Sut tishlanishidagi okkluzion xususiyatlar, ogʻiz yopilganda yuqori va pastki sut tishlarining oʻzaro qanday munosabatda boʻlishi, tish yoylaridagi boʻshliqlar va tiqilinch kabi joylashuv xususiyatlarini tavsiflovchi anatomik hamda funksional belgilar hisoblanadi. Ushbu kesimiy tadqiqot Hindistonning Tamil Nadu shtatidagi Namakkal hududida maktabgacha yoshdagi bolalarning sut tishlanishida molyar va qoziq tish munosabatlari, overjet, overbite, ochiq tishlash, kross-tishlash, primat boʻshliqlari, fiziologik boʻshliqlar va tiqilinchni oʻrgangan. Natijalar va jadval boʻlimlariga koʻra baholash 500 bola ustida oʻtkazilgan; bolalarning 254 nafari qiz, 246 nafari oʻgʻil bola. Tadqiqot maʼlum bir vaqtdagi okkluzion xususiyatlarning prevalensiyasini oʻlchaydi; bolalarning doimiy tishlanishga oʻtishini vaqt davomida kuzatmagan.

Jadval 1 dagi sonlarga koʻra, oʻng tomondagi ikkinchi sut molyarlari munosabatida mezial pogʻona 500 bolaning 285 nafarida, yaʼni %57,0 da; flush terminal tekislik 195 nafarida, yaʼni %39,0 da; distal pogʻona 22 nafarida, yaʼni %4,4 da kuzatilgan. Chap tomonda mos nisbatlar tegishli ravishda %55,6, %40,4 va %3,6 ni tashkil etadi. Shuning uchun mezial pogʻona har ikki tomonda ham eng koʻp uchragan molyar munosabatdir.

Sut qoziq tishlari munosabatida I sinf eng ustun toifadir: oʻng tomonda bolalarning %90,4 i, chap tomonda %90,6 i I sinf sifatida tasniflangan. Jadval 1 ga koʻra oʻng qoziq tish II sinf nisbati %8,0 va III sinf nisbati %1,6; chap tomonda esa II sinf %7,2 va III sinf %1,2. Maqola annotatsiyasidagi “II sinf %4” ifodasi ushbu jadval qiymatlariga mos kelmagani sababli Verianla bayonida jadval qiymatlari bilan annotatsiya oʻrtasidagi farq ochiq saqlanadi.

Yuqori yoydagi primat boʻshligʻi 328/500 bolada (%65,6), pastki yoydagi primat boʻshligʻi 242/500 bolada (%48,4) topilgan. Fiziologik boʻshliqlarning umumiy prevalensiyasi yuqori yoyda %40,4, pastki yoyda %38,6. Kattalashgan overjet 122/500 bolada (%24,4), kattalashgan overbite 129/500 bolada (%25,8), ochiq tishlash 26/500 bolada (%5,2), oldingi kross-tishlash 15/500 bolada (%3,0) va orqa kross-tishlash 2/500 bolada (%0,4) kuzatilgan. Ushbu umumiy foizlar manba Jadval 1 dagi qiz va oʻgʻil bola sonlarini birlashtirish orqali bajarilgan bevosita arifmetik hisob-kitoblardir.

Jinslar orasida manbada qoʻllangan p<0,05 chegarasiga koʻra sezilarli farq aniqlangan asosiy xususiyatlar: oʻng mezial pogʻona (p=0,027), chap mezial pogʻona (p=0,021), oʻng qoziq tish II sinf (p=0,011), oʻng qoziq tish III sinf (p=0,004), chap qoziq tish II sinf (p=0,048), chap qoziq tish III sinf (p=0,012) va yuqori yoy primat boʻshligʻi (p=0,001). Kattalashgan overbite uchun p=0,051 xabar qilingani sababli qiymat %5 ahamiyatlilik chegarasidan biroz yuqorida qoladi va tadqiqot tomonidan statistik jihatdan ahamiyatli deb qabul qilinmaydi.

Tadqiqotning asosiy talqin chegarasi muhim: kesimiy dizayn faqat tekshirilgan bolalarda ayni paytda kuzatilgan okkluzion xususiyatlarni koʻrsatadi. Tadqiqot maʼlum bir bolaning kelajakda aniq Angle I, II yoki III sinf doimiy molyar munosabatini rivojlantirishini yoki erta okkluzion xususiyatning oʻzi kelajakdagi malokkluziyaga sabab boʻlishini koʻrsata olmaydi. Mualliflar ham doimiy tishlanishdagi natijalarni aniqlash uchun longitudinal tadqiqotlar zarurligini taʼkidlaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Sut tishlanishi bolalik davrida shunchaki vaqtinchalik tish qatori emas. Sut tishlarining oʻzaro munosabati, yoy ichidagi boʻshliqlarning taqsimlanishi va pastki-yuqori jagʻ yopilish tartibi keyinchalik chiqadigan doimiy tishlar joylashishi mumkin boʻlgan anatomik muhit haqida maʼlumot beradi. Shu sababli bolalar stomatologiyasida sut tishlanishidagi okkluzion xususiyatlarning aholi darajasida qanday taqsimlanishini bilish normal variatsiyani ehtimoliy muammolardan ajratish nuqtai nazaridan muhimdir.

