Ин таҳқиқот баррасӣ мекунад, ки пас аз бӯҳрони иқтисодӣ, сиёсати сарфакорӣ ва тағйироти ҳуқуқӣ дар низомҳои музокироти дастаҷамъӣ иттифоқҳои касаба барои кафолат додани даромади шоиста ба кадом абзорҳои нав рӯ меоранд. Даромади ҳадди ақали кафолатдодашуда дар доираи ин таҳқиқот танҳо кӯмаки иҷтимоие нест, ки давлат мепардозад; он майдони васеътари ҳуқуқӣ ва институтсионалиро дар бар мегирад, ки ҳифзи даромадро тавассути ҳадди поёнии музди меҳнат, музокироти дастаҷамъӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, танзими маҳаллӣ ва шартҳои меҳнатӣ дар хариди давлатӣ пайгирӣ мекунад. Таҳлиле, ки марказаш Испания аст, вале ба таври муқоисавӣ намунаҳои Аврупо, Швейтсария, Британияи Кабир, Нидерланд, Дания, ИМА ва Канадаро низ фаро мегирад, майдони нави стратегиро нишон медиҳад, ки дар он иттифоқҳои касаба аз музокироти анъанавии корфармо–иттифоқи касаба берун рафта, бо мақомоти давлатӣ, созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, созмонҳои маҳаллӣ ва дигар фаъолони иҷтимоӣ якҷо амал мекунанд. Хулосаи асосии муаллифон ба се тамоюл тамаркуз мекунад: аҳамияти бештар додан ба раванди музокирот нисбат ба механизми расмии шартномаи дастаҷамъӣ, гуногун шудани иштирокчиёни музокира ва ҳарчи муҳимтар шудани сатҳи маҳаллӣ ё минтақавӣ. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот озмоиш ё таҳқиқоти эконометрие нест, ки сабабиятро санҷида нишон диҳад, ки ин стратегияҳо то кадом андоза камбизоатиро коҳиш медиҳанд; рақамҳо ва мисолҳои пешниҳодшуда асосан ба омори расмӣ, қонунгузорӣ, таҷрибаи судӣ ва таҷрибаҳои муқоисавии дастрас дар солҳои 2016-2018 такя мекунанд.

Масъалаи марказии таҳқиқот ин аст, ки дар шароите, ки худи доштани кор даромади кофии зиндагиро кафолат намедиҳад, иттифоқҳои касаба чӣ гуна метавонанд вазифаи муҳофизатии худро идома диҳанд. Манбаъ махсусан заминаеро баррасӣ мекунад, ки дар давраи пас аз Бӯҳрони Бузурги иқтисодӣ баъди 2008 байни фишор ба музди меҳнат, камбизоатии коргарон ва пароканда шудани музокироти дастаҷамъӣ ба вуҷуд омадааст. Дар дидгоҳи муаллифон роҳи ҳал танҳо баланд бардоштани сатҳи миллии ҳадди ақали музди меҳнат нест; ташаббусҳои маҳаллии музди зиндагӣ, ташаббусҳои қонунгузории мардумӣ, референдумҳо, созишномаҳои сеҷониба ва ворид кардани шартҳои иҷтимоӣ ба хариди давлатӣ низ ҳамчун абзорҳои институтсионалии кафолати даромад баррасӣ мешаванд.

Нуқтаи оғоз: Чаро кор кардан ҳамеша маънои даромади кофӣ надорад?

Нуқтаи оғози мақола заиф шудани робитаи байни шуғл ва даромади кофӣ дар Аврупо пас аз бӯҳрони иқтисодӣ мебошад. Муаллифон таъкид мекунанд, ки танҳо дар шуғл будани шахс дигар дар ҳама ҳолат маънои гирифтани даромаде надорад, ки шароити шоистаи зиндагиро таъмин кунад; бинобар ин падидаи “камбизоатии коргарон” муҳим шудааст. Камбизоатии коргарон ҳолатест, ки шахс кор мекунад, вале захираҳои иқтисодии бадастовардааш барои таъмини шароити кофии зиндагӣ намерасанд.

Тибқи маълумоти Институти миллии омори Испания, ки дар манбаъ оварда шудааст, қобилияти харидории музди меҳнат дар байни солҳои 2008-2015 ба андозаи %8,6 коҳиш ёфтааст. Дар маълумоти Eurostat ҳиссаи кормандони каммузд барои AB-28 %17,2 ва барои Минтақаи евро %15,9 нишон дода шудааст. Маълумоти Eurofound бошад нишон медиҳад, ки камбизоатии коргарон тақрибан ба %10 кормандони Аврупо расидааст. Муаллифон паҳншавии шаклҳои ғайристандартии шуғлро яке аз унсурҳои муҳими ин вазъият мешуморанд.

Ҳаракати муқобили тақсимоти даромад низ қисми заминаи иҷтимоию иқтисодии таҳқиқот аст. Тибқи Гузориши ҷаҳонии сарват барои 2017, ки дар манбаъ истифода шудааст, шумораи шахсони дорои сарвати софи баланд, ки зиёда аз 1 миллион доллари ИМА дороӣ доштанд, дар Испания дар солҳои 2008-2016 аз 127,1 ҳазор ба 202,2 ҳазор расидааст; ин тақрибан ба афзоиши %59 баробар аст. Таҳқиқот ин нишондиҳандаҳоро барои сохтани модели мустақими сабабият истифода намекунад, балки барои нишон додани он истифода мебарад, ки музди меҳнат ва тақсимоти даромад баъди бӯҳрон дар самтҳои гуногун тағйир ёфтаанд.

Чаро заиф шудани музокироти дастаҷамъӣ масъалаи марказӣ аст?

