Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу (legal seclusion / conjugal visitation) — жаза аткаруу мекемесинде турган адамга белгилүү шарттарда мыйзамдуу жубайы менен купуялуулукта жолугушууга жана үй-бүлөлүк/жубайлык мамиленин айрым жактарын улантууга мүмкүнчүлүк берген аткаруу тартиби. Benmessaoud Hayet жана Larouci Rachid жүргүзгөн салыштырма укуктук изилдөө камактагылардын сексуалдык жана үй-бүлөлүк жашоосуна байланышкан бул тартип реабилитация жана коомго кайра кошулуу жагынан кантип негизделерин; айрым араб өлкөлөрүндөгү укуктук практикаларды, Ислам укугундагы пикир айырмачылыктарын жана түрмө ичиндеги/сыртындагы колдонуу моделдерин карайт. Изилдөө жаңы эмпирикалык маалымат түзбөйт; негизинен учурдагы укуктук жөнгө салуулар жана экинчи адабият аркылуу нормативдик салыштыруу жүргүзөт.

Булактын негизги тезиси — эркиндигинен ажыратуу жазасы адамдын эркиндигин чектейт, бирок анын адам болгондуктан келип чыккан бардык укуктары жок болот дегенди билдирбейт. Изилдөөчүлөр жубайлык жана үй-бүлөлүк байланыштарды сактоо камактагы адамдын реабилитациясын жана коомго кайра кошулуусун колдошу мүмкүн деп эсептешет; мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну ушул ыкманын куралдарынын бири катары баалашат.

Изилдөө ошондой эле сексуалдык ажыроо түрмө ичиндеги агрессия, сексуалдык кол салуу, бир жыныстагы адамдардын ортосундагы сексуалдык жүрүм-турум жана психологиялык тең салмаксыздык менен байланыштуу болушу мүмкүн деп айткан эскирээк экинчи булактарды талкуулайт. Бирок азыркы макала бул байланыштарды өзүнүн эксперименттик же талаа маалыматтары менен текшерген эмес. Ошондуктан булакта айтылган себептик байланыштар жаңы илимий далил катары эмес, изилдөө таянган адабият жана авторлордун чечмелөө алкагы катары бааланышы керек.

Изилдөөдө Сауд Арабиясы, Иордания, Кувейт, Египет жана Алжир мисалдары салыштырылат. Мындан тышкары, Ислам укугунда камактагы адамга жубайы менен купуя жолугушууга уруксат берүү, тыюу салуу же коомдук кызыкчылык/өзгөчө шарттарга жараша чектөө боюнча үч башка көз караш каралат. Колдонуу моделдери болсо жаза аткаруу мекемесинин ичинде жубайлык жолугушуу жана үй-бүлөлүк жолугушуу; мекемеден тышкары убактылуу чыгууга уруксат жана жазаны үзгүлтүктүү/бөлүп аткаруу катары классификацияланат.

Эң маанилүү чечмелөө чеги: Булак мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну күчтүү колдогон нормативдик изилдөө болгону менен, анын реабилитациянын ийгилигин, түрмөдөгү зомбулукту же кайра кылмыш жасоону кандай сандык өлчөмдө өзгөртөрүн өлчөбөйт. Ошондой эле макалада бул укуктун өз алдынча жана универсалдуу эл аралык келишимдик укук экенин тастыктаган кеңири келишимдик талдоо жок.

1. Изилдөөнүн негизги укуктук көйгөйү

Заманбап жаза аткаруу укугундагы негизги талаштардын бири — адам эркиндигинен ажыратуу жазасына соттолгондо кайсы укуктары чектелип, кайсылары улана берери.

Эркиндигинен ажыратуу жазасынын түз натыйжасы кыймыл эркиндигинин жоголушу же олуттуу чектелиши. Бирок мындан камактагы адамдын кадыр-барк, ден соолук, үй-бүлөлүк мамиле, дин, укуктук кайрылуу же башка бардык укуктары өзүнөн өзү жоголот деген жыйынтык чыкпайт.

Булак изилдөө ушул жалпы принциптен чыгып, андан да талаштуу суроону көтөрөт: Камактагы адамга жубайы менен сексуалдык жана үй-бүлөлүк жашоосун белгилүү шарттарда улантууга мүмкүнчүлүк берилиши керекпи?

Изилдөөчүлөр бул суроону жеке жашоонун купуялуулугу менен гана эмес, реабилитация, үй-бүлөнүн бүтүндүгү, адамдын кадыр-баркы жана жазанын таасиринин соттолгон адамдын үй-бүлөсүнө керексиз таралбашы жагынан баалашат.

Мыйзамдуу Жубайы Менен Купуя Жолугушуу Деген Эмне?

Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу булак изилдөөдө жаза аткаруу мекемесинде турган адамдын мыйзамдуу жубайы менен түрмө администрациясы аныктаган коопсуздук жана ылайыктуулук шарттарында, кызматкерлердин түз көзөмөлүсүз, купуя түрдө жолугушуусуна мүмкүнчүлүк берген тартипти билдирет. Англисче булакта бул практика legal seclusion деп аталган; түшүнүк камерага камоо же solitary confinement маанисиндеги “seclusion” менен чаташтырылбашы керек.

