Бул изилдөөдө инспекциялык иш — Лаос Элдик Демократиялык Республикасынын Билим берүү жана спорт министрлигинин милдеттерин, мыйзамдарды, мамлекеттик башкарууну, коррупцияга каршы күрөштү, даттануу жана арыздарды, ошондой эле мониторинг жана баалоо процесстерин көзөмөлдөөгө жана текшерүүгө байланышкан административдик иш-аракеттердин жыйындысы. Vankeo Xayyalad, Bounsou Xayyasone жана Nilavanh Boupphavanh жүргүзгөн изилдөө Министрликтеги инспекциялык иштердин учурдагы ишке ашырылышын изилдөө, өнүктүрүү боюнча сунуштарды даярдоо жана бул сунуштардын ылайыктуулугу менен ишке ашырылуусун баалоо максатында үч баскычтуу аралаш ыкма дизайнын колдонгон. Биринчи баскычта 128 жетекчи жана техникалык кызматкерден сурамжылоо маалыматы чогултулган, экинчи баскычта 10 жетекчи менен түзүмдөштүрүлгөн маектер өткөрүлгөн, үчүнчү баскычта иштелип чыккан сунуштар 12 эксперт тарабынан бааланган.

Изилдөөнүн биринчи баскычында Министрликтеги инспекциялык иштердин жалпы ишке ашырылуу деңгээли жогору деп табылып, каралган бардык негизги өлчөмдөр жогорку деңгээлде бааланган. Өлчөмдөрдүн арасында Мониторинг жана Баалоо эң жогорку орточо көрсөткүчкө ээ болуп, андан кийин Партиялык Инспекция турган. Даттанууларды жана Арыздарды Кароо өлчөмү негизги өлчөмдөрдүн ичинен эң төмөн орточо көрсөткүчтү көрсөткөн; ошого карабастан бул өлчөмдүн жалпы деңгээли да жогору деп классификацияланган.

Экинчи баскычта инспекциялык пландарды так даярдоо жана үзгүлтүксүз аткаруу; инспекциялык мыйзамдарды күчтүүрөөк колдонуу; тиешелүү мекемелер менен бөлүмдөрдү мыйзамдарды иштеп чыгуу процесстерине катыштыруу; коррупцияга байланыштуу укуктук жана тартиптик чараларды колдонуу; даттануулар менен арыздарды толук, туура, объективдүү жана адилет кароо; инспекциядан кийинки мониторинг системаларын өнүктүрүү жана инспекция кызматкерлеринин кесиптик мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу сыяктуу сунуштар иштелип чыккан.

Үчүнчү баскычтагы эксперттик баалоолор сунуштар жалпысынан ылайыктуулук жана ишке ашырылуучулук жагынан жогорку деңгээлде кабыл алынганын көрсөткөн. Бирок жыйынтыктар сунуштар ишке киргизилгенден кийин Министрликтин объективдүү көрсөткүчү чындап жогорулаганын көрсөткөн кийлигишүү же таасир өлчөөсү эмес. Изилдөө учурдагы практиканы жана иштелип чыккан сунуштарды эксперттер кандай баалаганын карайт.

1. Билим берүү башкаруусунда инспекциянын негизги функциясы

Инспекция — мекеме жөн гана ката издеп же кызматкерлерди жазалаган көзөмөл иши эмес. Мамлекеттик башкарууда инспекция; милдеттер мыйзамдарга жана институционалдык максаттарга ылайык аткарылып жатканын көзөмөлдөө, жыйынтыктарды баалоо, кемчиликтерди аныктоо жана зарыл оңдоолордун аткарылышын көзөмөлдөө сыяктуу өз ара байланышкан функцияларды камтышы мүмкүн.

Булак изилдөө Лаос Билим берүү жана спорт министрлигиндеги инспекциялык иштерди мамлекеттик башкаруунун жана мекеме ичиндеги башкаруу механизмдеринин маанилүү бөлүктөрүнүн бири катары карайт. Министрликтин инспекциялык түзүмүнүн милдеттерине мыйзамдар менен саясаттардын аткарылышын көзөмөлдөө, баалоо, коррупциянын алдын алуу, даттанууларды жана арыздарды кароо жана инспекциянын жыйынтыктарын көзөмөлдөө кирет.

Ошондуктан изилдөөдө бааланган “инспекция” мектеп инспекциясын же мугалимди байкоону гана билдирбейт. Изилдөөнүн камтуусу министрликтин кеңири башкаруу жана мамлекеттик инспекция түзүмүн камтыйт.

Билим Берүү жана Спорт Министрлигиндеги Инспекциялык Иш Эмнелерди Камтыйт?

