Суунун сапатынын индекси (Water Quality Index, WQI) белгилүү бир аймактагы жер үстүндөгү суунун сапатын бириктирилген упай менен чагылдырган экологиялык сапат көрсөткүчү болуп саналат; бул изилдөөдө WQI жогорулаган сайын суунун сапаты жакшырып, суунун булганышы азаят. Изилдөө Индонезиянын 34 провинциясына таандык 2017–2022-жылдардагы 204 провинция-жыл байкоосун колдонуп, жергиликтүү бийликтердин айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдарынын, борбордук бийликтин агынды сууларды башкаруу чыгымдарынын жана таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын тейлөө чыгымдарынын WQI менен байланышын туруктуу таасирлер панелдик модели аркылуу талдайт.

Изилдөөнүн теориялык баштапкы чекити — мамлекеттик чыгымдар булганууга масштаб таасири, курам таасири жана техникалык таасир деген үч механизм аркылуу таасир этиши мүмкүн деген ой. Бул механизмдер теориялык жактан квадраттык байланыш түзүшү мүмкүн: мамлекеттик чыгымдардын алгачкы өсүшү экономикалык ишмердүүлүктүн масштабын кеңейтип, булганууну көбөйтүшү мүмкүн, ал эми чыгымдардын жогорку деңгээлдеринде өндүрүштүн таза секторлорго багытталышы жана таза технологиялардын колдонулушу экологиялык сапатты жакшыртышы мүмкүн. Бирок булак изилдөөдөгү толук көзөмөлдөнгөн квадраттык модель жана likelihood ratio моделдерин салыштыруу бул U-түрүндөгү түзүлүштү колдогон эмес. Ошондуктан негизги жыйынтыктар сызыктуу модель аркылуу чечмеленген.

Толук сызыктуу модельдө жергиликтүү бийликтин айлана-чөйрөнү коргоо чыгымынын коэффициенти 0,00328 жана p = 0,069. Булак колдонгон %10 маанилүүлүк деңгээлинде бул байланыш статистикалык жактан маанилүү: башка модель өзгөрмөлөрү туруктуу болгондо, жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымынын IDR 1 миллиардга көбүрөөк болушу болжол менен 0,00328 WQI упайга жогору суу сапаты менен байланышкан. Таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын коргоо чыгымы үчүн коэффициент 0,340 жана p = 0,026; бул өзгөрмөнүн WQI менен байланышы коэффициент боюнча да жогору жана %5 деңгээлинде да маанилүү. Бир жыл кечиктирилген борбордук өкмөттүн агынды сууларды башкаруу чыгымы болсо −0,00747 жана p = 0,661 болуп, маанилүү деп табылган эмес.

Бул жыйынтыктар “мамлекеттик чыгым суунун сапатын так ушунча жогорулатат” деген эксперименттик себептүүлүк далили эмес. Изилдөө байкоочу панелдик маалыматка негизделет. Провинция жана жыл боюнча туруктуу таасирлер, көзөмөл өзгөрмөлөрү жана Dumitrescu–Hurlin панелдик Granger диагностикасы тескери себептүүлүк жана байкалбаган гетерогендүүлүк тобокелин азайтууга аракет кылганы менен, убакыт боюнча өзгөргөн бардык мүмкүн болгон аралаштыруучу факторлорду жок кылбайт.

Изилдөөнүн негизги маселеси

Таза суунун көлөмү жетиштүү болушу менен пайдаланууга жарактуу суунун сапаттуу болушу бир эле маселе эмес. Булак Индонезиядагы көптөгөн провинциялар суу көлөмү жагынан салыштырмалуу төмөн суу стресси шартында болгонуна карабастан, жер үстүндөгү суунун сапаты талап кылынган деңгээлге жетпегенин баса белгилейт. 2022-жылга карата бир да провинциянын жер үстүндөгү суу сапаты “жакшы” категориясы үчүн колдонулган 70 упайдан жогору чыкпаганы, сегиз провинция болсо 50дөн төмөн калганы айтылат.

Изилдөөнүн негизги суроосу мындай: мамлекеттик жана мамлекеттик эмес тараптардын айлана-чөйрө жана суу башкаруусуна жасаган чыгымдары чындап эле провинция деңгээлиндеги жер үстүндөгү суунун сапаты менен байланыштуубу жана ар башка чыгым түрлөрүнүн таасири бирдейби?

Изилдөө өзгөчө үч чыгым каналын бөлүп көрсөтөт:

• LOC: Провинциялык бийлик менен ошол провинциядагы бардык regency/municipality бийликтеринин айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдарынын суммасы.
• CEN: Борбордук өкмөт бөлүмдөрүнүн агынды сууларды башкаруу системасына кеткен чыгымдарынын бир жыл кечиктирилген мааниси.
• WAT: Таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын тейлөөгө кеткен чыгымы.

WAT булакта “non-government sector spending” катары каралат; бирок булак ошол эле учурда бул кызмат көрсөтүүчүлөрдүн олуттуу бөлүгү аймактык мамлекеттик ишканалар экенин белгилейт. Демек бул жерде “мамлекеттик эмес” деген сөз автоматтык түрдө толугу менен жеке сектор дегенди билдирбейт.

Суунун сапатынын индекси жогорулаганда бул эмнени билдирет?

