноди Figure A4 дар бахши муҳокима бо ин мувофиқат намекунад.

Таниши таснифии дохилии манбаъ: Матни мавзӯи саломатӣ CRIME ва PHYSICAL-ACTIVITY-ро моторӣ меномад, аммо Ҷадвали 6 CRIME-ро Q2 ва PHYSICAL-ACTIVITY-ро Q1 тасниф мекунад.

Ёддошти якпорчагии библиография: Баъзе истинодҳои рақамдор дар матн аз ҷиҳати мавзӯъ бо сабтҳои библиография мувофиқат намекунанд; масалан, [7]/[8] оид ба пайдоиши таърихии walkability дар библиография ба таҳқиқоти lean supply chain мувофиқат мекунанд.

Маблағгузорӣ: Тадқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Кумитаи ахлоқ: Not applicable.

Розигии огоҳона: Not applicable.

Дастрасии додаҳо: Манбаъ изҳор мекунад “No new data were created or analysed in this study”. Бо вуҷуди ин, рӯйхати адабиёт маҷмӯи додаҳои ҳамон муаллифонро бо номи “Pedestrian Mobility Papers Dataset Version 1.0”-и соли 2026 ҳамчун истиноди 26 номбар мекунад; манбаъ ин таниши гузориширо шарҳ намедиҳад.

Ихтилофи манфиатҳо: Муаллифон изҳор мекунанд, ки ихтилофи манфиатҳо вуҷуд надорад.

Ҳадди асосии тафсир: Ин тадқиқот сабабҳои воқеии ҳаракатнокии пиёдагардон ё таъсири дахолатҳои мушаххаси тарроҳиро ба таври таҷрибавӣ чен намекунад; он сохтори истеҳсол, иқтибос, калидвожа, мавзӯъ ва эволюцияи консептуалии адабиёти илмиро библиометрӣ таҳлил мекунад.