Изилдөөдө Билим берүү жана спорт министрлигиндеги инспекциялык иш; Партиялык Инспекция, Мамлекеттик Инспекция, инспекциялык мыйзамдарды изилдөө-өнүктүрүү-жайылтуу, коррупциянын алдын алуу жана коррупцияга каршы күрөш, даттанууларды жана арыздарды кароо, Мониторинг жана Баалоо, ошондой эле инспекциялык уюмду жана кызматкерлердин мүмкүнчүлүгүн өнүктүрүү деген жети негизги иш багыты боюнча бааланган. Бул багыттар Министрликтин башкаруу, укук, отчеттуулук жана институционалдык мониторинг функцияларын бирге чагылдырат.

2. Изилдөөнү пайда кылган административдик көйгөй

Булак изилдөөнүн кириш бөлүмүндө инспекция системасы бар болгонуна карабай, практикада ар кандай кыйынчылыктар уланып жатканы айтылат.

Инспекциялык иштер айрым тармактарда милдеттердин толук спектрин камтыгандай терең жүргүзүлбөй жатканы; кээ бир бөлүмдөрдө уюштуруу түзүмдөрү жетиштүү күчтүү эместиги; инспекция кызматкерлеринин адистиги, тажрыйбасы жана ыкма боюнча билими өнүктүрүлүшү керектиги; мониторинг жана баалоо куралдары толук системалаштырылбаганы жана айрым даттануулар же атайын инспекция процесстери кечигиши мүмкүн экени булак изилдөөнүн көйгөй алкагында каралган.

Изилдөө ошондой эле инспекцияга байланыштуу айрым эрежелерди, куралдарды жана колдонмолорду иштеп чыгуу же жаңылоо зарылдыгын талкуулайт.

Бул фон изилдөөчүлөрдүн “учурдагы абал жакшыбы же жаманбы?” деген суроо менен гана чектелбегенин түшүндүрөт. Изилдөө ошол эле учурда кайсы багыттарды өнүктүрүүгө болорун аныктоого жана бул сунуштар эксперттер тарабынан ишке ашырууга мүмкүн деп эсептелеби же жокпу деген суроону кароого багытталган.

3. Изилдөөнүн үч негизги максаты

Изилдөө бири-бирин толуктаган үч максатка негизделген.

1. Билим берүү жана спорт министрлигиндеги инспекциялык иштердин учурдагы ишке ашырылышын изилдөө.
2. Инспекциялык иштерди өнүктүрүү үчүн колдонууга боло турган сунуштарды түзүү.
3. Иштелип чыккан сунуштардын ылайыктуулугун жана ишке ашырылуучулугун эксперттик баалоо аркылуу изилдөө.

Бул максаттар изилдөөнүн үч баскычтуу методдук түзүмүн да аныктаган. Биринчи баскыч учурдагы абалды өлчөйт, экинчи баскыч өнүктүрүү боюнча сунуштарды түзөт, үчүнчү баскыч болсо сунуштарды баалайт.

4. Инспекциянын жети негизги өлчөмү

5. Партиялык Инспекция багытындагы жыйынтыктар

Партиялык Инспекция жалпысынан жогорку деңгээлде бааланган.

Булак жыйынтыктарында жогорку партиялык органдардын чечимдери менен көрсөтмөлөрүнүн аткарылышын инспекциялоо бул багыттагы күчтүүрөөк бааланган иштердин бири катары берилет. Партиялык бөлүмдөрдүн уюштуруу өнүгүү процесстерин инспекциялоо да салыштырмалуу күчтүү багыттардын катарына кирет.

Ал эми партия ичиндеги тартиптик чечимдерди инспекциялоого байланышкан пункт ушул өлчөмдөгү башка айрым пункттарга караганда төмөн бааланып, орто деңгээлде калган.

Бул айырма маанилүү. Негизги өлчөмдүн жалпы орточосу жогору болушу ошол өлчөмдөгү бардык төмөнкү иштер бирдей күчтө аткарылып жатканын билдирбейт.

6. Мамлекеттик Инспекция багытындагы жыйынтыктар

Мамлекеттик Инспекция өлчөмү да жалпысынан жогорку деңгээлде бааланган.

Жетекчилер менен техникалык кызматкерлердин милдеттерин, ыйгарым укуктарын жана жоопкерчиликтерин аткаруусун инспекциялоо бул багытта күчтүү бааланган иштердин катарына кирет.

Инспекциялык табылгалардан кийин керектүү оңдоолордун аткарылышын көзөмөлдөө да жогорку деңгээлде бааланган. Ошол эле учурда булак текст айрым мониторинг иштери башка мамлекеттик инспекция иштерине салыштырмалуу өнүктүрүүгө көбүрөөк ачык экенин көрсөтөт.

