Kointeqrasiya, ayrı-ayrılıqda stasionar olmayan iqtisadi sıraların uzun müddətdə bir-birindən qeyri-məhdud şəkildə uzaqlaşmaq əvəzinə ortaq tarazlıq əlaqəsi ətrafında hərəkət etməsini ifadə edən zaman sırası xüsusiyyətidir. Bu tədqiqat Malayziyada mənzil qiymətləri ilə əhali, işsizlik səviyyəsi, tikinti xərcləri, adambaşına gəlir və faiz dərəcəsi arasındakı əlaqələri 1990–2024 illik məlumatlarından istifadə etməklə araşdırır. Tədqiqatda ARDL sərhəd testi, Error Correction Model, Johansen–Juselius kointeqrasiya testi, Vector Error Correction Model, Granger səbəbiyyət analizi, Forecast Error Variance Decomposition və Impulse Response Function birlikdə istifadə edilmişdir.

ARDL bounds testində F-statistikasının 7,149 olması və %1 səviyyəsindəki yuxarı kritik sərhəd olan 5,761-i aşması mənzil qiyməti ilə beş makroiqtisadi dəyişən arasında uzunmüddətli ortaq tarazlıq əlaqəsini dəstəkləyir. Johansen–Juselius testləri də bir kointeqrasiya vektoru müəyyən edir. Bununla belə, ARDL uzunmüddətli tənliyindəki beş fərdi izahedici dəyişənin heç biri ənənəvi əhəmiyyətlilik səviyyələrində statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil. Buna görə tədqiqatın uzunmüddətli nəticəsi “hər bir makroiqtisadi dəyişənin ayrıca aydın təsiri var” şəklində deyil, dəyişənlərin birlikdə uzunmüddətli sistem yaratdığı şəklində oxunmalıdır.

Qısamüddətli ARDL-ECM-də əvvəlki mənzil qiyməti dəyişməsi, gecikdirilmiş əhali, gecikdirilmiş işsizlik, adambaşına gəlir və bəzi faiz terminləri əhəmiyyətlidir. Cari adambaşına gəlir dəyişikliyi 0,702 ilə güclü müsbət; cari faiz dəyişikliyi −0,107 ilə mənfi əlaqəyə malikdir. Buna qarşılıq, VECM sistemində mənzil qiyməti tənliyində yalnız faiz dərəcəsinin gecikdirilmiş dəyişmələri əhəmiyyətlidir. Granger analizi də faiz dərəcəsindən mənzil qiymətlərinə birtərəfli proqnoz əlaqəsi bildirir.

Dinamik təhlillər Malayziyada mənzil qiymətlərinin keçmişdən güclü asılılıq daşıdığını göstərir. Forecast Error Variance Decomposition-a görə 50. dövrdə mənzil qiymətinin proqnoz xəta dispersiyasının %82,797-si öz şoklarından qaynaqlanır. Xarici dəyişənlər arasında ən yüksək pay %9,824 ilə işsizlik səviyyəsinə aiddir. Impulse Response Function nəticələrində adambaşına gəlir və tikinti xərci şokları mənzil qiymətlərində müsbət, işsizlik şoku mənfi reaksiya yaradır, faiz şokunun təsiri isə daha məhdud başlayıb zamanla mənfi istiqamətdə inkişaf edir.

Tədqiqat milli səviyyədə illik müşahidə məlumatlarından istifadə edir. Regional qiymət fərqləri, kreditə çıxış, ev təsərrüfatlarının sərvəti, alıcı davranışı və institusional amillər birbaşa modelləşdirilməmiş; Asiya Maliyyə Böhranı və COVID-19 kimi struktur qırılmalar açıq şəkildə qiymətləndirilməmişdir. Bundan əlavə, mənbə mətndə xülasə ilə təfərrüatlı cədvəllər, stasionarlıq təsnifatı və gecikmə seçim meyarı arasında bəzi hesabat uyğunsuzluqları mövcuddur; buna görə Verianla qiymətləndirməsi təfərrüatlı cədvəl və metod nəticələrini əsas götürür.

