Sinnamaldegid (cinnamaldehyde, CA), dolchin efir moyining asosiy biofaol tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, ushbu tadqiqotda Staphylococcus aureus keltirib chiqargan sut bezi yallig‘lanishiga qarshi antibakterial, yallig‘lanishga qarshi va antioksidant ta’sirlari o‘rganilgan tabiiy birikmadir. Tadqiqotchilar CA ta’sirini ham sichqon mastit modelida in vivo, ham MAC-T qoramol sut bezi epiteliysi hujayralarida in vitro tekshirganlar. Sichqonlarda CA bilan davolash bakterial kolonizatsiyani, neytrofillar bilan bog‘liq miyeloperoksidaza (MPO) faolligini, yallig‘lanish sitokinlarini va gistopatologik shikastlanishni kamaytirgan; Nrf2/HO-1/xCT antioksidant yo‘lini kuchaytirar ekan, TLR4/NF-κB yallig‘lanish yo‘lini bostirgan. MAC-T hujayralarida esa bakterial yopishish va invaziya kamaygan, hujayra ichidagi reaktiv kislorod turlari (ROS) pasaygan, yallig‘lanish mediatorlari bostirilgan, zich birikma oqsillarining ekspressiyasi oshgan va apoptoz bilan bog‘liq oqsil profili yaxshilangan.

Tadqiqotning mexanistik talqini CA ikki bir-birini to‘ldiruvchi yo‘l orqali ta’sir ko‘rsatishi mumkinligidan iborat: mezbon hujayraning yallig‘lanish va oksidativ stress signallarini bevosita boshqarish hamda sut bezi to‘qimasidagi bakterial yukni kamaytirib, patogen keltirib chiqaradigan stimulyatsiyani bilvosita cheklash. Biroq tadqiqot CA qaysi maxsus immun retseptor bilan bevosita o‘zaro ta’sirlashishini ko‘rsatmagan. Eng muhimi, in vivo tasdiqlash faqat sichqon modelida amalga oshirilgan; farmakokinetika, uzoq muddatli xavfsizlik, optimal dozalash va sog‘in sigirlarda mastitni davolash samaradorligi hali aniqlanmagan.

Mastit va Staphylococcus aureus nima uchun muhim?

Mastit sut bezining ko‘pincha infeksiya bilan bog‘liq yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, sut ishlab chiqarish, sut sifati va sut bezi to‘qimasi yaxlitligiga muhim ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Staphylococcus aureus, ayniqsa subklinik qoramol mastitida muhim qo‘zg‘atuvchilardan biridir. Bakteriyaning sut bezi epiteliyiga yopisha olishi, hujayralarga invaziya qila olishi va biofilm hosil qila olishi infeksiyaning davomiyligiga hissa qo‘shadi.

Infeksiya paytida bakterial tuzilmalar tug‘ma immun tizimini faollashtiradi. Bu faollashuv yallig‘lanish hujayralarining sut bezi to‘qimasiga ko‘chishini va TNF-α, IL-1β hamda IL-6 kabi proyallig‘lanish sitokinlari ishlab chiqarilishini oshirishi mumkin. Nazorat qilinmaydigan yoki uzoq davom etadigan yallig‘lanish sut bezi to‘qimasida strukturaviy shikastlanishga olib kelishi mumkin.

Nima uchun o‘simlikka mansub birikma o‘rganildi?

Antibiotiklar intramammar infeksiyalarni nazorat qilishda muhim vositalardir; biroq davolash muvaffaqiyati cheklangan bo‘lishi mumkin bo‘lgan holatlar va antimikrob rezistentlik muammosi yangi yondashuvlar bo‘yicha tadqiqotlarni kuchaytirgan. Tadqiqot shu nuqtai nazardan ilgari antibakterial, yallig‘lanishga qarshi va antioksidant xususiyatlari qayd etilgan sinnamaldegidning S. aureus keltirib chiqargan sut bezi yallig‘lanishidagi ta’siri va u bilan bog‘liq molekulyar yo‘llarni o‘rgangan.