7. Инспекциялык мыйзамдарды өнүктүрүү жана жайылтуу

Инспекциялык иштер колдонуудагы мыйзамды аткарууга гана байланыштуу эмес. Кызматкерлер кайсы мыйзамдар күчүндө экенин билиши, эрежелер учурдагы муктаждыктарга ылайыкташтырылышы жана ишке ашыруу боюнча колдонмолор түзүлүшү инспекция системасынын иштешине таасир этет.

Бул өлчөмдө колдонуудагы инспекциялык эрежелердин реалдуу иш процесстеринде колдонулушу жогору бааланган. Инспекциялык мыйзамдарды кызматкерлерге үзгүлтүксүз жана ар кандай байланыш каналдары аркылуу түшүндүрүү да күчтүү жактардын бири катары аныкталган.

Жаңы эрежелерди изилдөө жана өнүктүрүү ошол эле өлчөмдө төмөнүрөөк бааланган, бирок жалпы классификация дагы эле жогорку деңгээлде калган.

8. Коррупциянын алдын алуу жана коррупцияга каршы күрөш

Изилдөөдө коррупцияга каршы күрөш инспекциянын өз алдынча негизги өлчөмү катары бааланган.

Коррупция учурларынын пайда болушун чектөөгө жана алдын алууга багытталган иштер бул өлчөмдөгү жогорураак бааланган аракеттердин катарына кирет. Мамлекеттик кызматкерлердин мүлк декларациясына байланыштуу иштер да жогорку деңгээлде бааланган.

Ал эми коррупцияга каршы мыйзамдарды бузган адамдарга карата тартиптик процессти изилдөө жана колдонууга байланышкан баалар айрым башка пункттарга салыштырмалуу төмөн болуп, орто деңгээлде классификацияланган.

Бул жыйынтык коррупциянын алдын алуучу механизмдер менен бузуу болгондон кийин колдонулган тартиптик/санкциялык механизмдер бирдей деңгээлде бааланбаганын көрсөтөт.

9. Даттанууларды жана арыздарды кароо

Даттанууларды жана арыздарды кароо негизги өлчөмү жалпысынан жогору бааланганы менен, жети негизги өлчөмдүн арасында эң төмөн орточо көрсөткүчкө ээ болгон.

Даттануулар жана арыздар боюнча маалыматтарды каттоо жана сактоо күчтүү бааланган иштердин катарына кирет.

Жеке адамдардын, юридикалык жактардын жана уюмдардын даттануу укугун колдонуусун жеңилдеткен иштер да жогорку деңгээлде бааланган.

Ал эми даттанууну кароо жана чечүү тууралуу чечимдерди даттануучуга, үстүнөн даттанылган адамга жана тиешелүү мекемелерге жазуу жүзүндө билдирүү төмөнүрөөк бааланган иштердин бири.

Изилдөөчүлөрдүн бул багыттагы кийинки сунуштары купуялуулукту камсыз кылган кайрылуу каналдарына, так мөөнөттөргө, жазуу жүзүндөгү жыйынтык билдирүүлөргө, мониторинг маалымат базаларына жана кайрылууларды көбүрөөк объективдүү баалоого багытталган.

10. Мониторинг жана Баалоо эмне үчүн эң жогорку өлчөм болгон?

Мониторинг жана Баалоо изилдөөнүн биринчи баскычында жети негизги инспекция өлчөмүнүн ичинен эң жогорку орточо көрсөткүчтү алган.

Билим берүү жана спорт секторунун өнүктүрүү пландарынын аткарылышын көзөмөлдөө жана баалоо бул өлчөмдөгү күчтүү иштердин бири.

Улуттук деңгээлде кабыл алынган билим берүү-спорт башкаруу чечимдеринин жүрүшүн көзөмөлдөө да жогору бааланган.

Ал эми мониторинг-баалоо мыйзамдары, куралдары, техникалык колдонмолору жана өнүктүрүү өнөктөштөрү менен биргелешкен баалоо документтерин даярдоо же жаңылоо боюнча айрым пункттар өлчөмдөгү башка иштерге караганда төмөн бааланган.

Демек, Мониторинг жана Баалоо багытынын биринчи орунда болушу бул багытта өнүктүрүү муктаждыгы таптакыр жок дегенди билдирбейт.

11. Уюштуруу түзүмү жана кызматкерлердин мүмкүнчүлүгү

Инспекция системасы иштеши үчүн мыйзамдар гана эмес, ылайыктуу институционалдык түзүм жана ишти аткара ала турган жетиштүү кызматкерлер да керек.

Булакта инспекция бөлүмдөрүнүн уюштуруу түзүмдөрүн реалдуу иш шарттарына ылайык өнүктүрүү жогору бааланган практикалардын бири катары көрсөтүлөт.

Инспекция кызматкерлеринин милдеттерине ылайык окутуу жана өнүктүрүү пландарын даярдоо да жогору бааланган.

Кызматкерлер үчүн керектүү колдоочу саясаттарды колдонуу болсо ошол өлчөмдөгү башка пункттарга салыштырмалуу төмөн бааланган.

