Bu çalışma, ekonomik kriz, kemer sıkma politikaları ve toplu pazarlık sistemlerindeki hukuki dönüşümler sonrasında sendikaların insana yakışır bir geliri güvence altına almak için hangi yeni araçlara yöneldiğini inceler. Güvenceli asgari gelir, bu çalışmanın çerçevesinde yalnızca devlet tarafından ödenen bir sosyal yardım değil; ücret tabanları, toplu pazarlık, sosyal koruma, yerel düzenlemeler ve kamu alımlarındaki çalışma koşulları üzerinden gelirin korunmasına yönelik daha geniş bir hukuki ve kurumsal alanı ifade eder. İspanya merkezli fakat karşılaştırmalı olarak Avrupa, İsviçre, Birleşik Krallık, Hollanda, Danimarka, ABD ve Kanada örneklerine uzanan analiz; sendikaların geleneksel işveren-sendika pazarlığının ötesine geçerek kamu idareleri, sivil toplum kuruluşları, mahalle örgütleri ve diğer toplumsal aktörlerle birlikte hareket ettiği yeni bir stratejik alan ortaya koymaktadır. Yazarların temel sentezi üç eğilim üzerinde yoğunlaşır: biçimsel toplu sözleşme mekanizmasından çok müzakere sürecine ağırlık verilmesi, pazarlığa katılan aktörlerin çeşitlenmesi ve yerel ya da bölgesel düzeyin giderek daha önemli hale gelmesi. Bununla birlikte çalışma, bu stratejilerin yoksulluğu ne ölçüde azalttığını nedensel olarak test eden deneysel veya ekonometrik bir araştırma değildir; sunduğu rakamlar ve örnekler esas olarak 2016-2018 döneminde erişilebilen resmî istatistikler, mevzuat, içtihat ve karşılaştırmalı uygulamalara dayanır.

Çalışmanın merkezindeki sorun, bir işte çalışmanın tek başına yeterli yaşam gelirini garanti etmediği koşullarda sendikaların koruyucu işlevini nasıl sürdürebileceğidir. Kaynak, özellikle 2008 sonrasındaki Büyük Durgunluk döneminde ücret baskısı, çalışan yoksulluğu ve toplu pazarlığın parçalanması arasında oluşan bağlamı ele alır. Yazarların yaklaşımında çözüm yalnız ulusal asgari ücret düzeyini yükseltmek değildir; yerel yaşama ücreti girişimleri, halk yasama girişimleri, referandumlar, üçlü anlaşmalar ve kamu ihalelerine sosyal şartların eklenmesi de gelir güvencesinin kurumsal araçları olarak değerlendirilir.

Çalışmanın çıkış noktası: Çalışmak neden her zaman yeterli gelir anlamına gelmiyor?

Makalenin çıkış noktası, Avrupa'da ekonomik kriz sonrasında istihdam ile yeterli gelir arasındaki bağın zayıflamasıdır. Yazarlar, bir kişinin istihdamda bulunmasının artık her durumda insana yakışır yaşam koşullarını karşılayacak bir gelir elde ettiği anlamına gelmediğini; “çalışan yoksulluğu” olgusunun bu nedenle önemli hale geldiğini vurgular. Çalışan yoksulluğu, kişinin bir işte çalışmasına karşın elde ettiği ekonomik kaynakların yeterli yaşam koşullarını sağlamaya yetmemesi durumunu ifade eder.

Kaynakta aktarılan İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü verisine göre ücretlerin satın alma gücü 2008-2015 arasında %8,6 azalmıştır. Eurostat verisinde düşük ücretli çalışanların payı AB-28 için %17,2, Avro Bölgesi için %15,9 olarak verilir. Eurofound verileri ise çalışan yoksulluğunun Avrupa çalışanlarının yaklaşık %10'una ulaştığını göstermektedir. Yazarlar standart dışı istihdam biçimlerinin yaygınlaşmasını bu tablonun önemli unsurlarından biri olarak aktarır.

Gelir dağılımındaki karşıt hareket de çalışmanın sosyoekonomik arka planının parçasıdır. Kaynakta kullanılan 2017 Dünya Varlık Raporu'na göre, 1 milyon ABD dolarından fazla varlığa sahip yüksek net değerli bireylerin sayısı İspanya'da 2008-2016 döneminde 127,1 binden 202,2 bine yükselmiş; bu yaklaşık %59'luk artışa karşılık gelmiştir. Çalışma bu göstergeleri doğrudan bir nedensellik modeli kurmak için değil, ücretlerin ve gelir dağılımının kriz sonrasındaki farklı yönlü hareketlerini göstermek için kullanır.

