Гибриддик DEMATEL–ADAM көп критерийлүү чечим кабыл алуу модели, туруктуу акыркы чакырым логистикасында бири-бирине таасир эткен критерийлердин байланыштарын алгач DEMATEL аркылуу түзүмдөп жана салмактап, андан кийин изилдөө альтернативаларын ADAMдын геометриялык рейтинг ыкмасы менен баалаган Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) алкагы. Изилдөөдө сегиз акыркы чакырым логистикасы боюнча эксперт 12 туруктуулук критерийинин бири-бирине тийгизген таасирин баалаган, ал эми Florida Universityнин Transport and Logistics Management бакалавр программасынан 62 студент 14 изилдөө багытын ушул критерийлер боюнча баалаган. Изилдөө куралынын Cronbach альфа мааниси 0,923 деп билдирилген.

ADAM рейтингинде көп деңгээлдүү кызматташуу (A2) 0,0394 көлөм мааниси менен биринчи, логистикалык инфраструктураны ишке ашыруу (A8) 0,0371 менен экинчи орунду ээлеген. Үчүнчү орунда альтернативдүү жеткирүү конфигурациялары (A6), андан кийин латералдык кызматташуу (A4), горизонталдык кызматташуу (A5) жана транспорттук маршрут моделдери (A10) келген. ADAM, TOPSIS жана VIKOR ыкмаларынын баары A2ни биринчи, A8ди экинчи орунга койгон.

DEMATEL критерий салмактарында эң жогорку маани C12 Жеткиликтүүлүк жана мобилдүүлүк үчүн 0,098, экинчи эң жогорку маани C33 Энергия керектөө жана калыбына келбеген ресурстардын түгөнүшү үчүн 0,092. C12 ошол эле учурда \(R-C=1.25\) менен критерийлер системасындагы эң күчтүү оң себептик/таасир этүүчү маани катары билдирилген. C16 Жыргалчылык болсо \(R-C=-0.97\) менен башка критерийлерден эң күчтүү таасир алган критерийлердин бири.

Моделдин чыгыш натыйжаларынын туруктуулугу ар кандай текшерүүлөр менен изилденген. DEMATEL критерий салмактарын ар башка эксперттик топторго %40 үстөм салмак берүү менен өзгөрткөн төрт сценарий менен негизги сценарийдин ортосундагы орточо Spearman ранг корреляциясы 0,899. ADAM, TOPSIS жана VIKOR рейтингдеринин жуп Spearman корреляциялары 0,965–0,969 аралыгында. Мындан тышкары C12, C33 жана C15 салмактары акырындап азайтылган 21 ADAM сезгичтик сценарийинде негизги рейтинг менен орточо корреляция 0,9817 деп билдирилген; A2, A8 жана A6 бардык сценарийлерде тиешелүүлүгүнө жараша биринчи, экинчи жана үчүнчү орундарын сактаган.

Бирок изилдөөнүн эң маанилүү чечмелөө чеги мындай: бул рейтинг чыныгы келечекте кайсы изилдөө темаларына багыт көбүрөөк буруларын өлчөгөн же болжолдогон эмес. Булактын толугураак ыкма жана талкуу бөлүмдөрү жыйынтыктар белгилүү бир университеттеги логистика студенттеринин туруктуулук жагынан изилдөө багыттарына берген кабыл алынган салыштырмалуу потенциалын чагылдырарын ачык белгилейт. Изилдөө бир гана академиялык мекемедеги 62 студентке таянат; студенттердин чыныгы LML операцияларында түз кесиптик тажрыйбасы жок. Ошондуктан жыйынтыктар кесипкөй сектордун кызыкдар тараптарынын пикирлерин алмаштырган эмес, аларды толуктаган өзүнчө көз караш катары бааланышы керек.

Акыркы чакырым логистикасы деген эмне?

Last-mile logistics (LML), акыркы чакырым логистикасы, товарларды шаар, шаарча же башка шаардык борбордун ичинде ташуу, сактоо жана башкарууга байланышкан процесстердин жыйындысы. Изилдөөдө колдонулган камтуу B2B жана B2C сыяктуу ар кандай коммерциялык моделдерде кардарлардын шаардык бөлүштүрүү муктаждыктарын канааттандырууну камтыйт.

Булак адабиятынан алынган фондук маанилерге ылайык, шаардык жүк ташуу шаар ичинде басып өткөн жалпы километрдин болжол менен %15–25ин түзүшү мүмкүн, жүк ташуучу унаалар жол аянтынын %20–40ын колдонушу мүмкүн жана шаардык CO2 өндүрүшүнүн %20–40ы менен байланыштуу болушу мүмкүн. Бул көрсөткүчтөр ушул изилдөөдө жаңы өлчөнгөн маанилер эмес; изилдөөнүн кириш бөлүмүндө мурдагы адабияттан берилген контексттик маанилер.

Triple Bottom Line эмне үчүн колдонулат?

Triple Bottom Line (TBL), туруктуулукту экономикалык натыйжалар менен гана эмес, социалдык, экономикалык жана экологиялык өлчөмдөрдү бирге кароо менен баалаган ыкма. Изилдөөдө 12 критерий ушул үч өлчөмдүн алдында уюштурулган. Критерийлердин милдети компаниянын же долбоордун учурдагы көрсөткүчүн өлчөө эмес; изилдөө багыттары шаардык логистикадагы туруктуулуктун маанилүү жактарына канчалык жооп бере ала турган потенциалга ээ экенин баалоо үчүн стратегиялык маанилүүлүк көрсөткүчтөрү катары колдонулат.

C33 булак-энбелги эскертүүсү: Булак PDF критерийдин аталышын англисче “Energy Consumption and Mineral Depiction” деп берет. Бирок критерийдин түшүндүрмөсү энергия керектөөнү жана depletion of non-renewable natural resources, башкача айтканда калыбына келбеген жаратылыш ресурстарынын түгөнүшүн баалоону ачык сүрөттөйт. Кыргызча түшүндүрмө критерий аныктамасындагы илимий мааниге ылайык берилди, булак энбелгисиндеги сөз айкашы бул жерде унчукпай өзүнчө түпнуска англис аталышы катары кайра жазылган жок.

Социалдык критерийлер эмнени баалайт?

C11 Жашоого Ыңгайлуулук жана Өнүгүү, шаардык аймактардын функционалдуулугун, эстетикасын, экологиялык корголушун, пландаштырууга шайкештигин жана шаар тургундарынын жашоо деңгээлине кошкон салымын камтыйт.

