Kointegratsiya — alohida-alohida statsionar bo‘lmagan iqtisodiy qatorlarning uzoq muddatda bir-biridan cheksiz uzoqlashish o‘rniga umumiy muvozanat munosabati atrofida harakatlanishini ifodalovchi vaqt qatori xususiyatidir. Ushbu tadqiqot Malayziyada uy-joy narxlari bilan aholi soni, ishsizlik darajasi, qurilish xarajatlari, aholi jon boshiga daromad va foiz stavkasi o‘rtasidagi munosabatlarni 1990–2024 yillardagi yillik ma’lumotlardan foydalangan holda o‘rganadi. Tadqiqotda ARDL bounds testi, Error Correction Model, Johansen–Juselius kointegratsiya testi, Vector Error Correction Model, Granger sababiylik tahlili, Forecast Error Variance Decomposition va Impulse Response Function birgalikda qo‘llanilgan.

ARDL bounds testida F-statistikaning 7,149 bo‘lishi va %1 darajadagi yuqori kritik chegara 5,761 dan oshishi uy-joy narxi bilan beshta makroiqtisodiy o‘zgaruvchi o‘rtasida uzoq muddatli umumiy muvozanat munosabatini qo‘llab-quvvatlaydi. Johansen–Juselius testlari ham bitta kointegratsiya vektorini aniqlaydi. Biroq ARDL uzoq muddatli tenglamasidagi beshta individual tushuntiruvchi o‘zgaruvchining hech biri an’anaviy ahamiyatlilik darajalarida statistik jihatdan ahamiyatli emas. Shu sababli tadqiqotning uzoq muddatli natijasi “har bir makroiqtisodiy o‘zgaruvchining alohida ravishda aniq ta’siri bor” tarzida emas, balki o‘zgaruvchilar birgalikda uzoq muddatli tizim hosil qilishi tarzida talqin qilinishi kerak.

Qisqa muddatli ARDL-ECMda avvalgi uy-joy narxi o‘zgarishi, kechiktirilgan aholi soni, kechiktirilgan ishsizlik, aholi jon boshiga daromad va ayrim foiz hadlari ahamiyatlidir. Joriy aholi jon boshiga daromad o‘zgarishi 0,702 bilan kuchli ijobiy; joriy foiz o‘zgarishi esa −0,107 bilan salbiy bog‘liqlikka ega. Bunga qarshi ravishda VECM tizimida uy-joy narxi tenglamasida faqat foiz stavkasining kechiktirilgan o‘zgarishlari ahamiyatlidir. Granger tahlili ham foiz stavkasidan uy-joy narxlariga bir yo‘nalishli prognoz munosabatini bildiradi.

Dinamik tahlillar Malayziya uy-joy narxlari o‘z o‘tmishiga kuchli bog‘liqligini ko‘rsatadi. Forecast Error Variance Decompositionga ko‘ra 50. davrda uy-joy narxi prognoz xatosi dispersiyasining %82,797 qismi o‘z shoklaridan kelib chiqadi. Tashqi o‘zgaruvchilar ichida eng yuqori ulush %9,824 bilan ishsizlik darajasiga tegishlidir. Impulse Response Function natijalarida aholi jon boshiga daromad va qurilish xarajati shoklari uy-joy narxlarida ijobiy, ishsizlik shoki salbiy javob hosil qiladi, foiz shokining ta’siri esa avval cheklangan bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan salbiy yo‘nalishda rivojlanadi.

