Bu tədqiqatda təftiş işi, Laos Xalq Demokratik Respublikası Təhsil və İdman Nazirliyinin vəzifələri, qanunvericilik, dövlət idarəçiliyi, korrupsiyaya qarşı mübarizə, şikayət və ərizələr, eləcə də monitorinq və qiymətləndirmə proseslərinin izlənməsi və nəzarətinə dair inzibati fəaliyyətlərin məcmusudur. Vankeo Xayyalad, Bounsou Xayyasone və Nilavanh Boupphavanh tərəfindən aparılan tədqiqat Nazirlikdəki təftiş fəaliyyətlərinin mövcud həyata keçirilmə vəziyyətini araşdırmaq, inkişaf etdirmə təklifləri hazırlamaq və bu təkliflərin uyğunluğunu və həyata keçirilə bilməsini qiymətləndirmək məqsədilə üçmərhələli qarışıq metod dizaynından istifadə etmişdir. Birinci mərhələdə 128 rəhbər və texniki işçidən sorğu məlumatları toplanmış, ikinci mərhələdə 10 rəhbərlə strukturlaşdırılmış müsahibələr aparılmış, üçüncü mərhələdə hazırlanan təkliflər 12 ekspert tərəfindən qiymətləndirilmişdir.

Tədqiqatın birinci mərhələsində Nazirlikdəki təftiş işlərinin ümumi həyata keçirilmə səviyyəsi yüksək müəyyən edilmiş və araşdırılan bütün əsas ölçülər yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir. Ölçülər arasında Monitorinq və Qiymətləndirmə ən yüksək orta göstəriciyə malik olmuş, onu Partiya Təftişi izləmişdir. Şikayət və Ərizələrin Araşdırılması ölçüsü isə əsas ölçülər arasında ən aşağı orta göstəricini göstərmişdir; bununla yanaşı, bu ölçünün ümumi səviyyəsi də yüksək kimi təsnif edilmişdir.

İkinci mərhələdə təftiş planlarının aydın hazırlanması və müntəzəm həyata keçirilməsi; təftiş qanunvericiliyinin daha güclü tətbiqi; aidiyyəti qurum və bölmələrin qanunvericiliyin hazırlanması proseslərinə cəlb edilməsi; korrupsiya ilə bağlı hüquqi və intizam tədbirlərinin tətbiqi; şikayət və ərizələrin hərtərəfli, düzgün, obyektiv və ədalətli şəkildə araşdırılması; təftişdən sonrakı monitorinq sistemlərinin inkişaf etdirilməsi və təftiş heyətinin peşəkar imkanlarının artırılması kimi təkliflər hazırlanmışdır.

Üçüncü mərhələdəki ekspert qiymətləndirmələri təkliflərin ümumilikdə həm uyğunluq, həm də həyata keçirilə bilmə baxımından yüksək səviyyədə qəbul edildiyini göstərmişdir. Bununla belə, nəticələr təkliflər tətbiq edildikdən sonra Nazirliyin obyektiv fəaliyyət göstəricilərinin həqiqətən yüksəldiyini göstərən müdaxilə və ya təsir ölçməsi deyildir. Tədqiqat mövcud tətbiqi və hazırlanan təkliflərin ekspertlər tərəfindən necə qiymətləndirildiyini araşdırır.

1. Təhsil idarəçiliyində təftişin əsas funksiyası

Təftiş yalnız bir qurumun səhv axtardığı və ya əməkdaşları cəzalandırdığı nəzarət fəaliyyəti deyildir. Dövlət idarəçiliyində təftiş; vəzifələrin qanunvericiliyə və institusional məqsədlərə uyğun yerinə yetirilib-yetirilmədiyinin izlənməsi, nəticələrin qiymətləndirilməsi, çatışmazlıqların müəyyən edilməsi və zəruri düzəlişlərin izlənməsi kimi bir-biri ilə əlaqəli funksiyaları əhatə edə bilər.

Mənbə tədqiqat Laos Təhsil və İdman Nazirliyindəki təftiş işlərini dövlət idarəçiliyinin və qurumdaxili idarəetmə mexanizminin mühüm hissələrindən biri kimi nəzərdən keçirir. Nazirliyin təftiş strukturunun vəzifələrinə qanunvericilik və siyasətlərin həyata keçirilməsinin izlənməsi, qiymətləndirmə, korrupsiyanın qarşısının alınması, şikayət və ərizələrin araşdırılması və təftiş nəticələrinin izlənməsi daxildir.

Buna görə tədqiqatda qiymətləndirilən “təftiş” yalnız məktəb təftişi və ya müəllim müşahidəsi demək deyildir. Tədqiqatın əhatəsi daha geniş nazirlik idarəçiliyi və dövlət təftişi strukturudur.

Təhsil və İdman Nazirliyində Təftiş İşi Nələri Əhatə Edir?