C12 Жеткиликтүүлүк жана Мобилдүүлүк, максаттарга жетүүнүн жеңилдигин, интермодалдуулукту, ар кандай транспорт түрлөрүнүн интеграциясын жана шаар ичиндеги сапарлардын ырааттуу, тез жана байланышкан болушун карайт.

C13 Коопсуздук жана Коргоо, мобилдүүлүк жана жол кыймылы менен байланышкан иш-аракеттердеги кырсык тобокелдиктерин, кырсыктардын жыштыгын жана оордугун, ошондой эле адамдарга жана инфраструктурага тийгизген кесепеттерин баалайт.

C14 Канааттануу жана Кабыл Алуу, кызматтын сапаты, операциялык ийкемдүүлүк, ишенимдүүлүк, камтуу жана ар кандай кызыкдар тараптардын LML кызматын туруктуу деп кабыл алуу деңгээли менен байланыштуу.

C15 Кызыкдар Тараптардын Катышуусу жана Өз Ара Аракеттенүүсү, LML кызыкдар тараптарынын ортосундагы кызматташууну, ишенимди, социалдык шайкештикти, келишимдерди жана кызматташуу куралдарын баалайт.

C16 Жыргалчылык, LML системаларынын коомдук саламаттык, эмгек саламаттыгы, жол коопсуздугу, экологиялык жана мейкиндиктик жакшыртуу, тең мүмкүнчүлүктөр жана адилеттүү эмгек шарттары сыяктуу жашоо сапатынын элементтерине таасирин камтыйт.

Экономикалык жана экологиялык критерийлер эмнени баалайт?

C21 Чыгымдарга Таасир, түз чыгымдарды, инвестицияны, активдердин амортизациясын жана жалпы башкаруу чыгымдарын; C22 Пайдага Таасир, киреше жана баалуулук жаратуу мүмкүнчүлүгүн; C23 Ишке Ашырылуучулук болсо инвестиция баалуулук жаратабы-жокпу жана инвестициянын кайтарым логикасын эске алат.

C31 Адамдын Ден Соолугуна жана Экосистемага Таасирлер, ооруларды, уулуулукту, өндүрүмдүүлүктүн жоголушун жана флора, фауна, ландшафт сыяктуу экосистема компоненттерин; C32 Экологиялык Таасирлер, аба, ызы-чуу жана визуалдык булгануу менен бирге климат, топурак жана экосистемага таасирлерди; C33 болсо энергия/күйүүчү май керектөөсүн, калыбына келбеген ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну жана түгөнүү көйгөйлөрүн камтыйт.

Бааланган 14 изилдөө альтернативасы

Булак бул альтернативаларды түздөн-түз ишке ашырыла турган 14 долбоор катары эмес, келечекке багытталган стратегиялык изилдөө багыттары катары карайт. Ар бир категориянын толугураак изилдөө линиялары макаланын Supplementary Materials бөлүмүндөгү Table S3тө берилген.

DEMATEL–ADAM Гибриддик Модели Кантип Иштейт?

Гибриддик моделде DEMATEL алгач 12 туруктуулук критерийинин бири-бирине канчалык таасир этерин эксперттик баалоолордон эсептеп, нормалдаштырылган \(W_j\) салмактарын чыгарат; ADAM андан кийин студенттердин 14 изилдөө альтернативасына берген балдарын ушул салмактар менен бириктирип, ар бир альтернатива үчүн геометриялык көлөм маанисин эсептейт жана көлөмү эң жогорудан эң төмөнгө чейин рейтинг түзөт.

Эмне үчүн DEMATEL жана ADAM бирге колдонулат?

Критерийлер бири-биринен толугу менен көз карандысыз деп эсептелбейт. Мисалы, жеткиликтүүлүк, кызыкдар тараптардын өз ара аракеттенүүсү, чыгым, жыргалчылык жана экологиялык көрсөткүчтөр бири-бирине түз же кыйыр таасир этиши мүмкүн. DEMATELдин милдети ушул байланыш түзүмүн жана критерий салмактарын аныктоо.

ADAMдын милдети болсо салмакталган критерий түзүмүн колдонуп, 14 изилдөө альтернативасынын салыштырмалуу көрсөткүчүн бир рейтингге айлантуу. Ошентип, моделдин биринчи жарымы “критерийлер кандай система түзөт?”, экинчи жарымы “альтернативалар ушул критерий системасынын алдында кантип рейтингделет?” деген суроого жооп берет.

Булак MAMCA ыкмасын да долбоорлоо баскычында караган, бирок колдонгон эмес. Себеби изилдөө бири-биринен көз карандысыз ар кандай кызыкдар тараптардын топторунун артыкчылыктарын салыштырууну каалаган эмес; бирдиктүү “университет коомчулугу” тобунун интеграцияланган баалоосун түзүүнү максат кылган.

Жети баскычтуу изилдөө процесси

Likert шкаласы кантип колдонулган?

Булак катышуучулардын баалоолорун бириктирүүдө геометриялык орточону колдонот. Авторлордун негиздемеси боюнча бул ыкма сурамжылоодо пайда болушу мүмкүн болгон четки маанилердин жалпы натыйжага ашыкча таасирин азайтат.

DEMATEL Формула (1): Баштапкы орточо матрица

\[ A= \begin{bmatrix} a_{11} & \cdots & a_{1j} & \cdots & a_{1n}\\ \vdots & & \vdots & & \vdots\\ a_{i1} & \cdots & a_{ij} & \cdots & a_{in}\\ \vdots & & \vdots & & \vdots\\ a_{n1} & \cdots & a_{nj} & \cdots & a_{nn} \end{bmatrix} \tag{1} \]

Бул жерде \(a_{ij}\), критерий \(i\)нин критерий \(j\)ге түз таасирин билдирет. Сегиз эксперттин критерийлерди жуптап баалоосунан алынган түз таасир матрицалары геометриялык орточо менен бириктирилип, \(A\) матрицасы түзүлөт. Диагоналдагы маанилер критерийдин өзүнө болгон таасирин көрсөткөндүктөн, булактагы маалымат таблицасында нөлгө барабар.

DEMATEL Формула (2): Нормалдаштыруу коэффициенти

\[ s= \min \left[ \frac{1}{\max_i\sum_{j=1}^{n}a_{ij}}, \frac{1}{\max_j\sum_{i=1}^{n}a_{ij}} \right] \tag{2} \]

\(s\), баштапкы таасир матрицасын ылайыктуу масштабга алып келүүчү нормалдаштыруу коэффициенти. Биринчи бөлчөк эң чоң сап суммасынын тескерисин, экинчи бөлчөк эң чоң мамыча суммасынын тескерисин берет; модель экөөнүн кичүүсүн колдонот. Ошентип, кийинки матрицалык операциялардын жакындашуусу үчүн таасирлер масштабдалат.

