Шохиси сифати об (Water Quality Index, WQI) нишондиҳандаи сифати экологӣ мебошад, ки сифати оби рӯизаминиро дар як минтақаи муайян бо холҳои таркибӣ ифода мекунад; дар ин таҳқиқот бо зиёд шудани WQI сифати об беҳтар ва ифлосшавии об кам мешавад. Таҳқиқот бо истифода аз 204 мушоҳидаи вилоят-сол барои 34 вилояти Индонезия дар давраи 2017–2022 робитаи хароҷоти ҳифзи муҳити зисти ҳукуматҳои маҳаллӣ, хароҷоти идоракунии обҳои партови ҳукумати марказӣ ва хароҷоти нигоҳдории манбаъҳои оби ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза бо WQI-ро тавассути модели панелии таъсирҳои собит меомӯзад.

Нуқтаи ибтидоии назариявии таҳқиқот ин аст, ки хароҷоти давлатӣ метавонад ба ифлосшавӣ тавассути се механизм — таъсири миқёс, таъсири таркиб ва таъсири техникӣ — таъсир расонад. Аз ҷиҳати назариявӣ ин механизмҳо метавонанд робитаи квадратикӣ ба вуҷуд оранд: афзоиши аввалини хароҷоти давлатӣ метавонад миқёси фаъолияти иқтисодиро васеъ карда, ифлосшавиро зиёд кунад, аммо дар сатҳҳои баландтари хароҷот равона шудани истеҳсолот ба бахшҳои тозатар ва истифодаи технологияҳои тозатар метавонад сифати муҳити зистро беҳтар намояд. Бо вуҷуди ин, модели квадратикии пурра назоратшуда ва муқоисаи likelihood ratio дар таҳқиқоти манбаъ ин сохтори U-шаклро дастгирӣ накард. Аз ин рӯ, натиҷаҳои асосӣ тавассути модели хаттӣ тафсир шудаанд.

Дар модели пурраи хаттӣ коэффисиенти хароҷоти ҳифзи муҳити зисти ҳукумати маҳаллӣ 0,00328 ва p = 0,069 аст. Дар сатҳи аҳамияти %10, ки манбаъ истифода кардааст, ин робита аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок мебошад: бо собит нигоҳ доштани дигар тағйирёбандаҳои модел, IDR 1 миллиард зиёдтар будани хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист бо тақрибан 0,00328 хол баландтари WQI, яъне сифати беҳтари об, алоқаманд аст. Барои хароҷоти ҳифзи манбаъҳои об аз ҷониби ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза коэффисиент 0,340 ва p = 0,026 мебошад; робитаи ин тағйирёбанда бо WQI ҳам аз рӯи коэффисиент калонтар ва ҳам дар сатҳи %5 аҳамиятнок аст. Хароҷоти идоракунии обҳои партови ҳукумати марказӣ бо як соли таъхир бошад −0,00747 ва p = 0,661 буда, аҳамиятнок муайян нашудааст.

Ин натиҷаҳо далели таҷрибавии сабабият ба маънои «хароҷоти давлатӣ сифати обро маҳз ҳамин қадар беҳтар мекунад» нестанд. Таҳқиқот ба маълумоти панелии мушоҳидавӣ асос ёфтааст. Таъсирҳои собити вилоят ва сол, тағйирёбандаҳои назоратӣ ва ташхиси панелии Granger-и Dumitrescu–Hurlin кӯшиш мекунанд хатари сабабияти баръакс ва гетерогении мушоҳиданашударо кам кунанд, вале ҳамаи омилҳои эҳтимолии омехтакунандаи дар вақт тағйирёбандаро бартараф намекунанд.

Мушкилоти асосии таҳқиқот

Кофӣ будани ҳаҷми оби тоза ва босифат будани оби қобили истифода як масъала нест. Манбаъ таъкид мекунад, ки гарчанде бисёр вилоятҳои Индонезия аз ҷиҳати миқдори об фишори нисбатан пасти обро таҷриба мекунанд, сифати оби рӯизаминӣ ба сатҳи дилхоҳ нарасидааст. То соли 2022 гуфта мешавад, ки сифати оби рӯизаминии ҳеҷ як вилоят аз 70 хол, ки ҳамчун гурӯҳи «хуб» истифода мешавад, нагузаштааст ва ҳашт вилоят аз 50 хол поён мондаанд.

Саволи асосии таҳқиқот чунин аст: оё хароҷоти фаъолони давлатӣ ва ғайридавлатӣ барои идоракунии муҳити зист ва об воқеан бо сифати оби рӯизаминӣ дар сатҳи вилоят алоқаманд аст ва оё таъсири намудҳои гуногуни хароҷот яксон аст?

Таҳқиқот махсусан се канали хароҷотро ҷудо мекунад:

• LOC: Ҷамъи хароҷоти ҳифзи муҳити зисти ҳукумати вилоят ва ҳамаи ҳукуматҳои regency/municipality дар дохили он вилоят.
• CEN: Арзиши бо як сол таъхирёфтаи хароҷоти низоми идоракунии обҳои партови воҳидҳои ҳукумати марказӣ.
• WAT: Хароҷоти ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза барои нигоҳдории манбаъҳои об.

WAT дар манбаъ дар доираи “non-government sector spending” баррасӣ мешавад; аммо манбаъ ҳамзамон мегӯяд, ки қисми муҳими ин таъминкунандагони хизматрасонӣ корхонаҳои давлатии минтақавӣ мебошанд. Аз ин рӯ, дар ин ҷо ифодаи «ғайридавлатӣ» худкорона маънои комилан бахши хусусиро надорад.

Баланд шудани Шохиси сифати об чӣ маъно дорад?