Toplu pazarlığın zayıflaması neden merkezi bir sorun?

Toplu pazarlık, sendikaların ücret ve diğer çalışma koşullarını işverenlerle kolektif olarak belirlediği temel kurumsal mekanizmalardan biridir. Makale, Avrupa'daki bazı iş hukuku reformlarının pazarlığı sektör düzeyinden şirket düzeyine doğru merkezsizleştirdiğini ve pazarlık birimlerini parçalı hale getirdiğini aktarır. İspanya özelinde şirket düzeyindeki anlaşmalara öncelik verilmesi, toplu sözleşmelerin sona erme sonrasındaki etkisinin sınırlandırılması ve belirli koşullarda mevcut sözleşme hükümlerinden ayrılmaya izin veren mekanizmalar, sendikaların ücret belirleme gücünü etkileyen düzenlemeler arasında değerlendirilir.

Bu değişim yalnız hukuki tekniğe ilişkin değildir. Yazarların sorusu, klasik toplu pazarlığın kapsamı veya etkinliği azaldığında sendikaların çalışanların gelirini hangi başka kurumsal yollarla koruyabileceğidir. Böylece analiz, yalnız işyeri veya sektör sözleşmesine değil; belediyeler, bölgesel yönetimler, referandumlar, halk yasama girişimleri ve kamu ihaleleri gibi alanlara genişler.

Güvenceli Asgari Gelir Bu Çalışmada Neyi Kapsar?

Güvenceli asgari gelir, çalışmada iki bağlantılı alana yayılan bir gelir koruma çerçevesidir: istihdam alanında ücretlerin asgari düzeyinin toplu pazarlık veya hukuki ücret tabanlarıyla korunması ve sosyal koruma alanında çalışma gelirinin bulunmadığı ya da yetersiz kaldığı durumlarda kamu tarafından gelir desteği sağlanması. Makalenin özgün yaklaşımı, sendikaların her iki alanda da yalnız klasik toplu sözleşme tarafı olarak değil, farklı kamusal ve toplumsal aktörlerle işbirliği yapan bir aktör olarak rol alabileceğini göstermesidir.

İspanya'daki ücret tabanının sınırları

İspanya'da ulusal asgari ücretin varlığına rağmen kaynak, önemli sayıda kişinin düşük toplam ücret gelirine sahip olduğunu gösterir. İspanya Vergi İdaresi'nin 2016 verilerini sunan kaynak Tablo 1'de toplam 17.888.520 ücretli yer almaktadır. Bunlardan 3.744.384'ünün yıllık ücret geliri ulusal asgari ücretin 0-0,5 katı, 2.339.133'ünün ise 0,5-1 katı aralığında gösterilmiştir. Bu iki grup birlikte 6.083.517 kişiye ulaşmaktadır.

Bu tabloyu yorumlarken ücret dilimi ile hukuken belirlenen saatlik veya aylık ücret oranını birbirine karıştırmamak gerekir. Tablo, kişilerin yıl içindeki toplam ücret ve maaş gelirlerini ulusal asgari ücret referansına göre sınıflandırır. Kısa süreli çalışma, yılın yalnız bir bölümünde istihdam veya başka çalışma biçimleri toplam yıllık geliri etkileyebilir. Kaynak çalışmanın amacı bu veriyi ücret dağılımındaki kırılganlığı göstermek için kullanmaktır.

Gelir güvencesinin sosyal koruma boyutu: Katalonya örneği

Makale, sendikal stratejinin sosyal güvenlik ve sosyal koruma alanına genişlemesini Katalonya'daki renda garantida de ciutadania örneği üzerinden tartışır. Kaynakta ele alınan düzenleme, yoksulluk sınırının altında kalmayı önlemeye yönelik bir asgari geliri hak temelli biçimde kurma girişimidir. Düzenlemenin oluşum sürecinde vatandaş platformları, mahalle örgütleri ve CCOO, CO.BAS, UGT ile USOC gibi sendikalar tarafından desteklenen bir halk yasama girişimi kullanılmıştır.

Kaynağın incelediği aşamada bu hak için aylık 664 EUR ve yılda 12 ödeme esas alınmıştır; destek, kişinin mevcut gelirini bu düzeye tamamlayacak biçimde tasarlanmıştır. Kaynak aynı dönemde 2018 ulusal asgari ücretini 735,90 EUR, aktif işe yerleştirme gelirini ise 430,27 EUR olarak verir. Bu sayılar güncel sosyal yardım veya ücret seviyeleri olarak değil, çalışmanın ele aldığı tarihsel düzenleme çerçevesi olarak okunmalıdır.

Sendikaların Yeni Stratejilerindeki Üç Ortak Eğilim Nedir?