Sinnamaldegid ushbu tadqiqotda sut bezi yallig‘lanishini qaysi mexanizmlar orqali yengillashtirdi?

Tadqiqotning eksperimental natijalari sinnamaldegid S. aureus yukini hamda hujayralarga yopishish/invaziyani kamaytirar ekan, TLR4/NF-κB yallig‘lanish signalini bostirganini, Nrf2/HO-1/xCT antioksidant himoyasini kuchaytirganini, ROS to‘planishini kamaytirganini va apoptoz bilan bog‘liq oqsil profilini himoya yo‘nalishida o‘zgartirganini ko‘rsatadi; biroq CA bevosita bog‘lanadigan maxsus immun retseptor ushbu tadqiqotda aniqlanmagan.

TLR4/NF-κB yallig‘lanish yo‘li

Tollga o‘xshash retseptor 4 (TLR4) tug‘ma immun tizimidagi naqshni tanish mexanizmlaridan biridir. TLR4 orqali uzatiladigan signallar NF-κB yo‘lini faollashtirganda p65 subbirligining fosforlanishi oshishi va proyallig‘lanish genlari ekspressiyasi kuchayishi mumkin. Tadqiqotda S. aureus infeksiyasi sichqon sut bezi to‘qimasida TLR4 ekspressiyasini, p-p65 darajasini va Bax/Bcl-2 nisbatini oshirgan. CA dozalari oshirilganda bu o‘zgarishlar teskari yo‘nalishda o‘zgargan.

MAC-T hujayralarida ham CA S. aureus oshirgan TLR4 ekspressiyasi va p65 fosforlanishini kamaytirgan. Xuddi shu hujayra modelida IL-1β, IL-6 va TNF-α bilan bir qatorda AP-1, iNOS, MCP-1 va Myd88 kabi yallig‘lanish bilan bog‘liq mediatorlarning mRNA darajalari ham pasaygan.

Nrf2/HO-1/xCT antioksidant yo‘li

Yadro omili eritroid 2 bilan bog‘liq omil 2 (Nrf2) hujayraviy oksidativ stress himoyasining muhim boshqaruvchilaridan biridir. Nrf2 faollashuvi HO-1 va xCT kabi quyi oqimdagi antioksidant tarkibiy qismlar ekspressiyasini oshirishi mumkin. xCT hujayraviy glutation metabolizmi bilan bog‘liq sistin/glutamat antiporter tizimining subbirligidir.

S. aureus infeksiyasi sichqon sut bezi to‘qimasida Nrf2, HO-1 va xCT oqsil darajalarini kamaytirgan, CA bilan davolash esa bu oqsillar ekspressiyasini doza bilan birga oshirgan. Shu bilan bir vaqtda lipid peroksidlanishi ko‘rsatkichi MDA kamaygan; antioksidant himoya bilan bog‘liq SOD va GSH-Px faolligi oshgan. MAC-T hujayralarida ham CA Nrf2/HO-1/xCT gen va oqsil ekspressiyasini oshirgan hamda DCFH-DA fluoresansida o‘lchangan hujayra ichidagi ROS to‘planishini kamaytirgan.

TLR4/NF-κB va Nrf2/HO-1/xCT yo‘llari nima uchun birgalikda muhim?

Ushbu tadqiqotda ikki yo‘l turlicha, biroq o‘zaro bog‘liq biologik muammolarni ifodalaydi: TLR4/NF-κB o‘qi infeksiya qo‘zg‘atgan yallig‘lanish signali bilan, Nrf2/HO-1/xCT o‘qi esa oksidativ stress va antioksidant himoya bilan bog‘liq; CA har ikki o‘qni bir xil eksperimental tizimlarda himoya yo‘nalishida o‘zgartirgani kuzatilgan ta’sirni faqat sitokinlarni bostirishga yoki faqat antioksidant ta’sirga qisqartirib bo‘lmasligini ko‘rsatadi.