2. “Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу” эмне үчүн кадимки түрмө зыяратынан айырмаланат?

Кадимки түрмө зыяраты адатта зыяратчы менен камактагы адамдын ортосунда кызматкерлердин көзөмөлүндө же түз коопсуздук көзөмөлү бар чөйрөдө өтөт.

Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууда болсо максат — жубайлар белгиленген убакыт ичинде жеке жашоонун купуялуулугун сактай алган чөйрөдө жолугушуусу.

Булак изилдөөдө бул механизм сексуалдык мамилени камсыз кылууга гана кыскартылбайт. Никелик байланыштын, жакындыктын жана үй-бүлөлүк мамилелердин улантылышы реабилитация аргументинин бөлүктөрү катары колдонулат.

3. “Укук” менен “артыкчылыктын” айырмасы

Булакта бардык колдонуу формалары бирдей укуктук макамга ээ эмес.

Айрым өлкөлөрдүн жөнгө салуулары жубайлык жолугушууну белгилүү шарттарда камактагы адамга берилген укук же аткаруу кепилдиги катары караса, убактылуу чыгууга уруксат сыяктуу айрым институттар булактын баянында администрация шартка жараша бере алган артыкчылык катары бааланат.

Бул айырма маанилүү. Практиканын реабилитация үчүн пайдалуу деп эсептелиши анын сөзсүз шартсыз жана баарына талап кылына турган негизги укук экенин билдирбейт.

4. Жазанын жеке мүнөзү принциби менен байланыш

Булак изилдөөнүн нормативдик негиздеринин бири — жазанын жеке мүнөзү.

Бул принциптин негизги логикасы кылмыш менен жаза мамилеси соттолгон адамга багытталышы жана жазанын зарыл эмес кесепеттери жубайына же үй-бүлө мүчөлөрүнө жайылбашы керектигинде.

Изилдөө узак мөөнөттүү үй-бүлөлүк жана жубайлык мамиленин толук үзүлүшү камактагы адамга гана эмес, жубайына да иш жүзүндө таасир этерин жана ошондуктан аткаруу саясатында үй-бүлөлүк байланыштар мүмкүн болушунча сакталууга тийиш экенин жактайт.

5. Реабилитация түшүнүгү менен байланыш

Реабилитация — жаза аткаруунун жазалоочу гана эмес, адамдын кайрадан коомдо мыйзамга ылайык жашай алышын колдогон функцияга ээ болушу.

Булак авторлору жубайлык жана үй-бүлөлүк байланыштардын уланышын психологиялык туруктуулук, коомдук байланыш жана жазадан кийинки кайра интеграция үчүн пайдалуу болушу мүмкүн болгон фактор катары баалашат.

Бирок бул изилдөө реабилитацияны өлчөгөн кайра кылмыш жасоо көрсөткүчүн, психометрикалык баалоону, жүрүм-турум баллын же көзөмөл тобун колдонбойт. Демек сунушталган таасирдин чоңдугу бул изилдөөдө эсептелген эмес.

Сексуалдык Ажыроо Түрмөдөгү Зомбулукка Себеп Болору Бул Изилдөөдө Далилденгенби?

Жок. Булак изилдөө сексуалдык ажыроо менен агрессия, зомбулук жана айрым түрмө ичиндеги жүрүм-турумдардын ортосунда байланыш бар деп айткан эскирээк экинчи басылмаларга таянат; бирок изилдөө өзүнүн экспериментин, көзөмөл тобун же жаңы талаа маалыматын түзгөн эмес. Ошондуктан “сексуалдык ажыроо түрмөдөгү зомбулукка себеп болот” деген так себептик жыйынтык бул изилдөөдөн чыгарылбайт.

6. Булактын зомбулукка мамилеси

Макала түрмөдөгү сексуалдык ажыроо физикалык жана психологиялык чыңалууну көбөйтүп, бул агрессивдүү жүрүм-турум менен байланыштуу болушу мүмкүн деп айткан экинчи булактарга негизделет.

Булак ошондой эле түрмө чөйрөсүндө күч, эркектик жана үстөмдүк көрсөтүүлөрү физикалык же оозеки зомбулук менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин талкуулайт.

Бирок бул жерде эки деңгээл ажыратылышы керек:

• Булак изилдөө берген теориялык/экинчи түшүндүрмөлөр.
• Азыркы макала өзү өлчөгөн натыйжалар.

Экинчи категорияда жаңы эксперимент же өлчөө жок.

7. Сексуалдык кол салуу менен макулдукка негизделген сексуалдык жүрүм-турум бир эле нерсе эмес

Булак түрмө чөйрөсүндөгү сексуалдык кол салууну өзүнчө көйгөй катары талкуулайт.