Tadqiqot milliy darajadagi yillik kuzatuv ma’lumotlaridan foydalanadi. Hududiy narx farqlari, kreditga kirish, uy xo‘jaliklari boyligi, xaridor xatti-harakati va institutsional omillar bevosita modellashtirilmagan; Osiyo Moliyaviy Inqirozi va COVID-19 kabi tarkibiy uzilishlar ochiq tarzda baholanmagan. Bundan tashqari, manba matnida xulosa bilan batafsil jadvallar, statsionarlik tasnifi va kechikishni tanlash mezoni o‘rtasida ayrim hisobot nomuvofiqliklari mavjud; shu sababli Verianla baholashi batafsil jadval va usul natijalarini asos qilib oladi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Uy-joy ham asosiy yashash ehtiyoji, ham uy xo‘jaligi boyligining muhim tarkibiy qismidir. Uy-joy narxlarining doimiy ko‘tarilishi mavjud mulk egalarining boyligini oshirishi mumkin, biroq birinchi marta uy sotib olmoqchi bo‘lganlar hamda past yoki o‘rta daromadli uy xo‘jaliklari uchun sotib olish imkoniyatini yomonlashtirishi mumkin. Shu sababli uy-joy narxlarining qaysi makroiqtisodiy o‘zgaruvchilar bilan birga harakatlanishini tushunish pul-kredit siyosati, uy-joy taklifi va ijtimoiy siyosat nuqtai nazaridan muhimdir.

Malayziyada manbadagi 1-rasm 2009–2024 davrida ham uy-joy narxlari qatori, ham Malaysian House Price Index umuman olganda oshganini ko‘rsatadi. Tadqiqot bu tendensiya global moliyaviy inqirozdan keyingi tiklanish, Goods and Services Tax davri, COVID-19 va pandemiyadan keyingi tiklanish kabi turli iqtisodiy sharoitlarga qaramay davom etganiga e’tibor qaratadi.

Manbadagi 2-rasmda qurilish xarajatlari 2010–2024 oralig‘ida umuman oshib borgan; 2020 yilda sezilarli pasayish va 2021–2022 yillarda kuchli tiklanish kuzatilgan. 3-rasmda aholi jon boshiga daromad uzoq muddatda o‘sish yo‘nalishida bo‘lsa-da, 2015–2016 va 2020 davrlarida pasaygan.

Tadqiqotdagi adabiyot bo‘shlig‘i

Manba Malayziya uy-joy bozori adabiyotida aholi, daromad, foiz, kredit, sotib olish imkoniyati yoki hududiy uy-joy muammolari ko‘pincha alohida-alohida ko‘rib chiqilishini ta’kidlaydi. Tadqiqotning hissasi demografik, iqtisodiy, moliyaviy va taklif tomonidagi ko‘rsatkichlarni 2024 yilgacha cho‘zilgan umumiy vaqt qatori doirasida birgalikda o‘rganish va statik regressiya bilan cheklanmasdan uzoq muddatli, qisqa muddatli hamda dinamik shok munosabatlarini bir tadqiqotning o‘zida baholashdir.

Talab, taklif va moliyalashtirish kanallari

Kointegratsiya aniqlanishi nimani anglatadi?

Tadqiqotda kointegratsiya aniqlanishi uy-joy narxlari bilan tanlangan makroiqtisodiy o‘zgaruvchilar uzoq muddatda umumiy muvozanat yo‘liga ega ekanini ko‘rsatadi; bu topilma har bir o‘zgaruvchi alohida ravishda kuchli va statistik jihatdan ahamiyatli uzoq muddatli koeffitsiyentga ega degani emas. Darhaqiqat, ushbu tadqiqotda kointegratsiya kuchli qo‘llab-quvvatlangan bo‘lsa-da, individual ARDL uzoq muddatli koeffitsiyentlarning barchasi statistik jihatdan ahamiyatsizdir.

Asosiy uzoq muddatli model

Manba barcha qatorlarni natural logarifmga o‘tkazadi va uzoq muddatli uy-joy narxi funksiyasini quyidagicha belgilaydi:

\[ LHPI_t = \beta_0 + \beta_1 LPPL_t + \beta_2 LUR_t + \beta_3 LCC_t + \beta_4 LIPC_t + \beta_5 LIR_t + \varepsilon_t \]

Bu yerda \(LHPI\) uy-joy narxlari indeksining natural logarifmini, \(LPPL\) aholini, \(LUR\) ishsizlik darajasini, \(LCC\) qurilish xarajatini, \(LIPC\) aholi jon boshiga daromadni va \(LIR\) foiz stavkasining natural logarifmini anglatadi. O‘zgaruvchilarni logarifmik shaklda qo‘llash tegishli sharoitlarda koeffitsiyentlarni elastiklik sifatida talqin qilish imkonini beradi.

Nega avval statsionarlik tekshirildi?