Çalışmanın karşılaştırmalı sentezine göre yeni sendikal stratejiler üç ortak eğilim gösterir: birincisi, hukuki aracın biçiminden çok taraflar arasında gerçek müzakere ve uzlaşma süreci önem kazanmaktadır; ikincisi, sendika ve işveren örgütlerinden oluşan klasik ikili yapı kamu idareleri, sivil toplum örgütleri, vatandaş platformları ve yerel toplulukları içerecek biçimde genişlemektedir; üçüncüsü, ulusal düzey tek hareket alanı olmaktan çıkmakta ve belediye, kent, kanton ya da bölge ölçeği ücret ve gelir politikalarının uygulanabildiği önemli bir katman haline gelmektedir.

Yerel ittifaklar ve topluluk temelli pazarlık

ABD'deki topluluk yararı anlaşmaları, çalışmanın klasik işyeri sınırlarının dışına çıkan sendikal strateji örneklerinden biridir. Bu modellerde sendikalar yerel topluluk örgütleriyle birlikte hareket ederek yaşama ücreti, mesleki eğitim, yerel işe alım, iş güvenliği, sağlık güvencesi ve iş güvencesi gibi konularda etkide bulunmaya çalışmıştır. Makale aynı zamanda bu yapıların sınırına da dikkat çeker: işyeri temelli kalıcı temsil ve dayanışma ilişkilerinin yerini daha gevşek koalisyonların alması, üyelik bağlılığının ve uzun vadeli örgütsel sürekliliğin nasıl sağlanacağı sorusunu doğurur.

Balear Adaları: Üçlü anlaşma yoluyla ücret artışı

İspanya'da öne çıkarılan örneklerden biri, 28 Eylül 2017'de Balear Hükümeti, Mallorca otel işverenleri federasyonu ve CCOO ile UGT'nin ilgili turizm örgütleri arasında imzalanan üçlü anlaşmadır. Kaynağa göre anlaşma, 2018-2021 döneminde otel ve restoran hizmetlerinde toplam %17 ücret artışı öngörmüştür: 2018'de %5, 2019'da %5, 2020'de %3,5 ve 2021'de %3,5. Yazarlar açısından bu örneğin önemi yalnız artış oranında değil, yerel kamu otoritesinin geleneksel işveren-sendika ilişkisine üçüncü aktör olarak katılmasındadır.

Asgari ücretin ulusal düzeyden yerel düzeye taşınması

Makale, farklı yaşam maliyetlerine sahip yerlerde tek ulusal ücret tabanının yeterliliğinin tartışılabildiğini gösterir. İsviçre'de kanton düzeyindeki referandumlar, Birleşik Krallık'taki London Living Wage ve Barselona metropolitan alanındaki kent ücreti tartışmaları bu açıdan ele alınır.

İsviçre'de Neuchâtel kantonundaki süreç sonunda İsviçre Federal Mahkemesi'nin 21 Temmuz 2017 tarihli ATF 143 I 403 kararı, kantonun asgari ücret düzenlemesinin yürürlüğe girebilmesine olanak tanımıştır. Kaynakta başlangıç düzeyi saatlik 19,78 CHF ve aylık 3.100 EUR'nun üzerinde bir karşılık olarak verilir. Mahkemenin yaklaşımında asgari ücretin yoksullukla mücadele ve insan onurunun korunmasıyla bağlantılı bir sosyal politika aracı olması önem taşımıştır.

Londra örneğinde kaynak, London Living Wage için saatlik 10,20 GBP tutarını aktarır. Bu yaklaşım belirli bir coğrafyanın gerçek yaşam maliyetine göre ücret eşiği oluşturması bakımından önemlidir; ancak makalenin değerlendirdiği dönemde temel zayıflığı gönüllü olmasıdır.

Barselona Metropolitan Alanı için tartışılan 1.048 EUR düzeyindeki kent ücreti ise kaynağın yazıldığı dönemde bir politika önerisi niteliğindedir. Kaynak bunu 707,60 EUR'luk ulusal asgari ücretin üzerinde, yerel temel giderleri daha iyi karşılamayı amaçlayan yaklaşık bir değer olarak sunar. Dolayısıyla 1.048 EUR rakamı makalede uygulanmış ve bütün çalışanları bağlayan ulusal bir ücret olarak değil, yerel politika önerisi olarak yer almaktadır.

Kamu Alımlarındaki Sosyal Şartlar Sendikalar İçin Neden Yeni Bir Araçtır?