Tadqiqot mualliflari ayniqsa Namakkal hududidagi maktabgacha yoshdagi bolalarga oid mahalliy epidemiologik maʼlumotlar cheklanganini tadqiqotning asosiy sababi sifatida koʻrsatadi. Tadqiqotning gipoteza boʻlimida molyar va qoziq tish munosabatlari, boʻshliq tartiblari, overjet, overbite, ochiq tishlash, kross-tishlash va tiqilinchning taqsimlanishi bolalar oʻrtasida hamda qiz-oʻgʻil guruhlari oʻrtasida farq qilishi mumkinligi taxmin qilingan.

Sut Tishlanishida Okkluziya Nima?

Sut tishlanishida okkluziya, ogʻiz yopilganda yuqori va pastki jagʻdagi sut tishlari oʻrtasidagi kontakt va pozitsion munosabatlar tizimidir. Bu tushuncha faqat “tishlarning bir-biriga tegishi” degani emas; ikkinchi sut molyarlarining old-orqa munosabati, sut qoziq tishlarining munosabati, kesuvchi tishlarning gorizontal va vertikal qoplanishi, tishlar orasidagi boʻshliqlar, tiqilinch va kross-tishlash kabi turli xususiyatlarni birgalikda baholashni qamrab oladi.

Birlamchi yoki sut tishlanishi, doimiy tishlar hali ogʻizda ustun boʻlmagan bolalik davridagi tish qatoridir. Malokkluziya esa tishlar yoki yuqori-pastki tish yoylarining normal deb qabul qilingan yopilish munosabatlaridan ogʻishini ifodalovchi umumiy atamadir. Okkluzion xususiyatning mavjudligi har doim ham kasallik yoki davolash zaruriyatini anglatmaydi; xususiyat turi, darajasi, oʻsish jarayoni va bolaning umumiy dental rivojlanishi birgalikda baholanishi kerak.

“Mezial” va “distal” nimani anglatadi?

Stomatologiyada mezial tish yoyining oʻrta chizigʻiga qarab yoʻnalishni; distal esa oʻrta chiziqdan uzoqlashadigan yoʻnalishni anglatadi. Tadqiqotdagi sut molyar munosabatlari tasnifi yuqori va pastki ikkinchi sut molyarlarining distal yuzalarining bir-biriga nisbatan old-orqa holatiga asoslanadi.

Mezial Pogʻona, Flush Terminal Tekislik va Distal Pogʻona Nimani Anglatadi?

Bu uch atama pastki ikkinchi sut molyarining distal yuzasi yuqori ikkinchi sut molyarining distal yuzasiga nisbatan qayerda joylashganini ifodalaydi: yuzalar bir xil vertikal tekislikda boʻlsa flush terminal tekislik, pastki molyarning distal yuzasi mezialroq boʻlsa mezial pogʻona, distalroq boʻlsa distal pogʻona deb tasniflanadi. Bu tasnif sut tishlanishidagi old-orqa molyar munosabatning tavsifidir; kelajakdagi doimiy molyar munosabatning aniq natijasi emas.

Molyar munosabatlarni rivojlanish nuqtai nazaridan talqin qilish

Tadqiqot muhokamasida mezial pogʻona munosabati doimiy tishlanishda Angle I sinf molyar munosabati rivojlanishi bilan mos kelishi mumkin boʻlgan xususiyat sifatida, distal pogʻona esa II sinf rivojlanishi nuqtai nazaridan koʻproq eʼtibor talab qilishi mumkinligi oldingi adabiyotlarga tayangan holda muhokama qilinadi. Flush terminal tekislikda esa mandibulyar oʻsish va tishlarning oldinga siljishi kabi rivojlanish jarayonlariga bogʻliq ravishda turli doimiy molyar munosabatlari shakllanishi mumkin.

Bu izoh hozirgi Namakkal tadqiqotida bevosita kuzatilgan oʻzgarish emas. Tadqiqot bolalarni yillar davomida kuzatmagan. Shuning uchun “mezial pogʻonasi boʻlgan bu bola albatta I sinf boʻladi” kabi individual prognoz manba tomonidan isbotlanmaydi.

Sut Qoziq Tish Munosabatlarida I, II va III Sinflar Qanday Taʼriflanadi?

Tadqiqot qoʻllagan Foster-Hamilton asosidagi tasnifda I sinf yuqori sut qoziq tishi doʻmboqchasi uchining pastki sut qoziq tishining distal yuzasi bilan vertikal tekislanishidir; II sinfda yuqori qoziq tish doʻmboqchasi uchi bu referensdan mezialroq, III sinfda esa distalroq joylashadi. Bu sinflar sut qoziq tishlarining old-orqa munosabatini tavsiflaydi va doimiy tishlanishdagi Angle tasnifi bilan aynan bir oʻlchov emas.