Бул изилдөөдө WQI жогорулаганда жер үстүндөгү суунун сапаты жакшырып, булгануу азаят; демек регрессиядагы оң коэффициент экологиялык сапат жагынан оң, ал эми терс коэффициент башка шарттар туруктуу болгондо суунун сапатынын төмөн болушу багытында чечмелениши керек.

WQI кантип түзүлөт?

Булак Индонезиянын WQI көрсөткүчүн белгилүү бир аймакта жана убакытта жер үстүндөгү суунун сапат параметрлеринин бириккен индекси катары аныктайт. Индекс мониторинг пункттарында өлчөнгөн он суу сапаты параметрин булгануу индекси аркылуу сапат стандартынын упайына айлантууга негизделет.

Бул айырма абдан маанилүү. Макаланын теориялык адабиятында “pollution level” жогорулаган сайын экологиялык абал начарлайт; ал эми эмпирикалык модельде колдонулган WQI мунун тескери багытындагы сапат көрсөткүчү. Ошондуктан теориялык жактан “булгануунун азайышы” эмпирикалык модельде “WQIнин өсүшү” катары көрүнөт.

Изилдөөнүн теориялык алкагы: Мамлекеттик чыгым булганууга кантип таасир этиши мүмкүн?

Булак López жана анын кесиптештеринин мамлекеттик чыгымдар менен айлана-чөйрөнүн ортосундагы теориялык ыкмасын колдонот. Коомдук товарларга багытталган чыгымдардын булганууга үч негизги таасири бар.

1. Масштаб таасири: Мамлекеттик чыгым экономикалык өндүрүштү жана бардык секторлордун ишмердүүлүк көлөмүн көбөйтүшү мүмкүн. Булгоочу секторлордун өндүрүшү да өссө, экологиялык басым жогорулашы мүмкүн. Бул механизм өз алдынча каралганда, мамлекеттик чыгымдын көбөйүшү көбүрөөк булганууну жаратышы мүмкүн.

2. Курам таасири: Мамлекеттик чыгым экономикалык түзүмдүн азыраак булгоочу секторлорго өтүшүнө көмөктөшүшү мүмкүн. Таза секторлордун салыштырма үлүшү жогоруласа, жалпы өндүрүш улантылган шартта айлана-чөйрөгө болгон басым азайышы мүмкүн.

3. Техникалык таасир: Билим берүү, изилдөө, айлана-чөйрөнү коргоо жана башка коомдук кызматтар адам капиталын жана технологияны колдонууну жогорулата алат. Компаниялар булгоочу ресурстарды таза өндүрүш ыкмалары менен алмаштыра алганда, ошол эле экономикалык ишмердүүлүк азыраак булгануу менен ишке ашырылышы мүмкүн.

Булак чыгымдардын төмөн деңгээлдеринде масштаб таасири, ал эми жогорку деңгээлдеринде курам жана техникалык таасирлер күчтүүрөөк болгон учурда квадраттык байланыш түзүлүшү мүмкүн деп болжолдойт.

Augmented Environmental Kuznets Curve бул изилдөөдө эмнени сынайт?

Изилдөөнүн кеңейтилген Environmental Kuznets Curve логикасы жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымы алгач масштаб таасири аркылуу WQIни төмөндөтүп, чыгымдардын жогорку деңгээлдеринде курам жана техникалык таасирлердин аркасында WQIни жогорулата турган квадраттык байланышты сынайт; бирок толук модель жана likelihood ratio салыштыруусу бул квадраттык түзүлүштү статистикалык жактан колдогон эмес.

Эмне үчүн теориялык жактан U-түрүндөгү WQI байланышы күтүлөт?

Классикалык Environmental Kuznets Curve булгануу деңгээли жагынан тескери U формасында каралат: экономикалык өсүштүн алгачкы баскычтарында булгануу көбөйүшү мүмкүн, кийинки баскычтарда болсо таза технология жана экономикалык түзүмдүн өзгөрүшү себептүү азайышы мүмкүн.

Бул изилдөөдө көз каранды өзгөрмө булгануунун өзү эмес, тескери багытта кыймылдаган WQI болгондуктан, гипотезанын багыты тескерисине өзгөрөт. Башында WQIнин төмөндөшү, андан кийин белгилүү бир чыгым деңгээлинен соң жогорулашы күтүлөт. Математикалык жактан бул LOC үчүн терс сызыктуу коэффициент жана \(LOC^2\) үчүн оң коэффициент менен көрсөтүлүшү мүмкүн.

Квадраттык модель теңдемеси

Булакта берилген негизги модель:

\[ WQI_{it} = \alpha + A_i'\gamma + \lambda_t + \rho_{11}LOC_{it} + \rho_{12}(LOC_{it})^2 + \rho_2CEN_{it} + \rho_3WAT_{it} + \delta_1LnIND_{it} + \delta_2LnHH_{it} + \delta_3RAIN_{it} + \varepsilon_{it} \]

Формула эмнени эсептейт? Теңдеме белгилүү бир жылдагы провинциянын WQI маанисин жергиликтүү, борбордук жана компания деңгээлиндеги айлана-чөйрө/суу чыгымдары; экономикалык жана демографиялык көзөмөл өзгөрмөлөрү; провинциялык туруктуу таасирлер жана жылдык туруктуу таасирлер менен байланыштырат.