Tədqiqatda Təhsil və İdman Nazirliyindəki təftiş işi; Partiya Təftişi, Dövlət Təftişi, təftiş qanunvericiliyinin araşdırılması-inkişaf etdirilməsi-yayılması, korrupsiyanın qarşısının alınması və korrupsiyaya qarşı mübarizə, şikayət və ərizələrin araşdırılması, Monitorinq və Qiymətləndirmə, eləcə də təftiş təşkilatının və personalın imkanlarının inkişaf etdirilməsi olmaqla yeddi əsas tətbiq sahəsi üzrə qiymətləndirilmişdir. Bu sahələr Nazirliyin idarəetmə, hüquq, hesabatlılıq və institusional monitorinq funksiyalarını birlikdə təmsil edir.

2. Tədqiqatın meydana çıxdığı inzibati problem

Mənbə tədqiqatın giriş hissəsində təftiş sisteminin mövcud olmasına baxmayaraq, tətbiqdə müxtəlif çətinliklərin davam etdiyi göstərilir.

Təftiş fəaliyyətlərinin bəzi sahələrdə vəzifə təsvirlərinin bütününü əhatə edəcək qədər dərindən aparıla bilmədiyi; bəzi bölmələrdə təşkilati strukturların kifayət qədər güclü olmadığı; təftiş personalının ixtisas, təcrübə və metod biliyi baxımından inkişaf etdirilməli olduğu; monitorinq və qiymətləndirmə alətlərinin tam sistemləşdirilmədiyi və bəzi şikayət və ya xüsusi təftiş proseslərinin gecikə bildiyi mənbə tədqiqatın problem çərçivəsində nəzərdən keçirilmişdir.

Tədqiqat həmçinin təftişlə bağlı bəzi qaydaların, alətlərin və təlimatların hazırlanması və ya yenilənməsi ehtiyacını müzakirə edir.

Bu fon tədqiqatçıların yalnız “mövcud vəziyyət yaxşıdır, yoxsa pis?” sualını verməməsinin səbəbidir. Tədqiqat eyni zamanda hansı sahələrdə inkişafın mümkün olduğunu müəyyən etməyə və bu inkişaf təkliflərinin ekspertlər tərəfindən həyata keçirilə bilən hesab edilib-edilmədiyini araşdırmağa yönəlmişdir.

3. Tədqiqatın üç əsas məqsədi

Tədqiqat bir-birini tamamlayan üç məqsəd üzərində qurulmuşdur.

1. Təhsil və İdman Nazirliyindəki təftiş işlərinin mövcud həyata keçirilmə vəziyyətini araşdırmaq.
2. Təftiş işlərini inkişaf etdirmək üçün tətbiq oluna biləcək təkliflər hazırlamaq.
3. Hazırlanan təkliflərin uyğunluğunu və həyata keçirilə bilməsini ekspert qiymətləndirməsi ilə araşdırmaq.

Bu məqsədlər eyni zamanda tədqiqatın üçmərhələli metod strukturunu müəyyən etmişdir. Birinci mərhələ mövcud vəziyyəti ölçür, ikinci mərhələ inkişaf təkliflərini yaradır, üçüncü mərhələ isə təklifləri qiymətləndirir.

4. Təftişin yeddi əsas ölçüsü

5. Partiya Təftişi sahəsindəki tapıntılar

Partiya Təftişi ümumilikdə yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

Mənbə nəticələrində yüksək səviyyəli partiya orqanlarının qərar və göstərişlərinin yerinə yetirilməsinin təftişi bu sahədə daha güclü qiymətləndirilən fəaliyyətlərdən biri kimi təqdim olunur. Partiya bölmələrinin təşkilati inkişaf proseslərinin təftişi də nisbətən güclü sahələr sırasındadır.

Bunun əksinə olaraq, partiyadaxili intizam qərarlarının təftişinə dair maddə bu ölçüdəki bəzi digər maddələrə nisbətən daha aşağı qiymətləndirilmiş və orta səviyyədə qalmışdır.

Bu fərq vacibdir. Əsas ölçünün ümumi ortalamasının yüksək olması həmin ölçüdəki bütün alt fəaliyyətlərin eyni gücdə həyata keçirildiyi demək deyildir.

6. Dövlət Təftişi sahəsindəki tapıntılar

Dövlət Təftişi ölçüsü də ümumilikdə yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

Rəhbər və texniki personalın vəzifə, səlahiyyət və məsuliyyətlərini yerinə yetirməsinin təftişi bu sahədə güclü qiymətləndirilən fəaliyyətlər sırasındadır.

Təftiş tapıntılarından sonra zəruri düzəlişlərin izlənməsi də yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir. Bununla yanaşı, mənbə mətn bəzi monitorinq fəaliyyətlərinin digər dövlət təftişi fəaliyyətlərinə nisbətən inkişaf üçün daha açıq olduğunu göstərir.

