Ushbu tadqiqotda inspeksiya ishlari Laos Xalq Demokratik Respublikasi Taʼlim va sport vazirligining vazifalari, qonunchilik, davlat boshqaruvi, korrupsiyaga qarshi kurash, shikoyat va arizalar hamda monitoring va baholash jarayonlarini kuzatish va nazorat qilishga oid maʼmuriy faoliyatlar majmuidir. Vankeo Xayyalad, Bounsou Xayyasone va Nilavanh Boupphavanh tomonidan amalga oshirilgan tadqiqot Vazirlikdagi inspeksiya faoliyatining amaldagi holatini oʻrganish, takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish va ushbu takliflarning mosligi hamda amalga oshirilish imkoniyatini baholash maqsadida uch bosqichli aralash usul dizaynidan foydalangan. Birinchi bosqichda 128 nafar rahbar va texnik xodimdan soʻrov maʼlumotlari yigʻilgan, ikkinchi bosqichda 10 nafar rahbar bilan tuzilmali suhbatlar oʻtkazilgan, uchinchi bosqichda ishlab chiqilgan takliflar 12 nafar ekspert tomonidan baholangan.

Tadqiqotning birinchi bosqichida Vazirlikdagi inspeksiya ishlarining umumiy amalga oshirilish darajasi yuqori deb topilgan va oʻrganilgan barcha asosiy oʻlchovlar yuqori darajada baholangan. Oʻlchovlar orasida Monitoring va baholash eng yuqori oʻrtacha koʻrsatkichga ega boʻlgan, undan keyin Partiya inspeksiyasi kelgan. Shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish oʻlchovi esa asosiy oʻlchovlar orasida eng past oʻrtacha koʻrsatkichni ko‘rsatgan; shunga qaramay, ushbu oʻlchovning umumiy darajasi ham yuqori deb tasniflangan.

Ikkinchi bosqichda inspeksiya rejalarini aniq tayyorlash va muntazam amalga oshirish; inspeksiya qonunchiligini kuchliroq qoʻllash; tegishli tashkilot va boʻlinmalarni qonunchilikni ishlab chiqish jarayonlariga jalb etish; korrupsiyaga oid huquqiy va intizomiy choralarni qoʻllash; shikoyat va arizalarni har tomonlama, toʻgʻri, xolis va adolatli koʻrib chiqish; inspeksiyadan keyingi monitoring tizimlarini rivojlantirish hamda inspeksiya xodimlarining kasbiy salohiyatini oshirish kabi takliflar ishlab chiqilgan.

Uchinchi bosqichdagi ekspert baholari takliflar umuman olganda ham moslik, ham amalga oshirilish imkoniyati boʻyicha yuqori darajada qabul qilinganini koʻrsatgan. Biroq natijalar takliflar amalga oshirilgandan keyin Vazirlikning obyektiv faoliyati haqiqatan yaxshilanganini ko‘rsatadigan aralashuv yoki taʼsir oʻlchovi emas. Tadqiqot mavjud amaliyotni va ishlab chiqilgan takliflar ekspertlar tomonidan qanday baholanganini oʻrganadi.

1. Taʼlim boshqaruvida inspeksiyaning asosiy vazifasi

Inspeksiya faqat tashkilot xato qidiradigan yoki xodimlarni jazolaydigan nazorat faoliyati emas. Davlat boshqaruvida inspeksiya; vazifalar qonunchilik va institutsional maqsadlarga muvofiq bajarilayotgan-bajarilmayotganini kuzatish, natijalarni baholash, kamchiliklarni aniqlash va zarur tuzatishlarni kuzatib borish kabi oʻzaro bogʻliq vazifalarni oʻz ichiga olishi mumkin.

Manba tadqiqot Laos Taʼlim va sport vazirligidagi inspeksiya ishlarini davlat boshqaruvi va ichki institutsional boshqaruv mexanizmining muhim qismlaridan biri sifatida koʻrib chiqadi. Vazirlik inspeksiya tuzilmasining vazifalari qatoriga qonunchilik va siyosatlarning amalga oshirilishini kuzatish, baholash, korrupsiyaning oldini olish, shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish va inspeksiya natijalarini kuzatib borish kiradi.

Shu sabab tadqiqotda baholanayotgan “inspeksiya” faqat maktab inspeksiyasi yoki oʻqituvchini kuzatish degani emas. Tadqiqot doirasi kengroq vazirlik boshqaruvi va davlat inspeksiyasi tuzilmasini qamrab oladi.

Taʼlim va Sport Vazirligida Inspeksiya Ishlari Nimalarni Qamrab Oladi?

