SciMAT негизиндеги илимий карталоо талдоосу — көп сандагы илимий жарыялардын ачкыч сөздөрүнүн байланыштарын, тематикалык кластерлерин, академиялык таасирин жана убакыт өтүшү менен концептуалдык өзгөрүүсүн библиометрикалык тармактар аркылуу изилдеген ыкма. Бул изилдөө жөө жүрүү мобилдүүлүгү жана басууга ыңгайлуулук боюнча изилдөөлөрдүн түзүмүн Web of Science Core Collection маалыматтары аркылуу карайт; аткарым талдоосу менен бирге-сөз (co-word) тармактык талдоону бирге колдонуп, тармак кайсы темалардын айланасында өнүккөнүн көрсөтөт.

Булактын метод бөлүмүнө ылайык, 2024-жылдын февралында жүргүзүлгөн Web of Science сурамы алгач 6258 жарыяны кайтарган. Жарыяланган жыл, документ түрү жана изилдөө тармагы сыяктуу чыпкалардан кийин 1934 жарыя акыркы маалымат топтомуна киргизилген. Библиографиялык метамаалымат SciMAT v1.1.06 программасына өткөрүлгөн; окшош сөздөр жана түшүнүктөр бириктирилип, өтө жалпы жана айырмалоочу күчү төмөн терминдер алынып салынган жана ачкыч сөздөрдүн топтому 6102ден 5323 уникалдуу терминге кыскартылган.

Метод жана жыйынтык бөлүмдөрү изилдөө мезгилин 1990–2023 деп алып, аны эки бөлүккө ажыратат: 1990–2019 мезгилинде 1023 жарыя, 2020–2023 мезгилинде 911 жарыя. Жалпы 1934 жарыя 49.148 шилтеме алган жана бир жарыяга орточо шилтеме саны 25,41 деп билдирилген. Акыркы төрт жылдык экинчи мезгилде 911 жарыя болушу мурунку отуз жылдык мезгилдеги 1023 жарыяга жакын өндүрүш көлөмүнө жеткенин көрсөтөт.

Илимий карталоонун жыйынтыгында жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча изилдөөлөр беш кең тематикалык тармакка топтолгон: методдор (methods), экологиялык–социалдык (environmental–social), ден соолук (health), шаар (city) жана мобилдүүлүк (mobility). Бул тармактардын ичинен “city” темалык тармагы булактагы 7-таблицада 2099 жарыя байланышы жана 65.930 шилтеме менен эң жогорку аткарым көрсөткүчтөрүн берет. Environmental–social үчүн 1446 жарыя жана 35.103 шилтеме; health үчүн 1314 жарыя жана 27.793 шилтеме; methods үчүн 1310 жарыя жана 34.228 шилтеме; mobility үчүн 881 жарыя жана 17.404 шилтеме көрсөтүлгөн.

Биринчи мезгилде BUILT-ENVIRONMENT эң үстөм тема болуп көрүнсө, 2020–2023 мезгилинде PHYSICAL-ACTIVITY эң жогорку жарыя, шилтеме жана h-index маанилерине ээ тема болгон. Акыркы мезгилде CITY, PUBLIC-TRANSPORT, IMPACT, EQUITY, URBAN-FORM, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY, GIS жана STREET-VIEW-IMAGES сыяктуу темалар тармактын шаар дизайны, ден соолук, теңдик жана маалымат технологиялары менен көбүрөөк айкалышканын көрсөтөт.

Бирок изилдөө чыныгы шаарларда жөө жүрүү көбөйгөнүн, белгилүү бир дизайн адамдарды көбүрөөк басууга себеп болгонун же белгилүү саясат ийгиликтүү болгонун түздөн-түз сынабайт. Библиометрикалык тармак көрсөткөн нерсе — илимий адабият кайсы темаларга багытталганын, бул темалар бири-бири менен кантип байланышканын жана академиялык өндүрүш убакыттын өтүшү менен кантип өзгөргөнүн көрсөтүү. Жарыя/шилтеме көлөмүн чыныгы дүйнөдөгү таасир же себептүүлүк катары чечмелөө туура эмес.

Булакта ошондой эле айрым отчеттук дал келбестиктер бар. Аннотация жана изилдөөнүн максаты мезгилди 1994–2023 деп берсе, метод, таблицалар жана жыйынтыктар 1990–2023тү колдонушат. Аннотация 1934 элементти “articles” деп атаса, метод маалымат топтомуна макалалар, обзор макалалары жана proceedings paper киргенин билдирет. Бул айырмачылыктар Verianla тарабынан унчукпай оңдолгон эмес.

Жөө жүрүү мобилдүүлүгү эмне үчүн шаардык изилдөөнүн өзүнчө тармагы?