Ushbu tadqiqotda I sinf qoziq tish munosabati oʻngda ham, chapda ham taxminan %90 darajasida boʻlib, eng koʻp uchragan qoziq tish munosabatidir. II sinf munosabati qizlarda oʻgʻil bolalarga qaraganda koʻproq, III sinf esa Jadval 1 ga koʻra faqat oʻgʻil bolalarda kuzatilgan.

Primat boʻshliqlari nima?

Primat boʻshliqlari, sut tishlanishida muayyan anatomik hududlarda uchraydigan boʻshliqlardir. Manbada qoʻllangan taʼrifga koʻra, yuqori jagʻda sut qoziq tishining mezial tomonida, pastki jagʻda esa sut qoziq tishining distal tomonida joylashgan boʻshliqlar primat boʻshligʻi deb tasniflangan.

Bu boʻshliqlarning mavjudligi “tishlar siyrak va gʻayritabiiy” degani emas. Ular sut tishlari bilan kattaroq doimiy tishlar oʻrtasidagi oʻlcham farqini qoplashga yordam beradigan rivojlanish boʻshliqlaridan biridir. Tadqiqot muhokamasi ham ayniqsa yuqori yoydagi primat boʻshliqlarini doimiy tishlarning kattaroq mezial-distal kengligi uchun foydalanilishi mumkin boʻlgan joy sifatida baholaydi.

Fiziologik boʻshliq nima?

Fiziologik boʻshliq, faqat primat sohasiga cheklanmagan va sut tishlari orasida umumiyroq koʻrinishda uchraydigan boʻshliqlarni anglatadi. Tadqiqot Baume tasnifiga tayangan holda sut tishlanishini boʻshliqli yoki boʻshliqsiz deb baholaydi va primat boʻshliqlarini fiziologik/umumlashgan boʻshliqlardan alohida qayd etadi.

Tiqilinch nimani anglatadi?

Tiqilinch, tish yoyidagi mavjud joy tishlarning toʻgʻri joylashishi uchun yetarli boʻlmaganda chiqqan tishlarning ustma-ust kelishi yoki tartibsiz joylashishidir. Manba Jadval 1 va manba Shakl 3 da yuqori yoy tiqilinchi qiz va oʻgʻil bolalarda %0, pastki yoy tiqilinchi esa qizlarda %8,7 va oʻgʻil bolalarda %6,5 deb koʻrsatilgan.

Manbaning muhokama matnida esa buning aksiga, yuqori yoy tiqilinchi qizlarda %3,9 va oʻgʻil bolalarda %2,4 deb yozilgan. Bu ifoda Jadval 1 va Shakl 3 bilan mos kelmaydi. Xom ishtirokchi maʼlumotlari mavjud emasligi sababli qaysi ifoda asl oʻlchovni aks ettirishi mustaqil ravishda hal qilib boʻlmaydi; shu bois qarama-qarshilik tuzatilgan maʼlumot sifatida taqdim etilmagan.

Overjet nima?

Overjet, yuqori old tishlarning pastki old tishlarga nisbatan gorizontal yoʻnalishda oldinga chiqish miqdoridir. Tadqiqotda eng oldinda joylashgan yuqori kesuvchi tishning palatinal yuzasi bilan pastki kesuvchi tishning labial yuzasi orasidagi gorizontal masofa divider va shkala yordamida baholangan, 3 mm dan yuqori qiymatlar kattalashgan overjet deb tasniflangan.

Manbada kattalashgan overjet qizlarning %20,9 ida va oʻgʻil bolalarning %28,0 ida kuzatilgan. Guruhlar oʻrtasidagi p qiymati 0,062; demak, tadqiqot oldindan belgilagan p<0,05 chegarasiga koʻra bu farq statistik ahamiyatli emas.

Overbite nima?

Overbite, yuqori kesuvchi tishlarning pastki kesuvchi tishlarni vertikal yoʻnalishda qanchalik qoplashini anglatadi. Tadqiqot 3 mm dan yuqori qoplanishni kattalashgan overbite deb baholagan.

Kattalashgan overbite qizlarda %22,0, oʻgʻil bolalarda %29,7. Manba p=0,051 deb xabar qiladi. Bu qiymat 0,05 chegarasiga juda yaqin boʻlsa-da, tadqiqot protokolida qoʻllangan ahamiyatlilik chegarasidan yuqori; shu sababli uni “statistik ahamiyatli farq” deb taqdim etmaslik kerak.

Ochiq tishlash nima?

Ochiq tishlash (open bite), yuqori va pastki kesuvchi tishlar yopilish paytida vertikal ravishda ustma-ust kelmaydigan holatdir. Tadqiqotda ochiq tishlash qizlarda %3,9, oʻgʻil bolalarda %6,5 kuzatilgan va jinslar farqi statistik ahamiyatli topilmagan (p=0,196).

Muhokama boʻlimida barmoq soʻrish yoki tilni oldinga itarish kabi odatlar ochiq tishlash bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligi qayd etilgan. Ammo ushbu tadqiqotda bu odatlar alohida ekspozitsiya oʻzgaruvchisi sifatida oʻlchanmagan. Demak, bu bolalardagi ochiq tishlashlarning sababi aynan shu odatlar ekanini ushbu maʼlumotlar toʻplami koʻrsatmaydi.