Tadqiqotda Taʼlim va sport vazirligidagi inspeksiya ishlari; Partiya inspeksiyasi, Davlat inspeksiyasi, inspeksiya qonunchiligini tadqiq qilish-rivojlantirish-ommalashtirish, korrupsiyaning oldini olish va korrupsiyaga qarshi kurash, shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish, Monitoring va baholash, shuningdek inspeksiya tashkiloti va xodimlar salohiyatini rivojlantirish kabi yettita asosiy amaliyot sohasi boʻyicha baholangan. Ushbu sohalar Vazirlikning boshqaruv, huquq, hisobdorlik va institutsional monitoring vazifalarini birgalikda ifodalaydi.

2. Tadqiqot yuzaga kelgan maʼmuriy muammo

Manba tadqiqotning kirish qismida inspeksiya tizimi mavjud boʻlishiga qaramay, amaliyotda turli qiyinchiliklar davom etayotgani qayd etilgan.

Inspeksiya faoliyati ayrim sohalarda vazifa tavsiflarining barchasini qamrab oladigan darajada chuqur olib borilmayotgani; ayrim boʻlinmalarda tashkiliy tuzilmalar yetarlicha kuchli emasligi; inspeksiya xodimlarining mutaxassislik, tajriba va usul bilimi boʻyicha rivojlantirilishi lozimligi; monitoring va baholash vositalari toʻliq tizimlashtirilmagani va ayrim shikoyat yoki maxsus inspeksiya jarayonlari kechikishi mumkinligi manba tadqiqotning muammo doirasida koʻrib chiqilgan.

Tadqiqot, shuningdek, inspeksiyaga oid ayrim meʼyoriy hujjatlar, vositalar va qoʻllanmalarni ishlab chiqish yoki yangilash zaruratini muhokama qiladi.

Ushbu fon tadqiqotchilar faqat “mavjud holat yaxshi yoki yomonmi?” degan savol bilan cheklanmaganining sababidir. Tadqiqot, ayni paytda, qaysi sohalarni rivojlantirish mumkinligini aniqlash va ushbu rivojlantirish takliflarini ekspertlar amalga oshirish mumkin deb hisoblaydimi-yoʻqmi, oʻrganishga yoʻnaltirilgan.

3. Tadqiqotning uchta asosiy maqsadi

Tadqiqot bir-birini toʻldiruvchi uchta maqsad asosida qurilgan.

1. Taʼlim va sport vazirligidagi inspeksiya ishlarining amaldagi amalga oshirilish holatini oʻrganish.
2. Inspeksiya ishlarini rivojlantirish uchun qoʻllanishi mumkin boʻlgan takliflarni ishlab chiqish.
3. Ishlab chiqilgan takliflarning mosligi va amalga oshirilish imkoniyatini ekspert bahosi orqali oʻrganish.

Ushbu maqsadlar tadqiqotning uch bosqichli usul tuzilmasini ham belgilagan. Birinchi bosqich mavjud holatni oʻlchaydi, ikkinchi bosqich rivojlantirish takliflarini ishlab chiqadi, uchinchi bosqich esa takliflarni baholaydi.

4. Inspeksiyaning yettita asosiy oʻlchovi

5. Partiya inspeksiyasi sohasidagi topilmalar

Partiya inspeksiyasi umuman olganda yuqori darajada baholangan.

Manba natijalarida yuqori darajadagi partiya organlarining qaror va koʻrsatmalari bajarilishini inspeksiya qilish ushbu sohada kuchliroq baholangan faoliyatlardan biri sifatida keltiriladi. Partiya boʻlinmalarining tashkiliy rivojlanish jarayonlarini inspeksiya qilish ham nisbatan kuchli sohalar qatorida.

Bunga qarshi ravishda, partiya ichidagi intizomiy qarorlarni inspeksiya qilishga oid band ushbu oʻlchovdagi ayrim boshqa bandlarga qaraganda pastroq baholanib, oʻrta darajada qolgan.

Bu farq muhim. Asosiy oʻlchovning umumiy oʻrtacha qiymati yuqori boʻlishi ushbu oʻlchovdagi barcha quyi faoliyatlar bir xil kuch bilan amalga oshirilayotganini anglatmaydi.

6. Davlat inspeksiyasi sohasidagi topilmalar

Davlat inspeksiyasi oʻlchovi ham umuman olganda yuqori darajada baholangan.

Rahbar va texnik xodimlarning vazifa, vakolat va majburiyatlarini bajarishini inspeksiya qilish ushbu sohada kuchli baholangan faoliyatlar qatoriga kiradi.

Inspeksiya topilmalaridan soʻng zarur tuzatishlarni kuzatib borish ham yuqori darajada baholangan. Shu bilan birga, manba matn ayrim monitoring faoliyatlari boshqa davlat inspeksiyasi faoliyatlariga qaraganda rivojlantirish uchun koʻproq ochiq ekanini koʻrsatadi.