DEMATEL Формула (3): Баштапкы таасир матрицасы

\[ X=sA \tag{3} \]

Нормалдаштыруу коэффициенти баштапкы матрицага көбөйтүлүп, \(X\) алынат. Бул кадам критерийлер арасындагы түз таасирлердин салыштырмалуу түзүмүн сактап, маанилердин чоңдугун нормалдаштырат.

DEMATEL Формула (4): Жалпы байланыш матрицасы

\[ T= \lim_{k\to\infty} \left( X+X^2+\cdots+X^k \right) = X(I-X)^{-1} \tag{4} \]

\(T\), түз таасирлерди гана эмес, кыйыр таасир чынжырларын да эске алат. Мисалы, A критерийи Bге, B болсо Cге таасир этсе, DEMATEL A→B жана B→C байланыштарын гана эмес, Aнын Cге болгон кыйыр таасирин да системанын түзүмүнө киргизүүгө аракет кылат. \(I\) — бирдик матрица.

DEMATEL Формула (5): Сап суммасы R

\[ R= \left[ \sum_{j=1}^{n}t_{ij} \right]_{n\times1}, \qquad i=1,2,\ldots,n \tag{5} \]

\(R\), критерий \(i\)нин башка критерийлерге жиберген жалпы түз жана кыйыр таасирин өлчөйт. Чоң \(R\) мааниси критерий системага күчтүү таасир таратарын көрсөтөт.

DEMATEL Формула (6): Мамыча суммасы C

\[ C= \left[ \sum_{i=1}^{n}t_{ij} \right]_{n\times1}, \qquad j=1,2,\ldots,n \tag{6} \]

\(C\), критерийдин башка критерийлерден алган жалпы түз жана кыйыр таасирин билдирет.

DEMATEL чечмелөөсүндө \(R+C\) критерийдин система ичиндеги жалпы өз ара аракеттенүү/маанилүүлүк деңгээлин, ал эми \(R-C\) таза таасир багытын көрсөтөт. \(R-C>0\) болсо булак критерийди causal / таасир этүүчү; \(R-C<0\) болсо affected / таасирленген топко киргизет.

DEMATEL салмак вектору кантип алынган?

Жалпы байланыш матрицасы \(T\) мамычалар боюнча нормалдаштырылып, андан кийин өзүнө удаалаш көбөйтүлгөн. Булакка ылайык, мамычалардын биринчи ондук орундарында бирдей маанилерге жакындашы басымдуу өздүк вектор түзүмүн көрсөтүп, каалаган мамычанын маанилери нормалдаштырылган \(W_j\) салмак вектору катары алынган.

Булак бул жакындашууну Perron–Frobenius теоремасы менен түшүндүрөт: оң жана нормалдаштырылган матрица үчүн басымдуу өздүк вектор бар жана матрицанын удаалаш даражалары ошол басымдуу түзүмгө жакындашы мүмкүн. Бул жердеги өздүк вектор 12 критерийдин жалпы салыштырмалуу салмак түзүмүн билдирет.

ADAM Формула (7): Альтернативаларды баалоо матрицасы

\[ E=[e_{qj}]_{m\times n} \tag{7} \]

\(m\) альтернативалардын санын, \(n\) критерийлердин санын, \(e_{qj}\) болсо альтернатива \(q\)нун критерий \(j\) боюнча жалпы баалоо маанисин көрсөтөт. Бул изилдөөдө \(m=14\) жана \(n=12\). Студенттердин баалоолору геометриялык орточо менен бириктирилген.

ADAM Формула (8): Иреттелген чечим матрицасы

\[ S=[s_{qj}]_{m\times n} \tag{8} \]

Критерийлер DEMATELден келген маанилүүлүк салмактарына жараша төмөндөө тартибинде жайгаштырылат. Ошентип, ADAM геометриясынын окторунун ирети критерийлердин маанилүүлүк тартибин чагылдырат.

ADAM Формула (9): Нормалдаштырылган иреттелген матрица

\[ n_{qj}= \begin{cases} \dfrac{s_{qj}}{\max_q s_{qj}}, & j\in B\\[6pt] \dfrac{\min_q s_{qj}}{s_{qj}}, & j\in C \end{cases} \tag{9} \]

\(B\), чоң маани артыкчылыктуу болгон пайдалуу критерийлерди; \(C\), кичине маани артыкчылыктуу болгон чыгым критерийлерин билдирет. Пайдалуу критерийде альтернатива мааниси ошол критерийдин эң жогорку маанисине бөлүнөт. Чыгым критерийинде болсо эң төмөн маани альтернатива маанисине бөлүнөт. Ошентип ар башка масштабдагы критерий маанилери салыштырууга боло турган өлчөмсүз формага айланат.

ADAM Формула (10) жана (11): Тегиздик координаттары

\[ X_{qj}=n_{qj}\sin\alpha_j \tag{10} \]

\[ Y_{qj}=n_{qj}\cos\alpha_j \tag{11} \]

Нормалдаштырылган альтернатива мааниси \(n_{qj}\), критерийдин багыт бурчу \(\alpha_j\) менен бирге эки өлчөмдүү координатага айланат. Бул операция критерийлерди жалпы геометриялык түзүмдө ар башка багыттарга жайгаштырат.

ADAM Формула (12): Эталондук жана салмакталган эталондук чекиттердин z координатасы

\[ z_{qj}= \begin{cases} 0, & R_{qj}\text{ için}\\ w_j, & P_{qj}\text{ için} \end{cases} \tag{12} \]

\(R_{qj}\) эталондук чекитинин \(z\) координатасы нөл. Салмакталган эталондук чекит \(P_{qj}\) болсо критерийдин DEMATEL салмагы \(w_j\) бийиктигине жайгаштырылат. Ошентип критерий салмагы үч өлчөмдүү геометриянын бийиктигине айланат.

ADAM Формула (13): Критерий багытынын бурчу

\[ \alpha_j= (j-1)\frac{90^\circ}{n-1}, \qquad j=1,\ldots,n \tag{13} \]

Критерийлер 0–90° аралыгына тең бурч интервалдары менен бөлүштүрүлөт. \(n=12\) болгондуктан жалпы бурч мейкиндиги 11 интервалга бөлүнөт. Бул бурч критерийдин “маанилүүлүк салмагы” эмес; геометриялык октун багытын аныктаган жайгашуу параметри.