Музокироти дастаҷамъӣ яке аз механизмҳои асосии институтсионалӣ мебошад, ки тавассути он иттифоқҳои касаба музди меҳнат ва дигар шароити корро бо корфармоён ба таври дастаҷамъӣ муайян мекунанд. Мақола баён мекунад, ки баъзе ислоҳоти ҳуқуқи меҳнат дар Аврупо музокиротро аз сатҳи соҳавӣ ба сатҳи корхона ғайримарказӣ карда, воҳидҳои музокираро пароканда сохтанд. Дар мавриди Испания, афзалият додан ба созишномаҳои сатҳи корхона, маҳдуд кардани таъсири шартномаҳои дастаҷамъӣ баъд аз анҷоми муҳлати онҳо ва механизмҳое, ки дар шароити муайян иҷозаи берун рафтан аз муқаррароти амалкунандаи шартномаро медиҳанд, ҳамчун танзимҳое арзёбӣ мешаванд, ки ба қудрати иттифоқҳои касаба дар муайян кардани музди меҳнат таъсир мерасонанд.

Ин тағйир танҳо масъалаи техникаи ҳуқуқӣ нест. Саволи муаллифон ин аст, ки вақте фарогирӣ ё самаранокии музокироти классикии дастаҷамъӣ коҳиш меёбад, иттифоқҳои касаба даромади кормандонро бо кадом роҳҳои дигари институтсионалӣ ҳифз карда метавонанд. Аз ин рӯ, таҳлил танҳо ба шартномаи ҷойи кор ё соҳа маҳдуд намешавад, балки ба муниципалитетҳо, мақомоти минтақавӣ, референдумҳо, ташаббусҳои қонунгузории мардумӣ ва хариди давлатӣ низ густариш меёбад.

Даромади Ҳадди Ақали Кафолатдодашуда дар Ин Таҳқиқот Чиро Дар Бар Мегирад?

Даромади ҳадди ақали кафолатдодашуда дар таҳқиқот чаҳорчӯби ҳифзи даромад аст, ки ба ду соҳаи ба ҳам пайваст паҳн мешавад: ҳифзи сатҳи ҳадди ақали музди меҳнат дар соҳаи шуғл тавассути музокироти дастаҷамъӣ ё ҳадди ҳуқуқии музд ва таъмини дастгирии даромад аз ҷониби давлат дар соҳаи ҳифзи иҷтимоӣ дар ҳолатҳое, ки даромади меҳнатӣ мавҷуд нест ё кофӣ нест. Равиши хоси мақола нишон медиҳад, ки иттифоқҳои касаба дар ҳар ду соҳа метавонанд на танҳо ҳамчун тарафи классикии шартномаи дастаҷамъӣ, балки ҳамчун фаъолони ҳамкор бо мақомоти давлатӣ ва иҷтимоии гуногун амал кунанд.

Маҳдудиятҳои ҳадди музди меҳнат дар Испания

Бо вуҷуди мавҷуд будани ҳадди ақали миллии музди меҳнат дар Испания, манбаъ нишон медиҳад, ки шумораи назарраси одамон даромади умумии муздии паст доранд. Дар Ҷадвали 1-и манбаъ, ки маълумоти соли 2016-и Маъмурияти андози Испанияро нишон медиҳад, дар маҷмӯъ 17.888.520 корманди муздбигир ҳаст. Аз онҳо даромади солонаи муздии 3.744.384 нафар дар ҳудуди 0-0,5 баробари ҳадди ақали миллии музди меҳнат ва 2.339.133 нафар дар ҳудуди 0,5-1 баробар нишон дода шудааст. Ин ду гурӯҳ якҷо ба 6.083.517 нафар мерасад.

Ҳангоми тафсири ин ҷадвал набояд гурӯҳи даромади муздӣ бо меъёри қонунии музди соатбайъ ё моҳона омехта шавад. Ҷадвал даромади умумии музди меҳнат ва маоши шахсонро дар давоми сол нисбат ба ҳадди ақали миллии музди меҳнат тасниф мекунад. Кори кӯтоҳмуддат, шуғл танҳо дар қисми сол ё дигар шаклҳои кор метавонанд ба даромади умумии солона таъсир расонанд. Таҳқиқоти манбаъ ин маълумотро барои нишон додани осебпазирии тақсимоти музди меҳнат истифода мекунад.

Ҷанбаи ҳифзи иҷтимоии кафолати даромад: намунаи Каталония

Мақола густариши стратегияи иттифоқҳои касабаро ба соҳаи таъминоти иҷтимоӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ тавассути намунаи renda garantida de ciutadania дар Каталония баррасӣ мекунад. Танзими дар манбаъ баррасишуда ташаббусест барои ба шакли ҳуқуқӣ таъсис додани даромади ҳадди ақале, ки аз поён рафтан аз хатти камбизоатӣ пешгирӣ мекунад. Дар раванди ташаккули ин танзим ташаббуси қонунгузории мардумӣ истифода шудааст, ки онро платформаҳои шаҳрвандӣ, созмонҳои маҳаллӣ ва иттифоқҳои касаба ба мисли CCOO, CO.BAS, UGT ва USOC дастгирӣ кардаанд.

Дар марҳилае, ки манбаъ баррасӣ кардааст, барои ин ҳуқуқ 664 EUR дар як моҳ ва 12 пардохт дар як сол асос гирифта шудааст; дастгирӣ тавре тарҳрезӣ шудааст, ки даромади мавҷудаи шахсро то ин сатҳ пурра кунад. Манбаъ дар ҳамон давра ҳадди ақали миллии музди меҳнати 2018-ро 735,90 EUR ва даромади фаъолонаи ҷойгиркунӣ ба корро 430,27 EUR нишон медиҳад. Ин рақамҳо набояд ҳамчун сатҳҳои ҷории кумакҳои иҷтимоӣ ё музди меҳнат хонда шаванд, балки ҳамчун чаҳорчӯби таърихии танзиме, ки таҳқиқот баррасӣ кардааст.