Oldingi va orqa kross-tishlash nima?

Oldingi kross-tishlash, manba taʼrifiga koʻra yuqori kesuvchi yoki qoziq tishlarning pastki kesuvchi/qoziq tishlarning lingual tomonida yopilishidir. Orqa kross-tishlash esa yuqori molyarlarning pastki molyarlarga nisbatan lingual holatda yopilishi deb baholangan.

Oldingi kross-tishlash qizlarda %2,8 va oʻgʻil bolalarda %3,3; orqa kross-tishlash qizlarda %0 va oʻgʻil bolalarda %0,8 darajada topilgan. Har ikki jins taqqoslashida ham p<0,05 darajasiga erishilmagan.

Kesimiy Tadqiqot Doimiy Tishlanishdagi Malokkluziyani Isbotlay Olami?

Yoʻq. Kesimiy tadqiqot ishtirokchilarni maʼlum bir vaqtda baholaydi va shu paytda kuzatilgan xususiyatlarning prevalensiyasini koʻrsatishi mumkin; bir xil bolalarni sut tishlanishidan doimiy tishlanishgacha kuzatmagani sababli muayyan sut tishlanishi xususiyati keyinchalik qaysi malokkluziyaga aylanishini bevosita isbotlay olmaydi. Ushbu tadqiqotdagi kelajakka doir talqinlar oldingi dental rivojlanish bilimlari bilan bogʻlangan ehtimollardir; individual prognoz yoki sababiylik xulosasi emas.

Bu farq ayniqsa tadqiqot annotatsiyasidagi “doimiy tishlanishda malokkluziya xavfi pastroq” mazmunidagi talqinni oʻqishda muhimdir. Hozirgi tadqiqotda doimiy tishlanish natijasi oʻlchanmagan. Mualliflarning xulosa boʻlimida uzoqroq davom etadigan longitudinal tadqiqot zarurligini taʼkidlashi ham ushbu chegarani qoʻllab-quvvatlaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot Tamil Nadu shtatining Namakkal hududidagi maktabgacha yoshdagi bolalarda oʻtkazilgan kesimiy prevalensiya tadqiqotidir. Har bir ishtirokchi mavjud sut tishlanishi xususiyatlari boʻyicha klinik baholangan; davolash qoʻllanmagan, eksperimental taʼsir yaratilmagan va bolalar vaqt davomida kuzatilmagan.

Sarlavha, annotatsiya va natijalar boʻlimlari tadqiqot yosh oraligʻini 3-5 yosh deb beradi. Biroq gipoteza va material-usul boʻlimida 3-6 yosh ifodasi mavjud. Manba bu farqni tushuntirmagani sababli Verianla yosh oraligʻini jimlik bilan bitta qiymatga aylantirmaydi. Asosiy bibliografik tadqiqot identifikatsiyasi sarlavha va annotatsiyaga mos ravishda 3-5 yosh tadqiqotidir; usul matnidagi 3-6 ifodasi esa manba ichidagi noaniqlikdir.

Namuna hajmi qanday rejalashtirilgan?

Manba namuna hisobida %95 ishonch darajasi, %46 kutilgan prevalensiya va 0,05 maqbul xato chegarasi qoʻllanganini; minimal namuna hajmi 381 deb hisoblanganini va maqsadli son taxminan 500 gacha oshirilganini bildiradi.

Maqola namuna hajmini hisoblashda ishlatilgan aniq matematik tenglamani koʻrsatmaydi. Shu sababli Verianla bayonida maʼlum bir namuna formulasi tadqiqotchilar ishlatgan tenglama kabi qoʻshilmagan. Bundan tashqari, annotatsiya “koʻp bosqichli namunalash” iborasini ishlatadi, usul boʻlimida esa xususiy va davlat maktablaridan tasodifiy tanlash amalga oshirilgani hamda qurʼaga oʻxshash chit method qoʻllangani tushuntiriladi; koʻp bosqichli namunalash nechta bosqichdan iborat boʻlgani, nechta maktab tanlangani va har bosqichdagi namuna ramkasi xabar qilinmagan.

Haqiqiy tahlil namunasi

Natijalar boʻlimida 500 bola, 246 oʻgʻil va 254 qiz deb xabar berilgan. Bu ikki son aynan 500 ga teng va Jadval 1 dagi har bir xususiyatning mavjud/yoʻq yigʻindilari ham shu guruh hajmlariga mos keladi.

Annotatsiya boʻlimida esa “jami 529 bola tekshirildi” degan ifoda bor. 529 soni natijalar jadvalidagi jinslar yigʻindisi va usul boʻlimidagi 500 kishilik namuna bilan mos kelmaydi. Xom ishtirokchilar oqim sxemasi berilmagani sababli 529 skriningdan oʻtgan, mos deb topilgan yoki yozuv xatosi boʻlgan boshqa bir sonmi — aniqlab boʻlmaydi. Shu sababli miqdoriy tahlillarda manba Jadval 1 va natijalar boʻlimi qoʻllab-quvvatlagan n=500 ishlatilgan.