Tədqiqatın əsas problemi

Mənzil həm əsas yaşayış ehtiyacı, həm də ev təsərrüfatı sərvətinin mühüm tərkib hissəsidir. Mənzil qiymətlərinin davamlı yüksəlməsi mövcud mülk sahiblərinin sərvətini artıra bilsə də, ilk dəfə ev almaq istəyənlər və aşağı və ya orta gəlirli ev təsərrüfatları üçün əlçatanlığı pisləşdirə bilər. Buna görə mənzil qiymətlərinin hansı makroiqtisadi dəyişənlərlə birlikdə hərəkət etdiyini anlamaq həm pul siyasəti, həm mənzil təklifi, həm də sosial siyasət baxımından əhəmiyyətlidir.

Malayziyada mənbənin Şəkil 1-i 2009–2024 dövründə həm mənzil qiymət sırasının, həm də Malaysian House Price Index-in ümumilikdə yüksəldiyini göstərir. Tədqiqat bu meylin qlobal maliyyə böhranından sonrakı bərpa, Goods and Services Tax dövrü, COVID-19 və pandemiyadan sonrakı bərpa kimi fərqli iqtisadi şəraitə baxmayaraq davam etdiyinə diqqət çəkir.

Mənbənin Şəkil 2-sində tikinti xərcləri 2010–2024 arasında ümumilikdə artır; 2020-də nəzərəçarpacaq azalma və 2021–2022-də güclü bərpa müşahidə olunur. Şəkil 3-də adambaşına gəlir uzun müddətdə yüksəlmə meyli göstərsə də, 2015–2016 və 2020 dövrlərində geriləyir.

Tədqiqatın ədəbiyyat boşluğu

Mənbə Malayziya mənzil bazarı ədəbiyyatında əhali, gəlir, faiz, kredit, əlçatanlıq və ya regional mənzil problemlərinin çox vaxt ayrı-ayrılıqda araşdırıldığını bildirir. Tədqiqatın töhfəsi demoqrafik, iqtisadi, maliyyə və təklif tərəfi göstəricilərini 2024-ə qədər uzanan ortaq zaman sırası çərçivəsində birlikdə araşdırmaq və statik reqressiya ilə kifayətlənməyərək uzunmüddətli, qısamüddətli və dinamik şok əlaqələrini eyni tədqiqatda qiymətləndirməkdir.

Tələb, təklif və maliyyələşdirmə kanalları

Kointeqrasiya tapılması nə deməkdir?

Tədqiqatda kointeqrasiyanın tapılması mənzil qiymətləri ilə seçilmiş makroiqtisadi dəyişənlərin uzun müddətdə ortaq tarazlıq trayektoriyasına malik olduğunu göstərir; bu nəticə hər dəyişənin ayrı-ayrılıqda güclü və statistik baxımdan əhəmiyyətli uzunmüddətli əmsala sahib olması demək deyil. Həqiqətən, bu tədqiqatda kointeqrasiya güclü şəkildə dəstəklənsə də, fərdi ARDL uzunmüddətli əmsallarının hamısı statistik baxımdan əhəmiyyətsizdir.

Əsas uzunmüddətli model

Mənbə bütün sıraları natural loqarifmə çevirir və uzunmüddətli mənzil qiyməti funksiyasını aşağıdakı şəkildə müəyyən edir:

\[ LHPI_t = \beta_0 + \beta_1 LPPL_t + \beta_2 LUR_t + \beta_3 LCC_t + \beta_4 LIPC_t + \beta_5 LIR_t + \varepsilon_t \]

Burada \(LHPI\) mənzil qiymət indeksinin natural loqarifmini, \(LPPL\) əhalini, \(LUR\) işsizlik səviyyəsini, \(LCC\) tikinti xərcini, \(LIPC\) adambaşına gəliri və \(LIR\) faiz dərəcəsinin natural loqarifmini ifadə edir. Dəyişənlərin loqarifmik istifadəsi uyğun şərtlərdə əmsalların elastiklik kimi şərh edilməsinə imkan verir.

Stasionarlıq niyə əvvəlcə sınaqdan keçirildi?