Изилдөөдө жөө жүрүү мобилдүүлүгү адамдын бир чекиттен экинчи чекитке жөө жетиши катары гана каралбайт. Жөө басуу коомдук мейкиндик дизайны, транспорт системасы, жеткиликтүүлүк, ден соолук, коопсуздук, социалдык теңдик, парктар, квартал түзүмү, жер пайдалануу, коомдук транспорт жана шаардык жашоонун сапаты менен байланышкан кең изилдөө тармагы болуп саналат.

Ошондуктан жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча изилдөөлөр бир гана академиялык дисциплинага таандык эмес. Булак инженерия, бизнес-экономика, операцияларды изилдөө жана башкаруу илими, айлана-чөйрө илимдери жана технология изилдөөлөрү бир эле адабият түзүмүнө салым кошорун көрсөтөт.

Walkability, башкача айтканда басууга ыңгайлуулук деген эмне?

Walkability / басууга ыңгайлуулук — шаардык чөйрө жөө басууну канчалык деңгээлде колдой турганын же жеңилдете турганын изилдеген түшүнүктөр тобу. Изилдөөдө басууга ыңгайлуулук курулган чөйрө, аралык, жеткиликтүүлүк, жер пайдалануу, квартал түзүмү, коомдук транспорт, коопсуздук, ден соолук, жашыл аймактар жана колдонуучунун кабылдоосу сыяктуу көптөгөн темалар менен бирге кездешет.

Булак боюнча эскертүү: Макаланын кириш бөлүгүндө “walkability” термининин пайда болушуна байланышкан сүйлөм [7] жана [8] булактарына байланыштырылган. Бирок макаланын өз библиографиясында 7 жана 8 номерлүү жазуулар lean supply chain тармагына тиешелүү. Ошондуктан Verianla бул шилтемени тарыхый булак текшерүүсү катары колдонбойт.

Библиометрикалык Талдоо Эмнени Өлчөйт?

Библиометрикалык талдоо айрым изилдөөлөрдүн эксперименттик жыйынтыктарын кайра текшерүүнүн ордуна илимий жарыялардын санын, шилтемелерин, авторлорун, журналдарын, өлкөлөрүн, изилдөө тармактарын жана ачкыч сөздөрдүн байланыштарын сандык жактан талдап, изилдөө тармагынын билим түзүмүн карталайт.

Бул изилдөөдө эки негизги талдоо катмары бар:

1. Аткарым талдоосу: Канча жарыя чыгарылганын, канча шилтеме алынганын, кайсы авторлор, журналдар жана өлкөлөр алдыга чыкканын сыяктуу библиометрикалык өндүрүш жана таасир көрсөткүчтөрүн карайт.
2. Илимий карталоо / science mapping: Ачкыч сөздөрдүн чогуу кездешүү байланыштарынан тематикалык тармактарды түзүп, темалар убакыттын өтүшү менен кантип өнүккөнүн изилдейт.

Шилтеме саны илимий тууралыктын өлчөмүбү?

Жок. Шилтеме саны изилдөөнүн илимий адабиятта канчалык көрүнүктүү же таасирдүү экенин баалоо үчүн колдонулуучу библиометрикалык көрсөткүч; ал изилдөөнүн туура, себептик жактан күчтүү же чыныгы дүйнөдө ийгиликтүү экенин өз алдынча далилдебейт. Бул изилдөө да шилтеме сандарын академиялык аткарым жана таасир көрсөткүчү катары колдонот.

h-index деген эмне?

h-index — изилдөөчүдө, темада же жарыялар тобунда жарыя өндүрүмдүүлүгүн жана шилтеме интенсивдүүлүгүн бирге жыйынтыктаган библиометрикалык көрсөткүч. Концептуалдык жактан h мааниси, жок дегенде h жарыянын ар бири жок дегенде h шилтеме алган болушу керек деген шартка негизделет.

Бул түшүндүрмө h-indexтин жалпы маанисин үйрөтүү үчүн берилет. Булак макала h-index үчүн теңдеме бербейт; көрсөткүчтү SciMAT аткарым талдоосунда жана 5–6-таблицаларда түздөн-түз көрсөтөт.

G-index, HG-index жана q2-index эмне үчүн айтылат?

Булак SciMAT жарыя жана шилтеме сандарынан тышкары G-index, HG-index жана q2-index сыяктуу өркүндөтүлгөн библиометрикалык көрсөткүчтөрдү да колдоно аларын айтат. Бирок макаланын негизги мезгилдик аткарым таблицаларында ачык көрсөтүлгөн башкы көрсөткүчтөр жарыя саны, шилтеме саны жана h-index. Булак бул башка индекстердин ушул изилдөөдөгү эсептелген маанилерин же теңдемелерин өзүнчө жарыялабагандыктан, Verianla аларга булактан тышкаркы формула же жыйынтык кошпойт.

SciMAT Стратегиялык Диаграммасында Centrality жана Density Эмнени Билдирет?

SciMAT стратегиялык диаграммасында centrality бир теманын башка темалар менен канчалык күчтүү байланышта экенин, ал эми density теманын ички байланыштары канчалык өнүккөн жана күчтүү экенин көрсөтөт; бул эки өлчөм темаларды мотор, негизги/transversal, өнүккөн-обочолонгон жана жаңыдан өнүгүп жаткан/солгундап жаткан кластерлер катары классификациялоо үчүн колдонулат.