Дар ин таҳқиқот бо баланд шудани WQI сифати оби рӯизаминӣ беҳтар ва ифлосшавӣ кам мешавад; бинобар ин коэффисиенти мусбат дар регрессия аз ҷиҳати сифати экологӣ мусбат ва коэффисиенти манфӣ, ҳангоми собит будани дигар шартҳо, ба самти сифати пасттари об тафсир карда мешавад.

WQI чӣ гуна ташаккул меёбад?

Манбаъ WQI-и Индонезияро ҳамчун шохиси таркибии параметрҳои сифати оби рӯизаминӣ дар минтақа ва вақти муайян таъриф мекунад. Шохис ба табдил додани даҳ параметри сифати об, ки дар нуқтаҳои мониторинг чен шудаанд, тавассути табдили шохиси ифлосшавӣ ба холҳои стандарти сифат асос ёфтааст.

Ин фарқ хеле муҳим аст. Дар адабиёти назариявии мақола бо баланд шудани “pollution level” вазъи муҳити зист бадтар мешавад; WQI, ки дар модели эмпирикӣ истифода мешавад, нишондиҳандаи сифат бо самти баръакс аст. Аз ин рӯ, аз ҷиҳати назариявӣ «кам шудани ифлосшавӣ» дар модели эмпирикӣ ҳамчун «афзоиши WQI» зоҳир мешавад.

Чаҳорчӯбаи назариявии таҳқиқот: Хароҷоти давлатӣ чӣ гуна метавонад ба ифлосшавӣ таъсир расонад?

Манбаъ аз равиши назариявии López ва ҳамкоронаш оид ба робитаи хароҷоти давлатӣ ва муҳити зист истифода мебарад. Хароҷот барои молҳои ҷамъиятӣ ба ифлосшавӣ се таъсири асосӣ дорад.

1. Таъсири миқёс: Хароҷоти давлатӣ метавонад истеҳсолоти иқтисодӣ ва ҳаҷми фаъолияти ҳамаи бахшҳоро зиёд кунад. Агар истеҳсолоти бахшҳои ифлоскунанда низ афзоиш ёбад, фишори экологӣ метавонад зиёд шавад. Агар ин механизм танҳо баррасӣ шавад, хароҷоти баландтари давлатӣ метавонад ифлосшавии бештар ба вуҷуд орад.

2. Таъсири таркиб: Хароҷоти давлатӣ метавонад ба гузариши сохтори иқтисодӣ ба бахшҳои камтар ифлоскунанда мусоидат кунад. Агар ҳиссаи нисбии бахшҳои тоза афзоиш ёбад, дар ҳоле ки истеҳсолоти умумӣ идома дорад, фишор ба муҳити зист метавонад кам шавад.

3. Таъсири техникӣ: Маориф, таҳқиқот, ҳифзи муҳити зист ва дигар хизматрасониҳои ҷамъиятӣ метавонанд сармояи инсонӣ ва истифодаи технологияро зиёд кунанд. Вақте ширкатҳо метавонанд захираҳои ифлоскунандаро бо усулҳои тозатари истеҳсол иваз кунанд, ҳамон фаъолияти иқтисодӣ метавонад бо ифлосшавии камтар анҷом дода шавад.

Манбаъ пешбинӣ мекунад, ки агар дар сатҳҳои пасти хароҷот таъсири миқёс ва дар сатҳҳои баландтар таъсирҳои таркиб ва техникӣ қавитар шаванд, робитаи квадратикӣ ба вуҷуд омада метавонад.

Augmented Environmental Kuznets Curve дар ин таҳқиқот чиро месанҷад?

Мантиқи васеъшудаи Environmental Kuznets Curve дар таҳқиқот робитаи квадратикиро месанҷад, ки дар он хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист дар марҳилаи аввал тавассути таъсири миқёс WQI-ро паст мекунад, аммо дар сатҳҳои баландтари хароҷот ба шарофати таъсирҳои таркиб ва техникӣ WQI-ро баланд мебардорад; бо вуҷуди ин, модели пурра ва муқоисаи likelihood ratio ин сохтори квадратикиро аз ҷиҳати оморӣ дастгирӣ накарданд.

Чаро аз ҷиҳати назариявӣ робитаи U-шакли WQI интизор меравад?

Environmental Kuznets Curve-и классикӣ аз рӯи сатҳи ифлосшавӣ ҳамчун U-и баръакс тасаввур мешавад: дар марҳилаҳои аввалини рушди иқтисодӣ ифлосшавӣ метавонад афзоиш ёбад, аммо дар марҳилаҳои пешрафта аз сабаби технологияҳои тозатар ва сохтори иқтисодии дигар коҳиш ёбад.

Дар ин таҳқиқот тағйирёбандаи вобаста худи ифлосшавӣ нест, балки WQI мебошад, ки ба самти баръакс ҳаракат мекунад; аз ин рӯ самти гипотеза баръакс мешавад. Дар аввал паст шудани WQI ва сипас баъд аз сатҳи муайяни хароҷот баланд шудани он интизор меравад. Аз ҷиҳати математикӣ ин метавонад бо коэффисиенти хаттии манфӣ барои LOC ва коэффисиенти мусбат барои \(LOC^2\) ифода шавад.

Муодилаи модели квадратикӣ

Модели асосие, ки дар манбаъ дода шудааст:

\[ WQI_{it} = \alpha + A_i'\gamma + \lambda_t + \rho_{11}LOC_{it} + \rho_{12}(LOC_{it})^2 + \rho_2CEN_{it} + \rho_3WAT_{it} + \delta_1LnIND_{it} + \delta_2LnHH_{it} + \delta_3RAIN_{it} + \varepsilon_{it} \]

Формула чиро ҳисоб мекунад? Муодила арзиши WQI-и як вилоятро дар соли муайян бо хароҷоти муҳити зист/об дар сатҳҳои маҳаллӣ, марказӣ ва ширкат; тағйирёбандаҳои иқтисодӣ ва демографии назоратӣ; таъсирҳои собити вилоят ва таъсирҳои собити сол мепайвандад.