7. Inspeksiya qonunchiligini rivojlantirish va ommalashtirish

Inspeksiya faoliyati faqat mavjud qonunni qoʻllashga bogʻliq emas. Xodimlar qaysi qonunchilik amalda ekanini bilishi, meʼyoriy hujjatlarni zamonaviy ehtiyojlarga moslashtirish va amaliy qoʻllanmalar ishlab chiqish ham inspeksiya tizimining ishlashiga taʼsir qilishi mumkin.

Ushbu oʻlchovda amaldagi inspeksiya meʼyorlarining haqiqiy ish jarayonlarida qoʻllanishi yuqori baholangan. Inspeksiya qonunchiligini xodimlarga muntazam ravishda va turli aloqa kanallari orqali tushuntirish ham kuchli tomonlardan biri sifatida aniqlangan.

Yangi meʼyoriy hujjatlarni tadqiq qilish va rivojlantirish esa shu oʻlchovda pastroq baholangan, biroq umumiy tasnif yana yuqori darajada qolgan.

8. Korrupsiyaning oldini olish va korrupsiyaga qarshi kurash

Tadqiqotda korrupsiyaga qarshi kurash inspeksiyaning mustaqil asosiy oʻlchovi sifatida baholangan.

Korrupsiya holatlarining yuzaga kelishini cheklash va oldini olishga qaratilgan ishlar ushbu oʻlchovda yuqoriroq baholanganlar qatoriga kiradi. Davlat xizmatchilarining mol-mulk deklaratsiyalariga oid faoliyatlar ham yuqori darajada baholangan.

Bunga qarshi ravishda, korrupsiyaga qarshi kurash qonunchiligini buzgan shaxslarga nisbatan intizomiy jarayonni oʻrganish va qoʻllashga oid baholar ayrim boshqa bandlarga qaraganda pastroq boʻlib, oʻrta darajada tasniflangan.

Ushbu natija korrupsiyaning oldini oluvchi mexanizmlar bilan huquqbuzarlik sodir boʻlgandan keyin qoʻllanadigan intizomiy/sanksiya mexanizmlari bir xil darajada baholanmaganini koʻrsatadi.

9. Shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish

Shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish asosiy oʻlchovi umuman olganda yuqori baholangan boʻlsa-da, yettita asosiy oʻlchov orasida eng past oʻrtacha koʻrsatkichga ega boʻlgan.

Shikoyat va arizalarga oid maʼlumotlarni roʻyxatga olish va saqlash kuchliroq baholangan faoliyatlar qatoriga kiradi.

Jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar va tashkilotlarning shikoyat qilish huquqidan foydalanishini osonlashtiruvchi amaliyotlar ham yuqori darajada baholangan.

Bunga qarshi ravishda, shikoyatni koʻrib chiqish va hal etish haqidagi qarorlarni shikoyatchiga, ustidan shikoyat qilingan shaxsga va tegishli tashkilotlarga yozma shaklda bildirish pastroq baholangan faoliyatlardan biridir.

Tadqiqotchilarning ushbu sohaga oid keyingi takliflari maxfiylikni taʼminlaydigan murojaat kanallari, aniq muddatlar, yozma natija bildirish, monitoring maʼlumotlar bazalari va murojaatlarni yanada xolis baholashga qaratilgan.

10. Monitoring va baholash nega eng yuqori oʻlchov boʻlgan?

Monitoring va baholash tadqiqotning birinchi bosqichida yettita asosiy inspeksiya oʻlchovi orasida eng yuqori oʻrtacha koʻrsatkichni olgan.

Taʼlim va sport sektorini rivojlantirish rejalarining amalga oshirilishini kuzatish va baholash ushbu oʻlchovdagi kuchli faoliyatlardan biridir.

Milliy darajada qabul qilingan taʼlim-sport boshqaruvi qarorlarining rivojlanishini kuzatish ham yuqori baholangan.

Bunga qarshi ravishda, monitoring-baholash qonunchiligi, vositalari, texnik qoʻllanmalari va rivojlanish hamkorlari bilan birgalikda baholash hujjatlarini tayyorlash yoki yangilashga oid ayrim bandlar oʻlchovdagi boshqa faoliyatlardan pastroq baholangan.

Shuning uchun Monitoring va baholash sohasi birinchi oʻrinda turishi ushbu sohada hech qanday rivojlantirish ehtiyoji yoʻq degani emas.

11. Tashkiliy tuzilma va xodimlar salohiyati

Inspeksiya tizimi ishlashi uchun faqat qonunchilik emas, balki mos institutsional tuzilma va ishni bajara oladigan yetarli xodimlar ham zarur.

Manbada inspeksiya boʻlinmalarining tashkiliy tuzilmalarini haqiqiy ish sharoitiga mos ravishda rivojlantirish yuqori baholangan amaliyotlardan biri sifatida keltiriladi.

Inspeksiya xodimlarining vazifalariga mos taʼlim va rivojlantirish rejalarini tayyorlash ham yuqori baholangan.