Се Тамоюли Умумӣ дар Стратегияҳои Нави Иттифоқҳои Касаба Кадоманд?

Тибқи синтези муқоисавии таҳқиқот, стратегияҳои нави иттифоқҳои касаба се тамоюли умумӣ доранд: якум, нисбат ба шакли абзори ҳуқуқӣ раванди воқеии музокира ва созиш байни тарафҳо аҳамияти бештар мегирад; дуюм, сохтори классикии дуҷониба, ки аз иттифоқҳои касаба ва созмонҳои корфармоён иборат аст, васеъ шуда, мақомоти давлатӣ, созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, платформаҳои шаҳрвандӣ ва ҷомеаҳои маҳаллиро фаро мегирад; сеюм, сатҳи миллӣ дигар ягона майдони амал нест ва сатҳи муниципалитет, шаҳр, кантон ё минтақа ба қабати муҳиме табдил меёбад, ки дар он сиёсати музди меҳнат ва даромад татбиқ шуда метавонад.

Иттиҳодҳои маҳаллӣ ва музокироти бар пояи ҷомеа

Созишномаҳои манфиати ҷомеа дар ИМА яке аз намунаҳои стратегияҳои иттифоқҳои касаба мебошанд, ки аз ҳудуди классикии ҷойи кор берун мераванд. Дар ин моделҳо иттифоқҳои касаба бо созмонҳои маҳаллии ҷомеа якҷо амал карда, кӯшиш кардаанд ба масъалаҳое чун музди зиндагӣ, омӯзиши касбӣ, қабул ба кори маҳаллӣ, бехатарии меҳнат, фарогирии тиббӣ ва кафолати кор таъсир расонанд. Мақола ҳамзамон ба маҳдудияти ин сохторҳо низ таваҷҷуҳ мекунад: иваз шудани муносибатҳои устувори намояндагӣ ва ҳамбастагӣ дар ҷойи кор бо коалитсияҳои сусттар саволро ба миён меорад, ки вафодории аъзоён ва давомнокии дарозмуддати ташкилӣ чӣ гуна таъмин мешавад.

Ҷазираҳои Балеар: афзоиши музди меҳнат тавассути созишномаи сеҷониба

Яке аз намунаҳои барҷаста дар Испания созишномаи сеҷонибаест, ки 28 сентябри 2017 байни Ҳукумати Балеар, федератсияи корфармоёни меҳмонхонаҳои Mallorca ва созмонҳои дахлдори сайёҳии CCOO ва UGT имзо шудааст. Тибқи манбаъ, созишнома барои солҳои 2018-2021 дар хизматрасониҳои меҳмонхона ва ресторан дар маҷмӯъ %17 афзоиши музди меҳнатро пешбинӣ кардааст: дар 2018 %5, дар 2019 %5, дар 2020 %3,5 ва дар 2021 %3,5. Ба назари муаллифон аҳамияти ин намуна танҳо дар фоизи афзоиш нест, балки дар он аст, ки мақомоти маҳаллии давлатӣ ҳамчун фаъоли сеюм ба муносибати анъанавии корфармо–иттифоқи касаба ворид шудааст.

Гузаронидани ҳадди ақали музди меҳнат аз сатҳи миллӣ ба маҳаллӣ

Мақола нишон медиҳад, ки дар ҷойҳое бо хароҷоти гуногуни зиндагӣ кофӣ будани як ҳадди ягонаи миллии музди меҳнат метавонад баҳсбарангез бошад. Референдумҳои сатҳи кантонӣ дар Швейтсария, London Living Wage дар Британияи Кабир ва баҳсҳои музди шаҳрӣ дар Минтақаи метрополитении Барселона аз ҳамин нуқтаи назар баррасӣ мешаванд.

Дар анҷоми раванди кантон Neuchâtel дар Швейтсария, қарори ATF 143 I 403-и Суди федералии Швейтсария аз 21 июли 2017 ба қувваи ҳуқуқӣ даромадани танзими ҳадди ақали музди меҳнати кантонро имконпазир гардонд. Дар манбаъ сатҳи оғоз 19,78 CHF дар як соат ва муодили зиёда аз 3.100 EUR дар як моҳ нишон дода шудааст. Дар дидгоҳи суд муҳим буд, ки ҳадди ақали музди меҳнат ҳамчун абзори сиёсати иҷтимоӣ вобаста ба мубориза бо камбизоатӣ ва ҳифзи шаъну шарафи инсон баррасӣ шавад.

Дар намунаи Лондон манбаъ барои London Living Wage маблағи 10,20 GBP дар як соатро меорад. Ин равиш аз он ҷиҳат муҳим аст, ки ҳадди муздро аз рӯи хароҷоти воқеии зиндагии як минтақа муайян мекунад; аммо дар давраи баррасишудаи мақола заъфи асосии он ихтиёрӣ буданаш мебошад.

Музди шаҳрии 1.048 EUR, ки барои Минтақаи метрополитении Барселона баррасӣ шудааст, дар замони навишта шудани манбаъ пешниҳоди сиёсӣ буд. Манбаъ онро ҳамчун арзиши тахминӣ пешниҳод мекунад, ки аз ҳадди ақали миллии музди меҳнати 707,60 EUR баландтар буда, бояд хароҷоти асосии маҳаллиро беҳтар пӯшонад. Аз ин рӯ, рақами 1.048 EUR дар мақола ҳамчун музди миллии татбиқшуда ва ҳатмӣ барои ҳамаи кормандон не, балки ҳамчун пешниҳоди сиёсати маҳаллӣ ҷой гирифтааст.