12. Биринчи баскычтагы жалпы иретти кантип чечмелөө керек?

Булак PDF негизги өлчөмдөрдүн толук орточо жана стандарттык четтөө маанилерин көрүнүктүү жыйынтык таблица түрүндө бербейт. Ошондуктан бул таблица изилдөөчүлөр билдирген иретти жана сапаттык деңгээлди гана камтыйт; жаңы сандык маани түзүлгөн эмес.

13. Изилдөөчүлөр иштеп чыккан негизги сунуштар

Экинчи баскычтагы маектерден чыккан сунуштар бир гана инспекция көйгөйүнө багытталган эмес. Сунуштар пландаштыруу, укук, кызматкерлер, технология, каржы инспекциясы, даттануу процесстери жана коррупцияга каршы күрөш сыяктуу ар кандай институционалдык багыттарга бөлүнөт.

14. Даттануу жана арыз системасы боюнча кеңири сунуштар

Даттанууларды жана арыздарды кароого багытталган сунуштар изилдөөдөгү эң кеңири өнүктүрүү багыттарынын бири.

Изилдөөчүлөр жетиштүү кызматкерлерди, бюджетти, каражаттарды жана техникалык жабдууларды камсыз кылууну; кайрылган адамдын купуялуулугун коргой алган байланыш каналдарын өнүктүрүүнү; даттанууларды мазмуну боюнча толук, объективдүү, туура жана адилет кароону сунушташат.

Талаа маалыматын өз убагында чогултуу, кароонун жыйынтыгын тиешелүү тараптарга жазуу жүзүндө билдирүү жана жооп берүү мөөнөттөрүн эрежелерде так көрсөтүү башка сунуштардын катарына кирет.

Мындан тышкары даттануулар кайсы баскычта турганын көзөмөлдөй турган маалымат базалары, милдеттүү отчеттук механизмдер жана инспекциядан кийинки процессти көзөмөлдөгөн атайын бөлүмдөр сунушталат.

15. Санариптештирүүнүн изилдөөдөгү орду

Изилдөөнүн негизги темасы санариптик трансформация эмес; бирок иштелип чыккан айрым сунуштар инспекцияны санариптик куралдар аркылуу күчөтүүнү камтыйт.

Айрыкча бюджет жана колдоо булактарын көзөмөлдөө, инспекциядан кийин берилген сунуштардын аткарылышын көзөмөлдөө, даттануу маалыматтарын башкаруу жана мыйзамдарды/колдонмолорду санариптик чөйрөгө өткөрүү сунушталган багыттардын катарына кирет.

Бул сунуштар булакта ишке ашырылып, ийгилиги өлчөнгөн маалыматтык система эмес. Алар изилдөөчүлөр экинчи баскычта иштеп чыккан административдик өнүктүрүү сунуштары.

16. Кызматкерлердин катышуусу эмне үчүн сунушталат?

Булакта инспекция кызматкерлерин буйрук гана аткарган кызматкерлер катары эмес, инспекция процессинин ар кандай баскычтарына катышкан кесипкөйлөр катары кароо сунушталат.

Кызматкерлердин пландаштыруу, маалымат чогултуу, көйгөйлөрдү талдоо жана жыйынтык түзүү баскычтарына катышуусу инспекциялык милдеттерди кеңири түшүнүүгө жардам бере турган механизм катары берилет.

Изилдөөчүлөр ошондой эле ийгиликтүү кызматкерлерди ылайыктуу түрдө баалоо, кесиптик өнүгүү мүмкүнчүлүктөрү жана инспекциялык милдетти аткарууда укуктук коопсуздук механизмдерин күчөтүү сыяктуу кадрдык саясаттарды талкуулашат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Аралаш Ыкма Изилдөөсү Бул Иште Кантип Колдонулган?

Аралаш ыкма изилдөөсү — сандык жана сапаттык маалымат чогултуу ыкмалары бир изилдөөнүн ичинде бири-бирин толуктагандай колдонулган дизайн. Бул изилдөөдө сандык сурамжылоо маалыматтары адегенде Министрликтеги инспекциянын учурдагы абалын аныктоо үчүн колдонулган; андан кийин түзүмдөштүрүлгөн маектер аркылуу өнүктүрүү сунуштары түзүлгөн жана акыркы баскычта бул сунуштар кайрадан сандык эксперттик сурамжылоо менен ылайыктуулук жана ишке ашырылуучулук жагынан бааланган. Үч баскыч бири-биринен көз карандысыз эмес; биринчи баскычтын жыйынтыктары экинчи баскычтагы маек суроолорун түзүүгө, экинчи баскыч болсо үчүнчү баскычтагы баалоо куралын даярдоого негиз болгон.