ADAM Формула (14): Татаал көп кырдуу дененин көлөмү

\[ V_q^C= \sum_{k=1}^{n-1}V_k, \qquad q=1,\ldots,m \tag{14} \]

Ар бир альтернатива үчүн түзүлгөн татаал көп кырдуу дене удаалаш критерий жуптарынан турган пирамида сымал кичи көлөмдөргө бөлүнөт. Альтернативанын жалпы көлөмү ушул \(V_k\) көлөмдөрүнүн суммасы. Булакта альтернативалар ушул жалпы көлөм боюнча төмөндөө тартибинде рейтингделет; эң чоң көлөм эң жогорку ADAM рейтингин алат.

ADAM Формула (15): Кичи пирамиданын көлөмү

\[ V_k= \frac{1}{3}B_k h_k, \qquad k=1,\ldots,n-1 \tag{15} \]

\(B_k\) — тиешелүү пирамиданын негиз аянты; \(h_k\) — ошол негизден координата башындагы чокуга чейинки бийиктик. Бул классикалык пирамида көлөмүнүн формуласы.

ADAM Формула (16): Негиз аянты

\[ B_k= c_k a_k+ \frac{a_k(b_k-c_k)}{2} \tag{16} \]

Бул теңдеме удаалаш эки критерийдин эталондук жана салмакталган эталондук чекиттеринен түзүлгөн негиздин аянтын эсептейт. \(a_k\) — удаалаш эки эталондук чекиттин ортосундагы тегиздик аралыгы; \(b_k\) жана \(c_k\) болсо бул эки критерийдин \(z\) багытындагы салмак маанилери.

ADAM Формула (17): Удаалаш эталондук чекиттердин аралыгы

\[ a_k= \sqrt{ (x_{j+1}-x_j)^2+ (y_{j+1}-y_j)^2 } \tag{17} \]

Бул формула удаалаш эки критерий чекитинин \(x-y\) тегиздигиндеги Евклид аралыгын эсептейт. Бирдиги жок, анткени \(x\) жана \(y\) нормалдаштырылган чечим маанилеринен алынган.

ADAM Формула (18) жана (19): Салмак векторлору

\[ b_k=z_j \tag{18} \]

\[ c_k=z_{j+1} \tag{19} \]

\(b_k\) жана \(c_k\) — удаалаш эки критерийдин салмак багытындагы координаталары. Формула (12) себептүү салмакталган эталондук чекиттерде алар тиешелүү \(w_j\) маанилери менен байланышат.

ADAM Формула (20): Пирамиданын бийиктиги

\[ h_k= \frac{ 2\sqrt{ s_k(s_k-a_k)(s_k-d_k)(s_k-e_k) } }{ a_k } \tag{20} \]

Бул туюнтма удаалаш эки критерий чекити жана координата башы түзгөн үч бурчтук геометриядан пирамиданын бийиктигин алуу үчүн колдонулат. Квадраттык тамырдын ичиндеги түзүм Heron тибиндеги үч бурчтук аянтынын байланышына негизделет; натыйжа \(a_k\)га бөлүнүп тиешелүү бийиктик алынат.

ADAM Формула (21): Жарым периметр

\[ s_k= \frac{a_k+d_k+e_k}{2} \tag{21} \]

\(s_k\) — \(a_k\), \(d_k\) жана \(e_k\) капталдарынан турган үч бурчтуктун жарым периметри жана Формула (20)да колдонулат.

ADAM Формула (22) жана (23): Координата башына чейинки аралыктар

\[ d_k= \sqrt{x_j^2+y_j^2} \tag{22} \]

\[ e_k= \sqrt{x_{j+1}^2+y_{j+1}^2} \tag{23} \]

\(d_k\) — критерий \(j\)нин эталондук чекитинин координата башына чейинки; \(e_k\) болсо кийинки критерий \(j+1\)дин эталондук чекитинин координата башына чейинки Евклид аралыгы. Формула (17), (21), (22) жана (23) бирге Формула (20) үчүн зарыл болгон үч бурчтук геометрияны толуктайт.

ADAM көлөмү кантип рейтингге айланат?

Ар бир альтернатива үчүн Формула (14) менен \(V_q^C\) жалпы көп кырдуу дененин көлөмү эсептелет. Альтернативалар бул маанинин төмөндөө тартибинде жайгаштырылат. Бул изилдөөдө эң жогорку көлөм A2 үчүн 0,0394; экинчи эң жогорку көлөм A8 үчүн 0,0371.

Көлөм маанисинин физикалык “куб метр” мааниси жок. Бул нормалдаштырылган баалоолор менен критерий салмактарынын ADAMдын геометриялык чечим мейкиндигиндеги бириктирилген чагылдырылышы.

ADAMдын компенсация түзүмүнө байланышкан булак ичиндеги дал келбестик

Булактын 2.1-бөлүмүндө ADAMдын бириктирилген идеал/анти-идеал аралык геометриясы TOPSIS, COPRAS, MARCOS же EDAS сыяктуу ыкмаларда пайда болушу мүмкүн болгон “compensatory effects” таасирлеринен качары айтылат. Бирок 4.2.3-бөлүмдө ADAM ачык түрдө “fully compensatory additive scheme” деп аныкталат. Бул эки билдирүү бир эле математикалык касиетти ар башка жана бири-бирине түз шайкеш келбеген жол менен сүрөттөйт.

Verianla бул карама-каршылыкты булактын атынан чечүүгө аракет кылбайт. Бул изилдөөдө чындап колдонулган ADAM эсептөө түзүмү үчүн негизги таяныч — жогоруда сакталган Формула (7)–(23) жана булакта билдирилген программалык камсыздоо/натыйжа агымы.

Бул Изилдөө Келечектеги Изилдөө Тренддерин Так Болжолдойбу?

Жок. Изилдөө келечекте кайсы LML изилдөө багыттары чындап көбүрөөк жарыялоо, инвестиция же колдонмо жаратарын эмпирикалык түрдө болжолдобойт; белгилүү эксперттик топтун критерий салмактарынын алдында, белгилүү бир университеттеги 62 логистика студентинин 14 изилдөө багытынын туруктуулукка салым кошуу потенциалы тууралуу кабылдоолорун MCDM аркылуу рейтингдейт.

Бул айырма булактын ичинде өзгөчө түшүндүрүлөт. ADAM натыйжалары “future research importance”тын түз өлчөөсү катары эмес, изилдөө багыттарынын туруктуу шаардык логистикага салым кошо ала турган салыштырмалуу кабыл алынган потенциалы катары аныкталат.