Бул диаграммадагы төрт аймакты “жакшы-жаман” ирети катары окууга болбойт. Мисалы, Q4төгү негизги/transversal тема ички өнүккөндүгү төмөн көрүнсө да, изилдөө тармагынын башка бөлүктөрүн байланыштырып турган маанилүү тема болушу мүмкүн. Q2деги тема болсо өз ичинде өнүккөн, бирок тармактын калган бөлүгү менен байланышы чектелүү болушу мүмкүн.

Шардын көлөмү булакта кантип түшүндүрүлөт?

Бул жерде булак ичиндеги дал келбестик бар. 1-сүрөттүн түшүндүрмөсү шардын көлөмү тиешелүү жарыялардын санын көрсөтөт жана шилтемелердин саны кашаанын ичинде берилет дейт. Тескерисинче, 4-сүрөттү түшүндүргөн текст шардын көлөмүн шилтеме саны менен байланыштырат. Ошондуктан жогорудагы Verianla диаграммасында шардын көлөмү менен жарыя же шилтеме саны коддолгон эмес.

Бирге-сөз тармагы, башкача айтканда co-word network деген эмне?

Бирге-сөз тармагы илимий жарыялардын ачкыч сөздөрүнүн бирге кездешүү жыштыгынан пайдаланып, темалардын ортосундагы байланыштарды көрсөткөн тармактык түзүм. Тармак түйүнү бир ачкыч сөздү; эки түйүндүн ортосундагы байланыш болсо бул сөздөрдүн бир эле жарыяларда чогуу колдонулуу мамилесин билдирет.

SciMAT окшош байланыш үлгүлөрүнө ээ сөздөрдү кластерлеп, изилдөө темаларын түзөт. Ошентип, кайсы сөз көп колдонулганын гана эмес, кайсы түшүнүктөр системалуу түрдө чогуу каралганын да көрүүгө болот.

Тематикалык эволюция деген эмне?

Тематикалык эволюция талдоосу бир мезгилдеги изилдөө кластерлери кийинки мезгилде уланып-уланбаганын, башка теманын ичинде кайра түзүлгөнүн же жаңы темага айланганын изилдейт.

Булактын B тиркемесиндеги эволюция тармактарында үзгүлтүксүз сызыктар ошол эле аталыштын улануусун же бир тема аталышы башкасын камтыгандай түз байланыштарды; үзүлгөн сызыктар болсо аталыш бирдей болбосо да жалпы ачкыч сөздөр аркылуу түзүлгөн байланыштарды көрсөтөт. Сызыктын калыңдыгы inclusion index аркылуу байланыштын күчүн билдирет.

Изилдөөнүн Методу жана Жыйынтыктары

Маалымат чогултуу жана чыпкалоо

Web of Science Core Collection издөөсү 2024-жылдын февралында жүргүзүлгөн. Булак берген кеңейтилген издөө сурамы мындай:

TS = ("walkability") OR ("walking" AND "city") OR ("pedestrian mobility")

Бул сурам биринчи этапта 6258 жарыяны кайтарган. Булак 2-сүрөттө чыпкалоо үчүн 1990–2023 мезгилин, articles/review articles/proceedings papers документ түрлөрүн жана Transportation, Geography, Urban Studies, Transportation Science & Technology жана Regional & Urban Planning сыяктуу изилдөө тармактарын көрсөтөт.

Алдын ала иштетүүдө эмне жасалды?

Web of Science жазуулары авторлор, аталыштар, аннотациялар, ачкыч сөздөр, мекеме маалыматы жана шилтеме маалыматтары менен SciMATка өткөрүлгөн. Алдын ала иштетүү баскычында окшош сөздөр жана түшүнүктөр бириктирилип, кайталануулар азайтылган жана “methodology” сыяктуу өтө кең мааниге ээ деп эсептелген терминдер тематикалык айырмачылыкты сактоо үчүн алынып салынган.

Булактагы 2-сүрөт кененирээк түрдө кайталануулар, көптүк формалар, энчилүү аттар, семантикалык жактан мааниси төмөн сөздөр жана бир эле маанидеги ар түрдүү сөз формалары тазаланганын көрсөтөт.

Эки мезгил эмне үчүн бирдей узун эмес?

Изилдөө мезгили 1990–2019 жана 2020–2023 болуп экиге бөлүнгөн. Биринчи мезгил болжол менен отуз жыл, экинчи мезгил болгону төрт жыл. Булак бул тең эмес бөлүштүрүүнү аң-сезимдүү метод тандоосу катары түшүндүрөт; максат — эки мезгилде бири-бирине жакын жарыя көлөмүн алуу аркылуу тематикалык өзгөрүүнү салыштырууну жеңилдетүү.