Etik ruxsat va ishtirok shartlari

Tadqiqot Institutional Review Board tomonidan VDCW/IEC/349/2023 raqami bilan etik tasdiq olgan. Maktab maʼmuriyatlaridan ruxsat olingan, muassasa rahbarlari ota-onalarni xabardor qilgani va ota-onalardan yozma rozilik olingani xabar qilingan.

Kiritish mezonlari manbada quyidagicha berilgan: erta tish yoʻqotishi boʻlmagan bolalar, kariyessiz tishlar, ota-onalaridan yozma rozilik olingan bolalar va Frankl xulq-atvor baholashida 3 yoki 4 deb baholangan hamkorlikka mos bolalar. Manba Frankl 3 va 4 toifalarining operatsion taʼriflarini alohida tushuntirmagani sababli bu yerda manbadan tashqari batafsil toifa taʼrifi qoʻshilmagan.

Klinik koʻrik qanday oʻtkazilgan?

Manba ADA Type IV klinik koʻrik qoʻllanganini, koʻrik tabiiy yorugʻlikda va bitta tekshiruvchi tomonidan oʻtkazilganini bildiradi. Maqola ADA Type IV protsedurasining barcha operatsion tafsilotlarini, qoʻllangan divider va shkalaning marka/modelini yoki oʻlchash kalibrovkasini xabar qilmaydi.

Shuningdek, kuzatuvchining kalibrovkasi, bir xil oʻlchovni takrorlashdagi ishonchlilik yoki kappa/ICC kabi kuzatuvchi ishonchliligi koʻrsatkichlari manbada berilmagan. Bu maʼlumotlar xabar qilinmagani sababli keyinroq qoʻshilmagan.

Prevalensiya Bu Tadqiqotda Nimani Anglatadi?

Prevalensiya, maʼlum bir okkluzion xususiyat tekshirilgan guruhda baholash paytida qanchalik keng tarqalganini koʻrsatuvchi nisbatdir. Ushbu tadqiqotda bir xususiyatga ega bolalar soni tegishli qiz, oʻgʻil yoki umumiy bolalar soniga boʻlinib foizga aylantirilganda manba grafiklaridagi prevalensiya qiymatlari olinadi; prevalensiya vaqt davomida yangi holatlarning paydo boʻlish tezligini ifodalovchi insidensiya bilan bir xil tushuncha emas.

Oʻrgatuvchi maqsadda ishlatilgan asosiy nisbat quyidagicha; bu ifoda manba maqolada raqamlangan tenglama sifatida berilmagan, Jadval 1 dagi sonlar qanday foizga aylantirilishini tushuntirish uchun koʻrsatilgan:

\[ \mathrm{Prevalans}(\%)= \frac{\text{İlgili özelliğin görüldüğü kişi sayısı}} {\text{İlgili grubun toplam kişi sayısı}} \times100 \]

Masalan, oʻng tomonda mezial pogʻona 254 qizning 157 nafarida kuzatilgan:

\[ \frac{157}{254}\times100 \approx 61{,}8\% \]

Manba Shakl 1 da qizlar uchun berilgan %61,8 qiymati ushbu hisob bilan tasdiqlanadi. Xuddi shunday, oʻgʻil bolalarda 128/246 ≈ %52,0.

Molyar munosabatlar natijalari

Mezial pogʻona har ikki tomonda ham qizlarda oʻgʻil bolalarga qaraganda yuqoriroq nisbatda kuzatilgan va manba p qiymatlariga koʻra farq statistik ahamiyatlilik chegarasidan oʻtgan. Flush terminal tekislik oʻgʻil bolalarda son jihatdan yuqoriroq boʻlsa-da, oʻngda p=0,065 va chapda p=0,053 boʻlgani sababli manba tomonidan ahamiyatli deb qabul qilinmaydi.

Annotatsiyadagi “mezial %57, distal %4, flush %39” qiymatlari son jihatdan Jadval 1 ning oʻng tomon yigʻindilariga mos keladi: oʻng mezial 285/500=%57,0; oʻng distal 22/500=%4,4; oʻng flush 195/500=%39,0. Annotatsiya bu qiymatlarni aniq “oʻng tomon” deb belgilamagani uchun bu nuqta taqdimot noaniqligi sifatida saqlanishi kerak.

Qoziq tish munosabatlari natijalari

I sinf qoziq tish munosabati har ikki jinsda va har ikki tomonda taxminan %89-92 oraligʻida boʻlib, ustun munosabatdir. II sinf munosabati har ikki tomonda qizlarda oʻgʻil bolalardan koʻproq va p<0,05. III sinf munosabati jadvalda qizlarda umuman kuzatilmagan, oʻgʻil bolalarda oʻngda %3,3 va chapda %2,4 deb qayd etilgan.

Bu yerda statistik farq klinik kattalik bilan bir xil narsa emasligini unutmaslik kerak. Maqola faqat p qiymatlarini beradi; risk nisbati, odds ratio, ishonch oraligʻi yoki boshqa effekt kattaligini bermaydi.