7. Təftiş qanunvericiliyinin inkişaf etdirilməsi və yayılması

Təftiş fəaliyyətləri yalnız mövcud qanunun tətbiqindən asılı deyildir. Personalın hansı qanunvericiliyin qüvvədə olduğunu bilməsi, qaydaların aktual ehtiyaclara uyğunlaşdırılması və tətbiq təlimatlarının hazırlanması da təftiş sisteminin işləməsinə təsir edə bilər.

Bu ölçüdə mövcud təftiş qaydalarının real iş proseslərində tətbiqi yüksək qiymətləndirilmişdir. Təftiş qanunvericiliyinin personala müntəzəm və müxtəlif kommunikasiya kanalları vasitəsilə izah edilməsi də güclü cəhətlərdən biri kimi müəyyən edilmişdir.

Yeni qaydaların araşdırılması və hazırlanması isə eyni ölçüdə daha aşağı qiymətləndirilmiş, lakin ümumi təsnifat yenə yüksək səviyyədə qalmışdır.

8. Korrupsiyanın qarşısının alınması və korrupsiyaya qarşı mübarizə

Tədqiqatda korrupsiyaya qarşı mübarizə təftişin müstəqil əsas ölçüsü kimi qiymətləndirilmişdir.

Korrupsiya hallarının yaranmasını məhdudlaşdırmağa və qarşısını almağa yönəlmiş fəaliyyətlər bu ölçüdə daha yüksək qiymətləndirilənlər sırasındadır. Dövlət qulluqçularının əmlak bəyannamələri ilə bağlı fəaliyyətlər də yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

Bunun əksinə olaraq, korrupsiyaya qarşı mübarizə qanunvericiliyini pozan şəxslər barəsində intizam prosesinin araşdırılması və tətbiqinə dair qiymətləndirmələr bəzi digər maddələrə nisbətən daha aşağı olmuş və orta səviyyədə təsnif edilmişdir.

Bu nəticə korrupsiyanın qarşısını alan mexanizmlərlə pozuntu baş verdikdən sonra tətbiq olunan intizam/sanksiya mexanizmlərinin eyni səviyyədə qiymətləndirilmədiyini göstərir.

9. Şikayət və ərizələrin araşdırılması

Şikayət və ərizələrin araşdırılması əsas ölçüsü ümumilikdə yüksək qiymətləndirilsə də, yeddi əsas ölçü arasında ən aşağı orta göstəriciyə malik sahə olmuşdur.

Şikayət və ərizələrlə bağlı məlumatların qeydiyyata alınması və saxlanması daha güclü qiymətləndirilən fəaliyyətlər sırasındadır.

Fiziki şəxslərin, hüquqi şəxslərin və təşkilatların şikayət hüququndan istifadə etməsini asanlaşdıran tətbiqlər də yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir.

Bunun əksinə olaraq, şikayətin araşdırılması və həlli ilə bağlı qərarların şikayətçiyə, barəsində şikayət olan şəxsə və aidiyyəti qurumlara yazılı şəkildə bildirilməsi daha aşağı qiymətləndirilən fəaliyyətlərdən biridir.

Tədqiqatçıların bu sahəyə dair sonrakı təklifləri məxfiliyi təmin edən müraciət kanalları, aydın müddətlər, yazılı nəticə bildirimi, monitorinq məlumat bazaları və müraciətlərin daha obyektiv qiymətləndirilməsi üzərində cəmlənmişdir.

10. Monitorinq və Qiymətləndirmə niyə ən yüksək ölçü olmuşdur?

Monitorinq və Qiymətləndirmə tədqiqatın birinci mərhələsində yeddi əsas təftiş ölçüsü arasında ən yüksək orta göstəricini əldə etmişdir.

Təhsil və idman sektorunun inkişaf planlarının həyata keçirilməsinin izlənməsi və qiymətləndirilməsi bu ölçüdəki güclü fəaliyyətlərdən biridir.

Milli səviyyədə qəbul edilmiş təhsil-idman idarəçiliyi qərarlarının irəliləyişinin izlənməsi də yüksək qiymətləndirilmişdir.

Bunun əksinə olaraq, monitorinq-qiymətləndirmə qanunvericiliyi, alətləri, texniki təlimatlar və inkişaf tərəfdaşları ilə birgə qiymətləndirmə sənədlərinin hazırlanması və ya yenilənməsi ilə bağlı bəzi maddələr ölçü daxilindəki digər fəaliyyətlərdən daha aşağı qiymətləndirilmişdir.

Beləliklə, Monitorinq və Qiymətləndirmə sahəsinin birinci yerdə olması bu sahədə heç bir inkişaf ehtiyacının olmadığı demək deyildir.

11. Təşkilati struktur və personal imkanları

Təftiş sisteminin işləməsi üçün yalnız qanunvericilik deyil, uyğun institusional struktur və işi həyata keçirə biləcək kifayət qədər personal da lazımdır.

Mənbədə təftiş bölmələrinin təşkilati strukturlarının real iş şəraitinə uyğun inkişaf etdirilməsi yüksək qiymətləndirilən tətbiqlərdən biri kimi təqdim olunur.