Авторлор “perceived research priorities” деген сөз айкашын да дал ушул себептен колдонушат: булар күтүлгөн же кабыл алынган мүмкүнчүлүк багыттары; келечектеги чыныгы илимий өнүгүүлөрдүн детерминисттик болжолу эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Катышуучулар кимдер болгон?

Маалыматтар эки башка катышуучу тобунан алынган. Критерийлердин түзүмүн жана салмагын LML эксперттери; изилдөө альтернативаларын критерийлер боюнча баалоону болсо изилдөө “university community” деп атаган студенттер тобу жүргүзгөн.

Сегиз LML экспертинин профили

Эксперттер менен төрт жумушчу жолугушуу пландаштырылган: изилдөөнү тааныштыруу; изилдөө альтернативаларын аныктоо жана классификациялоо; туруктуулук критерийлерин аныктап баалоо; акырында DEMATEL үчүн критерийлер аралык өз ара таасир даражаларын баалоо.

Университет коомчулугунун үлгүсү

Florida Universityнин Transport and Logistics Management бакалавр программасынын төрт деңгээлинен жалпы 90 студент изилдөөгө чакырылып, 62 студент катышкан. Катышуучулардын 35и төртүнчү, 18и үчүнчү жана 9у экинчи деңгээлде. Булак акыркы катышуучулардын арасында биринчи деңгээлдеги студенттерди билдирбейт.

Студенттердин орточо жашы 20,4. Үлгү 42 эркек жана 20 аялдан турат. Катышуучулар логистика жана транспорт тармагында 25тен ашык адистик сабактарды камтыган билим берүү чөйрөсүндө окушат. Булак катышуучулар калкы 50.000ден ашкан калктуу конуштарда жашай турганын белгилейт.

Маалымат чогултуу бир сессияда жүргүзүлгөн. Адегенде изилдөөнүн контексти жана максаты түшүндүрүлүп, андан кийин сурамжылоонун критерий жана альтернатива бөлүктөрү тааныштырылган, акырында ар бир студент Google Forms аркылуу сурамжылоону жеке толтурган.

Cronbach альфа 0,923 эмнени билдирет?

Булак сурамжылоо шкаласы үчүн Cronbach's alpha = 0.923 деп билдирип, муну куралдын ишенимдүүлүгүн колдогон натыйжа катары чечмелейт. Cronbach альфа — шкаладагы пункттар бирге канчалык ырааттуу иштээрин баалоо үчүн колдонулган ички ырааттуулук көрсөткүчү.

Бирок жогорку альфа үлгү бүтүндөй секторду өкүлчүлүк кыларын же келечек тууралуу баалар туура экенин көрсөтпөйт. Бул жерде ал негизинен сурамжылоо куралынын ички ырааттуулугу жөнүндө маалымат берет.

DEMATEL жыйынтыктары: кайсы критерийлердин салмагы жогору?

Орточо \(R+C\) мааниси 10,512. Булак C12, C14, C16, C21, C22 жана C33тү бул чек боюнча “жогорку өз ара аракеттенүү” тобунда, калгандарын “төмөн өз ара аракеттенүү” тобунда көрсөтөт.

C12 эң жогорку салмакка ээ жана ошол эле учурда \(R-C=1.25\) менен критерийлер тармагындагы эң күчтүү оң таза таасир этүүчү. C33 да \(R-C=0.97\) менен күчтүү таасир этүүчү критерийлердин бири. C16нын \(R-C=-0.97\) мааниси болсо бул критерий системада башкалардан күчтүү таасир алган абалда экенин көрсөтөт.

ADAMдын 14 альтернатива үчүн берген акыркы рейтинги

Булактын негизги чечмелөөсү — катышуучулар айрыкча кызматташууга негизделген жана түзүмдүк изилдөө багыттарына жогорку маани берген. Көп деңгээлдүү кызматташуу A2 биринчи орунда; A4 жана A5 сыяктуу башка кызматташуу категориялары да биринчи бештикте. A8 инфраструктураны ишке ашыруу болсо экинчи орунда.

Булак көп деңгээлдүү кызматташууну акыркы чакырымдагы дистрибьюторлордун ортосундагы кызматташуу катары гана эмес, өндүрүүчүлөрдөн жана жеткирүүчүлөрдөн баштап керектөөчүгө чейин созулган камсыздоо чынжырынын ар кандай деңгээлдеринин ортосундагы координация катары чечмелейт.

Инфраструктураны ишке ашыруунун экинчи орунда болушу эмнени билдирет?

A8 Urban Consolidation Centre (UCC), микро-хаб, жүктөө/түшүрүү аянттары, жүк тилкелери же башка логистикалык объекттер сыяктуу физикалык түзүмдөрдү туруктуу LML үчүн изилдөө жана ишке ашыруу менен байланыштуу.

Авторлордун талкуусуна ылайык, физикалык логистикалык инфраструктура кызыкдар тараптардын активдерди жана ресурстарды бөлүшүүсүн жеңилдетип, кызматташуу иш жүзүндө ишке аша турган чөйрөнү камсыздай алат. Ошондуктан A2 жана A8 натыйжалары булакта бири-биринен толугу менен көз карандысыз эки артыкчылык катары эмес, стратегиялык жактан бири-бирин толуктаган багыттар катары чечмеленет.

ADAM, TOPSIS жана VIKOR бирдей натыйжа бердиби?

Үч ыкма биринчи эки альтернатива боюнча толугу менен бирдей жыйынтыкка жеткен: A2 биринчи, A8 экинчи. A7 сегизинчи, A9 жетинчи жана A12 он экинчи орунда да үч ыкма бирдей рейтинг берген. Ортоңку орундардагы A4, A5, A6 жана A10 үчүн болсо бир нече орун айырмасы бар.

Булак бул айырмачылыктарды ыкмалардын ар башка нормалдаштыруу жана артыкчылыктарды бириктирүү логикасына ээ болушу менен түшүндүрөт. TOPSIS идеал чечимге геометриялык аралыктарга, VIKOR болсо максималдуу өкүнүч/компромисс логикасына таянса, ADAM башка геометриялык көлөм түзүмүн колдонот.

Ыкмалар арасындагы Spearman корреляциясы

Spearman's rank correlation coefficient (SCC), эки рейтинг объекттерди окшош тартипте сактайбы же жокпу өлчөйт. Коэффициент −1ден +1ге чейин; +1ге жакындашы рейтингдер бири-бирине күчтүү окшош экенин көрсөтөт.