\(WQI_{it}\): арзиши Water Quality Index-и вилояти \(i\) дар соли \(t\).

\(\alpha\): ҳади доимии умумӣ.

\(A_i'\gamma\): таъсири собити хоси вилоят. Ба назорати хусусиятҳои собити вилоят, ки бо вақт тағйир намеёбанд, аз қабили ҷуғрофия, хусусиятҳои ҳавза, фарҳанг ё огоҳии экологӣ, хоҳ мушоҳидашуда ва хоҳ мушоҳиданашуда, кӯмак мекунад.

\(\lambda_t\): таъсири собити сол. Ба назорати COVID-19, сиёсати фискалии саросарӣ ё шокҳои умумие, ки дар як соли муайян ба ҳамаи вилоятҳо таъсир мекунанд, кӯмак мекунад.

\(LOC_{it}\): хароҷоти умумии ҳифзи муҳити зисти вилоят ва ҳукуматҳои regency/municipality дар дохили он вилоят; воҳидаш миллиард рупияи Индонезия аст.

\((LOC_{it})^2\): квадрати хароҷоти маҳаллӣ. Манбаъ онро барои санҷидани робитаи ғайрихаттӣ истифода мебарад, ки метавонад аз таъсирҳои якҷояи таркиб ва техникӣ ба вуҷуд ояд.

\(CEN_{it}\): арзиши бо як сол таъхирёфтаи хароҷоти ҳукумати марказӣ барои низоми идоракунии обҳои партов; миллиард рупия.

\(WAT_{it}\): хароҷоти ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза барои нигоҳдории манбаъҳои об; миллиард рупия.

\(LnIND_{it}\): логарифми натуралии шумораи корхонаҳои истеҳсолии калон ва миёна.

\(LnHH_{it}\): логарифми натуралии шумораи хонаводаҳо.

\(RAIN_{it}\): боришоти умумӣ дар вилоят.

\(\varepsilon_{it}\): ҳади хато, ки дигар таъсирҳои ба модел дохилнашударо дар бар мегирад.

Чаро хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист сатҳҳои гуногуни идоракуниро якҷо мекунад?

Манбаъ мефаҳмонад, ки назорати ифлосшавии об дар Индонезия масъулияти муштараки чанд сатҳи идоракунии маҳаллӣ мебошад. Фаъолиятҳои ҳифзи муҳити зист дар ҳудуди як вилоят на танҳо аз ҷониби ҳукумати вилоят, балки аз ҷониби ҳукуматҳои regency ва municipality низ амалӣ мешаванд. Аз ин рӯ, тағйирёбандаи LOC хароҷоти ҳифзи муҳити зисти ин ҳукуматҳоро дар сатҳи вилоят ҷамъ мекунад.

Чаро хароҷоти ҳукумати марказӣ як сол таъхир дода шудааст?

Хароҷоти ҳукумати марказӣ барои идоракунии обҳои партов ба ҷои ҳамон сол бо як сол таъхир истифода мешавад; зеро сармоягузориҳои калони инфрасохтори обҳои партов хусусияти ташаккули сармоя доранд ва натиҷаи экологии хароҷот метавонад дар ҳамон сол зоҳир нашавад.

Манбаъ дар муқобил мегӯяд, ки ҳиссаи ташаккули сармоя дар хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист тақрибан %20 аст ва хароҷоти нигоҳдории манбаъҳои об аз ҷониби ширкатҳои оби тоза метавонад таъсири мустақимтар дошта бошад.

Чаро тағйирёбандаҳои назоратӣ интихоб шуданд?

Фаъолияти иқтисодӣ метавонад ба ифлосшавии об таъсир расонад. Аммо манбаъ мегӯяд, ки истифодаи мустақими ҳиссаи иқтисодии бахши саноат ҳамчун тағйирёбандаи назоратӣ метавонад мушкили “bad control”-ро ба вуҷуд орад, зеро худи хароҷоти давлатӣ метавонад ба таркиби иқтисодӣ таъсир кунад. Ба ҷои он шумораи корхонаҳои саноатии калон ва миёна истифода мешавад.

Шумораи хонаводаҳо ҳамчун нишондиҳандаи фаъолияти маишӣ ва зарурати идоракунии обҳои партов истифода мешавад. Манбаъ аз сабаби ҳар сол нашр нашудани сатҳи шаҳрнишинӣ шумораи хонаводаҳоро ҳамчун тағйирёбандаи алтернативӣ интихоб мекунад.

Боришот шароити иқлимӣ ва гидрологиро назорат мекунад. Боришоти хеле кам метавонад ҷараёни дарёро коҳиш дода, консентратсияи моддаҳои ифлоскунандаро зиёд кунад.

Чаро модели таъсирҳои собит истифода шуд?

Модели панелии таъсирҳои собит кӯшиш мекунад хусусиятҳои бо вақт тағйирнаёбандаи вилоятҳо ва шокҳои умумие, ки дар як сол ба ҳамаи вилоятҳо таъсир мерасонанд, назорат кунад, то ғаразеро, ки бинобар тасодуфӣ набудани қарорҳои хароҷот дар OLS ба вуҷуд омада метавонад, коҳиш диҳад; аммо азбаски ҳамаи омилҳои дар вақт тағйирёбанда ва ба модел дохилнашударо бартараф намекунад, натиҷаҳо набояд ҳамчун сабабияти таҷрибавии тасодуфӣ тафсир шаванд.