\(WQI_{it}\): \(i\) провинциясынын \(t\) жылдагы Water Quality Index мааниси.

\(\alpha\): жалпы туруктуу мүчө.

\(A_i'\gamma\): провинцияга тиешелүү туруктуу таасир. Убакыт боюнча өзгөрбөгөн география, бассейн өзгөчөлүктөрү, маданият же экологиялык аң-сезим сыяктуу байкалган же байкалбаган туруктуу провинциялык өзгөчөлүктөрдү көзөмөлдөөгө жардам берет.

\(\lambda_t\): жылдык туруктуу таасир. COVID-19, өлкө деңгээлиндеги фискалдык саясаттар же белгилүү бир жылы бардык провинцияларга таасир эткен жалпы шокторду көзөмөлдөөгө жардам берет.

\(LOC_{it}\): провинция жана ошол провинциядагы regency/municipality бийликтеринин жалпы айлана-чөйрөнү коргоо чыгымы; бирдиги миллиард Индонезия рупиясы.

\((LOC_{it})^2\): жергиликтүү чыгымдын квадраты. Булак муну курам жана техникалык таасирлер биргелешип түзүшү мүмкүн болгон сызыктуу эмес байланышты сынаш үчүн колдонот.

\(CEN_{it}\): борбордук өкмөттүн агынды сууларды башкаруу системасына кеткен чыгымынын бир жыл кечиктирилген мааниси; миллиард рупия.

\(WAT_{it}\): таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын тейлөөгө кеткен чыгымы; миллиард рупия.

\(LnIND_{it}\): ири жана орто өндүрүш ишканаларынын санынын натуралдык логарифми.

\(LnHH_{it}\): үй чарбаларынын санынын натуралдык логарифми.

\(RAIN_{it}\): провинциядагы жалпы жаан-чачын.

\(\varepsilon_{it}\): модельге кирбеген башка таасирлерди камтыган ката мүчөсү.

Эмне үчүн жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымы ар башка башкаруу деңгээлдерин бириктирет?

Булак суу булгануусун көзөмөлдөө Индонезияда бир нече жергиликтүү башкаруу деңгээлинин жалпы жоопкерчилиги экенин түшүндүрөт. Бир провинциянын ичинде айлана-чөйрөнү коргоо иштери провинциялык бийлик тарабынан гана эмес, regency жана municipality бийликтери тарабынан да жүргүзүлөт. Ошондуктан LOC өзгөрмөсү бул бийликтердин айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдарын провинция боюнча бириктирет.

Эмне үчүн борбордук өкмөттүн чыгымы бир жыл кечиктирилет?

Борбордук өкмөттүн агынды сууларды башкаруу чыгымы ошол эле жылдын ордуна бир жыл кечиктирилип колдонулат; анткени ири агынды суу инфраструктуралык инвестициялары капитал түзүү мүнөзүндө болуп, жасалган чыгымдын экологиялык натыйжасы ошол эле жылы пайда болушу күтүлбөшү мүмкүн.

Булак мындан айырмаланып, жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдарында капитал түзүүнүн үлүшү болжол менен %20 экенин жана таза суу компанияларынын суу булактарын тейлөө чыгымы түздөн-түзирээк таасир бериши мүмкүн экенин белгилейт.

Эмне үчүн көзөмөл өзгөрмөлөрү тандалган?

Экономикалык ишмердүүлүк суунун булганышына таасир этиши мүмкүн. Бирок булак өнөр жай секторунун экономикалык үлүшүн түздөн-түз көзөмөл өзгөрмөсү кылуу “bad control” көйгөйүн жаратышы мүмкүн экенин белгилейт; анткени мамлекеттик чыгымдын өзү экономикалык курамга таасир этиши мүмкүн. Анын ордуна ири жана орто өнөр жай ишканаларынын саны колдонулат.

Үй чарбаларынын саны тиричилик ишмердүүлүгүнүн жана агынды сууларды башкарууга болгон муктаждыктын көрсөткүчү катары колдонулат. Булак урбанизация деңгээли жыл сайын жарыяланбагандыктан, үй чарбаларынын санын альтернатива өзгөрмө катары тандайт.

Жаан-чачын климаттык жана гидрологиялык шарттарды көзөмөлдөйт. Өтө аз жаан-чачын дарыя агымын азайтып, булгоочу заттардын концентрациясын жогорулатышы мүмкүн.

Туруктуу таасирлер модели эмне үчүн колдонулду?

Туруктуу таасирлер панелдик модели чыгым чечимдери кокусунан берилбегендиктен OLSте жаралышы мүмкүн болгон кыйшайууну азайтуу үчүн провинциялардын убакыт боюнча өзгөрбөгөн өзгөчөлүктөрүн жана бардык провинцияларга бир жылы таасир эткен жалпы шокторду көзөмөлдөөгө аракет кылат; бирок убакыт боюнча өзгөргөн жана модельде жок бардык аралаштыруучу факторлорду жойбогондуктан, жыйынтыктар рандомизацияланган эксперименттик себептүүлүк катары чечмеленбеши керек.

Провинциялык туруктуу таасир эмнени көзөмөлдөйт?