Чаро Шартҳои Иҷтимоӣ дар Хариди Давлатӣ барои Иттифоқҳои Касаба Абзори Наванд?

Шартҳои иҷтимоӣ дар хариди давлатӣ абзорҳое мебошанд, ки ба мақомоти давлатӣ имкон медиҳанд ҳангоми супоридани хизмат ё кор ба ширкати хусусӣ на танҳо нарх ва шартҳои техникӣ, балки стандартҳои муайяни меҳнат ва музди меҳнатро низ шарти шартнома гардонанд. Дар таҳқиқот ин механизм ҳамчун майдони нави дахолат арзёбӣ мешавад, ки дар он вақте қобилияти музокироти анъанавии дастаҷамъӣ барои ҳифзи музд заиф мешавад, иттифоқҳои касаба метавонанд бо мақомоти давлатӣ музокира карда, ба пудратчиёни хусусӣ ба таври ғайримустақим стандартҳои меҳнатиро татбиқ намоянд.

Дар ин модел нақши иттифоқҳои касаба метавонад дар чанд марҳила пайдо шавад. Иттифоқҳо метавонанд аввал бо идораи давлатӣ барои ворид кардани шартҳои иҷтимоӣ ба ҳуҷҷатҳои тендерӣ музокироти сиёсӣ ва институтсионалӣ гузаронанд. Онҳо метавонанд барои музди меҳнат ва шароити кори кормандони ширкати ғолиби тендер музокироти мустақими дастаҷамъӣ баранд. Илова бар ин, тавассути механизмҳои дастрасӣ ба иттилоот ва машварат метавонанд дар назорати риояи шартҳои иҷтимоии шартнома аз ҷониби пудратчӣ саҳм гузоранд.

Таҷрибаи судии Иттиҳоди Аврупо: аз Rüffert то RegioPost

Мақола робитаи шартҳои музди меҳнат дар тендерҳои давлатӣ бо ҳуқуқи Иттиҳоди Аврупоро тавассути се парвандаи муҳим пайгирӣ мекунад. Дар парвандаи Rüffert v Niedersachsen Суди адлияи Иттиҳоди Аврупо талаб кардани уҳдадорӣ аз ширкатҳои иштирокчии тендери кори давлатӣ барои пардохти ҳадди ақали музди меҳнате, ки дар шартномаи дастаҷамъии амалкунанда дар маҳалли иҷрои хизмат муқаррар шудааст, аз нуқтаи назари озодии пешниҳоди хизмат мушкилзо донист.

Дар қарори Bundesdruckerei v Dortmund низ татбиқи сатҳи музди меҳнати кишвари мақомоти тендергузар ба хизмате, ки дар давлати дигари узв иҷро мешавад, баррасӣ шуда; фарқи хароҷоти зиндагӣ байни кишварҳо дар арзёбии ҳуқуқӣ аҳамият пайдо кардааст.

RegioPost v Landau бошад, тибқи тафсири таҳқиқот, самти дигареро боз кардааст. Дар ин ҷо ҳалкунанда он буд, ки шарти ҳадди ақали музди меҳнат на аз шартномаи дастаҷамъии маҳаллӣ ё соҳавӣ, балки аз танзими қонунии дорои татбиқи умумӣ сарчашма мегирад. Муаллифон бар ин назаранд, ки баъд аз ин қарор барои ворид кардани шартҳои ҳадди ақали музд ба тендерҳои давлатӣ боз майдони ҳуқуқии васеътар ба вуҷуд омадааст. Бо вуҷуди ин, ин маънои онро надорад, ки ҳар гуна шарти маҳаллии музд ба таври худкор қонунӣ аст; заминаҳои ҳуқуқии қарорҳо ва танзимҳое, ки ба онҳо такя мекунанд, фарқ доранд.

Намунаҳои Британияи Кабир, Нидерланд ва Дания

Дар Британияи Кабир Ethical Care Charter, ки аз ҷониби UNISON таҳия шудааст, махсусан ҳадаф дошт стандартҳои ҳадди ақали меҳнатро ба хариди давлатии хизматрасониҳои нигоҳубини хонагӣ ворид кунад, ки муниципалитетҳо ба ширкатҳои хусусӣ месупоранд. Манбаъ эълони оммавии муниципалитетҳои ба низом пайвастаро ҳамчун механизме арзёбӣ мекунад, ки ба фаъолони сиёсӣ фишори обрӯӣ меорад.

Дар Нидерланд маъракаи FNV барои пайваст кардани музди шоиста ва шароити меҳнат дар хизматрасониҳои нигоҳубини маҳаллӣ ба хариди давлатӣ дар манбаъ бо танзими миллие иртибот дода мешавад, ки моҳи феврали 2017 қабул шуда, ба мақомоти маҳаллӣ масъулияти таъмини пардохти музди муносиб ба кормандони ширкатҳои соҳиби шартномаи давлатӣ гузоштааст.

Дар Копенгаген ва дигар шаҳрҳои Дания бошад, шароити меҳнат дар шартномаҳои давлатии сохтмон дар ҳамкорӣ бо иттифоқҳои касабаи коргарони сохтмон баррасӣ мешавад. Муаллифон на танҳо ба имкони фароҳам овардани шароити беҳтар барои кормандон, балки ба имкони маҳдуд кардани рақобати арзоне, ки қоидаҳоро риоя намекунад, рушди малакаҳои қувваи корӣ ва истифодаи иттифоқҳои касаба ҳамчун манбаи доимии назорати мутобиқат таваҷҷуҳ мекунанд.