Vaqt qatorlarida statsionar bo‘lmagan darajalarni bevosita regressiyaga kiritish soxta munosabatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli manba Augmented Dickey–Fuller, Phillips–Perron va usul izohida Kwiatkowski–Phillips–Schmidt–Shin testlarini bayon qiladi.

Nashr etilgan ADF va PP jadvallarida ishsizlik darajasi darajada ahamiyatli ko‘rinadi, boshqa qatorlar esa asosan birinchi farq olinganda statsionar bo‘ladi. Bu holat ARDLning I(0) va I(1) o‘zgaruvchilar birgalikda bo‘lishi mumkin bo‘lgan tuzilishiga mos keladi. Manbaning darhol keyingi jumlada barcha qatorlarni I(1) deb tasniflashi avvalgi izoh va jadvallarga mos kelmagani sababli bu yerda ma’lumotlar tuzilishi I(0)/I(1) aralashmasi sifatida saqlanadi.

Nega ARDL tanlandi?

Autoregressive Distributed Lag yondashuvi namuna nisbatan kichik bo‘lganda va o‘zgaruvchilar I(0), I(1) yoki shu ikki integratsiya darajasining aralashmasidan iborat bo‘lganda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan kointegratsiya usulidir. Asosiy shart — hech bir o‘zgaruvchi I(2) bo‘lmasligi.

Manba ARDL spetsifikatsiyasini (2,2,2,0,3,3) deb beradi. Matnda optimal kechikish Akaike information criterion orqali tanlangani aytilsa, 3-jadval izohida Schwarz information criterion ishlatilgani bildiriladi. Bu hisobot farqi manbada hal etilmagani uchun muayyan mezonni qat’iylashtirib qayta yozish maqsadga muvofiq emas.

Nega foiz stavkasi tadqiqotning eng yaqqol qisqa muddatli uzatish kanali sifatida ajralib turadi?

ARDL-ECMda joriy foiz o‘zgarishi uy-joy narxlari bilan ahamiyatli salbiy bog‘langan; VECM uy-joy narxi tenglamasida kechiktirilgan foiz o‘zgarishlari ahamiyatli bo‘lgan yagona makroiqtisodiy o‘zgaruvchilar guruhidir va Granger testi foizdan uy-joy narxiga bir yo‘nalishli prognoz munosabatini ko‘rsatadi. Biroq bu natijalar tarkibiy sababiy ta’sir miqdorini baholamaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Ma’lumot manbalari

ARDL bounds testi

F-statistika %1 yuqori chegaradan ham katta bo‘lgani uchun kointegratsiya yo‘q degan nol gipoteza rad etiladi.

ARDL uzoq muddatli koeffitsiyentlari

Bu jadval ikki sababga ko‘ra muhim. Birinchidan, uy-joy narxlari bilan tizimning qolgan qismi o‘rtasida uzoq muddatli muvozanat munosabati mavjud bo‘lsa-da, o‘zgaruvchilarning individual koeffitsiyentlari juda noaniq. Ikkinchidan, qurilish xarajati koeffitsiyenti nazariy kutilmaga qarama-qarshi ravishda salbiy, biroq statistik jihatdan ahamiyatli bo‘lmagani uchun iqtisodiy salbiy ta’sir natijasi sifatida ishlatilmasligi kerak.

ARDL Error Correction Model

Oldingi davrdagi uy-joy narxining ijobiy koeffitsiyenti qisqa muddatli narx o‘zgarishlarida kuchli inertsiya borligini ko‘rsatadi. Daromad o‘sishi joriy davrda eng katta ijobiy koeffitsiyentlardan biriga ega. Joriy foiz o‘sishi esa yuqori moliyalashtirish xarajatlariga mos ravishda salbiy koeffitsiyentga ega.

Kechiktirilgan ishsizlik koeffitsiyentining ijobiy chiqishi an’anaviy talab talqini bilan bevosita mos kelmaydi. Manba buni “bandlik sharoitlaridagi yaxshilanishning kechikkan holda uy-joy faolligini kuchaytirishi” deb talqin qiladi; biroq o‘zgaruvchi ta’rifi ishsizlik darajasi bo‘lgani uchun koeffitsiyent yo‘nalishi alohida ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak. Manbadagi sonli koeffitsiyent bu yerda o‘zgartirilmaydi.