Бул эки санды кошкондо 1934 чыгат. Бирок булактагы 5-таблицанын “% of Total” маанилери математикалык жактан 999га, 6-таблицанын маанилери 899га негизделет. Булак 1023→999 жана 911→899 айырмасын өзүнчө түшүндүрбөйт. Ошондуктан Verianla бул айырманы “ушундан болду” деп божомолдобойт.

Жарыя жана шилтеме өндүрүшү

1934 жарыя жалпы 49.148 шилтеме алган. Булак билдирген орточо көрсөткүч 25,41 шилтеме/жарыя. Жарыялардын саны 2019-жылга чейин туруктуу өсүп, 2020–2023 мезгилинде өндүрүш кыйла ылдамдаганы айтылат.

Булактагы 3-сүрөт жылдык жарыя жана шилтеме өсүшүн график түрүндө берет. Бирок PDF ичинде жыл сайынкы сандык маалымат таблицасы берилбегендиктен, Verianla бул графикти сүрөттөн болжолдуу маанилерди окуп, жалган тактык менен кайра түзгөн эмес.

Эң өндүрүмдүү авторлор

Булак Lu Yi 17 жарыя менен биринчи орунда экенин жана бир дагы жалгыз автор тармакты үстөмдүк кылып “ээлеп албаганын” белгилейт. Бул жерде жарыя саны менен шилтеме саны бирдей рейтинг түзбөйт; мисалы, азыраак жарыя чыгарган кээ бир изилдөөчүлөрдүн жалпы шилтемеси көбүрөөк болушу мүмкүн.

Эң көп жарыя чыгарган журналдар

Булактагы 2-таблица бул журналдардын жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча макалаларынын жалпы шилтемелерин, беш жылдык таасир факторун, 2022 journal citations маанисин, JIF 2022, Journal Citation Indicator, article citation median жана жылдык чыгарылыш саны тууралуу маалыматты да берет. Булар журнал деңгээлиндеги библиометрикалык контекст көрсөткүчтөрү; жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча изилдөөнүн түз эксперименттик жыйынтыгы эмес.

Өлкөлөр боюнча жарыя өндүрүшү

Бул өлкө сандары уникалдуу жарыялардын бири-бирин жокко чыгарган бөлүштүрүлүшү эмес. Булак бир макалада бир нече өлкөдөн авторлор болгондо бир эле жарыя бир нече өлкөгө эсептелиши мүмкүн экенин ачык айтат. Ошондуктан өлкөлөрдүн жалпы саны 1934 уникалдуу жарыядан ашышы мүмкүн.

Web of Science изилдөө тармактары

Бул бөлүштүрүү жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча изилдөө транспортко же шаар пландаштырууга гана тиешелүү эмес экенин; инженерия, башкаруу, айлана-чөйрө жана технология тармактары да изилдөө тармагына кирерин көрсөтөт.

1990–2019 мезгилинин 25 темасы

BUILT-ENVIRONMENT биринчи мезгилдин эң үстөм темасы. Жөө жүрүү жүрүм-турумун өлчөө, басууга ыңгайлуулук, ден соолук, семирүү, физикалык активдүүлүк, транспорт, жер пайдалануу, кварталдар жана urban form сыяктуу темалар ушул кластерде байланышат.

ACCESS саламаттык сактоо кызматтарына жетүү, мейкиндиктик жеткиликтүүлүк, теңдик, коомдук транспорт жана парктар сыяктуу темаларды байланыштырат. ATTITUDES жеке транспорт тандоосу жана тобокелдикти кабылдоо сыяктуу колдонуучуга багытталган изилдөөлөрдү; CHILDREN балдарды, жаштарды жана мектеп контекстин; OLDER-ADULTS улгайган адамдарды, жашоо сапатын, ден соолукту, майыптыкты жана жөө басууну камтыйт.

BODY-MASS-INDEX басууга ыңгайлуулук, активдүү транспорт, аралык, жүрөк-кан тамыр ден соолугу, ашыкча салмак жана абанын булганышы сыяктуу ден соолук байланыштарын; CYCLING туруктуу транспорт, автоунаага көз карандылык, жаракаттар, маршрут коопсуздугу жана ден соолукка пайда сыяктуу темаларды карайт.

2020–2023 мезгилинин 24 темасы

Булактагы жазылыш боюнча эскертүү: 6-таблицада велосипед темасы “BYCICLE” деп жазылган. Verianla булак темасынын canonical белгисин унчукпай өзгөртпөө үчүн таблицада ушул форманы сактайт; кадимки кыргызча түшүндүрмөдө “велосипед” деп айтылат.

Экинчи мезгилдин эң чоң темасы PHYSICAL-ACTIVITY. Булак бул тема биринчи мезгилде BUILT-ENVIRONMENT кластеринин ичинде болсо, экинчи мезгилде өз алдынча изилдөө темасына айланганын билдирет.