Maqola annotatsiyasidagi “I sinf %90, II sinf %4, III sinf %2” ifodasi Jadval 1 bilan toʻliq mos emas. Oʻng tomon yigʻindilari Jadval 1 dan tegishli ravishda %90,4, %8,0 va %1,6; chap tomon yigʻindilari %90,6, %7,2 va %1,2 deb hisoblanadi. Shu sababli annotatsiyada II sinf uchun berilgan %4 qiymatini jadval maʼlumotidan bevosita qayta hosil qilib boʻlmaydi.

Primat boʻshliqlari, fiziologik boʻshliqlar va tiqilinch

*Manba izchilligi haqida ogohlantirish: Yuqori yoy tiqilinchi boʻyicha Jadval 1 va Shakl 3 har ikki guruhda ham “0 mavjud” deb koʻrsatishiga qaramay, jadvalda p=0,341 yozilgan va muhokama matnida qoʻshimcha ravishda qizlarda %3,9, oʻgʻil bolalarda %2,4 yuqori yoy tiqilinchi bildirilgan. Bu uch maʼlumot oʻzaro toʻliq mos emas. Xom maʼlumotlarsiz p qiymati qaysi kuzatuvlardan olingani yoki muhokama foizlari qaysi satrga tegishli ekani ishonchli tarzda hal qilinmaydi.

Eng kuchli boʻshliq topilmasi yuqori yoy primat boʻshligʻidir: oʻgʻil bolalarda %72,8, qizlarda %58,7 va p=0,001. Pastki yoy primat boʻshligʻi hamda yuqori va pastki fiziologik boʻshliqlarda oʻgʻil bolalar ulushi son jihatdan yuqori boʻlsa-da, p qiymatlari 0,05 dan yuqori.

Overjet, overbite, ochiq tishlash va kross-tishlash natijalari

Kattalashgan overjet va overbite ushbu besh xususiyat ichida eng koʻp uchragan ikki topilmadir. Oʻgʻil bolalarda har ikkisining nisbati qizlarga qaraganda yuqori; ammo overjet uchun p=0,062 va overbite uchun p=0,051 boʻlgani sababli manba qoʻllagan %5 chegarada ahamiyatli jinslar farqi koʻrsatilmagan.

Statistik tahlil qanday oʻtkazilgan?

Maqola maʼlumotlar SPSS Version 25 yordamida tahlil qilinganini bildiradi. Normallikni baholash uchun Shapiro-Wilk testi qoʻllangani; maʼlumotlar chastota va taqsimotlar bilan tavsiflangani; statistik ahamiyatlilik darajasi %5, yaʼni p<0,05 deb qabul qilingani yozilgan.

p qiymati, nol gipoteza ostida kuzatilgan yoki undan ham keskinroq farq olishning qanchalik mos kelishini baholovchi statistik koʻrsatkichdir. Ushbu tadqiqotning qaror qoidasida p<0,05 boʻlgan taqqoslashlar “statistik jihatdan ahamiyatli” deb qabul qilingan. Biroq p qiymati farq kattaligini, klinik ahamiyatini yoki sababiylikni oʻzi yolgʻiz koʻrsatmaydi.

Muhim reproduktivlik cheklovi mavjud: Maqola Jadval 1 da qiz va oʻgʻil guruhlari uchun berilgan p qiymatlari qaysi taqqoslash testi bilan hisoblanganini aniq nomlamaydi. Shapiro-Wilk testi normallik testi sifatida koʻrsatilgan; biroq kategorik “mavjud/yoʻq” sonlarini jinslar oʻrtasida taqqoslashda ishlatilgan aniq inferensial test manba matnida tushuntirilmagan. Shu sababli Verianla bayonida xi-kvadrat, Fisher aniq testi yoki boshqa test qoʻllangan deb taxmin qilinmagan.

Manbada ahamiyatli deb topilgan jinslar farqlari

• Oʻng mezial pogʻona: qizlarda %61,8, oʻgʻil bolalarda %52,0; p=0,027.
• Chap mezial pogʻona: qizlarda %60,6, oʻgʻil bolalarda %50,4; p=0,021.
• Oʻng qoziq tish II sinf: qizlarda %11,0, oʻgʻil bolalarda %4,9; p=0,011.
• Oʻng qoziq tish III sinf: qizlarda %0, oʻgʻil bolalarda %3,3; p=0,004.
• Chap qoziq tish II sinf: qizlarda %9,4, oʻgʻil bolalarda %4,9; p=0,048.
• Chap qoziq tish III sinf: qizlarda %0, oʻgʻil bolalarda %2,4; p=0,012.
• Yuqori yoy primat boʻshligʻi: qizlarda %58,7, oʻgʻil bolalarda %72,8; p=0,001.

Bu farqlar faqat tekshirilgan namunadagi qiz va oʻgʻil guruhlarining taqsimotiga tegishli. Tadqiqot yosh, ijtimoiy-iqtisodiy holat, oral odatlar, jagʻ oʻsishi yoki boshqa mumkin boʻlgan aralashtiruvchi oʻzgaruvchilarni koʻp oʻzgaruvchili model bilan tuzatmagan; hech boʻlmaganda manba matnida bunday model xabar qilinmagan.