Стратегияи алтернативии музди меҳнат тавассути хариди давлатӣ дар Швейтсария

Дар Женева, баъд аз он ки ташаббуси ҳадди ақали музди меҳнати қонунӣ дар референдум рад шуд, гуфта мешавад, ки ҳукумати шаҳр кӯшиш кардааст дар тендерҳои давлатӣ шарти музди 25 CHF дар як соатро истифода барад. Ин шарт аз ҷониби судҳо бекор карда шудааст. Баъдан механизми дуюм, ки пардохти музд дар доираи 20-25 CHF бояд ба %20-и холҳои умумӣ дар арзёбии тендер таъсир расонад, низ аз ҷониби Суди федералии Швейтсария беэътибор дониста шуд. Суд ба он такя кардааст, ки робитаи кофӣ байни музди баландтар ва беҳтар шудани сифати хизмат нишон дода нашудааст ва ин амал хароҷоти давлатиро боло мебарад.

Ин мисол яке аз маҳдудиятҳои муҳими тафсирии таҳқиқотро нишон медиҳад: хариди давлатӣ метавонад барои иттифоқҳои касаба абзори пурқувват бошад, аммо истифодаи он ба тақсимоти салоҳиятҳои конститутсионӣ дар кишвари дахлдор, ҳуқуқи хариди давлатӣ, озодии пешниҳоди хизмат ва он ки шарти музд аз кадом меъёри ҳуқуқӣ сарчашма мегирад, вобаста аст.

Таҷрибаҳои музди зиндагӣ дар ИМА ва Канада

Дар ИМА Baltimore яке аз намунаҳои пешбари танзимоти маҳаллӣ баррасӣ мешавад, ки аз пудратчиёни давлатӣ талаб мекунанд ба андозае музд диҳанд, ки ниёзҳои асосии оилаи чорнафариро пӯшонад. Ташаббусҳои монанд ба шаҳрҳое чун Des Moines, Gary, New York City, Jersey City, Milwaukee, Santa Clara ва Los Angeles паҳн шудаанд. Манбаъ хабар медиҳад, ки дар оғози 2002 82 танзими маҳаллии музди зиндагӣ қабул шуда буд ва 70 ташаббуси дигар дар раванди баррасӣ қарор дошт.

Дар Канада истифодаи равиши музди зиндагӣ аз ҷониби Vancouver барои кормандони мустақим ва шартномавӣ, ки дар объектҳои шаҳр хизмат мерасонанд; инчунин рӯ овардани мақомоти маҳаллии дигари British Columbia, аз ҷумла Huu-ay-aht First Nation ва Port Coquitlam, ба амалияҳои монанд, намунаҳои дигари пайваст кардани хариди давлатӣ бо сиёсати музди меҳнат мебошанд.

Vallès Occidental ва Sevilla дар Испания

Дар минтақаи Vallès Occidental манбаъ сатҳи маҳаллии ҳадди ақали музди меҳнати 1.071 EUR-ро меорад ва нишон медиҳад, ки он аз ҳадди ақали миллии музди меҳнати ҳамон давра %45,54 баландтар буд. Амал на танҳо ба кормандони худи муассисаи давлатӣ, балки ба таъминкунандагони берунии хизмат низ равона шудааст; гуфта мешавад, ки он дар тендерҳои нигоҳубини хонагӣ ҳатмӣ шуда ва ворид кардани он ба шартномаҳои нақлиёти мактабӣ низ ба нақша гирифта шудааст.

Намунаи Sevilla бошад нишон медиҳад, ки мавҷудияти шартҳои иҷтимоӣ ба таври худкор сиёсати пурқуввати музди меҳнатро маъно намедиҳад. Шартҳои тендерии қабулшуда дар 2016 тафсилоти муҳити зист, дастрасӣ ва баробариро дар бар мегирифтанд, вале дар масъалаи музд асосан аз уҳдадории риояи ҳуқуқи амалкунанда ва шартномаҳои дастаҷамъӣ берун нарафтаанд. Муаллифон дар ин нуқта бар ин назаранд, ки Конвенсияи 94 ва Тавсияи 84-и Созмони байналмилалии меҳнат ба қадри кофӣ истифода нашудаанд.

Чаро Конвенсияи ILO №94 истиноди марказии ҳуқуқӣ аст?

Мантиқи асосии Конвенсияи ILO №94 оид ба шартҳои меҳнат дар шартномаҳои давлатӣ аз соли 1949 пешгирӣ аз он аст, ки рақобати ширкатҳо барои гирифтани тендери давлатӣ ба музди меҳнат ва шароити кор фишори коҳишдиҳанда оварад. Тибқи шарҳи манбаъ, конвенсия ворид кардани шартҳои равшани меҳнатиро ба шартномаҳои давлатӣ пешбинӣ мекунад, то пудратчиёне, ки кори давлатӣ ё хизматро иҷро мекунанд, музд ва дигар шароити меҳнати амалкунандаро дар минтақаи дахлдор риоя намоянд. Уҳдадорӣ метавонад ба зерпудратчиёне низ паҳн шавад, ки қисми корро иҷро мекунанд.

Дар заминаи нашри мақола муаллифон ба таври интиқодӣ арзёбӣ мекунанд, ки ҳарчанд Испания конвенсияро соли 1971 тасдиқ кардааст, дар танзими соли 2018 оид ба таъсиси комиссияи байнивазоратӣ барои ворид кардани меъёрҳои иҷтимоӣ ба хариди давлатӣ ба Конвенсияи ILO №94 ё ба шарти мушаххаси ҳадди ақали музд дар тендерҳои давлатӣ ишораи равшан нашудааст.

Тафсирҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад ва дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот дастгирӣ мекунад: Дар баъзе муҳитҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ, ки музокироти анъанавии дастаҷамъӣ заиф шудааст, намунаҳои муқоисавӣ мавҷуданд, ки иттифоқҳои касаба бо мақомоти маҳаллӣ, созмонҳои шаҳрвандӣ ва дигар фаъолони иҷтимоӣ абзорҳои нави ҳифзи даромадро таҳия кардаанд. Созишномаҳои сеҷониба, ташаббусҳои қонунгузории мардумӣ, референдумҳо, маъракаҳои маҳаллии музди зиндагӣ ва шартҳои иҷтимоӣ дар хариди давлатӣ аз намунаҳои асосии ин абзорҳо мебошанд. Синтези муқоисавии таҳқиқот пешниҳод мекунад, ки тамоюлҳои умумӣ ба самти муҳим шудани раванди музокирот, васеъ шудани сохтори акторҳо ва қавӣ шудани сатҳи маҳаллӣ/минтақавӣ вуҷуд доранд.

Таҳқиқот дастгирӣ намекунад: Мақола исбот намекунад, ки ин абзорҳо дар ягон кишвар камбизоатиро бо фоизи муайян коҳиш медиҳанд, музди меҳнатро ба таври сабабӣ ба миқдори муайян зиёд мекунанд ё ҳамон сиёсат дар низомҳои ҳуқуқии гуногун ҳамон натиҷаро медиҳад. Ин озмоиши тасодуфишуда, арзёбии таъсири эконометрӣ ё муқоисаи ҷории сиёсати 2026 нест. Маблағҳо, қонунгузорӣ ва қарорҳои судии дар манбаъ овардашуда ба муҳити иттилоотии солҳои 2017-2018-и таҳқиқот тааллуқ доранд ва набояд ҳамчун сатҳи ҷории музд, кумакҳои иҷтимоӣ ё қонунгузорӣ истифода шаванд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Дар мақолаи манбаъ бахши ҷудогонаи “мавод ва усул” ба маънои таҳқиқоти эксперименталӣ вуҷуд надорад. Усули таҳқиқот таҳлили муқоисавии иҷтимоию ҳуқуқист, ки аз тамоми кор дида мешавад. Муаллифон мушкилоти музокироти дастаҷамъӣ ва даромади ҳадди ақалро дар Испания бо таҷрибаҳои иттифоқӣ ва ҳуқуқии кишварҳои дигар муқоиса мекунанд; қонунгузорӣ, қарорҳои судӣ, намунаҳои сиёсати давлатӣ, маъракаҳои иттифоқҳои касаба ва омори расмиро дар як чаҳорчӯби таҳлилӣ баррасӣ менамоянд.

1. Заминае, ки баъд аз бӯҳрони иқтисодӣ музди меҳнат ва камбизоатии коргарон ба вуҷуд овардаанд, муайян карда мешавад.
2. Таъсири тағйироти ҳуқуқӣ дар низоми музокироти дастаҷамъӣ ба қобилияти иттифоқҳои касаба барои муайян кардани музди меҳнат баррасӣ мешавад.
3. Майдонҳои фаъолияти иттифоқҳои касаба, ки берун аз музокироти анъанавии дастаҷамъӣ пайдо шудаанд, муайян карда мешаванд.
4. Намунаҳои Испания бо амалияҳои интихобшуда дар Аврупо, Швейтсария, Британияи Кабир, Нидерланд, Дания, ИМА ва Канада муқоиса мешаванд.
5. Хариди давлатӣ ҳамчун абзори махсуси ҳуқуқӣ дар якҷоягӣ бо қарорҳои Суди адлияи ИА ва судҳои миллӣ баррасӣ мешавад.
6. Аз намунаҳо хусусиятҳои умумии стратегияҳои иттифоқҳои касаба бароварда мешаванд.

Сохтори далелҳо

Натиҷаҳои асосӣ аз намунаҳои муқоисавӣ

Паёми илмии Ҷадвали 1-и манбаъ

Ҷадвали 1 дар саҳифаи 6-и PDF пардохтҳои музди меҳнат ва маошро дар Испания барои 2016 аз рӯи чандкаратаи ҳадди ақали миллии музд тасниф мекунад. Ҷадвал дар маҷмӯъ 17.888.520 корманд ва тақрибан 336,94 миллиард EUR пардохти музди меҳнатро дар бар мегирад. Дар ду гурӯҳи поёнӣ қарор доштани 6.083.517 нафар ба муаллифон асос медиҳад, ки миқёси мушкили паст будани даромади умумии муздиро баррасӣ кунанд. Аммо азбаски ҷадвал омилҳое чун давомнокии кор ва муддати шуғл дар давоми солро худ аз худ шарҳ намедиҳад, ин рақам набояд чунин тафсир шавад, ки “корфармоён ба %34,01 кормандон аз ҳадди ақали қонунии музд камтар пардохт кардаанд”.

Паёми илмии Ҷадвали 2-и манбаъ

Ҷадвали 2 дар саҳифаи 10-и PDF диаграммаи сутунист, ки ҳадди ақали моҳонаи музди меҳнатро барои июли 2017, ки бо стандарти қобилияти харидорӣ ислоҳ шудааст, аз рӯи кишварҳо муқоиса мекунад. Муаллифон аз ин муқоиса истифода мекунанд, то нишон диҳанд, ки дар Аврупо сатҳи ягонаи ҳадди ақали музд вуҷуд надорад ва байни кишварҳо фарқҳои бузурге ҳастанд, ки танҳо бо хароҷоти зиндагӣ шарҳ дода намешаванд. Матн аз се гурӯҳи васеъ сухан мегӯяд: гурӯҳи баланд бо тақрибан 1.000-1.600 EUR, гурӯҳи миёна бо 500-900 EUR ва гурӯҳи поёнтар бо 200-500 EUR. Диаграмма дар ин ҷо бозтавлид нашудааст; паёми илмӣ тавассути баёни мустақили матнӣ нигоҳ дошта шудааст.