Apoptozga ta’sirlar

S. aureus infeksiyasida proapoptotik Bax, kaspaza-3, kaspaza-9 va sitoxrom c (Cytc) oshgan, antiapoptotik Bcl-2 esa kamaygan. CA bilan oldindan davolash MAC-T hujayralarida bu o‘zgarishlarni teskari tomonga burdi. Sichqon sut bezi to‘qimasida ham infeksiya bilan oshgan Bax/Bcl-2 nisbati CA dozasi bilan kamaygan. Bu natijalar yallig‘lanish va oksidativ shikastlanish kamayishiga hujayra o‘limi signallaridagi o‘zgarishlar ham hamroh bo‘lganini ko‘rsatadi.

Epitelial to‘siqning saqlanishiga oid natijalar

S. aureus infeksiyasi MAC-T hujayralarida occludin, claudin-4 va ZO-1 mRNA ekspressiyasini kamaytirgan. CA bilan oldindan davolash bu zich birikma oqsillarining ekspressiyasini oshirgan. Tadqiqotchilar bu natijani sut bezi epitelial to‘sig‘i yaxlitligining saqlanishi bilan bog‘laganlar.

Bakterial yopishish va invaziya nima uchun alohida o‘lchandi?

Bakteriyaning epiteliy yuzasiga bog‘lanishi bilan hujayra ichiga kirishi bir xil biologik bosqich emas. Tadqiqotda yopishish tajribasi jami hujayra bilan bog‘liq bakteriyalarni, invaziya tajribasi esa gentamitsin bilan hujayra tashqarisidagi bakteriyalar chiqarib tashlangandan keyin hujayra ichiga kirgan bakteriyalarni baholash uchun ishlab chiqilgan.

Bu natijalarda yuqoriroq konsentratsiya har bir o‘lchovda kuchliroq ta’sir bermagani e’tiborga loyiq. Xususan, yopishish va invaziya darajalari 25 µM da 50 µM dagidan pastroq bo‘lgan. Shu sababli in vitro natijalarni oddiy “doza oshgani sari ta’sir doimiy ravishda oshadi” modeli bilan izohlash kerak emas.

Hujayra hayotchanligi va eksperimental konsentratsiyani tanlash

CCK-8 testi CA ning MAC-T hujayralari hayotchanligiga ta’sirini baholash uchun ishlatilgan. Manbada 50 µM dan past konsentratsiyalarda hujayra hayotchanligiga sezilarli ta’sir bo‘lmagani, 50 µM dan yuqori konsentratsiyalarda esa hayotchanlik kamaygani bildirilgan. Yallig‘lanish tajribalarida 15, 25 va 50 µM konsentratsiyalar sinovdan o‘tkazilgan; IL-1β, IL-6 va TNF-α mRNA darajalarini bostirish bo‘yicha 25 µM eng yaqqol ta’sir ko‘rsatgan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Hayvon tajribasi dizayni

Tadqiqotda 7–8 haftalik va vazni 20–25 g bo‘lgan jami 35 ta Kunming sichqoni ishlatilgan. Hayvonlar tasodifiy ravishda besh guruhga ajratilgan va har bir guruhda yettita sichqon bo‘lgan:

Sichqonlar bir haftalik moslashish davrida 24 ± 1 °C va %65 nisbiy namlik sharoitida saqlangan. Anesteziyadan so‘ng sut bezi kanaliga 100 µL, 1 × 10⁶ CFU/mL zichlikdagi yangi S. aureus suspenziyasi yuborilgan; nazorat guruhiga teng hajmda steril PBS qo‘llangan. Infeksiyadan 12 soat o‘tgach CA 5, 25 yoki 50 mg/kg dozada intraperitoneal tarzda uch marta, olti soatlik oraliq bilan berilgan. Model yaratilganidan 24 soat o‘tgach serum va sut bezi to‘qimalari keyingi tahlillar uchun yig‘ilgan.

Sichqon modelida qaysi o‘lchovlar amalga oshirildi?