Таъсири собити вилоят чиро назорат мекунад?

Манбаъ ҳамчун мисол шумораи ҳавзаҳои дарё дар вилоят, хусусиятҳои ҷуғрофии дарёҳо, фарҳанг ва огоҳии экологиро меорад, ки бо вақт хеле кам тағйир меёбанд. Азбаски ин фарқиятҳо метавонанд ҳам бо хароҷоти муҳити зист ва ҳам бо сифати об алоқаманд бошанд, модели таъсирҳои собит кӯшиш мекунад қисми собити онҳоро ҷудо кунад.

Таъсири собити сол чиро назорат мекунад?

Шокҳои умумие, ки дар як соли муайян ба ҳамаи вилоятҳо таъсир мекунанд, тавассути таъсирҳои собити сол назорат мешаванд. Манбаъ пандемияи COVID-19 ва сиёсати 2021 National Economic Recovery-ро ҳамчун мисол меорад.

Чаро сабабияти баръакс санҷида шуд?

Вақте сифати об бад мешавад, ҳукуматҳо метавонанд дар соли оянда барои муҳити зист буҷети бештар ҷудо кунанд. Дар чунин ҳолат робитаи хароҷот ва WQI метавонад танҳо дар самти «хароҷот → сифати об» набошад.

Манбаъ барои арзёбии ин хатар аз санҷиши сабабияти панелии Granger-и Dumitrescu–Hurlin истифода кардааст. Гарчанде регрессияи асосӣ давраи 2017–2022-ро фаро мегирад, барои зиёд кардани андозаи вақт танҳо бо мақсади ин ташхис мушоҳидаҳои иловагии WQI ва хароҷот аз давраи 2015–2023 истифода шудаанд.

Муаллифон мегӯянд, ки далеле вуҷуд надорад, ки WQI хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зистро Granger-сабаб кунад. Аммо манбаъ омори санҷиши Z-tilde ва exact p-арзишро нашр намекунад. Аз ин рӯ, аз ҷониби Verianla рақам сохта нашудааст.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Намуна ва манбаъҳои маълумот

Таҳлили асосӣ ҳамаи 34 вилояти Индонезия ва шаш соли байни 2017–2022-ро фаро мегирад:

\[ 34\ il \times 6\ yıl = 204\ il\text{-}yıl\ gözlemi \]

Омори асосии тавсифӣ

Дар тақсимоти LOC миёна 694,84 миллиард IDR, медиана 391,41 миллиард IDR ва максимум 5.046,38 миллиард IDR мебошад, ки фарқияти назарраси ҳаҷми хароҷотро байни вилоятҳо нишон медиҳад.

Намуди аввалини модели квадратикӣ

Дар модели соддаи аввал коэффисиенти манфии LOC ва коэффисиенти мусбати \(LOC^2\) ба робитаи назариявии U-шакл мувофиқ менамоянд. Аммо бо илова шудани таъсирҳои собити сол, дигар каналҳои хароҷот ва тағйирёбандаҳои назоратӣ, ҳам LOC ва ҳам LOC² аз ҷиҳати оморӣ беаҳамият мешаванд.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки робитаи ғайрихаттии дар аввал мушоҳидашуда дар муқобили назоратҳо устувор нест. Аз ин рӯ, муаллифон бузургии иқтисодии робитаи квадратикиро алоҳида тафсир накардаанд.

Чаро санҷиши likelihood ratio истифода шуд?

Модели квадратикӣ нисбат ба модели хаттӣ ба таври иловагӣ ҳади \(LOC^2\)-ро дар бар мегирад. Санҷиши likelihood ratio барои арзёбии он истифода шуд, ки ин мураккабии иловагӣ мувофиқати моделро ба таври назаррас беҳтар мекунад ё не.

Манбаъ мегӯяд, ки санҷиши LR нишон дод, ки илова кардани ҳади квадратикӣ мувофиқати моделро ба таври назаррас беҳтар намекунад. Аз ин рӯ, тафсири асосии илмӣ аз модели хаттӣ анҷом дода шудааст.

Манбаъ exact омори санҷиши LR ва p-арзишро нашр намекунад. Аз ин рӯ, ин арзишҳо аз ҷониби Verianla тахмин карда нашудаанд.

Натиҷаҳои модели асосии хаттӣ

Дар модел таъсирҳои собити вилоят ва сол мавҷуданд. N = 204 ва R² = 0,267.

Коэффисиенти хароҷоти ҳукумати маҳаллӣ чиро мегӯяд?

Коэффисиенти LOC 0,00328 аст. Азбаски LOC бо миллиард IDR чен мешавад, дар тафсири хаттии модел, бо собит нигоҳ доштани дигар тағйирёбандаҳо, IDR 1 миллиард зиёдтар будани хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист бо 0,00328 хол баландтари WQI алоқаманд аст.

Манбаъ p = 0,069-ро дар сатҳи аҳамияти %10 қабул карда, онро бо ифодаи сатҳи эътимоди %93,1 шарҳ медиҳад.

Гарчанде коэффисиент мусбат аст, бузургии он хурд мебошад. Аз ин рӯ, муаллифон таъкид мекунанд, ки хароҷоти экологии ҳукумати маҳаллӣ аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок, вале аз ҷиҳати бузургии иқтисодӣ маҳдуд аст.

Ҳисоби бузургии иқтисодии манбаъ

Дар давраи 2017–2022 афзоиши миёнаи хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист %17,11 ва хароҷоти миёна 694,84 миллиард IDR аст. Манбаъ аз ин ду арзиш тақрибан 118,89 миллиард IDR хароҷоти иловагӣ ҳисоб мекунад.

\[ 694{,}84 \times 0{,}1711 \approx 118{,}89\ \text{milyar IDR} \]

Ҳангоми истифодаи коэффисиенти модели хаттӣ:

\[ 118{,}89 \times 0{,}00328 \approx 0{,}39 \]

Манбаъ натиҷаро тақрибан 0,389 хол WQI медиҳад.