Булак мисал катары провинциядагы дарыя бассейндеринин санын, дарыялардын географиялык өзгөчөлүктөрүн, маданиятты жана экологиялык аң-сезим сыяктуу убакыт боюнча өтө аз өзгөргөн мүнөздөмөлөрдү берет. Бул айырмачылыктар айлана-чөйрө чыгымдары менен да, суунун сапаты менен да байланыштуу болушу мүмкүн болгондуктан, туруктуу таасирлер модели алардын туруктуу бөлүгүн бөлүүгө аракет кылат.

Жылдык туруктуу таасир эмнени көзөмөлдөйт?

Белгилүү бир жылы бардык провинцияларга таасир эткен жалпы шоктор жылдык туруктуу таасирлер аркылуу көзөмөлдөнөт. Булак COVID-19 пандемиясын жана 2021 National Economic Recovery саясатын мисал катары келтирет.

Эмне үчүн тескери себептүүлүк текшерилди?

Суунун сапаты начарлаганда бийликтер кийинки жылы айлана-чөйрөгө көбүрөөк бюджет бөлүшү мүмкүн. Мындай учурда чыгым менен WQIнин ортосундагы байланыш “чыгым → суу сапаты” багытында гана болбошу мүмкүн.

Булак бул тобокелди баалоо үчүн Dumitrescu–Hurlin панелдик Granger себептүүлүк тестин колдонгон. Негизги регрессия 2017–2022-жылдарды камтыганы менен, тесттин убакыт өлчөмүн кеңейтүү үчүн ушул диагностика максатында гана 2015–2023-жылдардагы кошумча WQI жана чыгым байкоолору колдонулган.

Авторлор WQI жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымын Granger-себептейт деген далил табылбаганын белгилешет. Бирок булак Z-tilde тест статистикасын жана exact p-маанисин жарыялабайт. Ошондуктан Verianla тарабынан сан чыгарылган эмес.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Үлгү жана маалымат булактары

Негизги талдоо Индонезиянын бардык 34 провинциясын жана 2017–2022-жылдардын ортосундагы алты жылды камтыйт:

\[ 34\ il \times 6\ yıl = 204\ il\text{-}yıl\ gözlemi \]

Негизги сүрөттөөчү статистика

LOC бөлүштүрүүсүндө орточо 694,84 миллиард IDR болуп, медиана 391,41 миллиард IDR жана максимум 5.046,38 миллиард IDRге жетиши провинциялар арасында чыгым көлөмдөрү олуттуу айырмаланарын көрсөтөт.

Квадраттык моделдин алгачкы көрүнүшү

Биринчи жөнөкөй модельде терс LOC жана оң \(LOC^2\) коэффициенттери теориялык U-түрүндөгү байланышка ылайык көрүнөт. Бирок жылдык туруктуу таасирлер, башка чыгым каналдары жана көзөмөл өзгөрмөлөрү модельге кошулган сайын LOC да, LOC² да статистикалык жактан маанисиз болуп калат.

Бул жыйынтык башында байкалган сызыктуу эмес байланыш көзөмөлдөр кошулганда туруктуу эместигин көрсөтөт. Авторлор ошондуктан квадраттык байланыштын экономикалык көлөмүн өзүнчө чечмелешкен эмес.

Likelihood ratio тести эмне үчүн колдонулган?

Квадраттык модель сызыктуу модельге кошумча түрдө \(LOC^2\) мүчөсүн камтыйт. Likelihood ratio тести бул кошумча татаалдык модельдин туура келишин маанилүү түрдө жакшыртабы же жокпу баалоо үчүн колдонулган.

Булак LR тести квадраттык мүчөнү кошуу модельдин туура келишин маанилүү түрдө жакшыртпаганын көрсөткөнүн белгилейт. Ошондуктан негизги илимий чечмелөө сызыктуу модельден жүргүзүлгөн.

Булак exact LR тест статистикасын жана p-маанисин жарыялабайт. Ошондуктан бул маанилер Verianla тарабынан божомолдонгон эмес.

Негизги сызыктуу модель жыйынтыктары

Модельде провинциялык туруктуу таасирлер жана жылдык туруктуу таасирлер бар. N = 204 жана R² = 0,267.

Жергиликтүү өкмөт чыгымынын коэффициенти эмнени билдирет?

LOC коэффициенти 0,00328. LOC миллиард IDR бирдигинде болгондуктан, модельдин сызыктуу чечмелөөсүндө башка өзгөрмөлөр туруктуу болгондо жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымынын IDR 1 миллиардга көбүрөөк болушу 0,00328 упай жогору WQI менен байланышкан.

Булак p = 0,069 маанисин %10 маанилүүлүк деңгээлинде кабыл алып, муну %93,1 ишеним деңгээли деген сөз менен түшүндүрөт.

Коэффициент оң болгону менен көлөмү кичине. Авторлор ошондуктан жергиликтүү бийликтин айлана-чөйрөгө кеткен чыгымы статистикалык жактан маанилүү, бирок экономикалык көлөм жагынан чектелүү экенин баса белгилешет.