Təftiş personalının vəzifələrinə uyğun təlim və inkişaf planlarının hazırlanması da yüksək qiymətləndirilmişdir.

Personal üçün zəruri dəstəkləyici siyasətlərin tətbiqi isə eyni ölçüdəki digər maddələrə nisbətən daha aşağı qiymətləndirilmişdir.

12. Birinci mərhələdəki ümumi sıralama necə şərh edilməlidir?

Mənbə PDF əsas ölçülərin tam orta və standart sapma dəyərlərini görünən nəticə cədvəlində təqdim etmir. Buna görə bu cədvəl yalnız tədqiqatçıların bildirdiyi sıralamanı və keyfiyyət səviyyəsini daşıyır; yeni rəqəmsal dəyər yaradılmamışdır.

13. Tədqiqatçıların hazırladığı əsas təkliflər

İkinci mərhələdəki müsahibələrdən yaranan təkliflər tək bir təftiş probleminə yönəlmir. Təkliflər planlaşdırma, hüquq, personal, texnologiya, maliyyə təftişi, şikayət prosesləri və korrupsiyaya qarşı mübarizə kimi müxtəlif institusional sahələrə yayılır.

14. Şikayət və ərizə sisteminə dair ətraflı təkliflər

Şikayət və ərizələrin araşdırılmasına yönəlmiş təkliflər tədqiqatın ən ətraflı inkişaf sahələrindən biridir.

Tədqiqatçılar kifayət qədər personal, büdcə, vasitə və texniki avadanlıq təmin edilməsini; müraciət edən şəxsin məxfiliyini qoruya bilən kommunikasiya kanallarının inkişaf etdirilməsini; şikayətlərin məzmun baxımından tam, obyektiv, düzgün və ədalətli şəkildə araşdırılmasını təklif edirlər.

Sahə məlumatlarının vaxtında toplanması, araşdırma nəticəsinin aidiyyəti tərəflərə yazılı şəkildə bildirilməsi və cavab müddətlərinin qaydalarla aydınlaşdırılması digər təkliflər sırasındadır.

Bundan əlavə, şikayətlərin hansı mərhələdə olduğunu izləyə bilən məlumat bazaları, məcburi hesabat mexanizmləri və təftişdən sonrakı prosesi izləyən xüsusi bölmələr təklif olunur.

15. Rəqəmsallaşmanın tədqiqatdakı yeri

Tədqiqatın əsas mövzusu rəqəmsal transformasiya deyildir; bununla belə, hazırlanan təkliflərin bəziləri təftişin rəqəmsal alətlərlə gücləndirilməsini əhatə edir.

Xüsusilə büdcə və dəstək mənbələrinin izlənməsi, təftişdən sonra verilən tövsiyələrin həyata keçirilməsinin monitorinqi, şikayət məlumatlarının idarə edilməsi və qanunvericilik/təlimatların rəqəmsal mühitə keçirilməsi təklif olunan sahələr arasındadır.

Bu təkliflər mənbədə tətbiq edilmiş və uğuru ölçülmüş informasiya sistemi deyildir. Onlar tədqiqatçıların ikinci mərhələdə hazırladığı inzibati inkişaf təklifləridir.

16. Personalın iştirakı niyə təklif edilir?

Mənbədə təftiş personalının yalnız əmr alan icraçılar kimi deyil, təftiş prosesinin müxtəlif mərhələlərində iştirak edən peşəkarlar kimi qiymətləndirilməsi təklif olunur.

Personalın planlaşdırma, məlumat toplama, problem təhlili və nəticələrin hazırlanması mərhələlərində iştirakı təftiş vəzifələrinin daha əhatəli anlaşılmasına töhfə verə biləcək mexanizm kimi təqdim edilmişdir.

Tədqiqatçılar həmçinin uğurlu əməkdaşların uyğun şəkildə təqdir edilməsi, peşəkar inkişaf imkanları və təftiş vəzifəsi zamanı hüquqi təhlükəsizlik mexanizmlərinin gücləndirilməsi kimi personal siyasətlərini müzakirə edirlər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Qarışıq Metod Tədqiqatı Bu İşdə Necə İstifadə Edildi?

Qarışıq metod tədqiqatı kəmiyyət və keyfiyyət məlumat toplama yanaşmalarının eyni tədqiqat daxilində bir-birini tamamlayacaq şəkildə istifadə edildiyi dizayndır. Bu tədqiqatda kəmiyyət sorğu məlumatları əvvəlcə Nazirlikdəki təftişin mövcud vəziyyətini müəyyən etmək üçün istifadə edilmiş; daha sonra strukturlaşdırılmış müsahibələr vasitəsilə inkişaf təklifləri hazırlanmış və son mərhələdə bu təkliflər yenidən kəmiyyət ekspert sorğusu ilə uyğunluq və həyata keçirilə bilmə baxımından qiymətləndirilmişdir. Üç mərhələ bir-birindən müstəqil deyildir; birinci mərhələnin nəticələri ikinci mərhələdəki müsahibə suallarının hazırlanmasına, ikinci mərhələ isə üçüncü mərhələdəki qiymətləndirmə alətinin hazırlanmasına əsas olmuşdur.