Натиҷаи асосӣ: ҳудуди институтсионалии фаъолияти иттифоқҳои касаба васеъ мешавад

Натиҷаи асосии таҳқиқот ин аст, ки фаъолияти иттифоқҳои касабаро танҳо ба шартномаи классикии дастаҷамъӣ, ки бо корфармо имзо мешавад, маҳдуд кардан мумкин нест. Вақте шароити ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ музокироти анъанавии дастаҷамъиро заиф мекунанд, иттифоқҳои касаба метавонанд ҳамон ҳадафи асосиро — ҳифзи даромади кофӣ ва шароити кори кормандонро — ба каналҳои дигари институтсионалӣ интиқол диҳанд.

Хусусияти умумии якум он аст, ки раванди музокирот аз абзори расмӣ муҳимтар мешавад. Созишномаи маҳаллии сеҷониба, референдум, ташаббуси қонунгузории мардумӣ ё шарти тендери давлатӣ абзорҳои гуногуни ҳуқуқӣ мебошанд; аммо дар ҳамаи онҳо иттифоқи касаба бо фаъолони дигар музокира карда, кӯшиш мекунад ба шароити меҳнат таъсир расонад.

Хусусияти умумии дуюм васеъ шудани сохтори акторҳо мебошад. Сохтори классикии дуҷониба, ки аз созмонҳои корфармоён ва иттифоқҳои касаба иборат аст, бо мақомоти давлатӣ, созмонҳои маҳаллӣ, платформаҳои шаҳрвандӣ, созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва дигар коалитсияҳои иҷтимоӣ васеъ мешавад.

Хусусияти умумии сеюм стратегӣ шудани сатҳи маҳаллӣ ва минтақавӣ мебошад. Хароҷоти зиндагӣ, салоҳияти тендерӣ ва қобилияти танзимӣ дар сатҳи шаҳр, муниципалитет, кантон ё минтақа майдонҳои наверо ба вуҷуд меоранд, ки сиёсати даромадро берун аз сатҳи миллӣ татбиқ кардан мумкин аст.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

Яке аз ҷиҳатҳои муҳими қавии мақола ин аст, ки ҳуқуқи меҳнат, ҳифзи иҷтимоӣ ва ҳуқуқи хариди давлатиро соҳаҳои комилан ҷудо намебинад. Он кафолати даромадро тавассути робитаҳои байни шартномаи меҳнатӣ, кӯмаки давлатӣ, сиёсати маҳаллӣ ва хароҷоти давлатӣ баррасӣ мекунад. Ҷиҳати қавии дуюм ин аст, ки намунаи Испанияро танҳо арзёбӣ намекунад, балки онро бо абзорҳои низомҳои ҳуқуқии гуногун муқоиса мекунад. Ҷиҳати қавии сеюм ин аст, ки на танҳо ташаббусҳои муваффақ, балки маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалиро низ нишон медиҳад, масалан бекор кардани қарорҳо аз ҷониби суд дар намунаи Женева ё мушкили ҳатмӣ набудани модели ихтиёрии London Living Wage.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Таҳқиқот арзёбии низомманди таъсири сабабӣ нест. Он таъсири намунаҳои интихобшударо ба музди меҳнат, камбизоатӣ, шуғл, хароҷоти давлатӣ ё сифати хизмат бо як модели умумии оморӣ чен намекунад. Низоми ҳуқуқӣ, хароҷоти зиндагӣ, фарогирии музокироти дастаҷамъӣ ва танзими хариди давлатӣ байни кишварҳо ва мақомоти маҳаллӣ хеле фарқ мекунанд. Бинобар ин, наметавон хулоса кард, ки абзоре, ки дар як ҷой муваффақ менамояд, дар низоми ҳуқуқии дигар низ ҳамон натиҷаро медиҳад.

Маҳдудияти дуюм замонӣ аст. Аксари нишондиҳандаҳои муҳими миқдорӣ ба солҳои 2016-2018 тааллуқ доранд. Маблағҳои ҳадди ақали музди меҳнат, сатҳҳои кумакҳои иҷтимоӣ, тафсири қонунгузории ИА ва танзимҳои миллӣ метавонанд дар солҳои баъдӣ тағйир ёфта бошанд. Аз ин рӯ, мақола бояд на ҳамчун ҳуқуқи ҷорӣ ё ҷадвали ҷории музд, балки ҳамчун таҳқиқоти академие хонда шавад, ки тағйири стратегияи иттифоқҳои касабаро дар як давраи мушаххаси таърихӣ баррасӣ мекунад.

Маҳдудияти сеюм манбаи маълумот аст. Арзишҳои асосии миқдорӣ дар мақола аз таҳқиқоти саҳроии худи муаллифон ё маҷмӯи маълумоти аслӣ не, балки аз Маъмурияти андози Испания, Eurostat, Eurofound, Институти миллии омори Испания ва дигар муассисаҳо гирифта шудаанд. Аз ин рӯ, саҳми аслии мақола бештар дар тафсири якҷояи маводи мавҷудаи оморӣ ва ҳуқуқӣ дар доираи тағйири фаъолияти иттифоқҳои касаба аст, на дар сохтани маҷмӯи нави маълумоти музди меҳнат.

Хулоса

Таҳқиқот заиф шудани музокироти дастаҷамъиро ҳамчун анҷоми фаъолияти иттифоқҳои касаба не, балки ҳамчун раванде тафсир мекунад, ки бозташкили фаъолияти иттифоқиро ба самти институтҳои дигар таҳрик медиҳад. Истифодаи абзорҳое чун созишномаҳои маҳаллии сеҷониба, референдумҳо, ташаббусҳои қонунгузории мардумӣ ва хариди давлатӣ барои кафолати музд ва даромад ҳамчун намунаҳои қобилияти иттифоқҳои касаба барои мутобиқ шудан ба тағйироти ҳуқуқӣ ва иҷтимоию иқтисодӣ баррасӣ мешавад.