17. Үч баскычтуу изилдөө агымы

18. Биринчи баскычтагы изилдөө тобу

Биринчи баскычта жалпысынан 128 жетекчи жана техникалык кызматкерден маалымат чогултулган.

Пайыздар булакта өзүнчө жыйынтык катары билдирилген эмес, 85 жана 43 адам деген булак сандарынан арифметикалык эсептелген. Бул катыштар жаңы изилдөө табылгасы эмес, тандалманын түзүмүн түшүндүрүүчү көрсөтүү.

Катышуучулар Министрликке караштуу ар кандай кеңселерден, департаменттерден, мекемелерден, борборлордон, билим берүү уюмдарынан жана тиешелүү билим берүү-спорт башкаруу бөлүмдөрүнөн тандалган.

Бул түзүм Лаостун мамлекеттик секторун же бүткүл коомду өкүлдөгөн ыктымалдык улуттук тандалма катары чечмеленбеши керек.

19. Экинчи баскычтагы 10 жетекчи

Экинчи баскыч алгачкы сурамжылоо жыйынтыктарына таянып инспекция системасын кантип өнүктүрүүгө болорун түшүнүүгө багытталган түзүмдөштүрүлгөн маектерден турган.

Булакта 10 катышуучу Министрликтин Партиялык Инспекция Комитетинен, Министрликтин Инспекция Департаментинен, National University of Laos мекемесинин уюштуруу/инспекция бөлүмдөрүнөн, Vientiane Capital билим берүү жана спорт бөлүмдөрүнөн жана райондук деңгээлдеги билим берүү-спорт башкаруу түзүмдөрүнөн тандалганы айтылат.

Бул маектердин максаты жаңы сандык упай түзүү эмес, практикадагы көйгөйлөрдү жана өнүктүрүүгө боло турган административдик механизмдерди жетекчилердин тажрыйбасы аркылуу аныктоо болгон.

20. Үчүнчү баскычтагы 12 эксперт

Маектерден түзүлгөн сунуштар үчүнчү баскычта 12 адамдан турган эксперттик топко сунушталган.

Эксперттик топ министрликтин инспекция түзүмдөрүндөгү, уюштуруу башкаруу бөлүмдөрүндөгү, National University of Laos, Vientiane Capital жана ар кандай райондук деңгээлдердеги жетекчилерди камтыган.

Баалоо эки өзүнчө түшүнүккө негизделген:

• Лайыктуулук: Сунуш инспекция көйгөйүнүн мүнөзүнө жана институционалдык муктаждыкка канчалык ылайыктуу деп эсептелгени.
• Ишке ашырылуучулук: Сунуш учурдагы административдик шарттарда канчалык ишке ашырылат деп эсептелгени.

Сунуштун ылайыктуу деп табылышы ал сөзсүз оңой ишке ашырылат дегенди билдирбейт. Изилдөөдө бул эки өлчөмдүн өзүнчө бааланышы ушул себептен маанилүү.

21. Биринчи баскычтагы сурамжылоонун түзүмү

Сурамжылоо эки негизги бөлүктөн турат.

Биринчи бөлүк катышуучулардын кызмат/позициясы, билим деңгээли жана иш тажрыйбасы сыяктуу жалпы өзгөчөлүктөрүн аныктоого багытталган текшерүү тизмеси түрүндө.

Экинчи бөлүк Министрликтеги инспекциялык иштердин аткарылышын 5 деңгээлдүү баалоо шкаласы менен баалайт.

Изилдөөчүлөр бул өлчөө куралын түзүлүшү жана мазмуну боюнча баалоо үчүн беш эксперттин пикирин алган.

22. IOC = 1,00 эмнени көрсөтөт?

Item-Objective Congruence (IOC) — сурамжылоо пункту өлчөнүүгө тийиш болгон максатка же мазмунга канчалык ылайыктуу деп эсептелерин эксперттик баалоолор аркылуу караган мазмундук шайкештик көрсөткүчү.

Булак изилдөө беш эксперттин баалоосунан кийин бардык суроолор боюнча IOC мааниси 1,00 болгонун билдирген.

Бул жыйынтык эксперттер пункттардын максатталган мазмунга шайкештиги боюнча абдан күчтүү жалпы баага ээ болгонун көрсөтөт.

Бирок IOC = 1,00 болушу сурамжылоонун бардык психометрикалык касиеттери кемчиликсиз экенин, жооптор бир жактуулуктан көз карандысыз экенин же өлчөнгөн конструкция бир өлчөмдүү экенин өзүнчө далилдебейт.

Булак эксперттик упайлар кайсы деталдуу IOC коддоо схемасы менен эсептелгенин теңдеме түрүндө бербегендиктен, бул жерде булак атынан жаңы IOC формуласы түзүлгөн эмес.

Cronbach Альфа 0,966 Эмнени Билдирет?