Kamu alımlarındaki sosyal şartlar, kamu idaresinin bir hizmet veya işi özel bir şirkete ihale ederken yalnız fiyat ve teknik koşulları değil, belirli çalışma ve ücret standartlarını da sözleşmenin koşulu haline getirmesine olanak veren araçlardır. Çalışmada bu mekanizma, geleneksel toplu pazarlığın ücretleri koruma kapasitesi zayıfladığında sendikaların kamu otoriteleriyle müzakere ederek özel yüklenicilere dolaylı biçimde çalışma standardı uygulanmasını sağlayabileceği yeni bir müdahale alanı olarak değerlendirilir.

Bu modelde sendikaların rolü birden fazla aşamada ortaya çıkabilir. Sendikalar önce kamu yönetimiyle sosyal şartların ihale belgelerine konulması için siyasi ve kurumsal pazarlık yapabilir. İhaleyi kazanan şirkette çalışanların ücret ve çalışma koşulları için doğrudan toplu pazarlık yürütebilir. Ayrıca bilgi alma ve danışılma mekanizmaları üzerinden yüklenicinin sözleşmedeki sosyal şartlara uyup uymadığının izlenmesine katkıda bulunabilir.

Avrupa Birliği içtihadı: Rüffert'ten RegioPost'a

Makale, kamu ihalelerinde ücret şartlarının Avrupa Birliği hukukuyla ilişkisini üç önemli dava üzerinden izler. Rüffert v Niedersachsen davasında Avrupa Birliği Adalet Divanı, kamu işi ihalesine katılan şirketlerden hizmetin yerine getirildiği yerde geçerli toplu sözleşmedeki asgari ücreti ödeme taahhüdü istenmesini hizmet sunma özgürlüğü bakımından sorunlu bulmuştur.

Bundesdruckerei v Dortmund kararında da başka bir üye devlette gerçekleştirilen hizmete, ihaleyi yapan idarenin ülkesindeki ücret düzeyinin uygulanması tartışılmış; ülkeler arasındaki yaşam maliyeti farklılığı hukuki değerlendirmede önem kazanmıştır.

RegioPost v Landau ise çalışmanın yorumuna göre daha farklı bir yön açmıştır. Burada asgari ücret koşulunun yerel veya sektörel bir toplu sözleşmeden değil, genel uygulanabilirliği bulunan bir yasal düzenlemeden kaynaklanması belirleyici olmuştur. Yazarlar bu karar sonrasında kamu ihalelerine asgari ücret şartları yerleştirilmesinin yeniden daha geniş bir hukuki alan kazandığı görüşündedir. Bununla birlikte bu, her tür yerel ücret şartının otomatik olarak hukuka uygun olduğu anlamına gelmez; kararların hukuki bağlamları ve dayandıkları düzenlemeler farklıdır.

Birleşik Krallık, Hollanda ve Danimarka örnekleri

Birleşik Krallık'ta UNISON tarafından geliştirilen Ethical Care Charter, özellikle belediyeler tarafından özel şirketlere gördürülen evde bakım hizmetlerinde asgari çalışma standartlarının kamu alımına dahil edilmesini hedeflemiştir. Kaynak, sisteme katılan belediyelerin kamuya açık biçimde ilan edilmesini, siyasi aktörler üzerinde itibar baskısı oluşturan bir mekanizma olarak değerlendirir.

Hollanda'da FNV'nin yerel bakım hizmetlerinde insana yakışır ücret ve çalışma koşullarını kamu alımlarına bağlamaya yönelik kampanyası, kaynakta Şubat 2017'de kabul edilen ve yerel yönetimlere kamu sözleşmesi alan şirketlerin çalışanlarına uygun ücret ödenmesini güvenceye alma sorumluluğu yükleyen ulusal düzenlemeyle ilişkilendirilir.

Kopenhag ve diğer Danimarka kentlerinde ise kamu inşaat sözleşmelerindeki çalışma koşullarının inşaat işçileri sendikalarıyla işbirliği içinde ele alınması incelenmektedir. Yazarlar bu modelin yalnız çalışanlar için daha iyi koşullar üretme potansiyeline değil, kurallara uymayan düşük maliyetli rekabeti sınırlama, işgücü becerilerini geliştirme ve sendikaları sürekli bir uyum-denetim kaynağı olarak kullanma olanağına da dikkat çeker.

İsviçre'de kamu alımı üzerinden alternatif ücret stratejisi

Cenevre'de yasal asgari ücret girişiminin referandumda reddedilmesinin ardından kent yönetiminin kamu ihalelerinde saatlik 25 CHF ücret şartı kullanmayı denediği aktarılır. Bu şart mahkemelerce iptal edilmiştir. Daha sonra 20-25 CHF aralığında ücret ödemenin ihale değerlendirmesinde toplam puanın %20'sini etkileyen bir ölçüt olması yönündeki ikinci mekanizma da İsviçre Federal Mahkemesi tarafından geçersiz kılınmıştır. Mahkeme, daha yüksek ücret ile hizmet kalitesindeki artış arasında yeterli bağ gösterilemediği ve bu uygulamanın kamu harcamasını yükselttiği gerekçelerine dayanmıştır.