17. Üçmərhələli tədqiqat axını

18. Birinci mərhələnin tədqiqat qrupu

Birinci mərhələdə ümumilikdə 128 rəhbər və texniki işçidən məlumat toplanmışdır.

Faizlər mənbədə ayrıca nəticə kimi bildirilməmiş, 85 və 43 nəfərlik mənbə saylarından arifmetik olaraq hesablanmışdır. Bu nisbətlər yeni tədqiqat tapıntısı deyil, seçmənin strukturunun izahlı təqdimatıdır.

İştirakçılar Nazirliyə bağlı müxtəlif ofislər, departamentlər, qurumlar, mərkəzlər, təhsil müəssisələri və əlaqədar təhsil-idman idarəetmə bölmələrindən seçilmişdir.

Bu struktur Laos dövlət sektorunun və ya cəmiyyətin hamısını təmsil edən ehtimallı milli seçmə kimi şərh edilməməlidir.

19. İkinci mərhələdəki 10 rəhbər

İkinci mərhələ ilkin sorğu nəticələrindən çıxış edərək təftiş sisteminin necə inkişaf etdirilə biləcəyini anlamağa yönəlmiş strukturlaşdırılmış müsahibələrdən ibarət olmuşdur.

Mənbədə 10 iştirakçının Nazirliyin Partiya Təftiş Komitəsi, Nazirliyin Təftiş Departamenti, National University of Laos-un təşkilatlanma/təftiş bölmələri, Vientiane Capital Təhsil və İdman bölmələri və rayon səviyyəsindəki təhsil-idman idarəetmə strukturlarından seçildiyi bildirilir.

Bu müsahibələrdə məqsəd yeni kəmiyyət skoru yaratmaq deyil, tətbiqdə yaşanan problemləri və inkişaf etdirilə biləcək inzibati mexanizmləri rəhbərlərin təcrübələri vasitəsilə müəyyən etməkdir.

20. Üçüncü mərhələdəki 12 ekspert

Müsahibələrdən hazırlanan təkliflər üçüncü mərhələdə 12 nəfərlik ekspert qrupuna təqdim edilmişdir.

Ekspert qrupu nazirliyin təftiş strukturları, təşkilati idarəetmə bölmələri, National University of Laos, Vientiane Capital və müxtəlif rayon səviyyələrindən rəhbərləri əhatə edir.

Qiymətləndirmə iki ayrı anlayış üzərində qurulmuşdur:

• Uyğunluq: Təklifin təftiş probleminin xarakterinə və institusional ehtiyaca nə dərəcədə uyğun hesab edildiyi.
• Həyata keçirilə bilmə: Təklifin mövcud inzibati şəraitdə reallaşdırıla bilən hesab olunma səviyyəsi.

Təklifin uyğun hesab edilməsi onun mütləq asanlıqla tətbiq olunacağı demək deyildir. Tədqiqatda bu iki ölçünün ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilməsi buna görə vacibdir.

21. Birinci mərhələ sorğusunun strukturu

Sorğu iki əsas hissədən ibarətdir.

Birinci hissə iştirakçıların vəzifə/pozisiya, təhsil səviyyəsi və iş təcrübəsi kimi ümumi xüsusiyyətlərini müəyyən etməyə yönəlmiş yoxlama siyahısı formasındadır.

İkinci hissə Nazirlikdəki təftiş işlərinin həyata keçirilmə vəziyyətini 5 pilləli qiymətləndirmə şkalası ilə qiymətləndirir.

Tədqiqatçılar bu ölçmə alətinin struktur və məzmun baxımından qiymətləndirilməsi üçün beş ekspertin rəyini almışdır.

22. IOC = 1,00 nəyi göstərir?

Item-Objective Congruence (IOC) sorğu maddəsinin ölçülməsi nəzərdə tutulan məqsəd və ya məzmunla nə dərəcədə uyğun hesab edildiyini ekspert qiymətləndirmələri əsasında araşdıran məzmun uyğunluğu göstəricisidir.

Mənbə tədqiqat beş ekspertin qiymətləndirməsindən sonra bütün suallar üzrə IOC dəyərinin 1,00 olduğunu bildirmişdir.

Bu nəticə ekspertlərin maddələrin nəzərdə tutulan məzmunla uyğunluğu barədə çox güclü ortaq qiymətləndirməyə malik olduğunu göstərir.

Bununla yanaşı, IOC = 1,00 nəticəsinin əldə edilməsi sorğunun bütün psixometrik xüsusiyyətlərinin qüsursuz olduğunu, cavabların qərəzdən müstəqil olduğunu və ya ölçülən konstruktun təkölçülü olduğunu öz-özlüyündə sübut etmir.