Гуфта мешавад, ки барои расидан ба ҳадафи миллии WQI дар соли 2022 афзоиши 1,42 хол лозим аст. Муаллифон дар ҳисоби соддаи хаттӣ, ки тамоми бор танҳо ба хароҷоти ҳукумати маҳаллӣ вогузор шудааст, тақрибан IDR 432 миллиард хароҷоти иловагиро тахмин мекунанд.

Ин арзиши IDR 432 миллиард кафолати буҷетӣ ё натиҷаи таҷрибавии самаранокии хароҷот нест. Ин ҳисобе мебошад, ки аз татбиқи коэффисиенти мавҷудаи хаттӣ ба фарқи ҳадаф ба даст омадааст.

Чаро хароҷоти таъминкунандагони оби тоза қавитар менамояд?

Коэффисиенти WAT 0,340 ва p = 0,026 аст. Як миллиард IDR зиёдтар будани хароҷоти нигоҳдории манбаъҳои об, бо собит нигоҳ доштани дигар тағйирёбандаҳо, бо 0,340 хол баландтари WQI алоқаманд аст.

Ин коэффисиент аз коэффисиенти 0,00328-и LOC хеле калонтар аст. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки хароҷоти таъминкунандагони хизматрасонии об, зеро бевосита ба нигоҳдории манбаъҳои об равона шудааст, метавонад занҷири кӯтоҳтар ва мустақимтари интиқол ба натиҷаи экологӣ дошта бошад.

Бо вуҷуди ин, танҳо аз рӯи бузургии рақамӣ тафсир кардани ду коэффисиент ҳамчун «100 маротиба самараноктар» дуруст нест. Доираи хароҷот, намуди фаъолият, миқёс, сохтори институтсионалӣ ва механизмҳои интихоб фарқ мекунанд. Таҳқиқот таҷрибаи тасодуфии самаранокии хароҷот нест.

Чаро хароҷоти ҳукумати марказӣ аҳамиятнок набаромад?

Коэффисиенти CEN −0,00747 ва p = 0,661 мебошад. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки бо вуҷуди истифодаи як соли таъхир, таъсири лоиҳаҳои бузурги инфрасохтори обҳои партови ҳукумати марказӣ метавонад дар муддати дарозтар зоҳир шавад.

Лоиҳаҳои ҳукумати марказӣ метавонанд аз марзи вилоятҳо гузаранд ё хусусияти инфрасохтори стратегии миллӣ дошта бошанд. Дар лоиҳаҳои бузурги сохтмонӣ байни анҷоми хароҷот ва беҳбудии ченшавандаи сифати оби рӯизаминӣ метавонад зиёда аз як сол фосила бошад.

Аз ин рӯ, хулосаи «хароҷоти ҳукумати марказӣ ба сифати об ҳеҷ саҳме надорад» баровардан мумкин нест. Таҳқиқот танҳо мегӯяд, ки барои арзиши бо як сол таъхирёфтаи ин proxy-и хароҷот дар панели 2017–2022 робитаи аҳамиятнок бо WQI ёфт нашудааст.

Натиҷаи шумораи хонаводаҳо

Коэффисиенти LnHH −7,625 ва p = 0,098 мебошад. Азбаски шумораи хонаводаҳо логарифмӣ аст, манбаъ афзоиши тақрибан %1 хонаводаҳоро бо коҳиши тақрибан 0,0762 хол дар WQI алоқаманд мекунад:

\[ -7{,}625 \times 0{,}01 \approx -0{,}07625 \]

Манбаъ инро бо фишори обҳои партови маишӣ мепайвандад ва мувофиқи маълумоти 2022 National Socioeconomic Survey мегӯяд, ки танҳо %13,22 хонаводаҳо аз низоми идоракунии обҳои партов истифода мекунанд.

Шумораи корхонаҳои саноатӣ

Барои LnIND коэффисиент −4,049 ва p = 0,430 мебошад. Гарчанде аломат ба самти WQI пасттар аст, аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нест. Аз ин рӯ, таҳқиқот нишон намедиҳад, ки шумораи корхонаҳои истеҳсолии калон ва миёна ба WQI таъсири мустақили боэътимод дорад.

Натиҷаи боришот

Коэффисиенти RAIN 0,00254 ва p = 0,044 аст. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки боришоти бештар бо WQI баландтар алоқаманд аст ва боришоти кам метавонад ҷараёни обро кам карда, консентратсияи моддаҳои ифлоскунандаро зиёд кунад.

Аммо Ҷадвали 1 тағйирёбандаи RAIN-ро ҳамчун боришоти умумӣ таъриф мекунад ва табдили логарифмиро нишон намедиҳад. Бо вуҷуди ин, дар муҳокимаи манбаъ ифодаи «%1 кам шудани боришот WQI-ро 0,0000254 хол кам мекунад» мавҷуд аст. Азбаски миқёсбандии зарурӣ барои табдили мустақими коэффисиенти тағйирёбандаи сатҳӣ ба тағйироти фоизӣ дар манбаъ шарҳ дода нашудааст, ин тафсири фоизӣ бояд ҳамчун номуайянии дохилии гузориши манбаъ нигоҳ дошта шавад.

Чаро зернамунаи болоии %25 хароҷот таҳлил шуд?