EQUITY мурунку мезгилдин ACCESS/JUSTICE огунан кыйла ачык тема болуп чыгат. NEIGHBORHOOD-WALKABILITY urban design, walk score, body mass index, Google Street View, pedestrian networks жана semantic segmentation сыяктуу темаларды бириктирет.

STREET-VIEW-IMAGES machine learning, deep learning жана big data шаардык чөйрөнүн сүрөттөрүнөн жөө жүрүү мобилдүүлүгүнө таасир эткен мейкиндиктик өзгөчөлүктөрдү талдоо үчүн колдонулган жаңы изилдөө багытын билдирет.

GIS индекстер, көрсөткүчтөр, сапарлар, мейкиндиктик синтаксис жана кызмат/объект жеткиликтүүлүгү сыяктуу темалар менен байланышта. GENDER аялдар, эмгек жашоосу, убакыт жана коркуу түшүнүктөрүн; CRIME шаардагы зомбулук жана коопсуздукту кабылдоону; VISUAL-ENCLOSURE визуалдык кабылдоо жана психикалык ден соолук байланыштарын камтыйт.

Ден соолук темасына байланышкан булак ичиндеги классификациялык чыңалуу

Булактын баяндоо бөлүгүндө CRIME жана PHYSICAL-ACTIVITY экинчи мезгилде “motor themes” болуп калган деп айтылат. Бирок 6-таблицадагы стратегиялык классификацияда PHYSICAL-ACTIVITY Q1 мотор тема; CRIME болсо Q2де, башкача айтканда жогорку өнүккөндүк, бирок көбүрөөк обочолонгон байланыш аймагында. Ошондуктан Verianla тематикалык квадрант үчүн 6-таблицанын маанисин сактайт.

Беш негизги тематикалык тармак кантип түзүлгөн?

SciMATтын эки мезгилдин ортосундагы тема байланыштары каралгандан кийин изилдөөчүлөр кластерлерди беш кең билим тармагынын аталышы менен аташкан: methods, environmental–social, health, city жана mobility.

Тематикалык тармактардын жалпы аткарымы

Бул таблицадагы жарыялардын суммасы 1934 уникалдуу документтен ашат. Булак 7-таблицаны уникалдуу документтердин бири-бирин жокко чыгарган бөлүштүрүлүшү катары аныктабайт жана эмне үчүн жалпы сумма 1934кө тең эместигин да түшүндүрбөйт. Ошондуктан бул маанилерди “1934 жарыянын канча пайызы ушул тармакка гана тиешелүү?” деп түз чечмелөөгө болбойт.

Methods тематикалык тармагы

Methods тармагы илимий адабият жөө жүрүү мобилдүүлүгүн кайсы куралдар менен өлчөп, талдаганына көңүл бурат. Биринчи мезгилде SYSTEM, FRAMEWORK, VALIDITY, CYCLING, TIME жана IMPACT кластерлери көрүнсө, экинчи мезгилде MODEL, GIS, STREET-VIEW-IMAGES, SERVICE жана IMPACT сыяктуу маалыматка жана визуалдаштырууга көбүрөөк багытталган түзүмдөр алдыга чыгат.

Булак өзгөчө Street View сүрөттөрү machine learning, deep learning жана big data ыкмалары менен бирге шаардык чөйрөнүн визуалдык жана мейкиндиктик өзгөчөлүктөрүн талдоодо колдонулган жаңы изилдөө багыты экенин баса белгилейт.

Environmental–social тематикалык тармагы

Бул тармак ACCESS, ATTITUDES, DISTANCE, SAFETY, JUSTICE, POLICY, EQUITY, EXPERIENCE, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY жана GENDER темалары аркылуу жөө жүрүү мобилдүүлүгү транспорт аткарымы гана эмес, социалдык теңдик, коопсуздук, туруктуулук жана шаардык тажрыйба маселеси экенин көрсөтөт.

Булактагы кайчылаш шилтеме эскертүүсү: Түзүмдүк өнүгүү бөлүмүндө environmental–social туура түрдө Figure A3кө байланыштырылган. Талкуу бөлүмүндө ошол эле тармак жаңылыш Figure A4 деп көрсөтүлгөн. Булактагы Figure A4 health тармагына тиешелүү.

Health тематикалык тармагы

Ден соолук тармагы BODY-MASS-INDEX, OLDER-ADULTS, PHYSICAL-ACTIVITY, PUBLIC-HEALTH, VISUAL-ENCLOSURE жана CRIME темаларын бирге карайт. Булак улгайган адамдар бүткүл тармак боюнча туруктуу маанилүү изилдөө тобу экенин; экинчи мезгилде физикалык активдүүлүк жана коомдук саламаттык түшүнүктөрү көбүрөөк көрүнүктүү болгонун айтат.

Бул жердеги библиометрикалык байланыш жөө басуу белгилүү бир ден соолук натыйжасына так себеп болот дегенди көрсөтпөйт. Тармак бул түшүнүктөр изилдөө адабиятында чогуу каралганын жана белгилүү тематикалык кластерлерде топтолгонун гана көрсөтөт.