Zaman sıralarında stasionar olmayan səviyyələrin birbaşa reqressiyaya daxil edilməsi saxta əlaqələrə səbəb ola bilər. Buna görə mənbə Augmented Dickey–Fuller, Phillips–Perron və metod izahında Kwiatkowski–Phillips–Schmidt–Shin testlərini müəyyən edir.

Dərc edilmiş ADF və PP cədvəllərində işsizlik səviyyəsi səviyyədə əhəmiyyətli görünür, digər sıralar isə əsasən birinci fərq alındıqda stasionarlaşır. Bu vəziyyət ARDL-nin I(0) və I(1) dəyişənlərin birlikdə ola bildiyi quruluşu ilə uyğundur. Mənbənin dərhal sonrakı cümlədə bütün sıraları I(1) kimi təsnif etməsi əvvəlki izah və cədvəllərlə uyğun gəlmədiyi üçün burada məlumat quruluşu I(0)/I(1) qarışığı kimi saxlanılır.

ARDL niyə seçildi?

Autoregressive Distributed Lag yanaşması nümunə nisbətən kiçik olduqda və dəyişənlər I(0), I(1) və ya bu iki inteqrasiya dərəcəsinin qarışığından ibarət olduqda istifadə oluna bilən kointeqrasiya üsuludur. Əsas şərt heç bir dəyişənin I(2) olmamasıdır.

Mənbə ARDL spesifikasiyasını (2,2,2,0,3,3) kimi verir. Mətn optimal gecikmənin Akaike information criterion ilə seçildiyini bildirir, Cədvəl 3 qeydi isə Schwarz information criterion istifadə edildiyini göstərir. Bu hesabat fərqi mənbədə həll edilmədiyi üçün müəyyən meyarı qəti şəkildə seçərək yenidən yazmaq uyğun deyil.

Faiz dərəcəsi niyə tədqiqatın ən aydın qısamüddətli ötürmə kanalı kimi önə çıxır?

ARDL-ECM-də cari faiz dəyişikliyi mənzil qiymətləri ilə əhəmiyyətli mənfi əlaqəlidir; VECM mənzil qiyməti tənliyində gecikdirilmiş faiz dəyişmələri əhəmiyyətli olan yeganə makroiqtisadi dəyişən qrupudur və Granger testi faizdən mənzil qiymətinə birtərəfli proqnoz əlaqəsi göstərir. Bununla belə, bu nəticələr struktur səbəb təsirinin ölçüsünü qiymətləndirmir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Məlumat mənbələri

ARDL bounds testi

F-statistikası %1 yuxarı sərhəddən də yüksək olduğuna görə kointeqrasiyanın olmaması barədə sıfır hipotezi rədd edilir.

ARDL uzunmüddətli əmsalları

Bu cədvəl iki səbəbə görə əhəmiyyətlidir. Birincisi, mənzil qiymətləri ilə sistemin qalan hissəsi arasında uzunmüddətli tarazlıq əlaqəsi olsa da, dəyişənlərin ayrı-ayrı əmsalları çox qeyri-müəyyəndir. İkincisi, tikinti xərci əmsalı nəzəri gözləntinin əksinə mənfidir, lakin statistik baxımdan əhəmiyyətli olmadığından iqtisadi mənfi təsir nəticəsi kimi istifadə edilməməlidir.

ARDL Error Correction Model

Əvvəlki dövr mənzil qiymətinin müsbət əmsalı qısamüddətli qiymət dəyişmələrində güclü inersiyaya işarə edir. Gəlir artımı cari dövrdə ən böyük müsbət əmsallardan birinə malikdir. Cari faiz artımı isə daha yüksək maliyyələşdirmə xərclərinə uyğun olaraq mənfi əmsal daşıyır.

Gecikdirilmiş işsizlik əmsalının müsbət çıxması ənənəvi tələb şərhi ilə birbaşa uyğun deyil. Mənbə bunu “məşğulluq şərtlərində yaxşılaşmanın gecikmiş şəkildə mənzil fəaliyyətini gücləndirməsi” kimi şərh edir; lakin dəyişənin tərifi işsizlik səviyyəsi olduğuna görə əmsalın istiqaməti ayrıca ehtiyatla şərh edilməlidir. Mənbədəki ədədi əmsal burada dəyişdirilmir.