• Gematoksilin-eozin bo‘yash orqali sut bezi gistopatologiyasi va 0–4 oralig‘idagi to‘qima shikastlanishi bali.
• Neytrofil infiltratsiyasi ko‘rsatkichi sifatida MPO faolligi.
• Sut bezi to‘qimasidagi S. aureus kolonizatsiyasini koloniyalarni sanash orqali o‘lchash.
• RT-qPCR va ELISA orqali IL-1β, IL-6 va TNF-α ni baholash.
• MDA, SOD va GSH-Px orqali oksidativ stress/antioksidant quvvatni baholash.
• Western blot orqali TLR4, p65, p-p65, Nrf2, HO-1, xCT, Bax va Bcl-2 kabi oqsillarni baholash.

Sichqon modelidagi asosiy natijalar

Nazorat guruhida sut bezi tuzilishi asosan saqlangan bo‘lsa, S. aureus guruhida kuchli yallig‘lanish hujayralari va neytrofil infiltratsiyasi, qalinlashgan kanal devorlari va aniq bo‘lmagan duktal chegaralar kuzatilgan. CA guruhlarida to‘qima shikastlanishi kamaygan va bu yaxshilanish yuqori doza guruhida yaqqolroq bo‘lgan.

MPO faolligi infeksiya guruhida oshgan, CA qo‘llangan guruhlarda esa doza bilan birga kamaygan. Sut bezi to‘qimasidagi S. aureus kolonizatsiyasi ham CA bilan davolashda sezilarli ravishda kamaygan; kolonizatsiya tajribasida guruhlar orasidagi farqlar uchun p < 0,01 qayd etilgan.

Oksidativ stress nuqtai nazaridan infeksiya MDA ni oshirgan, SOD va GSH-Px faolligini kamaytirgan. CA bu o‘zgarishlarni teskari yo‘nalishda o‘zgartirgan. Nrf2, HO-1 va xCT oqsil ekspressiyalari ham CA bilan doza bog‘liq ravishda oshgan.

Yallig‘lanish nuqtai nazaridan infeksiya bilan oshgan IL-1β, IL-6 va TNF-α darajalari CA qo‘llanishi bilan kamaygan. TLR4 ekspressiyasi, p65 fosforlanishi va Bax/Bcl-2 nisbatida ham CA dozasi oshgani sari kamayish kuzatilgan.

MAC-T hujayra modeli dizayni

MAC-T qoramol sut bezi epiteliysi hujayralari DMEM muhitida, 37 °C va %5 CO₂ sharoitida kultivatsiya qilingan. S. aureus infeksiyasida MOI = 100 ishlatilgan va hujayralar olti soat davomida infeksiyalangan. CA guruhlari infeksiyadan oldin CA saqlovchi muhitda 24 soat oldindan ishlov olgan.

Hujayra modelida CCK-8 hayotchanlik testi, bakterial yopishish va invaziya tajribalari, DCFH-DA yordamida ROS fluoresansi, RT-qPCR va Western blot ishlatilgan. Invaziya tajribasida hujayra tashqarisidagi bakteriyalarni yo‘q qilish uchun 100 µg/mL gentamitsin 45 daqiqa qo‘llangan; hujayra ichiga kirgan bakteriyalar keyin lizis va koloniyalarni sanash bilan baholangan.

MAC-T hujayralaridagi asosiy natijalar

CA bilan oldindan davolash S. aureus keltirib chiqargan IL-1β, IL-6 va TNF-α oshishini kamaytirgan. 15, 25 va 50 µM konsentratsiyalarning barchasi samarali bo‘lsa-da, 25 µM yallig‘lanish sitokinlari mRNA ekspressiyasini bostirishda eng yaqqol ta’sir ko‘rsatgan.

CA bakteriyaning MAC-T hujayralariga yopishishini va hujayralarga invaziyasini sezilarli ravishda kamaytirgan. Nrf2, HO-1 va xCT ning ham oqsil, ham mRNA ekspressiyasi oshgan; hujayra ichidagi ROS to‘planishi kamaygan.

AP-1, iNOS, MCP-1 va Myd88 mRNA ekspressiyalari kamaygan, occludin, claudin-4 va ZO-1 ekspressiyalari esa oshgan. Western blot tahlilida TLR4 va p65 fosforlanishi kamaygan.

Apoptoz tahlilida S. aureus infeksiyasi Bax, kaspaza-3, kaspaza-9 va Cytc ekspressiyasini oshirib, Bcl-2 ni kamaytirgan, CA bilan oldindan davolash esa bu o‘zgarishlarni teskari yo‘nalishga burdi.