Булактын экономикалык көлөм эсептөөсү

2017–2022-жылдары жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымынын орточо өсүшү %17,11, ал эми орточо чыгым 694,84 миллиард IDR болгон. Булак ушул эки мааниден болжол менен 118,89 миллиард IDR кошумча чыгым эсептейт.

\[ 694{,}84 \times 0{,}1711 \approx 118{,}89\ \text{milyar IDR} \]

Сызыктуу модель коэффициенти колдонулганда:

\[ 118{,}89 \times 0{,}00328 \approx 0{,}39 \]

Булак жыйынтыкты болжол менен 0,389 WQI упай деп берет.

2022-жылдагы улуттук WQI максатына жетүү үчүн керек болгон өсүш 1,42 упай экени айтылат. Авторлор бардык жүк жергиликтүү бийликтин чыгымына гана берилген жөнөкөй сызыктуу эсепте болжол менен IDR 432 миллиард кошумча чыгым керек болушу мүмкүн деп баалашат.

Бул IDR 432 миллиард мааниси бюджет кепилдиги же эксперименттик чыгым-натыйжалуулук жыйынтыгы эмес. Бул учурдагы сызыктуу коэффициентти максаттагы айырмага колдонуу аркылуу алынган модель-өзөктүү эсептөө.

Таза суу кызматын көрсөтүүчүлөрдүн чыгымы эмне үчүн күчтүүрөөк көрүнөт?

WAT коэффициенти 0,340 жана p = 0,026. Суу булактарын тейлөө чыгымынын бир миллиард IDRга көбүрөөк болушу, башка өзгөрмөлөр туруктуу болгондо, 0,340 WQI упай жогору мааниге байланыштуу.

Бул коэффициент LOCтун 0,00328 коэффициентинен кыйла чоң. Булак суу кызматын көрсөтүүчүлөрдүн чыгымы түздөн-түз суу булактарын тейлөөгө багытталгандыктан, экологиялык натыйжага кыскараак жана түз өткөрүү чынжыры болушу мүмкүн экенин талкуулайт.

Ошентсе да эки коэффициентти сандык көлөмү боюнча гана “100 эсе натыйжалуу” деп чечмелөө туура эмес. Чыгымдын камтуусу, иш түрү, масштаб, институттук түзүм жана тандоо механизмдери ар башка. Изилдөө рандомизацияланган чыгым-натыйжалуулук эксперименти эмес.

Борбордук өкмөттүн чыгымы эмне үчүн маанилүү чыккан жок?

CEN коэффициенти −0,00747 жана p = 0,661. Булак бир жыл кечиктирүү колдонулганына карабастан, борбордук өкмөттүн ири агынды суу инфраструктуралык долбоорлорунун таасири узагыраак убакытта көрүнүшү мүмкүн экенин талкуулайт.

Борбордук өкмөт долбоорлору провинция чек арасынан ашкан же улуттук стратегиялык инфраструктура мүнөзүндө болушу мүмкүн. Ири курулуш долбоорлорунда чыгымдын ишке ашуусу менен өлчөнө турган жер үстүндөгү суу сапатынын жакшырышынын ортосунда бир жылдан узак убакыт болушу мүмкүн.

Ошондуктан “борбордук өкмөттүн чыгымы суунун сапатына эч кандай салым кошпойт” деген жыйынтык чыгарууга болбойт. Изилдөө айткан нерсе — бул чыгым proxy-синин бир жыл кечиктирилген мааниси үчүн 2017–2022 панелинде маанилүү WQI байланышы табылган эмес.

Үй чарбаларынын санынын жыйынтыгы

LnHH коэффициенти −7,625 жана p = 0,098. Үй чарбаларынын саны логарифмдик болгондуктан, булак болжол менен %1 үй чарба өсүшүн WQIде болжол менен 0,0762 упай төмөндөө менен байланыштырат:

\[ -7{,}625 \times 0{,}01 \approx -0{,}07625 \]

Булак муну тиричилик агынды сууларынын басымы менен байланыштырып, 2022 National Socioeconomic Survey маалыматына ылайык үй чарбаларынын болгону %13,22си агынды сууларды башкаруу системасын колдонорун белгилейт.

Өнөр жай ишканаларынын саны

LnIND үчүн коэффициент −4,049 жана p = 0,430. Белги төмөн WQI багытында болгону менен, статистикалык жактан маанилүү эмес. Ошондуктан изилдөө ири жана орто өндүрүш ишканаларынын саны WQIге ишенимдүү өз алдынча таасир берерин көрсөтпөйт.

Жаан-чачындын жыйынтыгы

RAIN коэффициенти 0,00254 жана p = 0,044. Булак жаан-чачындын көп болушу жогорку WQI менен байланыштуу экенин жана жаан-чачын аз болгондо суу агымы азайып, булгоочу заттардын концентрациясы жогорулашы мүмкүн экенин талкуулайт.

Бирок Таблица 1 RAIN өзгөрмөсүн жалпы жаан-чачын катары аныктап, логарифмдик трансформация көрсөтпөйт. Ошого карабастан булактын талкуусунда “жаан-чачын %1 азайса WQI 0,0000254 упайга азаят” деген сөз бар. Деңгээл өзгөрмөсүндөгү коэффициентти түздөн-түз пайыздык өзгөрүүгө айлантуу үчүн керектүү масштабдоо булакта түшүндүрүлбөгөндүктөн, бул пайыздык чечмелөө булак ичиндеги отчеттук белгисиздик катары сакталышы керек.