Xodimlar uchun zarur qoʻllab-quvvatlovchi siyosatlarni amalga oshirish esa shu oʻlchovdagi boshqa bandlarga nisbatan pastroq baholangan.

12. Birinchi bosqichdagi umumiy tartibni qanday talqin qilish kerak?

Manba PDF asosiy oʻlchovlarning toʻliq oʻrtacha va standart ogʻish qiymatlarini koʻrinadigan natijalar jadvali bilan bermaydi. Shu sabab ushbu jadval faqat tadqiqotchilar bildirgan tartib va sifat darajasini aks ettiradi; yangi sonli qiymat ishlab chiqilmagan.

13. Tadqiqotchilar ishlab chiqqan asosiy takliflar

Ikkinchi bosqichdagi suhbatlardan kelib chiqqan takliflar bitta inspeksiya muammosiga qaratilmagan. Takliflar rejalashtirish, huquq, xodimlar, texnologiya, moliyaviy inspeksiya, shikoyat jarayonlari va korrupsiyaga qarshi kurash kabi turli institutsional sohalarga taqsimlangan.

14. Shikoyat va ariza tizimiga oid batafsil takliflar

Shikoyat va arizalarni koʻrib chiqishga oid takliflar tadqiqotdagi eng batafsil rivojlantirish sohalaridan biridir.

Tadqiqotchilar yetarli xodim, budjet, vosita va texnik jihozlar bilan taʼminlashni; murojaat qilgan shaxsning maxfiyligini himoya qila oladigan aloqa kanallarini rivojlantirishni; shikoyatlarni mazmun jihatidan toʻliq, xolis, toʻgʻri va adolatli oʻrganishni taklif qiladi.

Joylardagi maʼlumotlarni oʻz vaqtida yigʻish, koʻrib chiqish natijasini tegishli tomonlarga yozma ravishda bildirish va javob muddatlarini meʼyoriy hujjatlarda aniq belgilash boshqa takliflar qatoriga kiradi.

Shuningdek, shikoyatlar qaysi bosqichda ekanini kuzata oladigan maʼlumotlar bazalari, majburiy hisobot mexanizmlari va inspeksiyadan keyingi jarayonni kuzatuvchi maxsus boʻlinmalar taklif qilinadi.

15. Raqamlashtirishning tadqiqotdagi oʻrni

Tadqiqotning asosiy mavzusi raqamli transformatsiya emas; shunga qaramay, ishlab chiqilgan ayrim takliflar inspeksiyani raqamli vositalar orqali kuchaytirishni oʻz ichiga oladi.

Xususan, budjet va yordam manbalarini kuzatish, inspeksiyadan keyin berilgan tavsiyalarning bajarilishini monitoring qilish, shikoyat maʼlumotlarini boshqarish va qonunchilik/qoʻllanmalarni raqamli muhitga oʻtkazish taklif qilingan sohalar qatoriga kiradi.

Ushbu takliflar manbada qoʻllanib, muvaffaqiyati oʻlchangan axborot tizimi emas. Ular tadqiqotchilar ikkinchi bosqichda ishlab chiqqan maʼmuriy rivojlantirish takliflaridir.

16. Xodimlar ishtiroki nega taklif qilinmoqda?

Manbada inspeksiya xodimlarini faqat buyruq oluvchi ijrochilar sifatida emas, inspeksiya jarayonining turli bosqichlarida ishtirok etadigan professionallar sifatida baholash taklif qilinadi.

Xodimlarning rejalashtirish, maʼlumot yigʻish, muammolarni tahlil qilish va natijalarni shakllantirish bosqichlarida ishtirok etishi inspeksiya vazifalarini kengroq tushunishga hissa qoʻshishi mumkin boʻlgan mexanizm sifatida taqdim etilgan.

Tadqiqotchilar, shuningdek, muvaffaqiyatli xodimlarni munosib eʼtirof etish, kasbiy rivojlanish imkoniyatlari va inspeksiya vazifasi davomida huquqiy xavfsizlik mexanizmlarini kuchaytirish kabi xodimlar siyosatini ham muhokama qiladi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Aralash Usul Tadqiqoti Ushbu Ishda Qanday Qoʻllangan?

Aralash usul tadqiqoti miqdoriy va sifat maʼlumot yigʻish yondashuvlari ayni bir tadqiqotda bir-birini toʻldiradigan tarzda qoʻllanadigan dizayndir. Ushbu tadqiqotda miqdoriy soʻrov maʼlumotlari avval Vazirlikdagi inspeksiyaning amaldagi holatini aniqlash uchun ishlatilgan; keyin tuzilmali suhbatlar orqali rivojlantirish takliflari yaratilgan va soʻnggi bosqichda ushbu takliflar yana miqdoriy ekspert soʻrovi orqali moslik va amalga oshirilish imkoniyati boʻyicha baholangan. Uch bosqich bir-biridan mustaqil emas; birinchi bosqich natijalari ikkinchi bosqichdagi suhbat savollarini tuzishga, ikkinchi bosqich esa uchinchi bosqichdagi baholash vositasini tayyorlashga asos boʻlgan.