Сексуалдык кол салуу — макулдуксуз же басым, күч, коркутуу же мажбурлоо алдында болгон сексуалдык жүрүм-турум. Макулдукка негизделген сексуалдык мамиле менен укуктук жана илимий жактан бир категория эмес.

Макала кол салуу түрмөдөгү бийлик мамилелери, күч теңсиздиги, карыз мамилелери, жазалоо жана сексуалдык канааттануу сыяктуу ар кандай себептерден келип чыгышы мүмкүн экенин билдирет.

Изилдөөчүлөр кайрылган экинчи булактар камактагылар өч алуудан коркуу, уялуу же мекемелерге ишенбөө себептүү кол салууларды билдирбей калышы мүмкүн экенин да талкуулайт.

8. “Жашыруун сан” эмнени билдирет?

Криминологияда “жашыруун сан” — болуп өткөнү менен расмий статистикага же даттануу каттоолоруна кирбеген кылмыштар жана окуялар.

Булак изилдөөдө түрмө ичиндеги сексуалдык кол салуулардын билдирилбей калышы окуялардын чыныгы жыштыгы расмий даттануу каттоолорунан жогору болушу мүмкүн деген белгисиздик жаратарын жактайт.

Бирок макала өзүнүн жашыруун сан баасын эсептебейт.

9. Булак берген эски талаа маалыматтары кантип окулушу керек?

Бул көрсөткүчтөрдөн “сексуалдык ажыроо бир жыныска багытталууга себеп болот” деген жыйынтык чыгарылбайт. Булак сексуалдык жүрүм-турум менен сексуалдык багытты да дайыма аналитикалык жактан ажыратпайт.

Ошондой эле макулдукка негизделген бир жыныстагы сексуалдык жүрүм-турумду сексуалдык кол салуу менен бир категорияга кошуу илимий же укуктук жактан туура эмес.

10. Аярлуу топтор

Булак таянган экинчи адабият түрмөдөгү айрым адамдар сексуалдык кол салууга көбүрөөк аярлуу болушу мүмкүн экенин талкуулайт.

Макала өзгөчө жаштарды, физикалык жактан алсыз адамдарды, жаңы камактагыларды, дене же акыл-эс майыптыгы бар адамдарды жана ар түрдүү түрмө иерархияларында корголбогон абалдагы камактагыларды мисал кылат.

Бул тизме тобокелдикти баалоо жагынан булактын баяны; азыркы изилдөө бул топтор үчүн жаңы тобокелдик көрсөткүчүн эсептеген эмес.

11. Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуунун үй-бүлөлүк байланыш менен катышы

Булак жубайлык жолугушуунун камактагы адамдын үй-бүлөлүк байланыштарын сактоодогу маанисин өзгөчө баса белгилейт.

Камактагы адамдын жубайынан узак мөөнөткө физикалык жана эмоционалдык бөлүнүшү жеке ажыроо гана эмес, никелик мамилеге жана үй-бүлөнүн улануусуна таасир эте турган аткаруу кесепети катары чечмеленет.

Ошондуктан изилдөөчүлөр жубайлык жолугушууну “сексуалдык муктаждык” аркылуу гана эмес, жубайлардын ортосундагы социалдык жана эмоционалдык мамилени сактоо аркылуу да негиздешет.

12. Салыштырма жаза аткаруу системаларында үч жалпы ыкма

Булак изилдөөнүн кириш бөлүмүндөгү классификацияга ылайык, камактагылардын жубайлары менен сексуалдык жана купуя мамилесин жөнгө салуу боюнча жаза аткаруу системалары үч жалпы ыкманы көрсөтүшү мүмкүн:

1. Укукту же практиканы ачык таанып, мыйзамда жөнгө салган системалар.
2. Бул мүмкүнчүлүктү тааныбаган же четке каккан системалар.
3. Мыйзамда ачык жөнгө салбастан, маселени түрмө администрациясынын практикасына калтырган системалар.

Бул үчтүк классификация изилдөөчүлөрдүн салыштырма укуктук алкагы; дүйнөдөгү бардык өлкөлөрдүн кеңири мыйзамдарын камтыган глобалдык классификация эмес.

13. Сауд Арабиясынын мисалы

Булак Сауд Арабиясын араб өлкөлөрүнүн арасында мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну эрте мезгилде жөнгө салган мисалдардын бири катары көрсөтөт.

Макала берген 1978-жылдагы Ички иштер министрлигинин жобосуна ылайык, түрмөдө кеминде үч ай болгон соттолгон же кармалган адам жубайы менен айына бир жолу болжол менен үч саат жеке жолугушуу мүмкүнчүлүгүн пайдалана алары айтылат.

Булакка ылайык, 1990-жылдагы кийинки жобо жолугушуу жыштыгын айына экиге көбөйткөн; көп аялдуулук учурда айына төрт жолугушууга чейин мүмкүнчүлүк берилиши жана жолугушуулар башка зыяратчылардан өзүнчө атайын жерде өтүшү каралган.