City тематикалык тармагы

City тематикалык тармагы биринчи мезгилде BUILT-ENVIRONMENT, GEOGRAPHIES, PARKS, NEIGHBORHOOD-DESIGN, URBAN-DESIGN, AREAS жана SELF-SELECTION сыяктуу темалардан; экинчи мезгилде CITY, URBAN-FORM, STREET, AMENITY жана GENTRIFICATION темаларынан түзүлөт.

Булак бул тармакты коомдук мейкиндик, көчөлөр, жолдор, аянттар жана жашыл аймактардын адамдардын кыймылын жана социалдык жашоону колдогон шаар түзүмүндөгү ролу менен байланыштырат.

Mobility тематикалык тармагы

Mobility тармагында биринчи мезгилде CHILDREN, PEDESTRIANS жана MOTOR-VEHICLE алдыга чыкса, экинчи мезгилде BICYCLE, PUBLIC-TRANSPORT, STATIONS жана CRASHES сыяктуу транспорт системасынын ар башка колдонуучулары жана режимдери көбүрөөк көрүнөт.

Изилдөөнүн түшүндүрмөсү боюнча жөө жүрүү мобилдүүлүгүн автоунаа, велосипед, коомдук транспорт жана башка колдонуучу топторунан өзүнчө кароого болбойт. Шаардагы коомдук мейкиндик ар башка кыймыл формалары бир учурда кесилишкен жалпы система.

Эң көп шилтеме алган мисал изилдөөлөр

Бул шилтеме сандары изилдөө чогулткан библиометрикалык маалымат топтомундагы маанилер. Шилтеме саны убакыттын өтүшү менен өзгөрүшү мүмкүн экенин жана изилдөөнүн маалымат чогултуу убактысына көз каранды экенин унутпоо керек.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Жөө жүрүү мобилдүүлүгү боюнча изилдөөлөрдө жарыя көлөмү өзгөчө 2020–2023 мезгилинде кыйла көбөйгөн.
• Адабияттын түзүмү транспорт аткарымынан гана турбайт; ден соолук, метод, экологиялык-социалдык темалар, шаар түзүмү жана мобилдүүлүк бирге негизги билим тармактарын түзөт.
• Биринчи мезгилде BUILT-ENVIRONMENT эң күчтүү темалардын бири.
• Экинчи мезгилде PHYSICAL-ACTIVITY жарыя, шилтеме жана h-index боюнча эң жогорку аткарымды көрсөткөн тема.
• EQUITY, NEIGHBORHOOD-WALKABILITY, STREET-VIEW-IMAGES, GIS, GENDER жана PUBLIC-HEALTH сыяктуу темалар акыркы мезгилдеги адабиятта көрүнүктүүрөөк болуп жатат.
• City тематикалык тармагы булактагы 7-таблицада жарыя жана шилтеме боюнча эң жогорку аткарымга ээ.
• Machine learning, deep learning, big data жана Street View сүрөттөрүн колдонуу акыркы мезгилдеги изилдөөлөрдө көрүнүктүү болуп калды.
• Шаар дизайны изилдөө адабиятында маанилүү болгону менен, авторлордун баалоосу боюнча келечекте дагы түздөн-түз борбордук өзгөрмө катары каралышы керек.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Көбүрөөк жарыяланган тема чыныгы шаарларда сөзсүз маанилүүрөөк экени далилденген эмес.
• Көбүрөөк шилтеме алган тема туурараак илимий жыйынтык чыгарат экени далилденген эмес.
• Библиометрикалык бирге-кездешүү байланыштары себептүүлүктү көрсөтпөйт.
• Изилдөө белгилүү жөө жүрүү саясаты же шаар дизайны адамдарды канчалык көбүрөөк басууга түрткөнүн өлчөгөн эмес.
• Изилдөө жаңы walkability индексин иштеп чыккан эмес.
• Изилдөө жаңы GIS, machine learning же deep learning моделин үйрөткөн эмес.
• Жөө жүрүү мобилдүүлүгү менен ден соолуктун ортосундагы түз таасир өлчөмү бул библиометрикалык изилдөөдө эсептелген эмес.
• 2030 же андан кийинки жылдары кайсы тема сөзсүз үстөм болору алдын ала айтылган эмес.
• Web of Scienceтан тышкары калган адабият дал ушул тематикалык түзүмдү берет экени көрсөтүлгөн эмес.

Келечектеги изилдөө тармактары

Авторлор шаар дизайны жөө жүрүү жүрүм-турумуна таасир эткен негизги компонент катары азыркы адабиятта жетиштүү борбордук орунда каралбай турганын белгилешет. Келечектеги изилдөөлөрдө шаарлардын мейкиндиктик жана дизайн өлчөмдөрү менен жөө жүрүү жүрүм-турумунун ортосундагы байланыш түздөн-түз изилдениши сунушталат.