Манбаъ, сарфи назар аз он ки робитаи квадратикӣ дар санҷишҳои расмӣ дастгирӣ нашуд, ба таври иктишофӣ санҷидааст, ки оё бузургии иқтисодӣ дар қисмҳои гуногуни тақсимоти хароҷот тағйир меёбад ё не.

Тақсимоти хароҷот ба чор квартил ҷудо шудааст. Манбаъ дар квартил аввал намунаи манфӣ, дар дуюм мусбати заиф, дар сеюм ноустувор ва дар чорум мусбати возеҳтарро тавсиф мекунад. Аммо ин мушоҳида далели робитаи квадратикии боэътимод дар намунаи пурра нест.

Таҳлили иловагии асосӣ ба гурӯҳи болоии %25 мушоҳидаҳо равона шудааст, ки дар онҳо LOC аз IDR 775,04 миллиард зиёд аст.

Дар гурӯҳи хароҷоти баландтарин коэффисиенти LOC то 0,00349 меафзояд, аммо тағйири бузургӣ маҳдуд боқӣ мемонад. Коэффисиенти WAT бошад то 0,726 меафзояд ва бо p = 0,007 аҳамиятнок аст.

Манбаъ ин натиҷаро чунин тафсир мекунад, ки хароҷоте, ки бевосита ба нигоҳдории манбаъҳои об равона шудааст, махсусан дар минтақаҳое, ки буҷети маҳаллии экологии баланд доранд, метавонад робитаи қавитар бо WQI нишон диҳад.

Аммо ин таҳлили зернамуна аз ҷониби манбаъ ҳамчун иктишофӣ пешниҳод шудааст. Арзиши IDR 775,04 миллиард «остонаи» собитшудаи биологӣ ё иқтисодӣ нест ва набояд ҳамчун ҳадди қатъии сиёсӣ барои ҳар минтақа дар оянда истифода шавад.

Механизми интиқоли хароҷоти маҳаллии экологӣ

Манбаъ коэффисиенти мусбати LOC-ро чунин тафсир мекунад, ки нисбат ба таъсири миқёс, таъсирҳои таркиб ва техникӣ метавонанд аз рӯи натиҷаи соф қавитар бошанд.

Яке аз каналҳои пешниҳодшудаи интиқол назорати ҳукуматҳои маҳаллӣ аз болои фаъолиятҳои ифлоскунанда мебошад. Буҷети кофии экологӣ метавонад татбиқи стандартҳои обҳои партов ва санҷиши талаботи тозакунӣро дастгирӣ кунад.

Механизми дуюм таркиби иқтисодӣ мебошад. Манбаъ баррасӣ мекунад, ки кам шудани ҳиссаи бахшҳои нисбатан ифлоскунанда, аз қабили кишоварзӣ, истихроҷи маъдан ва истеҳсолот, дар сохтори иқтисодӣ метавонад ифлосшавии обро кам кунад.

Механизми сеюм таъсири техникӣ мебошад. Хароҷоти давлатӣ метавонад сармояи инсонӣ ва истифодаи технологияҳои тозаро дастгирӣ кунад. Аммо муаллифон равшан мегӯянд, ки ин интиқол худкор нест ва метавонад ангезаҳои иловагӣ, аз қабили таҳқиқоту рушд ё қабули технология, лозим шавад.

Ин механизмҳо чаҳорчӯбаи назариявӣ ва тафсирӣ мебошанд. Таҳқиқот дар сатҳи ширкат аз рӯи истифодаи технология ё шумораи санҷишҳо таҳлили ҷудогонаи миёнаравиро анҷом надодааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Пас аз илова шудани тағйирёбандаҳои назоратӣ ва таъсирҳои собити сол, робитаи пешбинишудаи квадратикӣ барои хароҷоти маҳаллии экологӣ устувор нест.
• Муқоисаи likelihood ratio нишон медиҳад, ки илова кардани ҳади квадратикӣ мувофиқати моделро ба таври назаррас беҳтар намекунад.
• Дар модели асосии хаттӣ LOC бо WQI робитаи мусбат ва дар сатҳи %10 аҳамиятнок дорад.
• WAT бо WQI робитаи мусбат ва дар сатҳи %5 аҳамиятнок дорад.
• Коэффисиенти CEN бо як соли таъхир аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нест.
• Афзоиши шумораи хонаводаҳо бо WQI робитаи манфӣ ва дар сатҳи %10 аҳамиятнок нишон медиҳад.
• Тағйирёбандаи боришот мусбат ва дар сатҳи %5 аҳамиятнок аст.
• Таъсири мустақили шумораи корхонаҳои саноатии калон ва миёна аҳамиятнок нест.
• Дар зернамунаи болоии %25 LOC коэффисиенти WAT нисбат ба намунаи пурра баландтар гузориш шудааст.
• Дар ташхиси Dumitrescu–Hurlin гуфта шудааст, ки далеле барои Granger-сабаб шудани WQI ба хароҷоти маҳаллӣ ёфт нашудааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Робитаи квадратикӣ/U-шакл байни хароҷоти давлатӣ ва WQI дар модели асосӣ тасдиқ нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки хароҷоти ҳукумати марказӣ барои обҳои партов ба сифати об ҳеҷ таъсир надорад; танҳо proxy-и бо як сол таъхирёфта аҳамиятнок набуд.
• Ба таври таҷрибавӣ исбот нашудааст, ки IDR 1 миллиард хароҷоти иловагӣ дар як вилоят WQI-ро маҳз 0,00328 хол зиёд мекунад.
• Калонтар будани коэффисиенти WAT аз LOC исбот намекунад, ки хароҷоти таъминкунандаи хизматрасонии об дар ҳамаи шароитҳо ба ҳамон таносуб самараноктар аз рӯи хароҷот аст.
• Ҳадди зернамунаи IDR 775,04 миллиард остонаи сиёсати собитшуда нест.
• Таҳқиқот ҳамаи манбаъҳои ифлосшавии обро мустақим чен намекунад.
• Таҳқиқот ҳамаи хароҷоти экологии Индонезияро ҳамчун хароҷоти махсуси танҳо барои ифлосшавии об қабул намекунад; ин худ маҳдудияти муҳим аст.
• Санҷиши панелии Granger ҷойгузини сабабияти таҷрибавии тасодуфӣ нест.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот

Доираи ченкунии LOC: Хароҷоти ҳукумати маҳаллӣ танҳо ба сифати об махсус нест. Функсияи “Environmental protection” метавонад фаъолиятҳои дигар, аз қабили ҳифзи захираҳои табиӣ, банақшагирии фазоӣ ва идоракунии заминро низ дар бар гирад.