Макала бул системанын эркек камактагыларга карата жөнгө салынышын гендердик теңдик жагынан сынга алат.

Бул маалымат азыркы булак берген тарыхый мыйзамдык маалымат; Сауд Арабиясынын 2026-жылдагы учурдагы мыйзамдарынын абалын көз карандысыз ырастоо эмес.

14. Иорданиянын мисалы

Булак 2004-жылдагы Иорданиянын Correctional and Rehabilitation Centers Law мыйзамы белгилүү шарттарга жооп берген соттолгондорго жубайлары менен жеке жолугушууга мүмкүнчүлүк берерин билдирет.

Макала бул мүмкүнчүлүктүн кеминде бир жылдык абак жазасына соттолгон адамдар менен чектелишин жана убактылуу кармалгандарды камтыбашын сынга алат.

Булак тексти боюнча эскертүү: Англисче PDFте жолугушуу өтө турган жер үчүн “Central Bank” деген сөз колдонулат. Түрмө контекстинде бул сөз мааниси жагынан көйгөйлүү көрүнөт; булакта эмнени билдиргени так эмес болгондуктан бул жерде үнсүз башка мекеме атына өзгөртүлгөн жок.

15. Кувейттин мисалы

Булакка ылайык, Кувейттин Ички иштер министрлиги 13 апрель 2016-жылы “Family Home Project” алкагында айрым камактагылардын үй-бүлөсү менен жеке жашоо аймагында жолугушуусуна байланыштуу программа жарыялаган.

Макала берген шарттардын арасында:

• Кувейт жараны болуу,
• эркек же аял камактагы болуу,
• жеңилирээк кылмыштар үчүн соттолуу,
• жакшы жүрүм-турум көрсөтүү,
• жазанын төрт айын өтөп бүтүрүү,
• түрмөнүн социалдык иш-чараларына катышуу

бар.

Мамлекеттик коопсуздук кылмыштары, адам өлтүрүү жана баңги заттарды аткезчилик кылуу сыяктуу айрым кылмыш категориялары программанын сыртында калтырылганы; ылайыктуу деп табылган адамдарга айына бир жолу, бир күндөн үч күнгө чейин жеке турак жай бөлүгүндө үй-бүлөлүк жолугушуу мүмкүнчүлүгү берилери булакта айтылат.

16. Египеттин мисалы

Булак 1956-жылдагы Египеттин Prison Organization Law мыйзамы 2022-жылдагы өзгөртүүгө карабастан мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну ачык жөнгө салбай турганын белгилейт.

Ошол эле учурда айрым мезгилдерде жана айрым мекемелерде, мисалы булакта Tora Prison мисалы берилгендей, мындай практика кездешиши мүмкүн экени айтылат.

Бул бөлүмдүн негизи макаланын адабият тизмесиндеги интернет басылмасы; өлкө боюнча системалуу практика маалыматы эмес.

17. Алжирдин мисалы

Макаланын негизги улуттук контексти — Алжир.

Изилдөөчүлөр Алжирдин жаза аткаруу укугунда камактагылардын зыярат укуктары жөнгө салынганы менен, мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу өзүнчө укук катары жөнгө салынбаганын айтышат.

Булак муну консервативдүү коомдук мамиле жана практика үчүн керек болгон атайын жайлардын жоктугу менен байланыштырат.

Жыйынтык бөлүмүндө изилдөөчүлөр мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну түз таануудан тышкары, Алжир укугунда бар убактылуу чыгууга уруксат механизмдерин же жазаны бөлүп аткарууну үй-бүлөлүк жашоону коргоо максатында карап көрүүнү сунушташат.

Ислам Укугунда Камактагы Адамдын Жубайы Менен Купуя Жолугушуусуна Карата Бирдиктүү Көз Караш Барбы?

Жок. Булак изилдөө Ислам укугундагы ыкманы үч көз караш катары берет: белгилүү шарттарда жубайы менен купуя жолугушууга уруксат берген көз караш, муну абак жазасынын максаты менен шайкеш эмес деп кабыл албаган көз караш жана негизги эреже уруксат деп эсептеп, бирок коомдук кызыкчылык же конкреттүү аткаруу шарттары талап кылса чектелиши мүмкүн деген көз караш. Ошондуктан булак Ислам укугунда толук бирдиктүү ыкма бар экенин көрсөтпөйт.

18. Биринчи көз караш: Шарттар болсо уруксат

Булакка ылайык, Ханафи жана Ханбали укукчуларынын көпчүлүгү жана айрым Малики менен Шафии көз караштары ылайыктуу жай болсо жана камактагы адам талап кылса, жубайы менен купуя жолугушуу мүмкүн экенин кабыл алышат.

Бул көз караш үй-бүлөлүк жана жубайлык укуктар абак жазасы менен толук жоголбойт деген түшүнүккө негизделет.

19. Экинчи көз караш: Абактын максатына туура келбегендиктен тыюу салуу

Булак айрым Малики жана Ханафи укукчулары абак адамдын кыймылын жана айрым жеке эркиндиктерин чектөөгө багытталган деген негиз менен бул мүмкүнчүлүккө каршы чыкканын билдирет.