Xatoni tuzatish tezligi

ECT = −0,004 qiymatining salbiy va ahamiyatli bo‘lishi tizimning uzoq muddatli muvozanatga qaytish tendensiyasini qo‘llab-quvvatlaydi. Manba bu koeffitsiyentni har bir davrda nomuvozanatning taxminan %0,4 qismi tuzatiladi deb talqin qiladi. Bu juda sekin moslashuv jarayonidir.

ARDL-ECM diagnostik testlarida Jarque–Bera p=0,266; serial korrelyatsiya testi p=0,065; ARCH p=0,226 va Ramsey RESET p=0,588. Manba bu natijalarni %5 darajada normallik, serial korrelyatsiyaning yo‘qligi, geteroskedastiklikning yo‘qligi va funksional shakl nuqtai nazaridan maqbul diagnostik tuzilma sifatida baholaydi.

Johansen–Juselius kointegratsiya testi

Trace va Maximum Eigenvalue testlari \(r=0\) gipotezasini %5 darajada rad etadi, biroq \(r\leq1\) va keyingi gipotezalarni rad etmaydi. Shunday qilib, ko‘p o‘zgaruvchili tizimda bitta kointegratsiya vektori mavjud. Bu natija ARDL bounds testidagi uzoq muddatli muvozanat topilmasini qo‘llab-quvvatlovchi ikkinchi uslubiy dalildir.

VECM natijalari

Vector Error Correction Modelda uy-joy narxi tenglamasi uchun aholi, ishsizlik, qurilish xarajati va aholi jon boshiga daromadning kechiktirilgan hadlari birgalikda ahamiyatli emas, foiz stavkasi uchun esa Wald statistikasi 12,375 va p=0,002.

Uy-joy narxi tenglamasidagi VECM ECT −0,001 va ahamiyatli emas. Tizimda salbiy va ahamiyatli xatoni tuzatish koeffitsiyenti faqat foiz tenglamasida kuzatiladi: ECT = −0,157 va t = −2,061. Manba buni foiz stavkalari uzoq muddatli nomuvozanatlarga javob beradigan muhim moslashuv o‘zgaruvchisi ekani sifatida talqin qiladi.

Nega ARDL va VECM bir xil qisqa muddatli natija bermaydi?

ARDL-ECM bitta uy-joy narxi tenglamasining taqsimlangan kechikish tuzilmasini baholasa, VECM o‘zgaruvchilarni bir vaqtning o‘zida ko‘p o‘zgaruvchili tizim ichida baholaydi va Wald testlari bilan kechiktirilgan hadlarning birgalikdagi ahamiyatliligini sinaydi. Shu sababli ikki usuldagi ahamiyatli o‘zgaruvchilar to‘plamlari aynan bir xil bo‘lishi shart emas; ushbu tadqiqotda ARDL-ECM kengroq qisqa muddatli munosabatlar to‘plamini beradi, VECM esa foiz kanalini aniqroq ajratib ko‘rsatadi.

Granger sababiyligi

Manba foiz stavkasidan uy-joy narxiga bir yo‘nalishli Granger munosabatini topadi. Bu natija o‘tgan foiz ma’lumotlari uy-joy narxlarining kelajakdagi harakatlarini prognoz qilishga qo‘shimcha axborot berishini anglatadi.

Granger sababiyligi iqtisodiy ma’noda “foiz o‘zgarishi o‘zi yolg‘iz uy-joy narxidagi o‘zgarishning tarkibiy sababidir” degan xulosa emas. Umumiy uchinchi o‘zgaruvchilar, siyosat reaksiyalari va bir vaqtning o‘zida kechadigan iqtisodiy jarayonlar alohida tarkibiy identifikatsiyani talab qiladi.

Dispersiyani ajratish

Uy-joy narxlarining o‘zining o‘tgan shoklariga tegishli ulushi 50. davrda ham %82,797 bo‘lishi bozorning yuqori persistensiyasini ko‘rsatadi. O‘rganilgan tashqi o‘zgaruvchilar ichida ishsizlikning %9,824 ulushi eng yuqori tashqi hissadir.