Mənbə ekspert ballarının hansı ətraflı IOC kodlaşdırma sxemi ilə hesablandığını tənlik şəklində vermədiyi üçün burada mənbə adından yeni IOC formulu yaradılmamışdır.

Cronbach Alfa 0,966 Nə Deməkdir?

Cronbach alfa eyni şkalanın maddələrinin birlikdə nə dərəcədə ardıcıl cavab nümunəsi yaratdığını qiymətləndirən daxili tutarlılıq əmsalıdır. Tədqiqatçılar hədəf tədqiqat qrupuna daxil olmayan 30 rəhbər və texniki işçi ilə aparılmış sınaq tətbiqində alfa əmsalını 0,966 kimi bildirmişlər; bu dəyər istifadə edilən sorğu üçün çox yüksək daxili tutarlılığa işarə edir. Bununla belə, yüksək Cronbach alfa şkalanın mütləq etibarlı, təkölçülü və ya sistematik qərəzdən müstəqil olduğunu öz-özlüyündə göstərmir.

23. Cronbach alfa əmsalının riyazi məntiqi

Mənbə məqalə Cronbach alfa formulunu yazmır. Aşağıdakı tənlik bildirilən alfa əmsalının nəyi ifadə etdiyini izah etmək üçün verilən standart tədris tərifidir; tədqiqatın yeni tənliyi deyil.

\[ \alpha=\frac{k}{k-1}\left(1-\frac{\sum_{j=1}^{k}s_j^2}{s_T^2}\right) \]

\(\alpha\): Cronbach alfa daxili tutarlılıq əmsalıdır və ölçüsüzdür.

\(k\): Şkaladakı maddələrin sayıdır.

\(s_j^2\): Hər bir maddənin müşahidə olunan dispersiyasıdır.

\(s_T^2\): Maddələrin cəmindən yaranan şkala balının dispersiyasıdır.

Tənlikdə maddələrin ayrı-ayrı dəyişkənliyi ilə ümumi şkalanın dəyişkənliyi müqayisə edilir. Maddələr ortaq konstruktı ardıcıl şəkildə əks etdirirsə, ümumi balın ortaq dəyişkənliyi nisbətən artır və alfa əmsalı yüksəlir.

Bu tədqiqatdakı 0,966 dəyəri sorğunun sınaq tətbiqindəki daxili tutarlılığına aiddir. Bu dəyər Nazirliyin təftiş fəaliyyətinin %96,6 olduğu demək deyildir.

24. Beşpilləli qiymətləndirmə şkalası

Üçüncü mərhələdəki ekspert qiymətləndirməsində 5 səviyyəli şkaladan istifadə edilmişdir.

Mənbə bu qiymətləndirmə strukturunu Stufflebeam-in 1975-ci il qiymətləndirmə yanaşmasından istifadə etməklə hazırladığını bildirir.

Bu beş kateqoriyanın mənası ilə arifmetik ortalamaların dəqiq hədd aralıqları bir-birinə qarışdırılmamalıdır. Mənbə bütün orta təsnifat aralıqlarını ayrıca riyazi cədvəl şəklində bildirmir.

25. Arifmetik orta və standart sapma nə üçün istifadə olunur?

Tədqiqatda tezlik və faizlərlə yanaşı arifmetik orta və standart sapmadan istifadə edilmişdir.

Arifmetik orta cavabların ümumi mərkəzini xülasə edir. Standart sapma isə iştirakçı cavablarının orta ətrafında nə dərəcədə yayıldığını izah etməyə kömək edir.

Mənbə bu statistik göstəricilərin tənliklərini vermir. Aşağıdakı formullar yalnız standart riyazi tədris məqsədilə göstərilmişdir.

\[ \bar{x}=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n}x_i \]

Burada \(\bar{x}\) arifmetik ortanı, \(x_i\) hər bir müşahidəni və \(n\) müşahidələrin sayını ifadə edir.

Seçmə standart sapmasının geniş yayılmış tərifi belədir:

\[ s=\sqrt{\frac{\sum_{i=1}^{n}(x_i-\bar{x})^2}{n-1}} \]

Burada \(s\) standart sapmanı göstərir. Hər müşahidənin ortadan fərqi hesablanır, fərqlərin kvadratları toplanır və seçmə ölçüsünə görə miqyaslandırılır.

Standart sapmanın kiçik olması cavabların bir-birinə daha yaxın, böyük olması isə daha səpələnmiş ola biləcəyini göstərə bilər. Lakin bu, öz-özlüyündə yüksək və ya aşağı institusional fəaliyyət demək deyildir.

26. Məlumatların təhlili

Mənbədə kəmiyyət təhlili üçün SPSS istifadə edildiyi bildirilmişdir.

Təhlillərdə:

• tezlik,
• faiz,
• arifmetik orta,
• standart sapma

istifadə edilmişdir.

Strukturlaşdırılmış müsahibələrdən əldə edilən keyfiyyət məlumatları isə xülasə edilmiş, oxşar məzmunlar bir araya gətirilmiş və inkişaf təkliflərinin hazırlanması üçün sistemləşdirilmişdir.