Xəta düzəltmə sürəti

ECT = −0,004 dəyərinin mənfi və əhəmiyyətli olması sistemin uzunmüddətli tarazlığa qayıtma meylini dəstəkləyir. Mənbə bu əmsalı hər dövrdə tarazsızlığın təxminən %0,4-nin düzəldilməsi kimi şərh edir. Bu, olduqca yavaş uyğunlaşma prosesidir.

ARDL-ECM diaqnostik testlərində Jarque–Bera p=0,266; seriya korelyasiyası testi p=0,065; ARCH p=0,226 və Ramsey RESET p=0,588-dir. Mənbə bu nəticələri %5 səviyyəsində normallıq, seriya korelyasiyasının olmaması, heteroskedastikliyin olmaması və funksional forma baxımından qəbul edilə bilən diaqnostik quruluş kimi qiymətləndirir.

Johansen–Juselius kointeqrasiya testi

Trace və Maximum Eigenvalue testləri \(r=0\) hipotezini %5 səviyyəsində rədd edir, lakin \(r\leq1\) və sonrakı hipotezləri rədd etmir. Beləliklə, çoxdəyişənli sistemdə bir kointeqrasiya vektoru mövcuddur. Bu nəticə ARDL bounds testindəki uzunmüddətli tarazlıq tapıntısını dəstəkləyən ikinci metodoloji sübutdur.

VECM nəticələri

Vector Error Correction Model-də mənzil qiyməti tənliyi üçün əhali, işsizlik, tikinti xərci və adambaşına gəlirin gecikdirilmiş terminləri birlikdə əhəmiyyətli deyil, faiz dərəcəsi üçün isə Wald statistikası 12,375 və p=0,002-dir.

Mənzil qiyməti tənliyindəki VECM ECT-si −0,001-dir və əhəmiyyətli deyil. Sistemdə mənfi və əhəmiyyətli xəta düzəltmə əmsalı yalnız faiz tənliyində görünür: ECT = −0,157 və t = −2,061. Mənbə bunu faiz dərəcələrinin uzunmüddətli tarazsızlıqlara reaksiya verən mühüm uyğunlaşma dəyişəni olması kimi şərh edir.

ARDL və VECM niyə eyni qısamüddətli nəticəni vermir?

ARDL-ECM tək bir mənzil qiyməti tənliyinin paylanmış gecikmə quruluşunu qiymətləndirərkən, VECM dəyişənləri eyni vaxtda çoxdəyişənli sistem daxilində qiymətləndirir və Wald testləri ilə gecikdirilmiş terminlərin birgə əhəmiyyətliliyini sınayır. Buna görə iki üsuldakı əhəmiyyətli dəyişən qruplarının tam eyni olması tələb olunmur; bu tədqiqatda ARDL-ECM daha geniş qısamüddətli əlaqələr toplusu verir, VECM isə faiz kanalını daha aydın şəkildə önə çıxarır.

Granger səbəbiyyəti

Mənbə faiz dərəcəsindən mənzil qiymətinə birtərəfli Granger əlaqəsi tapır. Bu nəticə keçmiş faiz məlumatlarının mənzil qiymətlərinin gələcək hərəkətlərinin proqnozuna əlavə məlumat verdiyini ifadə edir.

Granger səbəbiyyəti iqtisadi mənada “faiz dəyişikliyi təkbaşına mənzil qiymətindəki dəyişikliyin struktur səbəbidir” nəticəsi deyil. Ortaq üçüncü dəyişənlər, siyasət reaksiyaları və eyni vaxtlı iqtisadi proseslər ayrıca struktur identifikasiyası tələb edir.

Dispersiyanın parçalanması

Mənzil qiymətlərinin öz keçmiş şoklarına aid payının 50. dövrdə belə %82,797 olması bazarın yüksək davamlılığını göstərir. Araşdırılan xarici dəyişənlər arasında işsizliyin %9,824-lük payı ən yüksək xarici töhfədir.