Cronbach альфа бир шкаладагы пункттар чогуу канчалык ырааттуу жооп үлгүсүн түзөрүн баалаган ички ырааттуулук коэффициенти. Изилдөөчүлөр негизги изилдөө тобуна кирбеген 30 жетекчи жана техникалык кызматкер менен өткөрүлгөн алдын ала сыноодо альфа коэффициентин 0,966 деп билдиришкен; бул маани колдонулган сурамжылоо үчүн абдан жогорку ички ырааттуулукка ишарат кылат. Бирок жогорку Cronbach альфа шкала сөзсүз валиддүү, бир өлчөмдүү же системалуу бир жактуулуктан көз карандысыз экенин өзүнчө көрсөтпөйт.

23. Cronbach альфа коэффициентинин математикалык логикасы

Булак макала Cronbach альфа формуласын бербейт. Төмөнкү теңдеме билдирилген альфа коэффициенти эмнени түшүндүрөрүн көрсөтүү үчүн берилген стандарттык окутуучу аныктама; изилдөөнүн жаңы теңдемеси эмес.

\[ \alpha=\frac{k}{k-1}\left(1-\frac{\sum_{j=1}^{k}s_j^2}{s_T^2}\right) \]

\(\alpha\): Cronbach альфа ички ырааттуулук коэффициенти жана өлчөмсүз.

\(k\): Шкаладагы пункттардын саны.

\(s_j^2\): Ар бир пункттун байкалган дисперсиясы.

\(s_T^2\): Пункттардын суммасынан түзүлгөн шкала упайынын дисперсиясы.

Теңдемеде пункттардын өзүнчө өзгөрмөлүүлүгү менен жалпы шкаланын өзгөрмөлүүлүгү салыштырылат. Пункттар жалпы конструкцияны ырааттуу чагылдырса, жалпы упайдын орток өзгөрмөлүүлүгү салыштырмалуу чоңоюп, альфа коэффициенти жогорулайт.

Бул изилдөөдөгү 0,966 мааниси сурамжылоонун алдын ала сыноодогу ички ырааттуулугуна тиешелүү. Бул маани Министрликтин инспекциялык көрсөткүчү %96,6 дегенди билдирбейт.

24. Беш деңгээлдүү баалоо шкаласы

Үчүнчү баскычтагы эксперттик баалоо 5 деңгээлдүү шкаланы колдонгон.

Булак бул баалоо түзүмүн Stufflebeamдин 1975-жылкы баалоо ыкмасынан пайдаланып түзгөнүн билдирет.

Бул беш категориянын мааниси менен арифметикалык орточолордун так чек аралары аралаштырылбашы керек. Булак бардык орточо классификация аралыктарын өзүнчө математикалык таблицада бербейт.

25. Арифметикалык орточо жана стандарттык четтөө эмне үчүн колдонулат?

Изилдөөдө жыштык жана пайыздар менен катар арифметикалык орточо жана стандарттык четтөө колдонулган.

Арифметикалык орточо жооптордун жалпы борборун жалпылайт. Стандарттык четтөө болсо катышуучулардын жооптору орточонун айланасында канчалык тараганын түшүндүрүүгө жардам берет.

Булак бул статистикалардын теңдемелерин бербейт. Төмөнкү формулалар стандарттык математикалык окутуу максатында гана көрсөтүлгөн.

\[ \bar{x}=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n}x_i \]

Бул жерде \(\bar{x}\) арифметикалык орточону, \(x_i\) ар бир байкоону жана \(n\) байкоолордун санын билдирет.

Тандалманын стандарттык четтөөсүнүн кеңири колдонулган аныктамасы төмөнкүдөй:

\[ s=\sqrt{\frac{\sum_{i=1}^{n}(x_i-\bar{x})^2}{n-1}} \]

Бул жерде \(s\) стандарттык четтөөнү көрсөтөт. Ар бир байкоонун орточодон айырмасы эсептелип, айырмалардын квадраттары кошулат жана тандалманын көлөмүнө жараша масштабдалат.

Стандарттык четтөө кичине болсо жооптор бири-бирине жакыныраак, чоң болсо көбүрөөк тараган болушу мүмкүн. Бирок бул өзүнчө жогорку же төмөн институционалдык көрсөткүчтү билдирбейт.

26. Маалыматтарды талдоо

Булакта сандык талдоо үчүн SPSS колдонулганы айтылган.

Талдоолордо:

• жыштык,
• пайыз,
• арифметикалык орточо,
• стандарттык четтөө

колдонулган.

Түзүмдөштүрүлгөн маектерден алынган сапаттык маалыматтар болсо кыскача жыйынтыкталып, окшош мазмундар бириктирилип, өнүктүрүү сунуштарын түзүү үчүн уюштурулган.