Булак ошондой эле resilience түшүнүгү адабиятта жетишсиз көрсөтүлгөнүн, жөө жүрүү мобилдүүлүгүн башка шаардык стратегиялар менен кантип айкалыштырууга болору көбүрөөк изилдениши керектигин айтат.

Environmental жана social факторлор аткарым жана натыйжалуулукка багытталган изилдөөлөргө салыштырмалуу азыраак изилденгени; өзгөчө inequality жана inclusion сыяктуу социалдык маселелер келечектеги иштерде көбүрөөк орун алышы керектиги белгиленет.

Machine learning, deep learning жана big data колдонуу барган сайын көрүнүктүү боло баштады. Булак чоң маалымат өзгөчө коомдук мейкиндиктин байланышын жана башка шаардык контексттерди изилдөө үчүн көбүрөөк колдонулушу мүмкүн экенин сунуштайт.

Негизги чектөөлөр

Бир маалымат базасы: Изилдөө Web of Scienceты гана колдонгон. Авторлор Scopus же ABI сыяктуу башка маалымат базалары башка жарыя топтомдорун жана демек башка жыйынтыктарды жаратышы мүмкүн экенин ачык айтат.

Киргизүү/чыгаруу критерийлери: Жарыяланган жыл, документ түрү, изилдөө тармагы жана тил сыяктуу чыпкалар маалымат топтомунун чектерин аныктайт. Башка критерийлер кеңири же башка тематикалык жыйынтыктарды чыгарышы мүмкүн.

SciMAT параметрлери: Булак авторлордун SciMAT менен тааныштыгы стратегиялык диаграммалар өтө татаал болуп кетүү коркунучун азайта турган параметрлерди тандоого жардам бергенин билдирет. Бул карталоо программалык жөндөөлөрдөн жана аналитикалык тандоолордон толугу менен көз карандысыз эмес экенин көрсөткөн маанилүү методологиялык контекст.

Мезгил башталышындагы дал келбестик: Аннотация жана изилдөө максаты 1994–2023тү, метод жана жыйынтыктар 1990–2023тү колдонушат.

Документ түрү терминологиясы: Аннотация 1934 “article” деп айтса, метод articles, review articles жана proceedings papersти камтыйт.

Тематикалык таблицалардын бөлүүчүлөрү: 1023 жана 911 мезгилдик жарыяга карата 5- жана 6-таблицалардын катыштары тиешелүүлүгүнө жараша 999 жана 899 базасына туура келгени эмне себептен экени түшүндүрүлгөн эмес.

Сүрөттөгү шардын көлөмү: Булак бир жерде шардын көлөмүн жарыя саны менен, башка жерде шилтеме саны менен байланыштырат.

Тематикалык кайчылаш шилтеме: Environmental–social тармагы туурасы Figure A3; талкуу бөлүмүндөгү Figure A4 шилтемеси муну менен дал келбейт.

Библиографиялык номерлөө: Айрым текст ичиндеги шилтеме номерлери библиографиядагы жазуулардын темасы менен мааниси жагынан дал келбейт. Ошондуктан Verianla мындай тарыхый же методологиялык дооматтарды номерлүү шилтеме болгону үчүн эле текшерилген деп эсептебейт.

Маалымат жеткиликтүүлүгү тууралуу билдирүү: Булак “No new data were created or analysed” деген билдирүүнү берсе да, шилтемелер тизмесинде ошол эле авторлордун 2026-жылкы “Pedestrian Mobility Papers Dataset Version 1.0” жазуусу бар. Булак бул эки билдирүүнүн байланышын өзүнчө түшүндүрбөйт.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Түп нуска аталышы: Pedestrians as an Innovation Key for Urban Research: A Bibliometric Network Analysis and Literature Review

Авторлор: Lorenzo Ros-McDonnell; Manuel Jesús Cobo; María Victoria de-la-Fuente-Aragón; Diego Ros-McDonnell.

Авторлордун тартиби: Булактагы тартип өзгөртүүсүз сакталган.

Жооптуу автор: Lorenzo Ros-McDonnell.

Мекеме 1: Research Group “Industrial Engineering”, ETSII, Universidad Politécnica de Cartagena, Cartagena, Spain.

Мекеме 2: Department of Computer Science and Artificial Intelligence, Universidad de Granada, Granada, Spain.

Тең салым / тең биринчи авторлук: Булакта тең салым же тең биринчи автор белгиси көрсөтүлгөн эмес.

Авторлордун салымы: Булак PDFде өзүнчө Author Contributions / CRediT бөлүмү жок; Verianla авторлордун милдеттерин божомолдобойт.

Журнал: Urban Science.

Басмакана: MDPI, Basel, Switzerland.

Макала түрү: Review; библиометрикалык тармактык талдоо жана адабият обзору.

Том / сан / макала номери: 10(7), 347.

DOI: 10.3390/urbansci10070347

Жөнөтүлгөн күнү: 15-декабрь 2025.

Кайра кароо күнү: 25-январь 2026.

Кабыл алынган күнү: 4-февраль 2026.