Malayziyada mənzil qiymətləri niyə “öz keçmişindən asılı” kimi təsvir olunur?

Həm ARDL-ECM-də gecikdirilmiş mənzil qiyməti dəyişməsinin müsbət və əhəmiyyətli olması, həm də dispersiya parçalanmasında 50. dövrdə proqnoz xəta dispersiyasının %82,797-sinin mənzil qiymətlərinin öz şokları ilə izah olunması qiymətlərin keçmiş hərəkətlərinin gələcək dinamikada güclü şəkildə qalmağa davam etdiyini göstərir.

İmpuls-reaksiya funksiyaları

Mənbə Şəkil 4-də bir standart sapmalıq yeniliklərə verilən dinamik reaksiyaları 50 dövr boyunca göstərir.

• Mənzil qiymətinin öz şoku: güclü müsbət reaksiya verir; zamanla azalsa da, davamlılığını qoruyur.
• Əhali şoku: əvvəlcə kiçik mənfi reaksiya, daha uzun üfüqdə müsbət reaksiya yaradır.
• İşsizlik şoku: mənzil qiymətlərində davamlı mənfi reaksiya yaradır.
• Tikinti xərci şoku: müsbət mənzil qiyməti reaksiyası ilə əlaqəlidir; mənbə bunu xərc ötürülməsi ilə şərh edir.
• Adambaşına gəlir şoku: makro dəyişənlər arasında ən güclü və davamlı müsbət reaksiyalardan birini yaradır.
• Faiz şoku: ilkin mərhələdə daha mülayim reaksiya verir və uzun üfüqdə mənfi düzəliş görünür.

Impulse Response Function, ARDL uzunmüddətli əmsalı ilə eyni statistik obyekt deyil. Buna görə, məsələn, tikinti xərcinin IRF-də müsbət reaksiya yaratması Cədvəl 4-dəki mənfi və əhəmiyyətsiz uzunmüddətli əmsalı “müsbət əhəmiyyətli uzunmüddətli təsirə” çevirmir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Mənzil qiymətləri ilə seçilmiş beş makroiqtisadi dəyişən arasında uzunmüddətli kointeqrasiya mövcuddur.
• ARDL uzunmüddətli əmsallarının heç biri ayrıca statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil.
• Qısamüddətli ARDL-ECM-də adambaşına gəlir müsbət, cari faiz dəyişikliyi isə mənfi və əhəmiyyətli əlaqə göstərir.
• Mənzil qiyməti dəyişmələrində keçmişdən güclü asılılıq mövcuddur.
• VECM-də mənzil qiyməti tənliyində ən aydın qısamüddətli kanal faiz dərəcəsidir.
• Granger analizində faiz dərəcəsindən mənzil qiymətinə birtərəfli proqnoz əlaqəsi mövcuddur.
• 50. dövrdə mənzil qiyməti dispersiyasının böyük hissəsi öz şoklarından qaynaqlanır.
• IRF nəticələrində gəlir və tikinti xərci şokları müsbət, işsizlik şoku isə mənfi mənzil qiyməti reaksiyaları ilə əlaqəlidir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Hər makroiqtisadi dəyişənin mənzil qiymətinə ayrıca və statistik baxımdan qəti uzunmüddətli təsiri olduğu deyilə bilməz.
• Faizin mənzil qiymətlərinin struktur və yeganə səbəbi olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.
• Granger səbəbiyyəti real dünyadakı struktur səbəbiyyəti təkbaşına sübut etmir.
• Milli orta nəticələrin Malayziyanın bütün ştatlarına eyni əmsallarla tətbiq ediləcəyi göstərilməmişdir.
• Asiya Maliyyə Böhranı və ya COVID-19 üçün ayrıca struktur qırılma təsirləri qiymətləndirilməmişdir.
• Ev təsərrüfatı sərvəti, kreditə çıxış, alıcı davranışı və ya spekulyasiya birbaşa ölçülməmişdir.
• Mənbə xülasəsindəki “yalnız gəlir qısa müddətdə əhəmiyyətlidir” cümləsi təfərrüatlı ARDL-ECM cədvəli ilə uyğun deyil və ümumi nəticə kimi istifadə edilməməlidir.