Мушкилоти таснифоти пеш аз 2020: Манбаъ мегӯяд, ки пеш аз муқаррароти 2020 Ministry of Home Affairs хароҷоти идоракунии обҳои партов шояд на ҳамеша дар зери функсияи ҳифзи муҳити зист ба як шакл рамзгузорӣ мешуд.

Proxy-и хароҷоти марказӣ метавонад нопурра бошад: Азбаски хароҷоти баъзе идораҳои ҳукумати марказӣ, ки барои сифати об ва идоракунии обҳои партов масъуланд, аз рӯи вилоят ҷудо карда намешавад, тағйирёбандаи CEN метавонад хароҷоти воқеии умумии марказиро камтар нишон диҳад.

Proxy-и бахши ғайридавлатӣ метавонад нопурра бошад: WAT танҳо хароҷоти нигоҳдории манбаъҳои оби ширкатҳои таъминкунандаи оби тозаро дар бар мегирад. Барои хароҷоти назорати экологии дигар корхонаҳо маълумоти кофӣ мавҷуд нест.

Андозаи кӯтоҳи вақт: Панели асосӣ танҳо давраи 2017–2022-ро фаро мегирад. Зоҳир шудани таъсири экологии лоиҳаҳои бузурги инфрасохторӣ метавонад аз ин муддат тӯлонитар бошад.

Тарҳи мушоҳидавӣ: Гарчанде таъсирҳои собит ва назоратҳо муҳиманд, ҳамаи омилҳои мушоҳиданашудаи бо вақт тағйирёбандаро бартараф кардан имконнопазир аст.

Маҳдудияти гузориши санҷиши LR: Манбаъ интихоби модели хаттиро ба санҷиши LR асос медиҳад, аммо exact омори санҷиш ва p-арзишро нашр намекунад.

Маҳдудияти гузориши санҷиши Granger: Манбаъ набудани сабабияти баръаксро ба p-арзиши Z-tilde асос медиҳад, аммо exact рақамро нашр намекунад.

Миқёси тафсири боришот: RAIN ҳамчун тағйирёбандаи сатҳӣ таъриф шудааст, аммо дар муҳокима забони тағйироти фоизӣ истифода мешавад. Тафсилоти математикии ин табдил дар манбаъ шарҳ дода нашудааст.

Тавсияҳои манбаъ барои таҳқиқоти оянда

Манбаъ тавсия мекунад, ки бо ҷамъ шудани маълумоти муфассалтар пас аз 2020 ба ҷои функсияи умумии ҳифзи муҳити зист, хароҷоти зерфунксияи бевоситаи идоракунии обҳои партов истифода шавад.

Ҳамчунин гуфта мешавад, ки барои кам кардани хатогиҳои таснифотӣ дар рамзгузории функсионалии хароҷоти ҳукуматҳои маҳаллӣ, рамзҳои хароҷоти сатҳи барнома, ки бевосита ба сифати об ва обҳои партов алоқаманданд, метавонанд омӯхта шаванд.

Ба фарогирии маълумот дохил кардани хароҷоти сифати оби ҳукумати марказӣ, ки аз рӯи минтақа ҷудо кардан имкон надорад, ва хароҷоти назорати экологии ширкатҳои ғайр аз ширкатҳои оби тоза низ метавонад камбудиҳои ченкуниро коҳиш диҳад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Таҳқиқоти аслӣ: The Role of Government Spending in Water Pollution Control.

Муаллифон: Ari Anggrayni Ramadhan, Benedictus Raksaka Mahi.

Тартиби муаллифон: Тартиби дар PDF-и манбаъ ва сабти расмии мақола буда нигоҳ дошта шудааст.

Саҳми баробар: Дар PDF-и манбаъ изҳороти саҳми баробар ё ҳаммуаллифии аввал дида намешавад.

Муаллифи масъул: Ari Anggrayni Ramadhan.

Муассисаҳо: Ari Anggrayni Ramadhan — BPS-Statistics Indonesia. Benedictus Raksaka Mahi — Faculty of Economics and Business, Universitas Indonesia.

Маҷалла: Economics Development Analysis Journal.

Нашркунанда: Department of Economic Development дар сохтори Universitas Negeri Semarang; саҳифаи ҷории маҷалла Asosiasi Pendidikan Ekonomi LPTK-ро низ ҳамчун қисми сохтори нашркунанда нишон медиҳад.

Ҷилд / шумора / саҳифаҳо: Volume 14, Number 4, 522–536.

Соли шумора: 2025.

Article ID: 21415.

DOI: 10.15294/edaj.v14i4.21415.

Таърихи мақола: Дар PDF Received October 2025; Accepted January 2026; Published February 2026.

Фарқи metadata-и расмӣ: Саҳифаи расмии мақола санаи нашрро 25 Январ 2026 нишон медиҳад. PDF бошад Published February 2026 менависад. Фарқи байни ду сабт беовоз мувофиқ карда нашудааст.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии миқдорӣ бо маълумоти панелӣ, ки аз баррасии ҳамтоён гузаштааст.