Mənbədə reqressiya, korrelyasiya testi, t-testi, ANOVA, p dəyəri və ya etibar intervalı bildirilməmişdir. Buna görə tədqiqat əsasən təsviri və inkişaf yönümlüdür.

27. Üçüncü mərhələdəki ekspert qiymətləndirməsinin nəticələri

Ekspertlərin qiymətləndirməsində hazırlanan təkliflərin ümumi uyğunluğu yüksək, ümumi həyata keçirilə bilməsi də yüksək müəyyən edilmişdir.

Bu cədvəl mənbədə bildirilən nisbi sıralamanı və keyfiyyət səviyyələrini əks etdirir. Mənbədə tam orta dəyərlər görünən şəkildə verilmədiyindən yeni rəqəmlər yaradılmamışdır.

28. “Uyğun” ilə “həyata keçirilə bilən” niyə fərqlidir?

Təklif mövcud problemi həll etmək baxımından çox uyğun hesab edilə bilər, lakin tətbiq üçün personal, büdcə, texnologiya, qanunvericilik dəyişikliyi və ya qurumlararası koordinasiya tələb etdiyinə görə həyata keçirilməsi daha çətin ola bilər.

Təşkilati strukturun və təftiş personalının inkişafına dair təkliflərin həyata keçirilə bilməsinin bəzi digər qruplara nisbətən daha aşağı qiymətləndirilməsi bu fərqi göstərir.

Bununla belə, mənbədə bu sahənin həyata keçirilə bilməsi uğursuz və ya aşağı deyil, yenə yüksək kateqoriyada bildirilmişdir.

29. Tədqiqatın dəstəklədiyi və dəstəkləmədiyi nəticələr

30. Tədqiqatın güclü tərəfləri

Tədqiqatın mühüm güclü tərəflərindən biri yalnız mövcud vəziyyəti müəyyən edən birmərhələli sorğu ilə kifayətlənməməsidir.

Birinci mərhələdəki kəmiyyət nəticələrindən sonra rəhbərlərdən keyfiyyət məlumatı toplanması və bu məlumatdan hazırlanan təkliflərin üçüncü ekspert qrupu ilə yenidən qiymətləndirilməsi tədqiqatın inkişaf məntiqini gücləndirir.

İkinci güclü tərəf təftişi tək fəaliyyət kimi deyil, yeddi müxtəlif inzibati sahə üzrə araşdırmasıdır.

Üçüncü güclü tərəf ölçmə alətinə dair məzmun qiymətləndirməsi və daxili tutarlılıq məlumatının bildirilməsidir. IOC və Cronbach alfa nəticələri oxucuya sorğunun hazırlanması prosesi barədə əlavə metodoloji məlumat verir.

31. Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Birinci məhdudiyyət: Əsas nəticələr böyük ölçüdə rəhbər və texniki işçilərin öz qiymətləndirmələrinə əsaslanır. Özünüqiymətləndirmə ilə obyektiv institusional fəaliyyət eyni şey deyildir.

İkinci məhdudiyyət: Tədqiqat Laos Xalq Demokratik Respublikasının bütün dövlət sektorunu əhatə edən ehtimallı milli seçmə deyildir.

Üçüncü məhdudiyyət: Tədqiqatda təftişdən sonra düzəldilən səhvlərin sayı, korrupsiya halları, şikayətlərin həll müddəti və ya maliyyə bərpası kimi obyektiv institusional fəaliyyət göstəriciləri təhlil edilməmişdir.

Dördüncü məhdudiyyət: Təkliflər ekspertlər tərəfindən uyğun və həyata keçirilə bilən hesab edilmişdir; lakin təkliflərin həqiqətən tətbiqindən sonra ölçülmüş təsir qiymətləndirməsi aparılmamışdır.

Beşinci məhdudiyyət: Mənbədə əsas ölçülərin bütün tam orta və standart sapma dəyərləri görünən nəticə cədvəli şəklində verilməmişdir. Bu, müstəqil rəqəmsal yenidən təhlil imkanını məhdudlaşdırır.

Altıncı məhdudiyyət: Tədqiqat təsviri statistikadan istifadə edir. Müxtəlif rəhbər qrupları arasında statistik əhəmiyyət və ya müəyyənedici amilləri qiymətləndirən çıxarımsal modellər bildirilməmişdir.

Yeddinci məhdudiyyət: PDF-də ayrıca məlumat paylaşımı bəyanatı, etik komitə/razılıq açıqlaması və ya maliyyələşdirmə bəyanatı görünən şəkildə bildirilməmişdir.

32. Tədqiqatın tətbiq baxımından əsas mesajı

Tədqiqatın əsas mesajı təftiş sisteminin yalnız təftişçi sayını artırmaqla və ya daha çox yoxlama aparmaqla inkişaf etdirilə bilməyəcəyidir.