Nega Malayziya uy-joy narxlari “o‘z o‘tmishiga bog‘liq” deb ta’riflanadi?

ARDL-ECMda kechiktirilgan uy-joy narxi o‘zgarishining ijobiy va ahamiyatli bo‘lishi hamda dispersiyani ajratishda 50. davrda prognoz xatosi dispersiyasining %82,797 qismi uy-joy narxlarining o‘z shoklari bilan izohlanishi narxlarning o‘tgan harakatlari kelajakdagi dinamikada kuchli saqlanib qolishini ko‘rsatadi.

Impuls-javob funksiyalari

Manba 4-rasmda bir standart og‘ishlik yangiliklarga berilgan dinamik javoblarni 50 davr davomida ko‘rsatadi.

• Uy-joy narxining o‘z shoki: kuchli ijobiy javob beradi; vaqt o‘tishi bilan kamaygan bo‘lsa-da, davomiyligini saqlaydi.
• Aholi shoki: dastlab kichik salbiy javob, uzoqroq ufqda ijobiy javob hosil qiladi.
• Ishsizlik shoki: uy-joy narxlarida davomli salbiy javob hosil qiladi.
• Qurilish xarajati shoki: ijobiy uy-joy narxi javobi bilan bog‘liq; manba buni xarajatning o‘tishi bilan talqin qiladi.
• Aholi jon boshiga daromad shoki: makro o‘zgaruvchilar ichida eng kuchli va davomli ijobiy javoblardan birini hosil qiladi.
• Foiz shoki: dastlab nisbatan mo‘tadil javob beradi va uzoq ufqda salbiy tuzatish kuzatiladi.

Impulse Response Function ARDL uzoq muddatli koeffitsiyenti bilan bir xil statistik obyekt emas. Shu sababli, masalan, qurilish xarajatining IRFda ijobiy javob hosil qilishi 4-jadvaldagi salbiy va ahamiyatsiz uzoq muddatli koeffitsiyentni “ijobiy ahamiyatli uzoq muddatli ta’sir”ga aylantirmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Uy-joy narxlari va tanlangan beshta makroiqtisodiy o‘zgaruvchi o‘rtasida uzoq muddatli kointegratsiya mavjud.
• ARDL uzoq muddatli koeffitsiyentlarning hech biri alohida statistik jihatdan ahamiyatli emas.
• Qisqa muddatli ARDL-ECMda aholi jon boshiga daromad ijobiy, joriy foiz o‘zgarishi salbiy va ahamiyatli munosabat ko‘rsatadi.
• Uy-joy narxi o‘zgarishlarida o‘tmishga kuchli bog‘liqlik mavjud.
• VECMda uy-joy narxi tenglamasidagi eng yaqqol qisqa muddatli kanal foiz stavkasidir.
• Granger tahlilida foiz stavkasidan uy-joy narxiga bir yo‘nalishli prognoz munosabati mavjud.
• 50. davrda uy-joy narxi dispersiyasining katta qismi o‘z shoklaridan kelib chiqadi.
• IRF natijalarida daromad va qurilish xarajati shoklari ijobiy, ishsizlik shoki esa salbiy uy-joy narxi javoblari bilan bog‘liq.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

• Har bir makroiqtisodiy o‘zgaruvchi uy-joy narxiga alohida va statistik jihatdan aniq uzoq muddatli ta’sir qiladi, deb aytib bo‘lmaydi.
• Foiz uy-joy narxlarining tarkibiy va yagona sababi degan xulosaga kelib bo‘lmaydi.
• Granger sababiyligi real dunyodagi tarkibiy sababiylikni o‘zi yolg‘iz isbotlamaydi.
• Milliy o‘rtacha natijalar Malayziyaning barcha shtatlariga bir xil koeffitsiyentlar bilan tatbiq etilishi ko‘rsatilmagan.
• Osiyo Moliyaviy Inqirozi yoki COVID-19 uchun alohida tarkibiy uzilish ta’sirlari baholanmagan.
• Uy xo‘jaligi boyligi, kreditga kirish, xaridor xatti-harakati yoki spekulyatsiya bevosita o‘lchanmagan.
• Manba xulosasidagi “qisqa muddatda faqat daromad ahamiyatli” jumlasi batafsil ARDL-ECM jadvaliga mos kelmaydi va umumiy natija sifatida ishlatilmasligi kerak.