Statistik tahlil

Western blot tasma zichliklari ImageJ 1.51j yordamida tahlil qilinib, GAPDH yoki β-actin ga nisbatan normallashtirilgan. Eksperimental ma’lumotlar OriginPro 2018 yordamida bir tomonlama dispersiya tahlili bilan baholangan va natijalar o‘rtacha ± standart og‘ish ko‘rinishida hisobot qilingan. Grafiklarda turli kichik harflarga ega guruhlar p < 0,05 darajasida statistik jihatdan farqli deb qabul qilingan. Hujayra tajribalari uchta mustaqil tajriba asosida baholangan.

Bu natijalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri sog‘in sigirlarda mastitni davolash samarali ekanini ko‘rsatadimi?

Yo‘q. Tadqiqotning in vivo dalili sichqon mastit modelidan, in vitro dalili esa MAC-T qoramol sut bezi epiteliysi hujayralaridan olingan; to‘g‘ridan-to‘g‘ri sog‘in sigirlarda farmakokinetika, mos qo‘llash yo‘li, optimal doza, uzoq muddatli xavfsizlik, sut qoldig‘i yoki klinik davolash muvaffaqiyati ushbu tadqiqotda sinovdan o‘tkazilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• CA sichqon mastit modelida S. aureus kolonizatsiyasini kamaytirgan.
• CA sichqon sut bezidagi yallig‘lanish hujayralari infiltratsiyasi va MPO faolligini kamaytirgan.
• CA sichqonlarda TNF-α, IL-1β va IL-6 kabi proyallig‘lanish ko‘rsatkichlarini pasaytirgan.
• CA TLR4/NF-κB faollashuvi bilan bog‘liq oqsil o‘zgarishlarini bostirgan.
• CA Nrf2/HO-1/xCT antioksidant yo‘lini ham sichqon to‘qimasida, ham MAC-T hujayralarida kuchaytirgan.
• CA MAC-T hujayralarida S. aureus yopishishi va invaziyasini kamaytirgan.
• CA MAC-T hujayralaridagi ROS to‘planishini kamaytirib, zich birikma oqsillari ekspressiyasini oshirgan.
• CA infeksiya bilan bog‘liq apoptoz oqsil profilini himoya yo‘nalishida o‘zgartirgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• CA sog‘in sigirlarda klinik mastitni davolashi ushbu tadqiqotda ko‘rsatilmagan.
• CA antibiotiklar o‘rnida bevosita ishlatilishi mumkinligi klinik jihatdan tasdiqlanmagan.
• Sichqonlarda ishlatilgan 5–50 mg/kg dozalarni sog‘in sigirlarga bevosita o‘tkazish mumkinligi ko‘rsatilmagan.
• 25 µM hujayra kulturasi konsentratsiyasi tirik hayvondagi terapevtik plazma yoki sut bezi to‘qimasi konsentratsiyasiga mos kelishi ko‘rsatilmagan.
• Uzoq muddatli toksiklik, farmakokinetika va sut/go‘sht qoldiqlari baholanmagan.
• CA bevosita bog‘lanadigan maxsus TLR yoki boshqa immun retseptor aniqlanmagan.
• Tadqiqot tabiiy dolchin mahsulotlari yoki dolchin efir moyini nazoratsiz ravishda hayvonlarni davolashda ishlatishni sinovdan o‘tkazmagan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Eng muhim cheklov in vivo tasdiqlash sog‘in sigirda emas, sichqon mastit modelida amalga oshirilganidir. MAC-T modeli qoramol sut bezi epiteliysi biologiyasiga yaqinroq hujayraviy tizim bersa-da, hujayra kulturasi butun hayvondagi metabolizm, immunitet, qon aylanishi, farmakokinetika va sut bezi to‘qimasining murakkab muhitini qayta yaratmaydi.