Siyasət baxımından mənası

Mənbə mənzil əlçatanlığının tək bir siyasət alətinə endirilə bilməyəcəyini müdafiə edir. Gəlirin artması alıcılıq qabiliyyətini yüksəltsə də, kifayət qədər əlçatan mənzil təklifi yaranmazsa artan tələb qiymətləri daha da yüksəldə bilər.

Buna görə siyasət təklifləri əlçatan mənzil təklifinin genişləndirilməsini, proqramların aşağı və orta gəlirli ev təsərrüfatlarına daha yaxşı hədəflənməsini, Industrialised Building System kimi xərc baxımından səmərəli tikinti texnologiyalarının qiymətləndirilməsini, bazar şəffaflığının artırılmasını, tənzimləyici nəzarətin gücləndirilməsini və spekulyativ davranışları məhdudlaşdırmağa yönəlmiş məqsədli tədbirləri birlikdə ehtiva edir.

Faiz dərəcəsinin VECM və Granger nəticələrində önə çıxması pul siyasəti və ipoteka maliyyələşdirmə şərtlərinin mənzil bazarı üçün əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Bununla belə, mənbə mənzil əlçatanlığının yalnız faiz endirimi ilə həll edilə biləcəyini müdafiə etmir; təklifin, institutların və bazar quruluşunun birlikdə nəzərə alınmasını təklif edir.

Məhdudiyyətlər

Tədqiqat milli makroiqtisadi göstəricilərə fokuslanır. Ev təsərrüfatı sərvəti, təhsil, kreditə çıxış, ipoteka şərtləri və alıcı davranışı kimi mikroiqtisadi və ya institusional dəyişənlər modelə daxil edilməmişdir.

Milli səviyyədə aqreqasiya edilmiş məlumat Kuala Lumpur və ya digər ştatlardakı yerli mənzil bazarlarının fərqli dinamikasını gizlədə bilər. İllik məlumat da qısamüddətli siyasət şoklarının və ya sürətli maliyyə bazarı hərəkətlərinin təfərrüatlı zamanlamasını məhdud şəkildə tutur.

1990–2024 dövrü Asiya Maliyyə Böhranı, qlobal maliyyə böhranı, vergi dəyişiklikləri və COVID-19 kimi böyük struktur hadisələri əhatə edir. Mənbə bu qırılmaları ayrıca struktur qırılma modelləri ilə açıq şəkildə qiymətləndirməmişdir.

Mənbə gələcəkdə regional və ya ştat səviyyəli məlumatlardan, daha yüksək tezlikli sıralardan, mikroiqtisadi və institusional dəyişənlərdən, struktur qırılma modellərindən və NARDL, VAR və ya Structural VAR kimi qabaqcıl üsullardan istifadə edilməsini tövsiyə edir.

Mənbədaxili hesabat uyğunsuzluqları

Mənbədə bir neçə nəticə ifadəsi öz cədvəlləri ilə tam uyğun gəlmir. Xülasə tikinti xərcinin müsbət, faizin əhəmiyyətli mənfi uzunmüddətli təsirini və qısa müddətdə yalnız gəlirin əhəmiyyətliliyini bildirir, halbuki Cədvəl 4 heç bir uzunmüddətli dəyişəni əhəmiyyətli hesab etmir, Cədvəl 5 isə gəlirdən başqa müxtəlif qısamüddətli terminləri də əhəmiyyətli hesab edir.

Stasionarlıq bölməsində LUR əvvəlcə I(0) kimi təsnif edilir, daha sonra isə bütün dəyişənlərin I(1) olduğu yazılır. ADF və PP cədvəlləri LUR-nin səviyyədə stasionar olduğunu göstərən ilk şərhi dəstəkləyir.