Siyosat nuqtai nazaridan ma’nosi

Manba uy-joyning sotib olish imkoniyatini bitta siyosat vositasiga qisqartirib bo‘lmasligini ta’kidlaydi. Daromadning oshishi xarid qobiliyatini kuchaytiradi, biroq yetarli darajada arzon uy-joy taklifi shakllanmasa, ortgan talab narxlarni yanada oshirishi mumkin.

Shu sababli siyosat tavsiyalari arzon uy-joy taklifini kengaytirish, dasturlarni past va o‘rta daromadli uy xo‘jaliklariga yaxshiroq yo‘naltirish, Industrialised Building System kabi xarajat jihatidan samarali qurilish texnologiyalarini baholash, bozor shaffofligini oshirish, tartibga soluvchi nazoratni kuchaytirish va spekulyativ xatti-harakatlarni cheklashga qaratilgan maqsadli choralarni birgalikda o‘z ichiga oladi.

Foiz stavkasining VECM va Granger natijalarida ajralib turishi pul-kredit siyosati va ipoteka moliyalashtirish shartlari uy-joy bozori uchun muhim ekanini ko‘rsatadi. Biroq manba uy-joyning sotib olish imkoniyatini faqat foizlarni pasaytirish bilan hal qilish mumkinligini ta’kidlamaydi; taklif, institutlar va bozor tuzilmasini birgalikda ko‘rib chiqishni tavsiya etadi.

Cheklovlar

Tadqiqot milliy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga qaratilgan. Uy xo‘jaligi boyligi, ta’lim, kreditga kirish, ipoteka shartlari va xaridor xatti-harakati kabi mikroiqtisodiy yoki institutsional o‘zgaruvchilar modelga kiritilmagan.

Milliy darajada agregatsiyalangan ma’lumot Kuala Lumpur yoki boshqa shtatlardagi mahalliy uy-joy bozorlarining turlicha dinamikasini yashirishi mumkin. Yillik ma’lumot ham qisqa muddatli siyosat shoklari yoki tez moliyaviy bozor harakatlarining aniq vaqtini cheklangan tarzda ushlaydi.

1990–2024 davri Osiyo Moliyaviy Inqirozi, global moliyaviy inqiroz, soliq o‘zgarishlari va COVID-19 kabi yirik tarkibiy hodisalarni o‘z ichiga oladi. Manba bu uzilishlarni alohida tarkibiy uzilish modellari bilan ochiq ravishda baholamagan.

Manba kelajakda hududiy yoki shtat darajasidagi ma’lumotlar, yuqori chastotali qatorlar, mikroiqtisodiy va institutsional o‘zgaruvchilar, tarkibiy uzilish modellari hamda NARDL, VAR yoki Structural VAR kabi ilg‘or usullardan foydalanishni tavsiya qiladi.

Manba ichidagi hisobot nomuvofiqliklari

Manbada bir nechta natija ifodasi o‘z jadvallari bilan to‘liq mos kelmaydi. Xulosa qurilish xarajatining ijobiy va foizning ahamiyatli salbiy uzoq muddatli ta’sirini hamda qisqa muddatda faqat daromadning ahamiyatliligini bildirsa, 4-jadval hech bir uzoq muddatli o‘zgaruvchini ahamiyatli deb topmaydi, 5-jadval esa daromaddan tashqari turli qisqa muddatli hadlarni ham ahamiyatli deb topadi.

Statsionarlik bo‘limida LUR avval I(0) deb ta’riflanadi, keyin esa barcha o‘zgaruvchilar I(1) ekani yoziladi. ADF va PP jadvallari LUR darajada statsionar ekanini ko‘rsatadigan birinchi talqinni qo‘llab-quvvatlaydi.