Tadqiqot shuningdek CA farmakokinetikasi, uzoq muddatli xavfsizligi yoki sog‘in sigir uchun mos dozalash rejimini baholamagan. Mualliflar keyingi tadqiqotlar uchun bevosita qoramol mastit modeli, optimal doza, farmakokinetika va uzoq muddatli xavfsizlik tadqiqotlarini zarur deb hisoblaydi.

Mexanizm bo‘yicha ham bir cheklov mavjud. Natijalar TLR4/NF-κB bostirilishi va Nrf2/HO-1/xCT faollashuvi bilan mos kuchli molekulyar bog‘liqliklarni ko‘rsatadi; biroq CA qaysi maxsus immun retseptor yoki molekulyar nishon bilan bevosita o‘zaro ta’sirlashishi ushbu tajribalar bilan aniqlanmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Mechanism of Cinnamaldehyde in Alleviating Staphylococcus aureus-Induced Mammary Inflammatory Response

Mualliflar: Xiaohui Chen; Jingge Wang; Huiyuan Ma; Wenbin Jiang; Guiqin Wang.

Mas’ul muallif: Guiqin Wang.

Muassasalar: College of Resources Environment & Life Sciences, Ningxia Normal University, Guyuan, Xitoy; College of Animal Science and Technology, Ningxia University, Yinchuan, Xitoy; Key Laboratory of Soil Ecological Health and Microbial Regulation, Ningxia Normal University, Guyuan, Xitoy.

Jurnal: Animals.

Nashriyot: MDPI.

Bibliografik qayd: Animals 2026, 16(17), 2742.

DOI: 10.3390/ani16172742

Nashr jarayoni: Qabul qilindi: 16 iyul 2026; qayta ko‘rib chiqildi: 22 avgust 2026; ma’qullandi: 26 avgust 2026; chop etildi: 2 sentyabr 2026.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan original eksperimental tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Hayvon modeli: Jami 35 ta Kunming sichqoni; besh guruh; n = 7/guruh. In vivo natijalar sog‘in sigirga emas, sichqon mastit modeliga tegishli.

Hujayra modeli: MAC-T qoramol sut bezi epiteliysi hujayra liniyasi; hujayra infeksiyasi tajribalarida MOI 100 va olti soatlik infeksiya ishlatilgan.

Asosiy usullar: H&E gistopatologiyasi, MPO faollik tahlili, bakterial koloniyalarni sanash, ELISA, RT-qPCR, CCK-8 hujayra hayotchanligi tahlili, DCFH-DA ROS fluoresansi va Western blot.

Statistika: Bir tomonlama dispersiya tahlili; o‘rtacha ± standart og‘ish; asosiy ahamiyatlilik chegarasi p < 0,05. Bakterial kolonizatsiya tajribasida p < 0,01 darajasidagi farq qayd etilgan.

Etika: Hayvon tajribalari Ningxia University Animal Welfare and Ethics Committee talablariga muvofiq o‘tkazilgan; etik qayd NXU-2025-013 sifatida bildirilgan.

Moliyalashtirish: Natural Science Funds, Ningxia; 2026AAC030884, 2025AAC020021 va 2026AAC030944 ko‘maklari.

Ma’lumotlar mavjudligi: Tadqiqot asosidagi ma’lumotlar asosli so‘rov bo‘yicha mas’ul muallif tomonidan taqdim etilishi bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish G.W.; metodologiya X.C.; tasdiqlash X.C. va J.W.; formal tahlil J.W. va H.M.; tadqiqot W.J.; resurslar J.W., H.M. va W.J.; dastlabki qo‘lyozma X.C.; ko‘rib chiqish/tahrirlash J.W., H.M., W.J. va G.W.; vizuallashtirish J.W., H.M. va W.J.; nazorat G.W.; loyiha boshqaruvi X.C. va G.W.; moliyalashtirishni jalb qilish X.C. va G.W.

Asosiy metodologik cheklov: Tadqiqot CA mexanizmini sichqon mastit modeli va MAC-T hujayra tizimi yordamida dastlabki darajada tushuntiradi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri sog‘in sigir farmakokinetikasi, uzoq muddatli xavfsizlik, optimal dozalash rejimi va klinik samaradorlik baholanmagan.