17. Uch bosqichli tadqiqot oqimi

18. Birinchi bosqichning tadqiqot guruhi

Birinchi bosqichda jami 128 rahbar va texnik xodimdan maʼlumot yigʻilgan.

Foizlar manbada alohida natija sifatida hisobot qilinmagan, balki 85 va 43 kishilik manba sonlaridan arifmetik tarzda hisoblangan. Ushbu nisbatlar yangi tadqiqot topilmasi emas, tanlanma tuzilmasining tushuntiruvchi koʻrinishidir.

Ishtirokchilar Vazirlikka qarashli turli ofislar, departamentlar, tashkilotlar, markazlar, taʼlim muassasalari va tegishli taʼlim-sport boshqaruv boʻlinmalaridan tanlangan.

Ushbu tuzilma Laos davlat sektori yoki butun jamiyatni ifodalovchi ehtimollik asosidagi milliy tanlanma sifatida talqin qilinmasligi kerak.

19. Ikkinchi bosqichdagi 10 rahbar

Ikkinchi bosqich dastlabki soʻrov natijalaridan kelib chiqib inspeksiya tizimini qanday rivojlantirish mumkinligini tushunishga qaratilgan tuzilmali suhbatlardan iborat boʻlgan.

Manbada 10 ishtirokchi Vazirlik Partiya inspeksiyasi qoʻmitasi, Vazirlik Inspeksiya departamenti, National University of Laos ning tashkiliy/inspeksiya boʻlinmalari, Vientiane Capital Taʼlim va sport boʻlinmalari va tuman darajasidagi taʼlim-sport boshqaruv tuzilmalaridan tanlangani bildirilgan.

Ushbu suhbatlarda maqsad yangi miqdoriy ball ishlab chiqish emas, balki amaliyotdagi muammolar va rivojlantirilishi mumkin boʻlgan maʼmuriy mexanizmlarni rahbarlarning tajribalari orqali aniqlash boʻlgan.

20. Uchinchi bosqichdagi 12 ekspert

Suhbatlar asosida tuzilgan takliflar uchinchi bosqichda 12 kishilik ekspert guruhiga taqdim etilgan.

Ekspert guruhi vazirlik inspeksiya tuzilmalari, tashkiliy boshqaruv boʻlinmalari, National University of Laos, Vientiane Capital va turli tuman darajasidagi rahbarlarni oʻz ichiga oladi.

Baholash ikki alohida tushunchaga asoslangan:

• Moslik: Taklif inspeksiya muammosining xususiyati va institutsional ehtiyojga qanchalik mos deb koʻrilgani.
• Amalga oshirilish imkoniyati: Taklif mavjud maʼmuriy sharoitda qay darajada amalga oshirish mumkin deb koʻrilgani.

Taklif mos deb topilishi uning albatta oson amalga oshirilishini anglatmaydi. Tadqiqotda ushbu ikki oʻlchov alohida baholanishi shuning uchun muhim.

21. Birinchi bosqich soʻrovining tuzilishi

Soʻrov ikki asosiy qismdan iborat.

Birinchi qism ishtirokchilarning vazifa/lavozim, taʼlim darajasi va ish tajribasi kabi umumiy xususiyatlarini aniqlashga qaratilgan tekshiruv roʻyxati shaklida.

Ikkinchi qism Vazirlikdagi inspeksiya ishlarining amalga oshirilish holatini 5 pogʻonali baholash shkalasi orqali baholaydi.

Tadqiqotchilar ushbu oʻlchash vositasini tuzilish va mazmun jihatidan baholash uchun besh ekspertdan fikr olgan.

22. IOC = 1,00 nimani koʻrsatadi?

Item-Objective Congruence (IOC) soʻrov bandi oʻlchanishi ko‘zlangan maqsad yoki mazmunga qanchalik mos deb hisoblanishini ekspert baholari asosida oʻrganuvchi mazmun mosligi koʻrsatkichidir.

Manba tadqiqot besh ekspert bahosidan soʻng barcha savollar uchun IOC qiymati 1,00 ekanini hisobot qilgan.

Ushbu natija ekspertlar bandlarning maqsad qilingan mazmunga mosligi boʻyicha juda kuchli umumiy bahoga ega ekanini koʻrsatadi.

Biroq IOC = 1,00 natijasiga erishish soʻrovning barcha psixometrik xususiyatlari mukammal ekanini, javoblar ogʻishdan mustaqil ekanini yoki oʻlchanayotgan konstrukt bir oʻlchovli ekanini oʻzi alohida isbotlamaydi.

Manba ekspert ballari qaysi batafsil IOC kodlash sxemasi bilan hisoblangani tenglama tarzida berilmagani sabab bu yerda manba nomidan yangi IOC formulasi tuzilmagan.