Булакта регрессия, корреляция тести, t-тести, ANOVA, p мааниси же ишеним интервалы билдирилген эмес. Ошондуктан изилдөө негизинен сүрөттөөчү жана өнүктүрүүгө багытталган.

27. Үчүнчү баскычтагы эксперттик баалоонун жыйынтыктары

Эксперттердин баалоосунда иштелип чыккан сунуштардын жалпы ылайыктуулугу жогору, жалпы ишке ашырылуучулугу да жогору деп табылган.

Бул таблица булакта билдирилген салыштырма иретти жана сапаттык деңгээлдерди чагылдырат. Булакта толук орточо маанилер көрүнүктүү берилбегендиктен жаңы сандар түзүлгөн эмес.

28. “Лайыктуу” менен “ишке ашырылуучу” эмне үчүн айырмаланат?

Сунуш учурдагы көйгөйдү чечүү жагынан абдан ылайыктуу деп эсептелиши мүмкүн, бирок аны ишке ашыруу үчүн кызматкерлер, бюджет, технология, мыйзамдык өзгөрүү же мекемелер аралык координация талап кылынгандыктан иш жүзүндө татаалыраак болушу мүмкүн.

Уюштуруу түзүмү жана инспекция кызматкерлерин өнүктүрүү боюнча сунуштардын ишке ашырылуучулугу башка айрым топторго караганда төмөн бааланышы ушул айырманы көрсөтөт.

Ошого карабастан булакта бул багыттын ишке ашырылуучулугу ийгиликсиз же төмөн эмес, дагы эле жогорку категорияда билдирилген.

29. Изилдөө колдогон жана колдобогон жыйынтыктар

30. Изилдөөнүн күчтүү жактары

Изилдөөнүн маанилүү күчтүү жактарынын бири учурдагы абалды гана аныктаган бир баскычтуу сурамжылоо менен чектелбегендиги.

Биринчи баскычтагы сандык жыйынтыктардан кийин жетекчилерден сапаттык маалымат чогултуу жана бул маалыматтан түзүлгөн сунуштарды үчүнчү эксперттик топ менен кайра баалоо изилдөөнүн өнүктүрүү логикасын күчөтөт.

Экинчи күчтүү жагы инспекцияны бир эле иш катары эмес, жети башка административдик багыт боюнча изилдегени.

Үчүнчү күчтүү жагы өлчөө куралы боюнча мазмундук баалоо жана ички ырааттуулук маалыматтарынын билдирилиши. IOC жана Cronbach альфа жыйынтыктары окурманга сурамжылоо даярдоо процесси тууралуу кошумча методологиялык маалымат берет.

31. Изилдөөнүн чектөөлөрү

Биринчи чектөө: Негизги жыйынтыктар көбүнчө жетекчилер менен техникалык кызматкерлердин өз баалоолоруна негизделген. Өзүн-өзү баалоо менен объективдүү институционалдык көрсөткүч бирдей нерсе эмес.

Экинчи чектөө: Изилдөө Лаос Элдик Демократиялык Республикасынын бүтүндөй мамлекеттик секторун камтыган ыктымалдык улуттук тандалма эмес.

Үчүнчү чектөө: Изилдөөдө инспекциядан кийин оңдолгон каталардын саны, коррупция учурлары, даттанууну чечүү убактысы же каржылык кайтарым сыяктуу объективдүү институционалдык көрсөткүчтөр талданган эмес.

Төртүнчү чектөө: Сунуштар эксперттер тарабынан ылайыктуу жана ишке ашырууга мүмкүн деп табылган; бирок сунуштар чындап ишке киргизилгенден кийин өлчөнгөн таасир баалоосу жүргүзүлгөн эмес.

Бешинчи чектөө: Булакта негизги өлчөмдөрдүн бардык толук орточо жана стандарттык четтөө маанилери көрүнүктүү жыйынтык таблица түрүндө берилген эмес. Бул көз карандысыз сандык кайра талдоо мүмкүнчүлүгүн чектейт.

Алтынчы чектөө: Изилдөө сүрөттөөчү статистиканы колдонот. Ар башка жетекчи топторунун ортосунда статистикалык маанилүүлүктү же аныктоочу факторлорду баалаган тыянактык моделдер билдирилген эмес.

Жетинчи чектөө: PDFде өзүнчө маалымат бөлүшүү билдирүүсү, этика комитети/макулдук түшүндүрмөсү же каржылоо билдирүүсү көрүнүктүү түрдө берилген эмес.

32. Изилдөөнүн практика үчүн негизги билдирүүсү

Изилдөөнүн негизги билдирүүсү инспекция системасын инспекторлордун санын көбөйтүү же көбүрөөк текшерүү жүргүзүү менен гана өнүктүрүүгө болбой турганы.