Баррасии ҳамтоён: Саҳифаҳои сиёсати расмии маҷалла раванди double-blind peer review-ро нишон медиҳанд.

Ҳолати preprint: Дар PDF-и манбаъ версияи алоҳидаи preprint нишон дода нашудааст.

Литсензия: PDF-и манбаъ танҳо нишонаи © 2026 Universitas Negeri Semarang дорад. Саҳифаи кӯҳнаи расмии copyright-и маҷалла сиёсати CC BY 3.0-ро нишон медиҳад; аммо азбаски дар PDF-и махсуси мақола сатри Creative Commons нест, дақиқии литсензия аз худи файли мақола тасдиқ карда намешавад.

Маблағгузорӣ: Дар PDF-и манбаъ изҳороти алоҳидаи маблағгузорӣ мавҷуд нест.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар PDF-и манбаъ изҳороти алоҳидаи бархӯрди манфиатҳо мавҷуд нест.

Дастрасии маълумот: Дар PDF-и манбаъ бахши алоҳидаи Data Availability мавҷуд нест.

CRediT / саҳмҳои муаллифон: Дар PDF-и манбаъ бахши алоҳидаи CRediT ё саҳмҳои муфассали муаллифон мавҷуд нест.

Иштирокчиёни инсон/ҳайвон: Таҳқиқот иштирокчиёни инсонӣ ё таҷриба бо ҳайвонотро истифода намекунад; маълумоти панелии маъмурӣ, экологӣ ва иқтисодии дуюмдараҷаро таҳлил мекунад.

Давраи асосии таҳқиқот: 2017–2022.

Намунаи асосӣ: 34 вилояти Индонезия × 6 сол = 204 мушоҳидаи вилоят-сол.

Давраи ташхиси сабабияти баръакс: Барои санҷиши панелии Granger-и Dumitrescu–Hurlin танҳо бо мақсади ташхис давраи 2015–2023 истифода шудааст; ин солҳои иловагӣ ба регрессияҳои асосӣ дохил карда нашудаанд.

Тағйирёбандаи вобаста: Water Quality Index. WQI баландтар маънои сифати беҳтари обро дорад.

Тағйирёбандаи асосии мустақил: LOC — ҷамъи хароҷоти ҳифзи муҳити зисти ҳукумати вилоят ва regency/municipality дар сатҳи вилоят.

Тағйирёбандаҳои муқоисавии хароҷот: CEN — хароҷоти ҳукумати марказӣ барои идоракунии обҳои партов бо як сол таъхир; WAT — хароҷоти ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза барои нигоҳдории манбаъҳои об.

Назоратҳо: LnIND, LnHH ва RAIN; инчунин таъсирҳои собити вилоят ва сол.

Сохтори назариявӣ: Таъсирҳои миқёс, таркиб ва техникии хароҷоти давлатӣ аз ҷониби López ва ҳамкоронаш ва равиши Augmented Environmental Kuznets Curve.

Гипотезаи аввал: Робитаи квадратикӣ байни хароҷоти маҳаллии ҳифзи муҳити зист ва WQI.

Натиҷаи модели квадратикӣ: Гарчанде дар модели содда сохтори аломатҳои интизоршаванда дида мешавад, дар модели пурра LOC ва LOC² аҳамиятнок нестанд.

Интихоби модели LR: Манбаъ мегӯяд, ки ҳади иловагии квадратикӣ мувофиқати моделро ба таври назаррас беҳтар намекунад ва модели хаттиро интихоб мекунад. Exact омори санҷиши LR ва p-арзиш нашр нашудааст.

Натиҷаи асосии хаттӣ: LOC = 0,00328; p = 0,069. CEN = −0,00747; p = 0,661. WAT = 0,340; p = 0,026. LnIND = −4,049; p = 0,430. LnHH = −7,625; p = 0,098. RAIN = 0,00254; p = 0,044. R² = 0,267; N = 204.

Зернамунаи болоии %25: Дар 51 мушоҳидае, ки LOC > IDR 775,04 миллиард аст, LOC = 0,00349; p = 0,086 ва WAT = 0,726; p = 0,007.

Ҳисоби бузургии иқтисодӣ: Манбаъ ҳисоб мекунад, ки афзоиши миёнаи %17,11-и LOC ба тақрибан IDR 118,89 миллиард хароҷоти иловагӣ ва бо коэффисиенти хаттӣ ба тақрибан 0,389 хол афзоиши WQI мувофиқат мекунад. Барои пӯшонидани фарқи ҳадафии 1,42 хол танҳо тавассути LOC тақрибан IDR 432 миллиард тахмин карда мешавад.

Маҳдудияти сабабият: Сарфи назар аз таъсирҳои собит ва ташхиси Granger, таҳқиқот мушоҳидавӣ аст. Коэффисиентҳо сабабияти таҷрибавии тасодуфӣ ё кафолати сиёсӣ нестанд.

Маҳдудияти тафсири WAT: Манбаъ WAT-ро ҳамчун “non-government spending” тасниф мекунад; аммо ҳамон таҳқиқот мегӯяд, ки бисёре аз ширкатҳои таъминкунандаи оби тоза корхонаҳои давлатии минтақавӣ мебошанд. Аз ин рӯ, WAT набояд мустақиман бо «хароҷоти бахши хусусӣ» ҳаммаъно истифода шавад.

Ёддошти гузориши боришот: RAIN ҳамчун тағйирёбандаи сатҳии боришоти умумӣ таъриф шудааст; табдили миқёс барои тафсири манбаъ дар бораи тағйироти %1 алоҳида шарҳ дода нашудааст.