Cronbach Alfa 0,966 Nimani Anglatadi?

Cronbach alfa ayni shkaladagi bandlar birgalikda qanchalik izchil javob naqshini hosil qilishini baholaydigan ichki izchillik koeffitsientidir. Tadqiqotchilar maqsadli tadqiqot guruhiga kirmagan 30 rahbar va texnik xodim bilan oʻtkazilgan dastlabki sinovda alfa koeffitsientini 0,966 deb hisobot qilgan; ushbu qiymat ishlatilgan soʻrov uchun juda yuqori ichki izchillikni ko‘rsatadi. Biroq yuqori Cronbach alfa shkalani albatta valid, bir oʻlchovli yoki tizimli ogʻishdan mustaqil ekanini oʻzi alohida koʻrsatmaydi.

23. Cronbach alfa koeffitsientining matematik mantiqi

Manba maqola Cronbach alfa formulasini bermaydi. Quyidagi tenglama hisobot qilingan alfa koeffitsienti nimani anglatishini tushuntirish uchun berilgan standart oʻrgatuvchi taʼrifdir; tadqiqotning yangi tenglamasi emas.

\[ \alpha=\frac{k}{k-1}\left(1-\frac{\sum_{j=1}^{k}s_j^2}{s_T^2}\right) \]

\(\alpha\): Cronbach alfa ichki izchillik koeffitsienti va oʻlchamsiz.

\(k\): Shkaladagi bandlar soni.

\(s_j^2\): Har bir bandning kuzatilgan dispersiyasi.

\(s_T^2\): Bandlar yigʻindisidan hosil boʻlgan shkala ballining dispersiyasi.

Tenglamada bandlarning alohida oʻzgaruvchanligi bilan umumiy shkaladagi oʻzgaruvchanlik taqqoslanadi. Bandlar umumiy konstruktni izchil aks ettirsa, umumiy ballning umumiy oʻzgaruvchanligi nisbatan ortadi va alfa koeffitsienti yuqorilaydi.

Ushbu tadqiqotdagi 0,966 qiymati soʻrovning dastlabki sinovdagi ichki izchilligiga tegishli. Bu qiymat Vazirlik inspeksiya faoliyatining %96,6 ekanini anglatmaydi.

24. Besh pogʻonali baholash shkalasi

Uchinchi bosqichdagi ekspert baholashi 5 darajali shkaladan foydalangan.

Manba ushbu baholash tuzilmasini Stufflebeam ning 1975-yildagi baholash yondashuvidan foydalanib yaratganini bildiradi.

Ushbu besh toifaning maʼnosi bilan arifmetik oʻrtachalarning aniq chegara oraliqlari aralashtirilmasligi kerak. Manba barcha oʻrtacha tasniflash oraliqlarini alohida matematik jadval shaklida hisobot qilmaydi.

25. Arifmetik oʻrtacha va standart ogʻish nimaga xizmat qiladi?

Tadqiqotda chastota va foizlar bilan birga arifmetik oʻrtacha va standart ogʻish ishlatilgan.

Arifmetik oʻrtacha javoblarning umumiy markazini umumlashtiradi. Standart ogʻish esa ishtirokchilar javoblari oʻrtacha atrofida qanchalik tarqalganini tushuntirishga yordam beradi.

Manba ushbu statistik koʻrsatkichlar tenglamalarini bermaydi. Quyidagi formulalar faqat standart matematik oʻqitish maqsadida koʻrsatilgan.

\[ \bar{x}=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n}x_i \]

Bu yerda \(\bar{x}\) arifmetik oʻrtachani, \(x_i\) har bir kuzatuvni va \(n\) kuzatuvlar sonini anglatadi.

Tanlanma standart ogʻishining keng tarqalgan taʼrifi quyidagicha:

\[ s=\sqrt{\frac{\sum_{i=1}^{n}(x_i-\bar{x})^2}{n-1}} \]

Bu yerda \(s\) standart ogʻishni bildiradi. Har bir kuzatuvning oʻrtachadan farqi hisoblanadi, farqlar kvadratlari yigʻiladi va tanlanma hajmiga ko‘ra masshtablanadi.

Standart ogʻish kichik boʻlishi javoblar bir-biriga yaqinroq, katta boʻlishi esa ko‘proq tarqalganini koʻrsatishi mumkin. Biroq bu oʻzi alohida yuqori yoki past institutsional faoliyat degani emas.

26. Maʼlumotlar tahlili

Manbada miqdoriy tahlil uchun SPSS ishlatilgani bildirilgan.

Tahlillarda:

• chastota,
• foiz,
• arifmetik oʻrtacha,
• standart ogʻish

ishlatilgan.

Tuzilmali suhbatlardan olingan sifat maʼlumotlari esa umumlashtirilgan, oʻxshash mazmunlar birlashtirilgan va rivojlantirish takliflarini shakllantirish uchun tartibga solingan.