Bu örnek çalışmanın önemli yorum sınırlarından birini gösterir: kamu alımı sendikalar için güçlü bir araç olabilir, fakat aracın kullanılabilmesi ilgili ülkenin anayasal yetki dağılımına, kamu ihale hukukuna, hizmet sunma özgürlüğüne ve ücret şartının hangi hukuki normdan kaynaklandığına bağlıdır.

ABD ve Kanada'daki yaşama ücreti uygulamaları

ABD'de Baltimore, kamu yüklenicilerinin dört kişilik bir ailenin temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek ücret ödemesini öngören yerel düzenlemelerin önde gelen örneklerinden biri olarak ele alınır. Benzer girişimler Des Moines, Gary, New York City, Jersey City, Milwaukee, Santa Clara ve Los Angeles gibi kentlere yayılmıştır. Kaynak, 2002 başında 82 yerel yaşama ücreti düzenlemesinin kabul edildiğini ve 70 girişimin daha süreçte olduğunu aktarır.

Kanada'da Vancouver'ın kent tesislerinde hizmet veren doğrudan ve sözleşmeli personel için yaşama ücreti yaklaşımını kullanması; Huu-ay-aht First Nation ve Port Coquitlam gibi diğer British Columbia yerel yönetimlerinin benzer uygulamalara yönelmesi, kamu alımının ücret politikasına bağlanabildiği başka örneklerdir.

İspanya'da Vallès Occidental ve Sevilla

Vallès Occidental bölgesinde kaynak, 1.071 EUR'luk yerel asgari ücret düzeyini aktarır ve bunun dönemin ulusal asgari ücretinden %45,54 daha yüksek olduğunu belirtir. Uygulama yalnız kamu kurumunun kendi çalışanlarına değil, dış hizmet sağlayıcılarına da yönelmiştir; evde bakım ihalelerinde zorunlu hale geldiği ve okul taşımacılığı sözleşmelerine de dahil edilmesinin planlandığı belirtilir.

Sevilla örneği ise sosyal şartların varlığının otomatik olarak güçlü bir ücret politikası anlamına gelmediğini gösterir. 2016'da kabul edilen ihale şartları çevre, erişilebilirlik ve eşitlik alanlarında ayrıntılar içermesine rağmen ücret bakımından esas olarak yürürlükteki hukuk ve toplu sözleşmelere uyma yükümlülüğünün ötesine geçmemiştir. Yazarlar bu noktada Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 94 sayılı Sözleşmesi ve 84 sayılı Tavsiye Kararı'nın yeterince kullanılmadığını savunur.

ILO 94 sayılı Sözleşme neden merkezî bir hukuki referanstır?

1949 tarihli ILO 94 sayılı Kamu Sözleşmelerinde Çalışma Şartları Sözleşmesi'nin temel mantığı, kamu ihalesi almak için şirketler arasındaki rekabetin ücretler ve çalışma koşulları üzerinde aşağı yönlü baskı yaratmasını önlemektir. Kaynağın açıklamasına göre sözleşme, kamu işini veya hizmetini yürüten yüklenicilerin ilgili bölgede geçerli ücret ve diğer çalışma koşullarına uymasını sağlayacak açık çalışma şartlarının kamu sözleşmelerine dahil edilmesini öngörür. Yükümlülük, işin bir kısmını yerine getiren alt yüklenicilere de uzanabilir.

Makalenin yayımlandığı bağlamda yazarlar, İspanya'nın sözleşmeyi 1971'de onaylamış olmasına rağmen 2018'de sosyal kriterlerin kamu alımlarına dahil edilmesi amacıyla oluşturulan bakanlıklar arası komisyona ilişkin düzenlemede ILO 94 sayılı Sözleşme'ye veya kamu ihalelerinde belirli bir asgari ücret şartına açık biçimde değinilmemesini eleştirel olarak değerlendirir.

Çalışmanın desteklediği ve desteklemediği yorumlar

Çalışmanın desteklediği: Geleneksel toplu pazarlığın zayıfladığı bazı hukuki ve ekonomik ortamlarda sendikaların yerel yönetimler, vatandaş örgütleri ve diğer toplumsal aktörlerle birlikte yeni gelir koruma araçları geliştirdiğine ilişkin karşılaştırmalı örnekler bulunmaktadır. Üçlü anlaşmalar, halk yasama girişimleri, referandumlar, yerel yaşama ücreti kampanyaları ve kamu alımlarındaki sosyal şartlar bu araçların başlıca örnekleridir. Çalışmanın karşılaştırmalı sentezi, müzakere sürecinin önem kazanması, aktör yapısının genişlemesi ve yerel/bölgesel ölçeğin güçlenmesi yönünde ortak eğilimler olduğunu ileri sürmektedir.