Эң жогорку %25 чыгымдын субүлгүсү эмне үчүн талданды?

Булак квадраттык байланыш расмий тесттерде колдоого алынбаса да, чыгым бөлүштүрүүсүнүн ар башка бөлүктөрүндө экономикалык көлөм өзгөрөбү же жокпу дегенди изилдөөчү түрдө караган.

Чыгым бөлүштүрүүсү төрт квартилге бөлүнгөн. Булак биринчи квартилде терс, экинчи квартилде алсыз оң, үчүнчү квартилде туруктуу эмес жана төртүнчү квартилде айкыныраак оң үлгүнү сүрөттөйт. Бирок бул байкоо толук үлгүдө ишенимдүү квадраттык байланыштын далили эмес.

Негизги кошумча талдоо LOC мааниси IDR 775,04 миллиарддан жогору болгон эң жогорку %25 байкоо тобуна багытталган.

Эң жогорку чыгым тобунда LOC коэффициенти 0,00349га жогорулайт, бирок көлөмдөгү өзгөрүү чектелүү бойдон калат. WAT коэффициенти болсо 0,726га жогорулап, p = 0,007 менен маанилүү.

Булак бул табылганы суу булактарын тейлөөгө түздөн-түз багытталган чыгымдар, өзгөчө жергиликтүү экологиялык бюджети жогору аймактарда, WQI менен күчтүүрөөк байланыш көрсөтүшү мүмкүн деген түрдө чечмелейт.

Бирок бул субүлгү талдоосу булак тарабынан изилдөөчү мүнөздө берилген. IDR 775,04 миллиард мааниси далилденген биологиялык же экономикалык “чек” эмес жана келечекте ар бир аймак үчүн колдонулуучу так саясат чеги катары пайдаланылбашы керек.

Жергиликтүү экологиялык чыгымдын өткөрүү механизми

Булак оң LOC коэффициентин масштаб таасирине каршы курам жана техникалык таасирлер таза натыйжада күчтүүрөөк болушу мүмкүн деген түрдө чечмелейт.

Сунушталган өткөрүү каналдарынын бири — жергиликтүү бийликтердин булгоочу ишмердүүлүктөрдү көзөмөлдөшү. Жетиштүү экологиялык бюджет агынды суу стандарттарын ишке ашырууну жана тазалоо талаптарынын аткарылышын текшерүүнү колдошу мүмкүн.

Экинчи механизм — экономикалык курам. Булак айыл чарба, кен казуу жана өндүрүш сыяктуу салыштырмалуу көбүрөөк булгоочу секторлордун экономикалык түзүмдөгү үлүшү азайса, суунун булганышы төмөндөшү мүмкүн экенин талкуулайт.

Үчүнчү механизм — техникалык таасир. Мамлекеттик чыгым адам капиталын жана таза технологияларды колдонууну колдошу мүмкүн. Бирок авторлор бул өткөрүү автоматтык эмес экенин жана изилдөө-өнүктүрүү же технологияны өздөштүрүү сыяктуу кошумча түрткүлөр керек болушу мүмкүн экенин ачык белгилешет.

Бул механизмдер теориялык жана чечмелөөчү алкак болуп саналат. Изилдөө компания деңгээлинде технологияны колдонуу же текшерүүлөрдүн саны аркылуу өзүнчө медиатордук талдоо жүргүзгөн эмес.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Көзөмөл өзгөрмөлөрү жана жылдык туруктуу таасирлер кошулганда, жергиликтүү экологиялык чыгым үчүн болжолдонгон квадраттык байланыш туруктуу эмес.
• Likelihood ratio салыштыруусу квадраттык мүчөнү кошуу модельдин туура келишин маанилүү түрдө жакшыртпаганын көрсөтөт.
• Негизги сызыктуу модельде LOC, WQI менен оң жана %10 деңгээлинде маанилүү байланышта.
• WAT, WQI менен оң жана %5 деңгээлинде маанилүү байланышта.
• Бир жыл кечиктирилген CEN коэффициенти статистикалык жактан маанилүү эмес.
• Үй чарбаларынын санынын өсүшү WQI менен терс жана %10 деңгээлинде маанилүү байланыш көрсөтөт.
• Жаан-чачын өзгөрмөсү оң жана %5 деңгээлинде маанилүү.
• Ири жана орто өнөр жай ишканаларынын санынын өз алдынча таасири маанилүү эмес.
• Эң жогорку %25 LOC субүлгүсүндө WAT коэффициенти толук үлгүгө караганда жогору деп билдирилген.
• Dumitrescu–Hurlin диагностикасында WQI жергиликтүү чыгымды Granger-себептейт деген далил табылган эмес деп айтылат.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Мамлекеттик чыгымдар менен WQIнин ортосундагы квадраттык/U-түрүндөгү байланыш негизги модельде ырасталган эмес.
• Борбордук өкмөттүн агынды суу чыгымдары суунун сапатына эч кандай таасир бербейт деп көрсөтүлгөн эмес; бир жыл кечиктирилген proxy гана маанилүү болгон эмес.
• Бир провинцияда IDR 1 миллиард кошумча чыгым WQIни так 0,00328 упай жогорулатат деп эксперименттик түрдө далилденген эмес.
• WAT коэффициенти LOCтон чоң болгону суу кызматын көрсөтүүчү чыгым ар кандай шартта ошол эле катышта көбүрөөк чыгым-натыйжалуу экенин далилдебейт.
• IDR 775,04 миллиарддык субүлгү чеги далилденген саясат чеги эмес.
• Изилдөө суунун булганышынын бардык булактарын түз өлчөбөйт.
• Изилдөө Индонезиядагы бардык экологиялык чыгымдарды суунун булганышына гана тиешелүү чыгым деп эсептебейт; бул дагы маанилүү чектөө.
• Панелдик Granger тести рандомизацияланган эксперименттик себептүүлүктүн ордун баспайт.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