Manbada regressiya, korrelyatsiya testi, t-testi, ANOVA, p qiymati yoki ishonch oraligʻi hisobot qilinmagan. Shu sabab tadqiqot asosan tavsifiy va rivojlantirishga yoʻnaltirilgan.

27. Uchinchi bosqichdagi ekspert baholash natijalari

Ekspertlar bahosida ishlab chiqilgan takliflarning umumiy mosligi yuqori, umumiy amalga oshirilish imkoniyati ham yuqori deb topilgan.

Ushbu jadval manbada bildirilgan nisbiy tartib va sifat darajalarini aks ettiradi. Manbada toʻliq oʻrtacha qiymatlar aniq ko‘rinishda berilmagani sabab yangi sonlar ishlab chiqilmagan.

28. “Mos” va “amalga oshirish mumkin” nega farq qiladi?

Taklif mavjud muammoni hal qilish jihatidan juda mos koʻrinishi mumkin, biroq uni amalga oshirish xodimlar, budjet, texnologiya, qonunchilik oʻzgarishi yoki tashkilotlararo muvofiqlashtirishni talab qilgani uchun qiyinroq boʻlishi mumkin.

Tashkiliy tuzilma va inspeksiya xodimlarini rivojlantirishga oid takliflarning amalga oshirilish imkoniyati ayrim boshqa guruhlarga qaraganda pastroq baholanishi ushbu farqni koʻrsatadi.

Shunga qaramay, manbada ushbu sohaning amalga oshirilish imkoniyati muvaffaqiyatsiz yoki past emas, yana yuqori toifada hisobot qilingan.

29. Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan va qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

30. Tadqiqotning kuchli tomonlari

Tadqiqotning muhim kuchli tomonlaridan biri faqat mavjud holatni aniqlovchi bir bosqichli soʻrov bilan cheklanmaganidir.

Birinchi bosqichdagi miqdoriy natijalardan keyin rahbarlardan sifat maʼlumotlarini yigʻish va ushbu maʼlumotdan ishlab chiqilgan takliflarni uchinchi ekspert guruhi bilan qayta baholash tadqiqotning rivojlantirish mantiqini kuchaytiradi.

Ikkinchi kuchli tomon inspeksiyani bitta faoliyat sifatida emas, yetti xil maʼmuriy soha boʻyicha oʻrganishidir.

Uchinchi kuchli tomon oʻlchash vositasiga oid mazmuniy baholash va ichki izchillik maʼlumotining hisobot qilinishidir. IOC va Cronbach alfa natijalari oʻquvchiga soʻrovni tayyorlash jarayoni haqida qoʻshimcha usuliy maʼlumot beradi.

31. Tadqiqotning cheklovlari

Birinchi cheklov: Asosiy natijalar katta darajada rahbar va texnik xodimlarning oʻz baholariga asoslangan. Oʻzini baholash bilan obyektiv institutsional faoliyat bir xil narsa emas.

Ikkinchi cheklov: Tadqiqot Laos Xalq Demokratik Respublikasining butun davlat sektorini qamrab oladigan ehtimollik asosidagi milliy tanlanma emas.

Uchinchi cheklov: Tadqiqotda inspeksiyadan soʻng tuzatilgan xatolar soni, korrupsiya holatlari, shikoyatlarni hal qilish muddati yoki moliyaviy qaytarib olish kabi obyektiv institutsional faoliyat koʻrsatkichlari tahlil qilinmagan.

Toʻrtinchi cheklov: Takliflar ekspertlar tomonidan mos va amalga oshirish mumkin deb topilgan; biroq takliflar haqiqatan amalga oshirilgandan soʻng oʻlchangan taʼsir baholashi bajarilmagan.

Beshinchi cheklov: Manbada asosiy oʻlchovlarning barcha toʻliq oʻrtacha va standart ogʻish qiymatlari koʻrinadigan natijalar jadvali sifatida berilmagan. Bu mustaqil sonli qayta tahlil imkoniyatini cheklaydi.

Oltinchi cheklov: Tadqiqot tavsifiy statistikadan foydalanadi. Turli rahbar guruhlari oʻrtasidagi statistik ahamiyat yoki belgilovchi omillarni baholovchi inferensial modellar hisobot qilinmagan.

Yettinchi cheklov: PDF da alohida maʼlumot almashish bayonoti, etika qoʻmitasi/rozilik izohi yoki moliyalashtirish bayonoti aniq ko‘rinishda hisobot qilinmagan.

32. Tadqiqotning amaliyot uchun asosiy xabari

Tadqiqotning asosiy xabari inspeksiya tizimini faqat inspektorlar sonini oshirish yoki koʻproq nazorat oʻtkazish orqali rivojlantirib boʻlmasligidir.