Çalışmanın desteklemediği: Makale bu araçların herhangi bir ülkede yoksulluğu belirli bir yüzde azaltacağını, ücretleri nedensel olarak belirli bir miktar yükselteceğini veya aynı politikanın farklı hukuk sistemlerinde aynı sonucu vereceğini kanıtlamaz. Bir randomize deney, ekonometrik etki değerlendirmesi veya güncel 2026 politika karşılaştırması değildir. Kaynakta verilen para tutarları, mevzuat ve mahkeme kararları çalışmanın 2017-2018 dönemindeki bilgi ortamına aittir ve güncel ücret, sosyal yardım veya mevzuat düzeyi olarak kullanılmamalıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma tasarımı

Kaynak makalede deneysel araştırmalardaki anlamıyla ayrı bir “materyal ve yöntem” bölümü bulunmamaktadır. Araştırmanın yöntemi, çalışmanın bütününden görülebilen karşılaştırmalı sosyo-hukuki analizdir. Yazarlar İspanya'daki toplu pazarlık ve asgari gelir sorununu başka ülkelerdeki sendikal ve hukuki uygulamalarla karşılaştırır; mevzuat, mahkeme kararları, kamu politikası örnekleri, sendika kampanyaları ve resmî istatistikleri aynı analitik çerçevede ele alır.

1. Ekonomik kriz sonrasında ücretlerin ve çalışan yoksulluğunun oluşturduğu bağlam tanımlanır.
2. Toplu pazarlık sistemindeki hukuki dönüşümlerin sendikaların ücret belirleme kapasitesi üzerindeki etkisi tartışılır.
3. Geleneksel toplu pazarlık dışında ortaya çıkan sendikal faaliyet alanları belirlenir.
4. İspanya'daki örnekler Avrupa, İsviçre, Birleşik Krallık, Hollanda, Danimarka, ABD ve Kanada'daki seçilmiş uygulamalarla karşılaştırılır.
5. Kamu alımları özel bir hukuki araç olarak AB Adalet Divanı ve ulusal mahkeme kararlarıyla birlikte incelenir.
6. Örneklerden ortak sendikal strateji özellikleri çıkarılır.

Kanıt yapısı

Karşılaştırmalı örneklerden çıkan temel bulgular

Kaynak Tablo 1'in bilimsel mesajı

PDF'nin 6. sayfasındaki Tablo 1, İspanya'daki 2016 ücret ve maaş ödemelerini ulusal asgari ücretin katlarına göre sınıflandırır. Tablo toplam 17.888.520 çalışanı ve yaklaşık 336,94 milyar EUR ücret ödemesini içerir. Dağılımın en alt iki diliminde 6.083.517 kişinin bulunması, yazarların düşük toplam ücret geliri sorununun ölçeğini tartışmasına temel sağlar. Bununla birlikte tablo, çalışma süresi ve yıl içinde istihdamda kalınan süre gibi unsurları tek başına açıklamadığından, bu sayı “işverenlerin çalışanların %34,01'ine yasal asgari ücretin altında ücret ödediği” biçiminde yorumlanmamalıdır.

Kaynak Tablo 2'nin bilimsel mesajı

PDF'nin 10. sayfasındaki Tablo 2, Temmuz 2017 için satın alma gücü standardıyla düzeltilmiş aylık asgari ücretleri ülkelere göre karşılaştıran sütun grafiğidir. Yazarlar bu karşılaştırmadan Avrupa'da tek tip bir asgari ücret seviyesi bulunmadığını ve ülkeler arasında yalnız yaşam maliyetiyle açıklanamayacak geniş farklar olduğunu göstermek için yararlanır. Metin, yaklaşık 1.000-1.600 EUR düzeyindeki yüksek grup, 500-900 EUR düzeyindeki orta grup ve 200-500 EUR düzeyindeki daha düşük grup şeklinde üç geniş kümeden söz eder. Grafik burada yeniden üretilmemiştir; bilimsel mesaj bağımsız metinsel anlatımla korunmuştur.