Булак “statistical correlation” жана айрым жерлерде “statistical significance” деген тилди колдонот; бирок бул бөлүмдө p мааниси же маанилүүлүк тести берилген эмес. Ошондуктан Verianla бул маанилерди “статистикалык маанилүү артыкчылык далилденди” деп көрсөтпөйт. Бул жерде көрүнгөн нерсе — жогорку ранг окшоштугу.

Критерий салмагынын сезгичтик талдоосу

Негизги DEMATEL салмак сценарийи Sc.0. Төрт кошумча сценарийде тиешелүүлүгүнө жараша мамлекеттик мекеме эксперттери, логистикалык операторлор, технологиялык чечим жеткирүүчүлөр жана академиктер/изилдөөчүлөр %40 салмак менен үстөм кылынган; калган %60 башка эксперт категорияларына бөлүштүрүлгөн.

Төрт корреляциянын орточосу 0,899. Булак муну критерийлердин салыштырмалуу маанилүүлүк тартиби эксперттик топтордун салмактарындагы акылга сыярлык өзгөрүүлөргө карата негизинен туруктуу бойдон калганы катары чечмелейт.

Альтернативалар рейтингинин 21 сценарийлик сезгичтик талдоосу

Экинчи сезгичтик талдоосунда критерий салмактары түз өзгөртүлгөн. Башында эң жогорку салмакка ээ C12нин мааниси тиешелүүлүгүнө жараша %15, %30, %45, %60, %75, %90 жана %100 азайтылган; калган критерийлердин салмактары сумма кайра 1 болушу үчүн пропорционалдуу масштабдалган. Ушул эле аракет кийин C33 жана C15 үчүн колдонулуп, жалпы 21 альтернативалуу сценарий түзүлгөн.

Формула (24): Башка критерий салмактарын кайра масштабдоо

\[ w_j^* = (1-w_r^*) \frac{w_j}{1-w_r} \tag{24} \]

Бул жерде \(w_j^*\) — салмагы түз азайтылбаган критерий \(j\)нин жаңы масштабдалган салмагы. \(w_r^*\) — азайтылган эталондук критерийдин жаңы салмагы; \(w_j\) — критерий \(j\)нин баштапкы салмагы; \(w_r\) болсо азайтылган критерийдин баштапкы салмагы.

Формуланын максаты — бир критерийдин салмагы азайтылганда калган салмак массасын башка критерийлерге пропорционалдуу бөлүштүрүү. Мисалы, эталондук критерийдин салмагы нөлгө түшүрүлгөндө анын мурдагы үлүшү башка критерийлердин арасында учурдагы салмак катыштарына жараша кайра бөлүштүрүлүп, сумма кайра 1 болот.

21 сценарийдин жыйынтыгы

Булакта A2 бардык 21 сценарийде биринчи, A8 экинчи, A6 үчүнчү, A9 жетинчи, A7 сегизинчи жана A12 он экинчи орунда калган. Башка айрым орундар эки альтернативанын ортосунда алмашкан, бешинчи орун A4, A5 жана A10 арасында бөлүшүлгөн.

Негизги Sc.0 рейтинги менен 21 сценарийдин Spearman корреляцияларынын орточосу 0,9817, минимумы 0,969, максимумы 0,991 деп билдирилген. Булак бул натыйжаны рейтингдин жогорку туруктуулугу катары чечмелейт.

Булактагы кайчылаш-шилтеме эскертүүсү: Бул рейтингдерди камтыган таблица PDFде 16-таблица; бирок дароо кийинки текст жаңылыш түрдө “rankings obtained in each scenario (Table 12)” деген сөз айкашын колдонот. Verianla муну унчукпай 16-таблица деп кайра жазып, булакта ката жоктой мамиле кылбайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Бул үлгү жана колдонулган туруктуулук критерийлери шартында A2 көп деңгээлдүү кызматташуу эң жогорку кабыл алынган изилдөө артыкчылыгы.
• A8 логистикалык инфраструктураны ишке ашыруу экинчи орунда.
• Кызматташууга багытталган A2, A4 жана A5 категориялары жогорку орундарда топтолгон.
• C12 жеткиликтүүлүк жана мобилдүүлүк эң жогорку DEMATEL салмагына ээ.
• C12 жана C33 критерийлери күчтүү оң таза таасир этүүчү абалда.
• ADAM, TOPSIS жана VIKOR биринчи эки альтернатива боюнча толугу менен бирдей рейтинг берген.
• Критерий жана альтернатива сезгичтик талдоолору колдонулган сценарийлердин ичинде рейтинг түзүмү салыштырмалуу туруктуу экенин көрсөтөт.
• Университет коомчулугунун натыйжалары учурдагы сектор адистеринен айырмаланган жана толуктаган кызыкдар тарап көз карашын бере алат.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• A2 жана A8 келечекте сөзсүз дүйнөдө эң көп изилденген LML темалары болору далилденген эмес.
• Жыйынтыктар бардык университет студенттерин, бардык логистика студенттерин же бардык өлкөлөрдү өкүлчүлүк кылбайт.
• Студенттик көз караш сектор адистеринен объективдүү түрдө “туурараак” экени көрсөтүлгөн эмес.
• Катышуучулардын кесиптик кызыкчылыктары жок болушу үлгү толугу менен бир жактуулуктан таза дегенди билдирбейт.
• Модель рейтинги чыныгы шаарларда туруктуураак логистикалык көрсөткүч жаратарын талаа эксперименти менен текшерген эмес.
• Жогорку SCC маанилери өз алдынча концептуалдык жарактуулуктун же себептик тууралыктын далили эмес.
• Cronbach альфа 0,923 мааниси изилдөөнүн тышкы жарактуулугун же келечекти болжолдоо тактыгын далилдебейт.
• ADAM рейтингиндеги көлөмдөр физикалык чоңдук же чыныгы экономикалык пайда көлөмү эмес.

Негизги чектөөлөр

Бир кызыкдар тараптын көз карашы: Альтернативаларды баалаган катышуучулар учурдагы LML адистери эмес, студенттер. Студенттердин операциялык тажрыйбасынын жоктугу, чектелген практикалык билими же идеалдаштырылган көз караштары рейтингге таасир этиши мүмкүн.

Бир мекеме: 62 катышуучунун баары Florida Universityдеги бир эле адистештирилген бакалавр программасынан. Булак натыйжаларды башка мекемелерге же өлкөлөргө түз жалпылоонун чектелүү экенин кабыл алат.

Жыныстык бөлүштүрүү: 42 эркек жана 20 аял катышуучу бар; аялдардын үлүшү болжол менен %32. Авторлор бул асимметрия туруктуулук артыкчылыктарына таасир эткен болушу мүмкүн экенин чектөө катары талкуулашат.