Mualliflarning muhokamadagi asosiy talqini

Mualliflar mezial pogʻonaning tadqiqotda eng koʻp uchragan molyar munosabat boʻlishi va I sinf qoziq tish munosabatining ustunligini umuman olganda qulay sut tishlanishi xususiyatlari kontekstida talqin qiladi. Yuqori primat boʻshliqlarining ayniqsa oʻgʻil bolalarda koʻp uchrashi kattaroq doimiy tishlar chiqishi uchun foydalanilishi mumkin boʻlgan yoy boʻshligʻi nuqtai nazaridan muhokama qilingan.

Kattalashgan overjet va overbite boshqa ochiq tishlash va kross-tishlash xususiyatlariga qaraganda koʻproq kuzatilgan. Mualliflar bu xususiyatlar zarur boʻlganda erta baholash uchun muhim boʻlishi mumkinligini qayd etadi. Ammo ushbu tadqiqot hech qanday ortodontik aralashuv samaradorligini, erta davolash natijasini yoki davolanmagan bolalarning kelajakdagi tabiiy kechishini sinamagan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

• Tekshirilgan 500 bolada mezial pogʻona sut molyar munosabati har ikki tomonda ham eng koʻp uchragan molyar munosabat toifasidir.
• I sinf sut qoziq tish munosabati taxminan %90 darajasi bilan har ikki tomonda va har ikki jinsda ustundir.
• Yuqori yoy primat boʻshliqlari ayniqsa keng tarqalgan va oʻgʻil bolalarda qizlarga nisbatan sezilarli darajada yuqori prevalensiyani koʻrsatgan.
• Kattalashgan overjet va overbite ochiq tishlash va kross-tishlashdan koʻproq kuzatilgan.
• Baʼzi molyar va qoziq tish munosabati toifalarida qiz va oʻgʻil guruhlari oʻrtasida statistik farqlar xabar qilingan.
• Orqa kross-tishlash tekshirilgan namunada juda kam uchragan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan umumlashtirishlar

Tadqiqot bu bolalar kelajakda albatta normal doimiy okkluziyaga ega boʻlishini isbotlamaydi. Sut tishlanishi xususiyati keyingi malokkluziyaga sabab boʻlishini koʻrsatmaydi. Namakkaldagi natijalarni butun Hindistonga yoki boshqa mamlakatlarga xuddi shu nisbatlarda umumlashtirishni tasdiqlamaydi. Tadqiqot ortodontik davolash samaradorligini baholamaydi va klinik davolash qarori uchun oʻzi yolgʻiz yetarli prognostik model yaratmaydi.

Shuningdek, tadqiqot barmoq soʻrish, tilni oldinga itarish yoki boshqa oral odatlar kuzatilgan ochiq tishlashning sababi ekanini bevosita sinamagan; bunday mexanizmlarni muhokamada oldingi adabiyotlar kontekstida koʻrib chiqqan.

Asosiy uslubiy va hisobot cheklovlari

• Kesimiy dizayn sababli sut tishlanishidan doimiy tishlanishga haqiqiy oʻtish kuzatilmagan.
• Manbada yosh oraligʻi 3-5 va 3-6 shaklida ikki xil berilgan.
• Annotatsiyada 529 bola ifodasi borligiga qaramay natija va jadvallar n=500 bilan mos.
• Annotatsiyadagi qoziq tish II sinf prevalensiyasi Jadval 1 qiymatlariga mos kelmaydi.
• Yuqori yoy tiqilinchi boʻyicha Jadval 1/Shakl 3 va muhokama matni oʻzaro zid.
• “Koʻp bosqichli namunalash” iborasining bosqichlari batafsil xabar qilinmagan.
• Jadval 1 p qiymatlarini hosil qilgan aniq taqqoslash testi koʻrsatilmagan.
• Ishonch oraliqlari va effekt kattaliklari taqdim etilmagan.
• Tekshiruvchi kalibrovkasi va oʻlchovning takroriy ishonchliligi uchun sonli koeffitsiyent xabar qilinmagan.
• Tadqiqotda kompozit “umumiy malokkluziya” mezoni taʼriflanmagan; turli okkluzion xususiyatlar alohida baholangan.

Tadqiqotning ilmiy ahamiyati

Tadqiqotning eng ishonchli hissasi Namakkaldagi tekshirilgan maktabgacha yoshdagi bolalar guruhining sut tishlanishi okkluzion xususiyatlarini batafsil tavsiflashidir. Tadqiqot, ayniqsa, mezial molyar pogʻona, I sinf qoziq tish munosabati va tish yoyidagi boʻshliqlarning ushbu namunadagi taqsimoti haqida mahalliy epidemiologik maʼlumot beradi.