LOC өлчөө камтуусу: Жергиликтүү бийликтин чыгымы суу сапатына гана арналган эмес. “Environmental protection” функциясы табигый ресурстарды коргоо, мейкиндик пландаштыруу жана жерди башкаруу сыяктуу башка иштерди да камтышы мүмкүн.

2020-жылга чейинки классификация маселеси: Булак 2020 Ministry of Home Affairs жөнгө салуусуна чейин агынды сууларды башкаруу чыгымдары айлана-чөйрөнү коргоо функциясында дайыма бирдей коддолбогон болушу мүмкүн экенин белгилейт.

Борбордук чыгым proxy-си толук эмес болушу мүмкүн: Борбордук өкмөттө суу сапаты жана агынды сууларды башкарууга жооптуу айрым дирекциялардын чыгымдарын провинциялар боюнча бөлүү мүмкүн болбогондуктан, CEN өзгөрмөсү чыныгы жалпы борбордук чыгымды төмөн көрсөтүшү мүмкүн.

Мамлекеттик эмес сектор proxy-си толук эмес болушу мүмкүн: WAT таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын тейлөө чыгымдарын гана камтыйт. Башка ишканалардын экологиялык көзөмөл чыгымдары боюнча жетиштүү маалымат жок.

Кыска убакыт өлчөмү: Негизги панель 2017–2022-жылдарды гана камтыйт. Ири инфраструктуралык долбоорлордун экологиялык таасири бул мөөнөттөн узагыраак убакытта пайда болушу мүмкүн.

Байкоочу дизайн: Туруктуу таасирлер жана көзөмөлдөр маанилүү болгону менен, убакыт боюнча өзгөргөн бардык байкалбаган факторлорду жок кылуу мүмкүн эмес.

LR тестин отчеттоо чеги: Булак сызыктуу модель тандоосун LR тестине негиздейт, бирок exact тест статистикасын жана p-маанисин жарыялабайт.

Granger тестин отчеттоо чеги: Булак тескери себептүүлүк жок деген жыйынтыкты Z-tilde p-маанисине негиздейт, бирок exact санды жарыялабайт.

Жаан-чачын чечмелөөсүнүн масштабы: RAIN деңгээл өзгөрмөсү катары аныкталганы менен, талкууда пайыздык өзгөрүү тили колдонулат. Бул өзгөртүүнүн математикалык деталдары булакта түшүндүрүлгөн эмес.

Келечектеги изилдөөлөр үчүн булак сунуштары

Булак 2020-жылдан кийин кеңири маалыматтар топтолгон сайын жалпы айлана-чөйрөнү коргоо функциясынын ордуна түздөн-түз агынды сууларды башкаруу субфункциясынын чыгымдарын колдонууну сунуштайт.

Мындан тышкары, жергиликтүү бийликтердин функционалдык чыгым коддоосундагы классификация каталарын азайтуу үчүн суу жана агынды суулардын сапатына түз байланышкан программа деңгээлиндеги чыгым коддорун изилдөөгө болору айтылат.

Борбордук өкмөттүн аймактар боюнча бөлүүгө мүмкүн болбогон суу сапаты чыгымдарын жана таза суу компанияларынан башка фирмалардын экологиялык көзөмөл чыгымдарын маалымат камтуусуна кошуу да өлчөө кемчиликтерин азайтышы мүмкүн.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Түпнуска изилдөө: The Role of Government Spending in Water Pollution Control.

Авторлор: Ari Anggrayni Ramadhan, Benedictus Raksaka Mahi.

Авторлордун тартиби: Булак PDF жана расмий макала жазуусундагы тартип сакталган.

Тең салым: Булак PDFде тең салым же тең биринчи авторлук билдирүүсү көрүнбөйт.

Жооптуу автор: Ari Anggrayni Ramadhan.

Мекемелер: Ari Anggrayni Ramadhan — BPS-Statistics Indonesia. Benedictus Raksaka Mahi — Faculty of Economics and Business, Universitas Indonesia.

Журнал: Economics Development Analysis Journal.

Жарыялоочу: Universitas Negeri Semarang курамындагы Department of Economic Development; журналдын учурдагы барагы Asosiasi Pendidikan Ekonomi LPTKни да жарыялоочу түзүмдүн бөлүгү катары көрсөтөт.

Том / номер / беттер: Volume 14, Number 4, 522–536.

Номердин жылы: 2025.

Article ID: 21415.

DOI: 10.15294/edaj.v14i4.21415.

Макаланын тарыхы: PDFде Received October 2025; Accepted January 2026; Published February 2026.