Бул көз карашта жубайы менен купуя жолугушуу жазанын токтотуучу жана чектөөчү мүнөзү менен карама-каршы келиши мүмкүн деп айтылат.

20. Үчүнчү көз караш: Негизинен укук, бирок кызыкчылык талап кылса чектелиши мүмкүн

Булак айрым Шафии укукчуларына таандык деп көрсөткөн үчүнчү ыкмада камактагы адамдын жубайлык мамилесин улантуусу негизинен мыйзамдуу укук экенин; бирок коомдук кызыкчылык же жаза аткаруунун өзгөчө талаптары менен чектелиши мүмкүн экенин билдирет.

Бул көз караш абсолюттук укук менен абсолюттук тыюунун ортосунда шарттуу ыкма сунуш кылат.

21. Булактын өзүнүн фикхтик синтези

Изилдөөчүлөр ар кандай көз караштарды бергенден кийин, булакта колдонулган укуктук адабияттын маанилүү бөлүгү жубайы менен купуя жолугушууну камактагы адам үчүн жөн гана көңүл ачуу эмес, адамдын кадыр-баркы, үй-бүлөлүк жашоо жана психологиялык тең салмак менен байланышкан талап катары баалай турганын жакташат.

Бирок бул жыйынтык бардык мазхабдар жана укукчулар арасында бир добуштуу пикир бар дегенди билдирбейт; макаланын өзү каршы көз караштарды кеңири берет.

22. Тарыхый Ислам укугу мисалдары

Булак бул маселе заманбап жаза аткаруу укугу менен гана пайда болбогонун көрсөтүү үчүн эрте Ислам тарыхынан мисалдарга да кайрылат.

Макала Аз. Умар мезгилинде бир камактагы адамга жубайына барууга уруксат берилгенине жана Имам Малик мезгилине байланышкан окшош укуктук баалоого шилтеме берет.

Бул тарыхый дооматтар макаланын экинчи булактарынан алынган; азыркы изилдөө тарыхый баштапкы булактарды өз алдынча караган эмес.

Камактагылардын Жубайлык жана Үй-Бүлөлүк Жашоосун Улантуу Үчүн Кайсы Моделдер Колдонулат?

Булак изилдөө механизмдерди эки негизги топко бөлөт: жаза аткаруу мекемесинин ичинде өтүүчү жубайлык/үй-бүлөлүк жолугушуулар жана камактагы адамга белгилүү шарттарда мекемеден тышкары болууга мүмкүнчүлүк берген системалар. Мекеме ичиндеги моделдер — мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу жана үй-бүлөлүк жолугушуу; мекемеден тышкаркы моделдер — убактылуу чыгууга уруксат жана жазаны үзгүлтүктүү/бөлүп аткаруу.

23. Түрмө ичиндеги мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу

Булактын аныктамасында бул система камактагы адамдын жубайын атайын даярдалган бөлмөдө белгилүү убакытка купуялуулукта кабыл алышына негизделет.

Булакта типтүү шарттар катары:

• жакшы жүрүм-турум,
• мыйзамдуу никелик мамиленин расмий документ менен далилдениши,
• алдын ала белгиленген жолугушуу мөөнөтү,
• жолугушууга чейинки коопсуздук текшерүүсү,
• тыюу салынган буюмдардын мекемеге киришин алдын алууга багытталган көзөмөл

көрсөтүлөт.

Макала үлгү модель үчүн жолугушуу убактысы эки сааттан аз болбошу жана айына кеминде бир жолу өткөрүлүшү керек деп айткан экинчи адабиятка таянат. Бул шарттар бардык өлкөлөр үчүн универсалдуу стандарт эмес.

24. Үй-бүлөлүк жолугушуу

Үй-бүлөлүк жолугушуу жубайлардын купуя мамилесине гана эмес, камактагы адамдын жубайы жана балдары менен үй-бүлөлүк жашоого окшош чөйрөдө узагыраак убакыт өткөрүшүнө багытталат.

Булак атайын батир же үй-бүлөлүк бөлүктөр колдонулушу мүмкүн экенин жана жолугушуулар бир нече сааттан бир нече күнгө чейин созулушу мүмкүн экенин билдирет.

Булак ичиндеги түшүндүрмө көйгөйү: Ошол эле бөлүмдө үй-бүлөлүк жолугушуу жаза аткаруу мекемесинин ичиндеги батирлерде өткөрүлөрү айтылса да, камактагы адам эки же үч күнгө мекемеден чыгып кетиши мүмкүн экени да жазылган. Бул эки модель булакта так ажыратылган эмес; Verianla бул боштукту божомол менен толтурбайт.

25. Убактылуу чыгууга уруксат

Убактылуу чыгууга уруксат — камактагы адамдын жазасы уланып жаткан учурда белгилүү үй-бүлөлүк, ден соолук же социалдык себептер менен чектелген убакытка жаза аткаруу мекемесинен тышкары болуусуна мүмкүнчүлүк берген система.