Bu maʼlumotlar bolalar stomatologiyasi va ortodontik skrining tadqiqotlarida boshlangʻich maʼlumot boʻlishi mumkin; biroq kelajakdagi doimiy tishlanish natijasini aniqlash uchun aynan shu bolalarni vaqt davomida kuzatadigan longitudinal tadqiqotlar zarur. Manbaning oʻz xulosa boʻlimi ham doimiy tishlanishda optimal okkluziyaga oʻtishni aniqlash uchun koʻproq longitudinal tadqiqot zarurligini taʼkidlaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: PREVALENCE OF OCCLUSAL TRAITS IN PRESCHOOLER’S OF 3-5 YEARS OLD OF NAMAKKAL DISTRICT TAMIL NADU: A CROSS- SECTIONAL STUDY

Mualliflar: Kamatchi Mohanraj; Aishwaryaa Kandhan; Vinodh Selvaraj; Gawtaman M.; Manoharan Muthusamy; Vijayakumar.

Masʼul muallif: Kamatchi Mohanraj.

Affiliatsiya: PDF 1-5-raqamli mualliflar uchun Department of Paediatric Dentistry, Vivekanandha Dental College for Women affiliatsiyasini koʻrsatadi. Oltinchi muallif Vijayakumarning alohida affiliatsiyasi PDFning koʻrinadigan bibliografik boʻlimida koʻrsatilmagan.

Teng hissa: Manbada teng hissa/ham-birinchi mualliflik bayonoti koʻrinmagan.

Jurnal: European Journal of Pharmaceutical and Medical Research (EJPMR).

Jild / son / sahifa: 13(1), 314-320.

ISSN: ISSN (O) 2394-3211; ISSN (P) 3051-2573.

DOI: 10.5281/zenodo.18093982.

Doimiy DOI havolasi: https://doi.org/10.5281/zenodo.18093982

Jurnal sayti: https://www.ejpmr.com/

Maqola qabul qilingan sana: 4 Dekabr 2025.

Reviziya sanasi: 25 Dekabr 2025.

Nashr sanasi: 1 Yanvar 2026.

Manba turi: Research Article; odamlarda kesimiy kuzatuv prevalensiya tadqiqotidir. Klinik aralashuv yoki longitudinal kuzatuv tadqiqoti emas.

Taqriz holati: EJPMR oʻzini taqrizli jurnal sifatida taʼriflaydi va rasmiy baholash tartibida ikki tomonlama koʻr taqrizdan foydalanishini bildiradi. Maqola jurnalning kuzatuv tizimida qabul qilingan tadqiqot sifatida koʻrinadi. Alohida taqrizchi hisobotlari ushbu koʻrib chiqishda baholanmagan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Etik tasdiq: Institutional Review Board, VDCW/IEC/349/2023.

Rozilik: Manba ota-onalardan yozma rozilik olingani va maktab mansabdorlaridan ruxsat taʼminlangani haqida xabar beradi.

Namuna: Natijalar va Jadval 1 ga koʻra 500 bola; 254 qiz va 246 oʻgʻil bola. Annotatsiyadagi 529 bola ifodasi boshqa boʻlimlarga mos emas.

Yosh oraligʻi: Sarlavha, annotatsiya va natijalarda 3-5 yosh; gipoteza va usul boʻlimida 3-6 yosh yozilgan. Manba bu farqni tushuntirmaydi.

Namunalash: Annotatsiya koʻp bosqichli namunalash strategiyasini bildiradi. Usulda xususiy va davlat maktablaridan namuna olingani, tanlov qurʼa/chit usulida qilingani koʻrsatilgan; namunalash bosqichlarining batafsil oqimi xabar qilinmagan.

Klinik baholash: Tabiiy yorugʻlikda, bitta tekshiruvchi bilan ADA Type IV klinik koʻrik sifatida taʼriflangan.

Oʻlchangan asosiy xususiyatlar: Sut molyar munosabati, sut qoziq tish munosabati, overjet, overbite, ochiq tishlash, oldingi va orqa kross-tishlash, primat boʻshliqlari, fiziologik boʻshliqlar va tiqilinch.

Statistika: SPSS Version 25; Shapiro-Wilk normallik testi; chastota va taqsimot; ahamiyatlilik chegarasi p<0,05. Jadval 1 dagi jinslar taqqoslashiga oid p qiymatlarini hosil qilgan aniq inferensial test manbada ochiq koʻrsatilmagan.

Moliyalashtirish: Manbada alohida moliyalashtirish bayonoti koʻrinmagan.

Tashakkur: Mualliflar Vivekanandha Dental College for Women, Tiruchengode tarkibidagi Pedodontics & Preventive Dentistry boʻlimiga minnatdorlik bildiradi.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Manba matnida koʻrinadigan alohida manfaatlar toʻqnashuvi bayonoti aniqlanmagan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Ishtirokchi darajasidagi xom maʼlumotlarga oid alohida maʼlumotlar mavjudligi bayonoti berilmagan. Nashr Jadval 1 va toʻrtta grafikda jamlangan son va foizlarni taqdim etadi.

Muallif hissalari / CRediT: Manbada alohida CRediT yoki muallif hissasi bayonoti koʻrinmagan.

Asosiy talqin chegarasi: Kesimiy topilmalar mavjud sut tishlanishi xususiyatlarining prevalensiyasini koʻrsatadi; doimiy tishlanishdagi individual natijani, sababiylikni yoki ortodontik davolash samaradorligini isbotlamaydi.