Mənbədə təklif edilən struktur; planlaşdırma, aydın qanunvericilik, müntəzəm monitorinq, şikayətlərin idarə olunması, korrupsiyaya qarşı mübarizə, personalın ixtisası, qurumlararası koordinasiya və rəqəmsal məlumat idarəçiliyinin birlikdə gücləndirilməsinə əsaslanır.

Bu yanaşma təftişi birdəfəlik nəzarət fəaliyyəti deyil, planlaşdırma, tətbiq, izləmə və düzəliş mərhələlərindən ibarət institusional idarəetmə dövrü kimi nəzərdən keçirir.

33. Ümumi elmi qiymətləndirmə

Xayyalad, Xayyasone və Boupphavanh-ın tədqiqatı Laos Təhsil və İdman Nazirliyindəki təftiş fəaliyyətlərinin mövcud vəziyyətini işçi və rəhbər qiymətləndirmələri ilə araşdıran; daha sonra rəhbər rəyləri vasitəsilə inkişaf təklifləri hazırlayıb bu təklifləri ekspert qiymətləndirməsinə təqdim edən üçmərhələli qarışıq metod tədqiqatıdır.

Tədqiqat mövcud təftiş tətbiqlərini ümumilikdə yüksək səviyyədə müəyyən edir. Bununla yanaşı, əsas ölçülər və alt maddələr arasındakı fərqlər “ümumilikdə yüksək” nəticəsinin bütün proseslərin eyni gücdə olması demək olmadığını göstərir.

Monitorinq və Qiymətləndirmə əsas ölçülər arasında ən yüksək sırada olduğu halda, şikayət və ərizələrin araşdırılması daha aşağı nisbi mövqedədir. Bəzi partiya intizamı, korrupsiya intizamı və şikayət nəticələrinin yazılı bildirilməsi ilə bağlı alt fəaliyyətlər də digər maddələrdən daha aşağı qiymətləndirilmişdir.

Müsahibələrdən hazırlanan təkliflər təftiş planlarının aydınlaşdırılması, qanunvericiliyin tətbiqinin gücləndirilməsi, korrupsiya ilə bağlı hüquqi mexanizmlərin işlədilməsi, şikayətlərin daha obyektiv və vaxtında yekunlaşdırılması, rəqəmsal monitorinq sistemlərinin yaradılması və personal imkanlarının artırılması üzərində cəmlənir.

Ekspert qiymətləndirmələri bu təkliflərin ümumilikdə tətbiqə layiq və həyata keçirilə bilən hesab edildiyini göstərir. Lakin tədqiqat təkliflərin tətbiqindən sonrakı real təsirləri sınaqdan keçirmir.

Buna görə tədqiqat “hansı islahatın mütləq fəaliyyəti artırdığını” göstərən səbəb-nəticə təsir tədqiqatı kimi deyil, mövcud vəziyyəti təsvir edən, tətbiqçilərin rəylərindən inkişaf sahələri çıxaran və bu sahələri ekspert rəyi ilə qiymətləndirən inzibati inkişaf tədqiqatı kimi oxunmalıdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal akademik nəşrin biblioqrafik kimliyi

Orijinal başlıq: Implementing Inspection Works of the Ministry of Education and Sports

Müəlliflər: Vankeo Xayyalad; Bounsou Xayyasone; Nilavanh Boupphavanh.

Məsul müəllif: Vankeo Xayyalad.

Qurum: Faculty of Education, National University of Laos.

Jurnal: Souphanouvong University Journal of Multidisciplinary Research and Development.

Nəşriyyat: Souphanouvong University, Lao PDR.

Cild / say: 12 / Fast Track.

Səhifələr: 356–363.

DOI: 10.69692/SUJMRD1203F356.

Məqalə səviyyəsində nəşr tarixi: 2 sentyabr 2026.

Göndərilmə tarixi: 25 avqust 2026.

Reviziya tarixi: 27 avqust 2026.

Qəbul tarixi: 2 sentyabr 2026.

Rəsmi məqalə keçidi: https://su-journal.com/index.php/su/article/view/1695

Mənbə növü: Resenziyalı akademik jurnalda dərc edilmiş orijinal qarışıq metod tədqiqatı.

Lisenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).

Maraqlar toqquşması: Mənbədə tədqiqatçılar maraqlar toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

Maliyyələşdirmə: Yüklənmiş məqalədə ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı görünən şəkildə bildirilməmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca məlumat əlçatanlığı bəyanatı yoxdur.

Müəllif töhfələri: Mənbə məqalədə ayrıca CRediT/müəllif töhfələri bölməsi yoxdur.

Biblioqrafik tarix qeydi

Rəsmi məqalə səhifəsi tədqiqatın nəşr tarixini 2 sentyabr 2026 kimi göstərir. Buna qarşılıq jurnalın Fast Track say səhifəsində sayı üçün 16 fevral 2026 tarixinin görünməsi PDF-dəki 25 avqust 2026 göndərilmə və 2 sentyabr 2026 qəbul xronologiyası ilə uyğun gəlmir.