Булак Алжирдеги Law No. 05-04 мыйзамынын 129-беренесине таянып, айрым жакшы жүрүм-турумдагы камактагылар эң көп он күнгө кайтаруусуз чыгууга уруксат ала аларын билдирет.

Макаланын маанилүү айырмасы — көптөгөн аткаруу системаларында убактылуу чыгуу абсолюттук камактагы адамдын укугу эмес, шарттар түзүлгөндө администрация бере ала турган артыкчылык болушу мүмкүн.

26. Жазаны бөлүп аткаруу

Жазаны бөлүп же үзгүлтүктүү аткаруу — абак жазасын бир жана үзгүлтүксүз мезгилдин ордуна белгилүү убакыт бөлүктөрүндө өтөө.

Булак дем алыш же расмий майрам күндөрүндө жазаны аткаруу сыяктуу моделдерди мисал келтирет.

Бул ыкманын максаты — адамдын ден соолук, үй-бүлө, кесип же социалдык жашоосундагы айрым байланыштарды толук үзбөстөн абак жазасын аткаруу.

Макала Франциянын кылмыш-процессуалдык мыйзамдарына байланышкан бир жобого шилтеме берип, калган жаза мөөнөтү белгилүү шарттарда бөлүктөргө бөлүнүшү мүмкүн экенин билдирет. Булак жобонун номерин англисче текстте “Chapter 1-720” деп берет; бул шилтеменин техникалык жазылышы өзүнчө текшерилген эмес.

27. Төрт моделдин ортосундагы негизги айырма

28. Адамдын кадыр-баркы жана камактагылардын укуктары

Булактын укук саясаты ыкмасы жаза аткаруу адамдын адамдык макамын жок кылбайт деген түшүнүккө негизделет.

Камактагы адамдын эркиндигинин чектелиши аткаруу талап кылбаган бардык башка укуктар жоголушу керек дегенди билдирбейт.

Бирок кайсы укуктар түрмөдө кантип жана кандай өлчөмдө колдонулары коопсуздук, тартип, башкалардын укуктары жана тиешелүү укуктук система менен бирге бааланат.

29. “Эл аралык келишимдер бул укукту тааныйт” деген дооматтын чеги

Булак жыйынтык бөлүмүндө жубайы менен сексуалдык жашоону улантууну көптөгөн эл аралык документтер колдогон ден соолук жана адам укуктары ыкмасы менен байланыштырат.

Бирок макала кандайдыр бир конкреттүү эл аралык келишимдин берене номерин же соттук чечмелөөнү талдап, өз алдынча “conjugal visitation укугун” аныктабайт.

Ошондуктан Verianla баянында бул изилдөө эл аралык укукта мындай укук так жана универсалдуу таанылганын далилдеген изилдөө катары берилбейт.

30. Булактын реабилитация дооматынын чеги

Изилдөөчүлөр мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу психологиялык тең салмакты сактап, үй-бүлөлүк байланыштарды улантып жана реабилитация программаларына катышууну жеңилдете алат деп эсептешет.

Бирок булак:

• кайра кылмыш жасоо көрсөткүчүн,
• түрмөдөгү зомбулук көрсөткүчүн,
• тартиптик жаза санын,
• психологиялык шкала натыйжасын,
• үй-бүлөнүн бүтүндүк баллын,
• көзөмөл тобун

колдонбойт.

Ошондуктан практиканын реабилитацияга таасири изилдөөдө сандык же себептик жактан өлчөнгөн эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

31. Изилдөөнүн түзүлүшү

Булакта өзүнчө “Methods” бөлүмү жок.

Макаланын изилдөө суроосу жана бөлүм түзүлүшү каралганда, бул иш мыйзамдарды, Ислам укугундагы көз караштарды жана түрмө боюнча экинчи адабиятты салыштырган доктриналдык жана салыштырма укуктук изилдөө болуп саналат.

Авторлор ишти эки негизги бөлүмгө бөлүшкөн:

1. Сексуалдык ажыроого байланыштырылган түрмө ичиндеги жүрүм-турум натыйжаларын изилдөө.
2. Салыштырма жаза аткаруу системаларында жубайлык/сексуалдык жашоо кандай ыкмалар менен жөнгө салынарын изилдөө.

32. Жаңы эмпирикалык маалымат барбы?

Жок.

Булакта:

• жаңы үлгү,
• сурамжылоо,
• маек,
• эксперимент,
• статистикалык тест,
• p мааниси,
• ишеним аралыгы,
• регрессия,
• таасир чоңдугу,
• клиникалык баалоо

жок.

33. Булактардын түзүлүшү

Макаланын библиографиясы эки китептен, үч академиялык макаладан жана бир интернет булагынан турат.

Изилдөө системалуу адабият кароосу эмес. Маалымат базасын издөө стратегиясы, киргизүү/чыгаруу критерийлери, булактардын сапатын баалоо же далилдерди деңгээлдөө берилген эмес.