ARDL kechikishini tanlash matnda AIC, 3-jadval izohida SIC sifatida beriladi. Usul bo‘limida KPSS qo‘llangani ham aytiladi, biroq natijalar bo‘limida KPSS statistikalarini ko‘rsatadigan alohida natija jadvali yo‘q. Bu nuqtalar Verianla tomonidan jim holda o‘zgartirilmagan, talqin chegarasi sifatida saqlangan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Macroeconomic Determinants of Housing Prices in Malaysia: Evidence from Time-Series Econometric Analysis.

Mualliflar: Jin Sheng Chang; Evan Lau; Nugroho Suryo Bintoro.

Mas’ul muallif: Evan Lau.

Muassasalar: Faculty of Economics and Business, Universiti Malaysia Sarawak, Malaysia; Faculty of Accounting, Ton Duc Thang University, Vietnam; Faculty of Economics and Business, Universitas Brawijaya, Indonesia.

Jurnal: Economies.

Nashriyot: MDPI.

Bibliografik qayd: Economies, 2026, 14, 388.

DOI: 10.3390/economies14090388.

Nashr jarayoni: Qabul qilindi: 21 Iyul 2026; qayta ko‘rib chiqildi: 20 Avgust 2026; ma’qullandi: 27 Avgust 2026; chop etildi: 4 Sentyabr 2026.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan, ochiq kirishli asl tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Asosiy ma’lumot davri: Malayziya, 1990–2024, yillik vaqt qatorlari.

Asosiy o‘zgaruvchilar: Housing Price Index, population, unemployment rate, Construction Cost Index, income per capita va lending interest rate.

Asosiy usullar: ADF va PP birlik ildiz testlari; usul bo‘limida qo‘shimcha ravishda KPSS; ARDL bounds cointegration test; ARDL Error Correction Model; Johansen–Juselius cointegration test; Vector Error Correction Model; Granger causality; Forecast Error Variance Decomposition; Impulse Response Function.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagan.

Etika kengashi: Qo‘llanilmaydi.

Axborotli rozilik: Qo‘llanilmaydi.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Ma’lumotlar Department of Statistics Malaysia Open DOSM Portal, Bank Negara Malaysia Data Download Portal va World Bank Open Data orqali mavjud ekani bildirilgan. Manba ma’lumot to‘plamlariga 15 May 2025 kuni kirilganini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi haqida xabar bermagan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish J.S.C. va E.L.; usul J.S.C. va N.S.B.; dasturiy ta’minot va formal tahlil J.S.C.; tekshirish E.L. va N.S.B.; tadqiqot va ma’lumotlarni tartibga solish J.S.C.; dastlabki loyiha J.S.C. va E.L.; ko‘rib chiqish va tahrirlash E.L. va N.S.B.; vizualizatsiya J.S.C.; nazorat E.L. va N.S.B.; loyiha boshqaruvi E.L. tomonidan amalga oshirilgan.

Asosiy metodologik chegara: Uzoq muddatli kointegratsiyani individual o‘zgaruvchi koeffitsiyentlarining ahamiyatliligi bilan aralashtirmaslik kerak. Granger sababiyligi tarkibiy sababiylik emas. Milliy yillik ma’lumot hududiy uy-joy bozori farqlarini va tezkor siyosat reaksiyalarini cheklangan darajada aks ettiradi. Tarkibiy uzilishlar ochiq tarzda modellashtirilmagan.

Manba ichki izchillik qaydi: Xulosa bilan ARDL jadvallari, statsionarlik tasnifidagi ikki jumla va ARDL kechikish tanlash mezonining matn bilan jadval izohi o‘rtasida hisobot farqlari mavjud. Verianla matni bu farqlarni yashirmaydi va batafsil sonli jadvallarni ustuvor dalil sifatida ishlatadi.

Vizual qayta qurish qaydi: Manbadagi 1–3-rasmlar faqat xom ma’lumot mavjud bo‘lgan darajada miqdoriy tarzda qayta chizilishi kerak. 5-jadvaldagi qisqa muddatli koeffitsiyentlar va 8-jadvaldagi dispersiyani ajratish bevosita sonli Verianla grafiklari uchun mos. 4-rasmdagi impuls-javob munosabatlari, xom IRF nuqtalari bo‘lmaganda, faqat sifat/source-derived sxema sifatida qayta tuzilishi kerak.