Manbada taklif qilingan tuzilma; rejalashtirish, aniq qonunchilik, muntazam monitoring, shikoyatlarni boshqarish, korrupsiyaga qarshi kurash, xodimlar malakasi, tashkilotlararo muvofiqlashtirish va raqamli maʼlumot boshqaruvini birgalikda kuchaytirishga asoslanadi.

Ushbu yondashuv inspeksiyani bir martalik nazorat faoliyati emas, rejalashtirish, amalga oshirish, kuzatish va tuzatish bosqichlaridan iborat institutsional boshqaruv sikli sifatida koʻrib chiqadi.

33. Umumiy ilmiy baholash

Xayyalad, Xayyasone va Boupphavanh tadqiqoti Laos Taʼlim va sport vazirligidagi inspeksiya faoliyatining amaldagi holatini xodim va rahbar baholari orqali oʻrganadigan; keyin rahbar fikrlari bilan rivojlantirish takliflarini ishlab chiqib, ushbu takliflarni ekspert baholashiga taqdim etadigan uch bosqichli aralash usul tadqiqotidir.

Tadqiqot mavjud inspeksiya amaliyotlarini umuman olganda yuqori darajada deb topadi. Biroq asosiy oʻlchovlar va quyi bandlar orasidagi farqlar “umuman olganda yuqori” natijasi barcha jarayonlar bir xil kuchda degani emasligini koʻrsatadi.

Monitoring va baholash asosiy oʻlchovlar orasida eng yuqori oʻrinni egallasa, shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish nisbatan pastroq oʻrinda. Partiya intizomi, korrupsiyaga oid intizom va shikoyat natijalarini yozma bildirishga oid ayrim quyi faoliyatlar ham boshqa bandlardan pastroq baholangan.

Suhbatlardan ishlab chiqilgan takliflar inspeksiya rejalarini aniqlashtirish, qonunchilikni qoʻllashni kuchaytirish, korrupsiyaga oid huquqiy mexanizmlarni ishlatish, shikoyatlarni xolisroq va oʻz vaqtida yakunlash, raqamli monitoring tizimlarini yaratish va xodimlar salohiyatini oshirishga qaratilgan.

Ekspert baholari ushbu takliflar umuman olganda amalga oshirishga arziydigan va amalga oshirish mumkin deb koʻrilganini koʻrsatadi. Biroq tadqiqot takliflar amalga oshirilgandan keyingi haqiqiy taʼsirlarni sinamaydi.

Shu sabab tadqiqot “qaysi islohot aniq faoliyatni oshirdi” degan sababiy taʼsir tadqiqoti sifatida emas, balki amaldagi holatni tasvirlaydigan, amaliyotchilar fikridan rivojlantirish sohalarini chiqaradigan va ushbu sohalarni ekspert fikri bilan baholaydigan maʼmuriy rivojlantirish tadqiqoti sifatida oʻqilishi kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl akademik nashrning bibliografik identifikatsiyasi

Asl sarlavha: Implementing Inspection Works of the Ministry of Education and Sports

Mualliflar: Vankeo Xayyalad; Bounsou Xayyasone; Nilavanh Boupphavanh.

Masʼul muallif: Vankeo Xayyalad.

Muassasa: Faculty of Education, National University of Laos.

Jurnal: Souphanouvong University Journal of Multidisciplinary Research and Development.

Nashriyot: Souphanouvong University, Lao PDR.

Jild / son: 12 / Fast Track.

Sahifalar: 356–363.

DOI: 10.69692/SUJMRD1203F356.

Maqola darajasidagi nashr sanasi: 2 sentyabr 2026.

Yuborilgan sana: 25 avgust 2026.

Tahrir sanasi: 27 avgust 2026.

Qabul sanasi: 2 sentyabr 2026.

Rasmiy maqola havolasi: https://su-journal.com/index.php/su/article/view/1695

Manba turi: Taqrizli akademik jurnalda nashr etilgan original aralash usul tadqiqoti.

Litsenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).

Manfaatlar toʻqnashuvi: Manbada tadqiqotchilar manfaatlar toʻqnashuvi mavjud emasligini bildiradi.

Moliyalashtirish: Yuklangan maqolada alohida moliyalashtirish bayonoti aniq ko‘rinishda hisobot qilinmagan.

Maʼlumotlarning mavjudligi: Manbada alohida maʼlumotlar mavjudligi bayonoti yoʻq.

Muallif hissalari: Manba maqolada alohida CRediT/muallif hissalari boʻlimi mavjud emas.

Bibliografik sana izohi

Rasmiy maqola sahifasi tadqiqotning nashr sanasini 2 sentyabr 2026 deb ko‘rsatadi. Bunga qarshi ravishda, jurnalning Fast Track soni sahifasida son uchun 16 fevral 2026 sanasi koʻrinishi PDF dagi 25 avgust 2026 yuborish va 2 sentyabr 2026 qabul xronologiyasi bilan mos kelmaydi.