Соҳае, ки муаллифон махсусан таъкид мекунанд, хариди давлатӣ аст. Азбаски давлат як фаъоли иқтисодиест, ки ҳаҷми бузурги мол ва хизмат мехарад, шартҳои меҳнатие, ки ба тендер пайваст мешаванд, метавонанд ба музди меҳнат ва стандартҳои кори пудратчиёни хусусӣ таъсир расонанд. Аз ин рӯ, мақола пешниҳод мекунад, ки Конвенсияи №94 ва Тавсияи №84-и ILO самараноктар истифода шаванд. Аммо ҳудудҳои ҳуқуқии истифодаи хариди давлатӣ ҳамчун сиёсати музди меҳнат аз кишвар ва хусусияти меъёри татбиқшаванда вобастаанд.

Дар ин чаҳорчӯб паёми умумитарини илмии мақола чунин аст: ҳифзи кафолати даромад танҳо ба як қонуни музди меҳнат ё як механизми шартномаи дастаҷамъӣ вобаста нест. Вақте ташкили иттифоқҳои касаба, ҳуқуқи ҳифзи иҷтимоӣ, салоҳиятҳои мақомоти маҳаллӣ, абзорҳои иштироки демократӣ ва сиёсати хариди давлатӣ ба ҳам мепайванданд, майдонҳои нави дахолат ба вуҷуд омада метавонанд. Таҳқиқот мавҷудияти ин майдонҳо ва намунаҳои муқоисавии онҳоро нишон медиҳад; аммо исбот намекунад, ки кадом абзор дар ҳама шароит самараноктарин аст.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Guaranteed Minimum Income: New Spaces for Trade Union Action

Муаллифон: Eusebi Colàs-Neila; Josep Fargas

Муассисаҳо: Universitat Pompeu Fabra (UPF), Barcelona; Research Group in Labour and Social Security Law (greDTiSS).

Шиносаҳои муаллифон: Eusebi Colàs-Neila ORCID: 0000-0002-1322-1254; Josep Fargas ORCID: 0000-0003-1229-3405.

Corresponding author: Дар PDF-и манбаъ муаллифи масъул ба таври ҷудогона ва равшан нишон дода нашудааст; маълумоти тамоси ҳар ду муаллиф дода шудааст.

Маҷалла: Oñati Socio-Legal Series.

Ҷилд / шумора / саҳифаҳо: 9(1), 109-127.

ISSN: 2079-5971.

DOI: 10.35295/osls.iisl/0000-0000-0000-1015

Соли нашр: 2019.

Санаи расмии нашр: Дар саҳифаи мақолаи ношир 1 феврали 2019.

Ирсол / қабул: 26 апрели 2018 / 1 июни 2018.

Ношир: Oñati International Institute for the Sociology of Law.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии муқоисавии иҷтимоию ҳуқуқӣ / ҳуқуқи меҳнат.

Ҳолати баррасии ҳамтоён: Oñati Socio-Legal Series маҷаллаи академии баррасишаванда аст.

Пайдоиши таҳқиқот: Нусхаи аввалини мақола 22-23 июни 2017 дар семинари “Models of collective bargaining and labour law”, ки дар Oñati International Institute for the Sociology of Law баргузор шуд, пешниҳод гардидааст.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0). Аз ин рӯ, дар мундариҷаи Verianla сохтори ҳифзшудаи ҷумлаҳо, тарҳи аслии ҷадвал/шакл ё маводи ҳифзшудаи тарҷумашуда/мутобиқшудаи мақолаи манбаъ дубора истифода нашудааст; далелҳои тасдиқшаванда ва робитаҳои илмӣ бо баёни мустақил шарҳ дода шудаанд.

Маблағгузорӣ: Дар манбаъ изҳороти ҷудогона ва равшани маблағгузорӣ гузориш нашудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи бархӯрди манфиатҳо гузориш нашудааст.

Дастрасии маълумот: Маҷмӯи алоҳидаи маълумоти аслӣ ё изҳороти дастрасии маълумот вуҷуд надорад. Маълумоти миқдории истифодашуда асосан аз омори дуюмдараҷаи нашршудаи муассисаҳои расмӣ гирифта шудааст.

CRediT/саҳми муаллифон: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи саҳми муаллифон дар шакли CRediT вуҷуд надорад.

Маҳдудияти методологӣ: Таҳқиқот озмоишӣ, клиникӣ ё таҳқиқоти эконометрии сабабият нест. Он низомҳои интихобшудаи ҳуқуқӣ, қарорҳои судӣ, қонунгузорӣ, амалияҳои иттифоқҳои касаба ва омори дуюмдараҷаро ба таври муқоисавӣ таҳлил мекунад. Аз ин рӯ, аз намунаҳои маҳаллии гузоришшуда андозаи универсалии таъсир ё як натиҷаи сиёсати ягона барои ҳамаи кишварҳо бароварда намешавад.

Маҳдудияти замонӣ: Арзишҳои музди меҳнат, кумакҳои иҷтимоӣ ва қонунгузорӣ маълумоти даврае мебошанд, ки таҳқиқоти манбаъ омода шуда буд. Онҳоро набояд ҳамчун ҳуқуқи ҷорӣ ё сатҳҳои музди меҳнати 2026 истифода кард.

Ёддошти истифодаи визуалӣ: Тарҳҳои Ҷадвали 1 ва Ҷадвали 2-и манбаъ мустақиман бозистифода нашудаанд. Визуалҳое, ки дар оянда барои Verianla сохта мешаванд, бояд ба ҷои мутобиқ кардани тарҳи ҳифзшудаи манбаъ робитаи байни фаъолияти иттифоқҳои касаба, кафолати даромад ва хариди давлатиро бо таркиби мустақили илмӣ нишон диҳанд.