Артыкчылык критерийлеринин камтуусу: Илимий жаңылык, түз изилдөө боштугу, технологиянын жетилгендиги, коомдук маанилүүлүк, каржылоо потенциалы, дисциплиналар аралык таасир, күтүлгөн академиялык салым, ишке ашыруу тоскоолдуктары жана саясаттык маанилүүлүк сыяктуу изилдөө артыкчылыгын аныктоочу башка өлчөмдөр моделге киргизилген эмес. Изилдөө атайын туруктуулукка багытталган артыкчылыктандырууну жүргүзөт.

Критерийлерди жана альтернативаларды классификациялоо: Айрым критерийлер бири-бири менен кабатташкан же жетишсиз калган болушу мүмкүн. Ошол сыяктуу кээ бир изилдөө линиялары бир нече альтернатива категориясына кире алганы менен, маалымат башкарууну жеңилдетүү үчүн бир категориянын астында топтолгон болушу мүмкүн.

ADAM салмак кириши: ADAMга түз критерий салмагы талап кылынышы булакта методологиялык алсыздык катары белгиленет. Бул изилдөөдө критерийлер арасындагы себептик байланыштарды моделдеген DEMATEL бул көйгөйдү азайтуу үчүн колдонулган.

Текшерүүнүн камтуусу: TOPSIS/VIKOR салыштыруусу жана сезгичтик талдоолору негизинен чыгыш рейтингинин туруктуулугун текшерет. Алар гибриддик чечим алкагы концептуалдык жактан чыныгы LML жүрүм-турумун туура чагылдырарын толук ырастабайт.

Likert белгисиздиги: Изилдөө fuzzy моделин колдонгон эмес. Авторлор сөз менен берилген Likert баалоолору табигый тилдеги белгисиздикти камтый турганын кабыл алып, келечекте fuzzy DEMATEL–ADAM сыяктуу салыштырууларды сунушташат.

“Бир жактуулукту жок кылды” деген сөз айкашын кантип чечмелөө керек?

Макаланын жыйынтык бөлүмү студенттик көз караш учурдагы сектор кызматкерлеринин институционалдык ролдорунан келип чыккан “evident bias”ты жок кылганын күчтүү тил менен айтат. Бирок ошол эле макаланын чектөөлөр бөлүмү студенттерде кабылдоо бир жактуулугу, чектелген практикалык билим жана идеалдаштырылган көз караштар болушу мүмкүн экенин ачык кабыл алат.

Бул эки бөлүм бирге окулганда илимий жактан коопсузураак чечмелөө мындай: университет коомчулугун тандоо учурдагы компания/мекеме позицияларынан келип чыккан белгилүү бир түрдөгү кесиптик кызыкчылык бир жактуулугун азайтууну максат кылган; үлгү бардык бир жактуулук түрлөрүнөн тазаланганы көрсөтүлгөн эмес.

Келечектеги изилдөө сунуштары

Авторлор үлгүнү улуттук деңгээлге кеңейтүүнү, ар кандай академиялык мекемелерди окуу программасы жана адистешүү деңгээли боюнча салыштырууну жана эл аралык үлгү менен ар башка өлкө/маданияттарда ошол эле суроолорду текшерүүнү сунушташат.

Гибриддик DEMATEL–ADAM түзүмүн камсыздоо, тобокелдик талдоосу, технология тандоо же логистикалык активдерди бөлүшүү сыяктуу акыркы чакырымдан тышкаркы камсыздоо чынжыры чечимдеринде сыноо да келечектеги изилдөө багыты катары көрсөтүлөт.

Дагы бир сунуш — ошол эле чечим көйгөйүн fuzzy DEMATEL–ADAM ыкмасы менен кайра куруп, сөз менен берилген баалоолордогу белгисиздиктин натыйжаларга таасирин изилдөө.

Булак ошондой эле концептуалдык жарактуулук келечекте эксперттик elicitation изилдөөлөрү, узак мөөнөттүү изилдөөлөр же чыныгы LML контекстинде эмпирикалык сыноолор менен кеңири изилдениши керек экенин кабыл алат.

Практикалык жана башкаруучулук чечмелөө

Булак A2 жана A8дин жогорку орундарын мамлекеттик органдар жана логистикалык ишканалар жеке технологиялык чечимдерге гана эмес, көп кызыкдар тараптуу координация түзүмдөрүнө жана шаардык логистикалык инфраструктураларга да көңүл бурушу керек деген чечмелөөдө берет.

Мисалдарга Urban Consolidation Centres, микро-хабдар, жер астындагы системалар, жүктөө/түшүрүү аянттары жана жүк тилкелери кирет. Авторлор Living Lab сыяктуу биргелешкен өнүктүрүү чөйрөлөрүн да кызыкдар тараптардын кызматташуусун колдой турган механизмдердин арасында талкуулашат.

Бул сунуштар изилдөөдө талаа эксперименти менен ийгилиги өлчөнгөн жаңы саясат сунуштары эмес. Бул бөлүм авторлор MCDM натыйжаларын учурдагы адабияттын негизинде чечмелеген башкаруучулук тыянактар.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Perceived Research Priorities in Sustainable Urban Logistics: Insights from the University Community Using a Hybrid Multi-Criteria Decision-Making Model

Авторлор: Juan Antonio Marco Montes De Oca; Tomás García Martín; Marta Serrano Pérez.

Авторлордун ирети: Булактагы ирет өзгөртүүсүз сакталган.

Жооптуу автор: Juan Antonio Marco Montes De Oca.

Мекеме 1: Department of Business and Logistics, Florida University, Calle Rei En Jaume I, 2, 46470 Catarroja, Valencia, Spain.

Мекеме 2: Polytechnic School of Technology and Science, Camilo José Cela University (UCJC), Calle Castillo de Alarcón, 49, Villanueva de la Cañada, 28692 Madrid, Spain.

Тең салым / тең биринчи авторлук: Булакта тең биринчи авторлук же тең салым белгиси көрсөтүлгөн эмес.

Журнал: Urban Science.

Басма: MDPI, Basel, Switzerland.

Том / сан / макала номери: 10(7), 394.

DOI: 10.3390/urbansci10070394

Жөнөтүлгөн дата: 2-июнь 2026.

Кайра каралган дата: 30-июнь 2026.

Кабыл алынган дата: 7-июль 2026.

Жарыяланган дата: 9-июль 2026.

Булак түрү: Рецензияланган журналдык изилдөө макаласы; сурамжылоо/маалыматка негизделген гибриддик көп критерийлүү чечим кабыл алуу кейс-изилдөөсү.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY).