Расмий metadata айырмасы: Расмий макала барагы жарыяланган күндү 25 Январь 2026 деп көрсөтөт. PDF болсо Published February 2026 деп жазат. Эки жазуунун ортосундагы дата айырмасы унчукпай шайкештирилген эмес.

Булак түрү: Рецензияланган сандык панелдик маалымат изилдөө макаласы.

Рецензиялоо: Журналдын расмий саясат барактары double-blind peer review процессин көрсөтөт.

Preprint абалы: Булак PDFде өзүнчө preprint версиясы көрсөтүлгөн эмес.

Лицензия: Булак PDFде гана © 2026 Universitas Negeri Semarang деген белги бар. Журналдын эски расмий copyright барагы CC BY 3.0 саясатын көрсөтөт; бирок макаланын өз PDFинде Creative Commons лицензия сабы жок болгондуктан, лицензиянын тактыгын макаланын өз файлынан ырастоо мүмкүн эмес.

Каржылоо: Булак PDFде өзүнчө каржылоо билдирүүсү жок.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Булак PDFде өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы билдирүүсү жок.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Булак PDFде өзүнчө Data Availability бөлүмү жок.

CRediT / авторлордун салымы: Булак PDFде өзүнчө CRediT же авторлордун деталдуу салымдары бөлүмү жок.

Адам/жаныбар катышуучулары: Изилдөө адам катышуучуларын же жаныбар экспериментин колдонбойт; административдик, экологиялык жана экономикалык экинчилик панелдик маалыматтарды талдайт.

Негизги изилдөө мезгили: 2017–2022.

Негизги үлгү: Индонезиянын 34 провинциясы × 6 жыл = 204 провинция-жыл байкоосу.

Тескери себептүүлүк диагностикасынын мезгили: Dumitrescu–Hurlin панелдик Granger тести үчүн диагностика максатында гана 2015–2023 мезгили колдонулган; бул кошумча жылдар негизги регрессияларга киргизилген эмес.

Көз каранды өзгөрмө: Water Quality Index. Жогорку WQI жакшыраак суу сапатын билдирет.

Негизги көз карандысыз өзгөрмө: LOC — провинция жана regency/municipality бийликтеринин айлана-чөйрөнү коргоо чыгымдарынын провинция боюнча суммасы.

Салыштырмалуу чыгым өзгөрмөлөрү: CEN — бир жыл кечиктирилген борбордук өкмөттүн агынды суу башкаруу чыгымы; WAT — таза суу кызматын көрсөтүүчү компаниялардын суу булактарын тейлөө чыгымы.

Көзөмөлдөр: LnIND, LnHH жана RAIN; ошондой эле провинциялык жана жылдык туруктуу таасирлер.

Теориялык түзүм: López жана анын кесиптештеринин мамлекеттик чыгымдардагы масштаб, курам жана техникалык таасирлери жана Augmented Environmental Kuznets Curve ыкмасы.

Биринчи гипотеза: Жергиликтүү айлана-чөйрөнү коргоо чыгымы менен WQIнин ортосунда квадраттык байланыш.

Квадраттык модель жыйынтыгы: Жөнөкөй модельде күтүлгөн белги түзүмү көрүнгөнү менен, толук модельде LOC жана LOC² маанилүү эмес.

LR модель тандоосу: Булак кошумча квадраттык мүчө модельдин туура келишин маанилүү түрдө жакшыртпаганын билдирип, сызыктуу моделди тандайт. Exact LR тест статистикасы жана p-мааниси жарыяланган эмес.

Негизги сызыктуу жыйынтык: LOC = 0,00328; p = 0,069. CEN = −0,00747; p = 0,661. WAT = 0,340; p = 0,026. LnIND = −4,049; p = 0,430. LnHH = −7,625; p = 0,098. RAIN = 0,00254; p = 0,044. R² = 0,267; N = 204.

Эң жогорку %25 субүлгү: LOC > IDR 775,04 миллиард болгон 51 байкоодо LOC = 0,00349; p = 0,086 жана WAT = 0,726; p = 0,007.

Экономикалык көлөм эсептөөсү: Булак орточо %17,11 LOC өсүшү болжол менен IDR 118,89 миллиард кошумча чыгымга жана сызыктуу коэффициент менен болжол менен 0,389 WQI упай өсүшүнө туура келерин эсептейт. 1,42 упайлык максат ажырымын LOC аркылуу гана жабуу үчүн болжол менен IDR 432 миллиард деп бааланат.

Себептүүлүк чеги: Туруктуу таасирлер жана Granger диагностикасына карабастан, изилдөө байкоочу мүнөздө. Коэффициенттер рандомизацияланган эксперименттик себептүүлүк же саясат кепилдиги эмес.

WAT чечмелөө чеги: Булак WATты “non-government spending” катары классификациялайт; бирок ошол эле изилдөө көптөгөн таза суу кызматын көрсөтүүчүлөр аймактык мамлекеттик ишканалар экенин белгилейт. Ошондуктан WAT түздөн-түз “жеке сектор чыгымы” менен бир мааниде колдонулбашы керек.

Жаан-чачын боюнча отчет эскертүүсү: RAIN жалпы жаан-чачын деңгээл өзгөрмөсү катары аныкталган; булактын %1 өзгөрүү боюнча берген чечмелөөсүнүн масштабдык трансформациясы өзүнчө түшүндүрүлгөн эмес.