34. Биринчи негизги жыйынтык: Адамдын кадыр-баркы менен аткаруунун ортосундагы тең салмак

Булак заманбап жаза аткаруу саясаты өч алуу же азап берүү үчүн гана эмес, реабилитация жана коомго кайра кошулуу максаты менен түзүлүшү керек деп эсептейт.

Камактагы адамдын адам укуктары жаза аткаруу мекемесинде да корголушу керектиги изилдөөнүн нормативдик баштапкы чекити.

35. Экинчи негизги жыйынтык: Өлкөлөр арасында бирдиктүү модель жок

Салыштырма мисалдар камактагылардын жубайлык жана үй-бүлөлүк жашоосун улантууга байланышкан бирдиктүү жаза аткаруу модели жок экенин көрсөтөт.

Айрым системалар түздөн-түз купуя жубайлык жолугушууну жөнгө салса, айрымдары үй-бүлөлүк үй же узак мөөнөттүү үй-бүлөлүк зыярат моделин колдонушат; айрымдары болсо бул укукту ачык тааныбайт.

36. Үчүнчү негизги жыйынтык: Практика материалдык инфраструктураны талап кылат

Мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуунун мыйзамда таанылышы өзүнчө жетиштүү эмес.

Купуялуулукту сактоого мүмкүн болгон коопсуз жайлар, зыярат жол-жоболору, инсандык жана никени текшерүү, ошондой эле түрмөнүн коопсуздук тартиби түзүлүшү керек.

Булак өзгөчө физикалык жайдын жоктугун укуктун ишке ашпай калышынын практикалык себептеринин бири катары талкуулайт.

37. Төртүнчү негизги жыйынтык: Үй-бүлөлүк мамиленин жаза аткаруудагы орду

Булак үй-бүлөлүк байланыштарды реабилитация процессинин колдоочу элементтеринин бири катары баалайт.

Жубайы жана үй-бүлөсү менен мамилени сактоо соттолгон адамга жаза аяктагандан кийин коомго кайтууга жардам бериши мүмкүн деп айтылат.

Бирок бул пикир изилдөөдө узак мөөнөттүү кайра интеграция же кайра кылмыш жасоо талдоосу менен текшерилген эмес.

38. Бешинчи негизги жыйынтык: Ислам укугунда пикир айырмачылыгы бар

Булак айрым Ислам укукчулары мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну укук катары колдой турганын, айрымдары абактын максатына каршы келет деп кабыл албаганын, айрымдары болсо коомдук кызыкчылык талап кылбаса уруксат берилиши керек деп эсептей турганын көрсөтөт.

Ошондуктан “Ислам укугу так бир эле ыкманы кабыл алат” деген жыйынтык булактан чыгарылбайт.

39. Изилдөөчүлөрдүн Алжир үчүн негизги сунуштары

Жыйынтык бөлүмүндө изилдөөчүлөр өзгөчө Алжир үчүн үч реформа багытын сунуш кылышат:

1. Камактагы адамдын жубайы менен сексуалдык/үй-бүлөлүк жашоосун белгилүү шарттарда улантуусуна байланышкан ачык укуктук жөнгө салуу.
2. Түздөн-түз мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу кабыл алынбаса, убактылуу чыгууга уруксатты же бөлүп аткарууну натыйжалуураак колдонуу.
3. Жаза аткаруу мекемелеринде купуя жолугушууну коопсуз жана адамдын кадыр-баркына ылайык өткөрүүгө мүмкүн болгон атайын физикалык жайларды түзүү.

Булак ошондой эле мындай реформаларды ишке ашыруу үчүн саясий эрк керек экенин жактайт.

40. Изилдөө колдогон жана далилдебеген жыйынтыктар

41. Изилдөөнүн күчтүү жактары

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири — сезимтал жана көптөгөн жаза аткаруу талкууларында экинчи планда калган үй-бүлөлүк жана жубайлык мамилени түздөн-түз укук саясатынын темасына айлантканы.

Экинчи күчтүү жагы — бир гана өлкөнүн жөнгө салуусу менен чектелбестен, ар кандай колдонуу моделдерин салыштырганы.

Үчүнчү күчтүү жагы — маселеге позитивдүү укук аркылуу гана эмес, Ислам укугу жана жаза аткаруу саясатынын реабилитация максаты аркылуу да мамиле кылганы.

Төртүнчү күчтүү жагы — жубайлык жолугушуудан тышкары убактылуу чыгуу жана бөлүп аткаруу сыяктуу альтернативалуу механизмдерди да талкуулаганы.

42. Изилдөөнүн чектөөлөрү

Биринчи чектөө: Изилдөөнүн өзүнүн эмпирикалык маалымат топтому жок.

Экинчи чектөө: Сексуалдык ажыроо менен жүрүм-турумдун ортосундагы күчтүү себептик билдирүүлөр негизинен экинчи жана айрымдары кыйла эски булактарга таянат.