Расмий шилтеме: https://doi.org/10.3390/urbansci10070394

Ачкыч сөздөр: urban logistics; last mile logistics (LML); sustainability; triple bottom line (TBL); multi-criteria decision-making (MCDM); Axial Distance-based Aggregated Measurement (ADAM); Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL); perceived research priorities; decision support systems; strategic planning.

Негизги ыкма: Сегиз LML экспертинен алынган критерийлер аралык таасир баалоолорун DEMATEL менен салмактоо; 62 студенттин 14 изилдөө альтернативасын 12 критерий боюнча баалоосу; ADAM менен рейтинг; TOPSIS жана VIKOR салыштыруусу; Spearman ранг корреляциясы жана сезгичтик талдоосу.

Шкала: 1–5 Likert тибиндеги таасир шкаласы.

Сурамжылоонун ишенимдүүлүгү: Cronbach альфа = 0,923.

Эксперттердин саны: 8.

Университет коомчулугу: 90 студент чакырылган, 62 студент катышкан; орточо жашы 20,4; 42 эркек жана 20 аял.

Критерийлердин саны: 12.

Альтернативалардын саны: 14.

ADAM программалык камсыздоосу: ADAM MCDM 1.2-beta; булак кирүү датасын 3-март 2026 деп берет.

Негизги ADAM натыйжасы: A2 көп деңгээлдүү кызматташуу биринчи; A8 инфраструктураны ишке ашыруу экинчи; A6 альтернативдүү жеткирүү конфигурациялары үчүнчү.

Текшерүү: ADAM рейтинги TOPSIS жана VIKOR менен салыштырылган. ADAM–TOPSIS SCC 0,965; ADAM–VIKOR 0,969; TOPSIS–VIKOR 0,969.

Критерий сезгичтиги: Төрт альтернативдүү эксперт-салмак сценарийинин негизги сценарий менен орточо SCC мааниси 0,899.

Альтернатива сезгичтиги: C12, C33 жана C15 салмактарын акырындап азайткан жалпы 21 сценарийде негизги рейтинг менен орточо SCC 0,9817; минимум 0,969; максимум 0,991 деп билдирилген.

Негизги чечмелөө чеги: Рейтинг келечектеги чыныгы жарыялоолорду, инвестицияларды же технологиялык өнүгүүлөрдү болжолдогон эмпирикалык forecasting модели эмес. Изилдөөнүн өз түшүндүрмөсүнө ылайык, ал изилдөө багыттарынын туруктуулукка салымына байланыштуу университет коомчулугу тарабынан кабыл алынган салыштырмалуу потенциалды көрсөтөт.

Булак ичиндеги дал келбестик 1 — ADAM компенсация жүрүм-туруму: 2.1-бөлүм ADAM классикалык ыкмаларда кездешиши мүмкүн болгон compensatory effects таасирлеринен качарын айтса, 4.2.3-бөлүм ADAMды “fully compensatory additive scheme” деп аныктайт. Бул айырма унчукпай чечилген эмес.

Булак ичиндеги дал келбестик 2 — таблица шилтемеси: Альтернатива рейтингинин 21 сезгичтик сценарийин камтыган таблица 16-таблица; булак тексти дароо андан кийин аны жаңылыш түрдө “Table 12” деп шилтемелейт.

Булак ичиндеги чечмелөө чыңалуусу 3 — келечек болжолу: Аннотация жана айрым алгачкы бөлүмдөр “forecast” жана келечекте тренд түзүү тилин колдонот. Бирок натыйжа таблицасына жакын түшүндүрмө рейтинг “future research importance”ты чагылдырбай турганын; талкуу бөлүмү болсо изилдөө келечектеги изилдөө тренддерин детерминисттик же эмпирикалык түрдө болжолдобой турганын ачык айтат. Verianla толук ыкма/талкуу чегин негиз кылган.

Булак ичиндеги чечмелөө чыңалуусу 4 — bias: Жыйынтык бөлүмү университет коомчулугу ыкмасы мурдагы кесиптик кызыкчылык бир жактуулугун жок кылганын айтса, чектөөлөр бөлүмү студенттерде операциялык тажрыйбанын жетишсиздиги, кабылдоо biasы жана идеалдаштырылган көз караштар болушу мүмкүн экенин кабыл алат. Ошондуктан натыйжалар “толугу менен бир жактуулуксуз үлгү” катары чечмеленген эмес.

Текшерүүнүн чеги: Булак өзүнүн чектөөлөр бөлүмүндө жүргүзүлгөн текшерүү негизинен чыгыштын robustness/туруктуулугуна багытталганын жана чечим алкагынын концептуалдык текшерүүсү андан аркы эксперттик изилдөөлөрдү, узак мөөнөттүү изилдөөлөрдү же чыныгы LML чөйрөсүндө эмпирикалык сыноону талап кыларын белгилейт.

Бир мекеме чектөөсү: Студенттик үлгүнүн баары Florida Universityден; ошондуктан башка билим берүү мекемелерине, өлкөлөргө же кесиптик топторго түз жалпылоо мүмкүн эмес.

Этика комитети: Булак толугу менен анонимдүү сурамжылоолор колдонулганы, медициналык кийлигишүү жана сезимтал маалымат болбогону үчүн Испания мыйзамдарынын алкагында Research Ethics Committee кароосу талап кылынбаганын билдирет.

Маалымдалган макулдук: Булак толугу менен анонимдүү жана инсанды аныктоого мүмкүндүк берген жеке маалыматты камтыбаган сурамжылоолор себептүү өзүнчө маалымдалган макулдук талап кылынбаганын билдирет.

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Түпнуска салымдар макаланын ичинде экени жана кошумча суроолор жооптуу авторго жөнөтүлүшү мүмкүн экени айтылат.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришет.

Кошумча материал: Макаланын Supplementary Materials пакетинде Table S1–S3 бар. Алар MCDM адабият баяндамасын, туруктуулук критерийлеринин деталдарын жана изилдөө альтернативаларынын толук классификациясын колдойт.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу: Juan Antonio Marco Montes De Oca, Tomás García Martín жана Marta Serrano Pérez. Ыкма: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Текшерүү: Tomás García Martín жана Marta Serrano Pérez. Формалдуу талдоо: үч автор. Изилдөө жана маалыматтарды курациялоо: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Алгачкы долбоор: Juan Antonio Marco Montes De Oca. Карап чыгуу/редакциялоо: Tomás García Martín жана Marta Serrano Pérez. Визуалдаштыруу: үч автор. Көзөмөл: Tomás García Martín жана Marta Serrano Pérez.