ARDL gecikmə seçimi mətndə AIC, Cədvəl 3 qeydində SIC kimi verilir. Metod bölməsi KPSS istifadəsini də bildirir, lakin nəticələr bölməsində KPSS statistikalarını göstərən ayrıca nəticə cədvəli yoxdur. Bu məqamlar Verianla tərəfindən səssizcə dəyişdirilməmiş, şərh sərhədi kimi qorunmuşdur.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Macroeconomic Determinants of Housing Prices in Malaysia: Evidence from Time-Series Econometric Analysis.

Müəlliflər: Jin Sheng Chang; Evan Lau; Nugroho Suryo Bintoro.

Məsul müəllif: Evan Lau.

Qurumlar: Faculty of Economics and Business, Universiti Malaysia Sarawak, Malaysia; Faculty of Accounting, Ton Duc Thang University, Vietnam; Faculty of Economics and Business, Universitas Brawijaya, Indonesia.

Jurnal: Economies.

Nəşriyyat: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: Economies, 2026, 14, 388.

DOI: 10.3390/economies14090388.

Nəşr prosesi: Alındı: 21 İyul 2026; yenidən baxıldı: 20 Avqust 2026; qəbul edildi: 27 Avqust 2026; nəşr olundu: 4 Sentyabr 2026.

Mənbə növü: Resenziyalı, açıq girişli orijinal tədqiqat məqaləsi.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Əsas məlumat dövrü: Malayziya, 1990–2024, illik zaman sıraları.

Əsas dəyişənlər: Housing Price Index, population, unemployment rate, Construction Cost Index, income per capita və lending interest rate.

Əsas üsullar: ADF və PP vahid kök testləri; metod bölməsində əlavə olaraq KPSS; ARDL bounds cointegration test; ARDL Error Correction Model; Johansen–Juselius cointegration test; Vector Error Correction Model; Granger causality; Forecast Error Variance Decomposition; Impulse Response Function.

Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmamışdır.

Etik komitə: Tətbiq edilmir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Tətbiq edilmir.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatların Department of Statistics Malaysia Open DOSM Portal, Bank Negara Malaysia Data Download Portal və World Bank Open Data vasitəsilə əlçatan olduğu bildirilmişdir. Mənbə məlumat dəstlərinə 15 May 2025 tarixində çıxış edildiyini bildirir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma J.S.C. və E.L.; metod J.S.C. və N.S.B.; proqram təminatı və formal təhlil J.S.C.; doğrulama E.L. və N.S.B.; araşdırma və məlumatların işlənməsi J.S.C.; ilk layihə J.S.C. və E.L.; nəzərdən keçirmə və redaktə E.L. və N.S.B.; vizuallaşdırma J.S.C.; nəzarət E.L. və N.S.B.; layihə idarəçiliyi E.L. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Uzunmüddətli kointeqrasiya fərdi dəyişən əmsallarının əhəmiyyətliliyi ilə qarışdırılmamalıdır. Granger səbəbiyyəti struktur səbəbiyyət deyil. Milli illik məlumat regional mənzil bazarı fərqlərini və sürətli siyasət reaksiyalarını məhdud şəkildə əks etdirir. Struktur qırılmalar açıq şəkildə modelləşdirilməmişdir.

Mənbədaxili ardıcıllıq qeydi: Xülasə ilə ARDL cədvəlləri, stasionarlıq təsnifatının iki cümləsi və ARDL gecikmə seçim meyarının mətn ilə cədvəl qeydi arasında hesabat fərqləri mövcuddur. Verianla mətni bu fərqləri gizlətmir və təfərrüatlı ədədi cədvəlləri əsas sübut kimi üstün tutur.

Vizual yenidənqurma qeydi: Mənbə Şəkil 1–3 yalnız xam məlumat verildiyi ölçüdə kəmiyyət baxımından yenidən çəkilməlidir. Cədvəl 5 qısamüddətli əmsalları və Cədvəl 8 dispersiya parçalanması birbaşa ədədi Verianla qrafikləri üçün uyğundur. Şəkil 4-ün impuls-reaksiya əlaqələri, xam IRF nöqtələri olmadıqda yalnız keyfiyyət/source-derived sxem kimi yenidən qurulmalıdır.