Ana sonuç: Sendikal eylemin kurumsal sınırı genişliyor

Çalışmanın ana bulgusu, sendikal eylemin yalnız işverenle imzalanan klasik toplu sözleşmeye indirgenemeyeceğidir. Hukuki ve ekonomik koşullar geleneksel toplu pazarlığı zayıflattığında sendikalar aynı temel amacı, yani çalışanların yeterli gelir ve çalışma koşullarını koruma amacını, başka kurumsal kanallara taşıyabilmektedir.

Birinci ortak özellik, müzakere sürecinin biçimsel araçtan daha önemli hale gelmesidir. Üçlü yerel anlaşma, referandum, halk yasama girişimi veya kamu ihalesi şartı birbirinden farklı hukuki araçlardır; ancak hepsinde sendikanın başka aktörlerle pazarlık ederek çalışma koşullarını etkilemeye çalışması ortaktır.

İkinci ortak özellik, aktör yapısının genişlemesidir. İşveren örgütleri ve sendikalardan oluşan klasik ikili yapı; kamu yönetimleri, mahalle örgütleri, vatandaş platformları, sivil toplum kuruluşları ve başka toplumsal koalisyonlarla genişlemektedir.

Üçüncü ortak özellik, yerel ve bölgesel ölçeğin stratejik hale gelmesidir. Kent, belediye, kanton veya bölge düzeyindeki yaşam maliyeti, ihale yetkisi ve düzenleyici kapasite; gelir politikalarının ulusal düzey dışında uygulanabildiği yeni alanlar yaratmaktadır.

Çalışmanın güçlü yönleri

Makalenin önemli güçlü yönlerinden biri, iş hukuku, sosyal koruma ve kamu ihale hukukunu birbirinden tamamen ayrı alanlar olarak görmemesidir. Gelir güvencesini iş sözleşmesi, kamu yardımı, yerel siyaset ve kamu harcaması arasındaki bağlantılar üzerinden tartışır. İkinci güçlü yön, İspanya örneğini tek başına değerlendirmek yerine farklı hukuk sistemlerindeki araçlarla karşılaştırmasıdır. Üçüncü güçlü yön ise yalnız başarılı girişimleri değil, Cenevre örneğindeki mahkeme iptalleri veya gönüllü London Living Wage modelinin bağlayıcılık sorunu gibi hukuki ve kurumsal sınırları da görünür kılmasıdır.

Temel sınırlılıklar

Çalışma sistematik bir nedensel etki değerlendirmesi değildir. Seçilen örneklerin ücretler, yoksulluk, istihdam, kamu maliyeti veya hizmet kalitesi üzerindeki etkilerini ortak bir istatistiksel modelle ölçmez. Ülkeler ve yerel yönetimler arasındaki hukuk sistemi, yaşam maliyeti, toplu pazarlık kapsamı ve kamu alımı düzenlemeleri önemli ölçüde farklıdır. Bu nedenle bir yerde başarılı görünen aracın başka bir hukuk sistemine aynı sonuçla aktarılacağı sonucu çıkarılamaz.

İkinci sınırlılık zamansaldır. Kullanılan önemli nicel göstergelerin çoğu 2016-2018 dönemine aittir. Asgari ücret tutarları, sosyal yardım düzeyleri, AB mevzuatının yorumu ve ulusal düzenlemeler daha sonraki yıllarda değişmiş olabilir. Dolayısıyla makale güncel hukuk veya güncel ücret tablosu olarak değil, belirli bir tarihsel dönemde sendikal stratejinin dönüşümünü inceleyen akademik çalışma olarak okunmalıdır.

Üçüncü sınırlılık veri kökenidir. Makaledeki başlıca nicel değerler yazarların kendi saha araştırmasından veya özgün veri setinden değil, İspanya Vergi İdaresi, Eurostat, Eurofound, İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü ve diğer kurumlardan alınmıştır. Bu nedenle makalenin özgün katkısı yeni bir ücret veri seti üretmekten çok, mevcut istatistiksel ve hukuki materyali sendikal eylemin dönüşümü çerçevesinde birlikte yorumlamaktır.

Sonuç

Çalışma, toplu pazarlığın zayıflamasını sendikal faaliyetin sona ermesi olarak değil, sendikal eylemin başka kurumlara doğru yeniden örgütlenmesini tetikleyen bir süreç olarak yorumlar. Ücret ve gelir güvencesi için yerel üçlü anlaşmalar, referandumlar, halk yasama girişimleri ve kamu alımları gibi araçların kullanılması, sendikaların hukuki ve sosyoekonomik değişime uyum sağlama kapasitesinin örnekleri olarak ele alınır.