Булакта сунушталган түзүм; пландаштыруу, так мыйзамдар, үзгүлтүксүз мониторинг, даттанууларды башкаруу, коррупцияга каршы күрөш, кызматкерлердин адистиги, мекемелер аралык координация жана санариптик маалымат башкарууну бирге күчөтүүгө негизделет.

Бул ыкма инспекцияны бир жолку көзөмөл иши катары эмес, пландаштыруу, аткаруу, көзөмөлдөө жана оңдоо баскычтарынан турган институционалдык башкаруу цикли катары карайт.

33. Жалпы илимий баалоо

Xayyalad, Xayyasone жана Boupphavanhтын изилдөөсү Лаос Билим берүү жана спорт министрлигиндеги инспекциялык иштердин учурдагы абалын кызматкерлер менен жетекчилердин баалоолору аркылуу караган; андан кийин жетекчилердин пикирлери менен өнүктүрүү сунуштарын түзүп, бул сунуштарды эксперттик баалоого берген үч баскычтуу аралаш ыкма изилдөөсү.

Изилдөө учурдагы инспекциялык практикаларды жалпысынан жогорку деңгээлде деп табат. Ошол эле учурда негизги өлчөмдөр менен төмөнкү пункттардын ортосундагы айырмалар “жалпысынан жогору” деген жыйынтык бардык процесстер бирдей күчтүү дегенди билдирбей турганын көрсөтөт.

Мониторинг жана Баалоо негизги өлчөмдөрдүн арасында эң жогорку орунду ээлесе, даттанууларды жана арыздарды кароо салыштырмалуу төмөн орунда турат. Партиялык тартип, коррупциялык тартип жана даттануунун жыйынтыгын жазуу жүзүндө билдирүү боюнча айрым төмөнкү иштер да башка пункттарга караганда төмөн бааланган.

Маектерден түзүлгөн сунуштар инспекциялык пландарды тактоо, мыйзамдардын аткарылышын күчөтүү, коррупцияга байланыштуу укуктук механизмдерди иштетүү, даттанууларды объективдүү жана өз убагында чечүү, санариптик мониторинг системаларын түзүү жана кызматкерлердин мүмкүнчүлүгүн жогорулатууга багытталган.

Эксперттик баалоолор бул сунуштар жалпысынан ишке ашырууга татыктуу жана ишке ашырууга мүмкүн деп эсептелгенин көрсөтөт. Бирок изилдөө сунуштар ишке киргизилгенден кийинки реалдуу таасирлерди сынабайт.

Ошондуктан изилдөө “кайсы реформа көрсөткүчтү сөзсүз жогорулатты” деген себептик таасир изилдөөсү катары эмес, учурдагы абалды сүрөттөгөн, практиктердин пикирлеринен өнүктүрүү багыттарын чыгарган жана аларды эксперттик пикир менен баалаган административдик өнүктүрүү изилдөөсү катары окулушу керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Оригинал академиялык басылманын библиографиялык идентификациясы

Оригинал аталышы: Implementing Inspection Works of the Ministry of Education and Sports

Авторлор: Vankeo Xayyalad; Bounsou Xayyasone; Nilavanh Boupphavanh.

Жооптуу автор: Vankeo Xayyalad.

Мекеме: Faculty of Education, National University of Laos.

Журнал: Souphanouvong University Journal of Multidisciplinary Research and Development.

Басмакана: Souphanouvong University, Lao PDR.

Том / сан: 12 / Fast Track.

Беттер: 356–363.

DOI: 10.69692/SUJMRD1203F356.

Макала деңгээлиндеги жарыя күнү: 2 сентябрь 2026.

Жөнөтүлгөн күнү: 25 август 2026.

Оңдолгон күнү: 27 август 2026.

Кабыл алынган күнү: 2 сентябрь 2026.

Расмий макала шилтемеси: https://su-journal.com/index.php/su/article/view/1695

Булак түрү: Рецензияланган академиялык журналда жарыяланган оригинал аралаш ыкма изилдөөсү.

Лицензия: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).

Кызыкчылыктардын кагылышы: Булакта изилдөөчүлөр кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Каржылоо: Жүктөлгөн макалада өзүнчө каржылоо билдирүүсү көрүнүктүү түрдө берилген эмес.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Булакта өзүнчө маалымат жеткиликтүүлүгү билдирүүсү жок.

Авторлордун салымы: Булак макалада өзүнчө CRediT/автор салымдары бөлүмү жок.

Библиографиялык дата боюнча эскертүү

Расмий макала баракчасы изилдөөнүн жарыя күнүн 2 сентябрь 2026 деп көрсөтөт. Ошол эле учурда журналдын Fast Track санынын баракчасында сан үчүн 16 февраль 2026 күнү көрүнүшү PDFдеги 25 август 2026 жөнөтүү жана 2 сентябрь 2026 кабыл алуу хронологиясына шайкеш келбейт.