Жарыяланган күнү: 24-июнь 2026.

Рецензия абалы: Urban Science журналында жарыяланган рецензияланган обзор макала.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Расмий шилтеме: DOI 10.3390/urbansci10070347 аркылуу MDPI Urban Science жазуу барагы.

Ачкыч сөздөр: walkability; bibliometric analysis; mapping scientific literature; citations; keyword co-occurrence; research trends.

Негизги маалымат булагы: Web of Science Core Collection.

Издөө күнү: Февраль 2024.

Булакта көрсөтүлгөн сурам: TS = ("walkability") OR ("walking" AND "city") OR ("pedestrian mobility").

Алгачкы жазуу саны: 6258.

Акыркы библиографиялык маалымат топтому: 1934 жарыя.

Ачкыч сөздөрдү алдын ала иштетүү: Булактагы 2-сүрөткө ылайык 6102 терминден 5323 ачкыч сөзгө.

Программа: SciMAT v1.1.06.

Негизги методдор: Библиометрикалык аткарым талдоосу, keyword co-occurrence / co-word network, тематикалык кластерлөө, стратегиялык диаграмма, тематикалык эволюция талдоосу.

Талдоо мезгилдери: Метод жана жыйынтык бөлүмдөрүндө 1990–2019 жана 2020–2023. Аннотация жана изилдөөнүн максаты болсо 1994–2023 башталышын берет.

Биринчи мезгилдеги жарыя саны: 1023.

Экинчи мезгилдеги жарыя саны: 911.

Жалпы шилтеме: 49.148.

Орточо шилтеме: Бир жарыяга 25,41.

Беш негизги тематикалык тармак: Methods, environmental–social, health, city, mobility.

Эң жогорку тематикалык тармак аткарымы: Булактагы 7-таблица боюнча City: 2099 жарыя байланышы жана 65.930 шилтеме.

Биринчи мезгилдин үстөм темасы: BUILT-ENVIRONMENT; 740 жарыя, 31.576 шилтеме, h-index 83.

Экинчи мезгилдин үстөм темасы: PHYSICAL-ACTIVITY; 686 жарыя, 6930 шилтеме, h-index 36.

Негизги методологиялык чектөө: Web of Science гана колдонулган; башка маалымат базалары башка жыйынтыктарды жаратышы мүмкүн.

Булак ичиндеги дал келбестик — мезгил: Аннотация/максат 1994–2023, метод/таблицалар/жыйынтык 1990–2023.

Булак ичиндеги дал келбестик — документ түрү: Аннотация “1934 articles” десе, метод articles, review articles жана proceedings papersти камтыйт.

Булак ичиндеги бүдөмүк жагдай — мезгил таблицаларынын бөлүүчүлөрү: Текст/2-сүрөт мезгил жыйынтыктарын 1023 жана 911 деп берсе, 5 жана 6-таблицалардын катыш мамычалары тиешелүүлүгүнө жараша 999 жана 899 базасына туура келет; түшүндүрмө берилген эмес.

Булак ичиндеги дал келбестик — сүрөт белгиси: 1-сүрөттүн түшүндүрмөсүндө шардын көлөмү жарыя саны; 4-сүрөттүн түшүндүрмө текстинде шилтеме саны катары сүрөттөлөт.

Булак ичиндеги кайчылаш шилтеме: Environmental–social тематикалык тармагы Figure A3; талкуу бөлүмүндөгү Figure A4 шилтемеси муну менен дал келбейт.

Булак ичиндеги классификациялык чыңалуу: Ден соолук темасы боюнча текст CRIME жана PHYSICAL-ACTIVITYни мотор тема деп атайт, ал эми 6-таблица CRIMEды Q2, PHYSICAL-ACTIVITYни Q1 деп классификациялайт.

Библиографиянын бүтүндүгү боюнча эскертүү: Айрым текст ичиндеги номерленген шилтемелер библиографиядагы жазуулардын темасына дал келбейт; мисалы, walkabilityнин тарыхый келип чыгышы боюнча [7]/[8] шилтемелери библиографияда lean supply chain изилдөөлөрүнө туура келет.

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Этикалык комитет: Not applicable.

Маалымдалган макулдук: Not applicable.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Булак “No new data were created or analysed in this study” деген билдирүүнү берет. Ошол эле учурда библиография ошол эле авторлордун “Pedestrian Mobility Papers Dataset Version 1.0” аттуу 2026-жылкы маалымат топтомун 26-шилтеме катары көрсөтөт; булак бул отчеттук чыңалууну түшүндүрбөйт.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришет.

Негизги чечмелөө чеги: Бул изилдөө жөө жүрүү мобилдүүлүгүнүн чыныгы дүйнөдөгү себептерин же белгилүү дизайн кийлигишүүлөрүнүн таасирин эксперименттик түрдө өлчөбөйт; илимий адабияттын өндүрүш, шилтеме, ачкыч сөз, тема жана концептуалдык эволюция түзүмүн библиометрикалык түрдө талдайт.