Yazarların özellikle vurguladığı alan kamu alımlarıdır. Kamu, büyük miktarda mal ve hizmet satın alan bir ekonomik aktör olduğu için, ihaleye bağlanan çalışma şartları özel yüklenicilerin ücret ve çalışma standartlarını etkileyebilir. Makale bu nedenle ILO'nun 94 sayılı Sözleşmesi ile 84 sayılı Tavsiye Kararı'nın daha etkin kullanılabileceğini savunur. Ancak kamu alımının ücret politikası olarak kullanılmasının hukuki sınırları ülkelere ve uygulanacak normun niteliğine göre değişmektedir.

Bu çerçevede makalenin en genel bilimsel mesajı şudur: gelir güvencesinin korunması yalnız tek bir ücret yasasına veya tek bir toplu sözleşme mekanizmasına bağlı değildir. Sendikal örgütlenme, sosyal koruma hukuku, yerel yönetim yetkileri, demokratik katılım araçları ve kamu alımı politikaları birbirleriyle birleştiğinde yeni müdahale alanları ortaya çıkabilir. Çalışma bu alanların varlığını ve karşılaştırmalı örneklerini gösterir; hangi aracın her koşulda en etkili olduğunu ise kanıtlamaz.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Guaranteed Minimum Income: New Spaces for Trade Union Action

Yazarlar: Eusebi Colàs-Neila; Josep Fargas

Kurumlar: Universitat Pompeu Fabra (UPF), Barcelona; Research Group in Labour and Social Security Law (greDTiSS).

Yazar kimlikleri: Eusebi Colàs-Neila ORCID: 0000-0002-1322-1254; Josep Fargas ORCID: 0000-0003-1229-3405.

Corresponding author: Kaynak PDF'de ayrı bir sorumlu yazar açık biçimde belirtilmemiştir; her iki yazarın iletişim bilgileri verilmiştir.

Dergi: Oñati Socio-Legal Series.

Cilt / sayı / sayfalar: 9(1), 109-127.

ISSN: 2079-5971.

DOI: 10.35295/osls.iisl/0000-0000-0000-1015

Yayın yılı: 2019.

Resmî yayın tarihi: Yayıncı makale sayfasında 1 Şubat 2019.

Gönderim / kabul: 26 Nisan 2018 / 1 Haziran 2018.

Yayıncı: Oñati International Institute for the Sociology of Law.

Kaynak türü: Karşılaştırmalı sosyo-hukuki / iş hukuku araştırma makalesi.

Hakemlik: Oñati Socio-Legal Series hakemli bir akademik dergidir.

Çalışmanın kökeni: Makalenin ilk sürümü 22-23 Haziran 2017'de Oñati International Institute for the Sociology of Law'da düzenlenen “Models of collective bargaining and labour law” çalıştayında sunulmuştur.

Lisans: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0). Bu nedenle Verianla içeriğinde kaynak makalenin korunan cümle yapısı, özgün tablo/şekil tasarımı veya çevrilmiş/uyarlanmış korunan materyali yeniden kullanılmamış; doğrulanabilir olgular ve bilimsel ilişkiler bağımsız anlatımla açıklanmıştır.

Finansman: Kaynakta ayrı ve açık bir finansman beyanı raporlanmamaktadır.

Çıkar çatışması: Kaynakta ayrı bir çıkar çatışması beyanı raporlanmamaktadır.

Veri erişilebilirliği: Ayrı bir özgün veri seti veya veri erişilebilirliği bildirimi bulunmamaktadır. Kullanılan nicel veriler ağırlıklı olarak resmî kurumların yayımladığı ikincil istatistiklerden alınmıştır.

CRediT/yazar katkıları: Kaynakta CRediT biçiminde ayrı yazar katkısı bildirimi bulunmamaktadır.

Yöntemsel sınır: Çalışma deneysel, klinik veya ekonometrik nedensellik araştırması değildir. Seçilmiş hukuk sistemleri, mahkeme kararları, mevzuat, sendikal uygulamalar ve ikincil istatistikler üzerinden karşılaştırmalı analiz yapmaktadır. Bu nedenle raporlanan yerel örneklerden evrensel etki büyüklüğü veya bütün ülkelere uygulanabilir tek bir politika sonucu çıkarılamaz.

Zamansal sınır: Ücret, sosyal yardım ve mevzuat değerleri kaynak çalışmanın hazırlandığı dönemin verileridir. Güncel hukuk veya 2026 ücret düzeyleri olarak kullanılmamalıdır.

Görsel kullanım notu: Kaynağın Tablo 1 ve Tablo 2 düzenleri doğrudan yeniden kullanılmamıştır. Verianla için oluşturulacak gelecekteki görseller, kaynak korunan tasarımını uyarlamak yerine sendikal eylem, gelir güvencesi ve kamu alımı ilişkilerini bağımsız bilimsel kompozisyonla göstermelidir.