Үчүнчү чектөө: Макулдукка негизделген бир жыныстагы сексуалдык жүрүм-турум, сексуалдык багыт жана сексуалдык кол салуу ортосундагы түшүнүк айырмасы булакта дайыма жетиштүү так эмес.

Төртүнчү чектөө: Булакта берилген айрым эски таралуу маалыматтарынын баштапкы изилдөө методу жетиштүү түшүндүрүлгөн эмес.

Бешинчи чектөө: Салыштырылган өлкөлөрдүн мыйзамдарынын актуалдуулугу системалуу жана расмий мыйзам текшерүүсү менен көрсөтүлгөн эмес.

Алтынчы чектөө: Иордания бөлүмүндөгү “Central Bank” сөз айкашы контекст жагынан белгисиз көрүнөт.

Жетинчи чектөө: Үй-бүлөлүк жолугушуу бөлүмүндө түрмө ичиндеги атайын батир модели менен мекемеден сыртка чыгуу модели бир эле түшүндүрмөдө аралашкан.

Сегизинчи чектөө: Эл аралык адам укуктары документтери камактагы адамдын сексуалдык жашоосуна байланышкан өз алдынча укукту тааныйт деген доомат кеңири келишимдик талдоо менен көрсөтүлгөн эмес.

Тогузунчу чектөө: Реабилитация таасири кайра кылмыш жасоо, жүрүм-турум натыйжасы же көзөмөлдүү салыштыруу менен өлчөнгөн эмес.

43. Жалпы илимий-укуктук баалоо

Benmessaoud Hayet жана Larouci Rachidдин изилдөөсү камактагы адамдын жубайлык жана үй-бүлөлүк мамилесин жаза аткаруу укугунун экинчи даражадагы темасы катары эмес, адамдын кадыр-баркы жана реабилитация талкуусунун бир бөлүгү катары караган салыштырма укуктук изилдөө.

Булактын негизги укук саясаты ыкмасы — абак жазасы адамдын эркиндигин чектейт, бирок жаза аткаруу талап кылбаган бардык адамдык мамилелердин толук жоголушун жазанын максаты менен автоматтык түрдө түшүндүрүүгө болбойт.

Изилдөөчүлөр ошондуктан мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушууну үй-бүлөлүк байланыштарды жана камактагы адамдын психологиялык-социалдык туруктуулугун колдой ала турган курал катары жакташат.

Ошол эле учурда булак изилдөөнүн эң маанилүү методологиялык чеги — ал жактаган реабилитация жана жүрүм-турум таасирлерин өзү эмпирикалык жактан өлчөбөйт. Айрыкча сексуалдык ажыроо менен агрессия же бир жыныстагы сексуалдык жүрүм-турум ортосундагы байланыштар макала таянган эскирээк экинчи булактардын чечмелөөлөрүнө негизделет.

Ошондуктан бул изилдөө мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуунун таасирин эксперимент аркылуу “далилдеген” изилдөө катары эмес; бул институт эмне үчүн адам укуктары, үй-бүлөлүк мамиле, Ислам укугу жана салыштырма жаза аткаруу саясаты жагынан талкууланышы керек экенин жактаган нормативдик укуктук изилдөө катары окулушу керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Оригинал академиялык басылманын библиографиялык идентификациясы

Оригинал аталышы: Activating the legal seclusion system as a mechanism for rehabilitating detainees under comparative penal systems

Авторлор: Benmessaoud Hayet; Larouci Rachid.

Биринчи автордун мекемеси: University of Abdelhamid Ibn Badis, Mostaganem, Algeria.

Экинчи автордун мекемеси: Faculty of Legal and Political Sciences, University of Nouakchott, Mauritania.

Журнал: The International Tax Journal.

Басмакана: Panel Publishers.

Том / сан: 53(3), 2026.

Беттер: 1550–1557.

Print ISSN: 0097-7314.

Online ISSN: 3066-2370.

DOI: Булак PDF жана расмий макала жазуусунда DOI билдирилген эмес.

Расмий макала барагындагы жарыя күнү: 10-06-2026.

Жөнөтүлгөн күнү: 23 ноябрь 2025.

Кайра каралган күнү: 25 февраль 2026.

Кабыл алынган күнү: 5 май 2026.

Расмий жарыя шилтемеси: https://internationaltaxjournal.online/index.php/itj/article/view/670

Лицензия: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0).

Булак түрү: Доктриналдык/нормативдик жана салыштырма жаза аткаруу укугу боюнча изилдөө.

Рецензия абалы: Журналдын расмий сайтында бул макала үчүн ачык жана өз алдынча текшериле турган рецензия процесси жөнүндө маалымат табылган жок. Ошондуктан рецензия абалы такталган эмес.

Жооптуу автор: Булак PDFте өзүнчө “corresponding author” белгиси жок.

Каржылоо: Булакта өзүнчө каржылоо билдирүүсү жок.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Булакта өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы билдирүүсү жок.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Булакта өзүнчө маалымат жеткиликтүүлүгү бөлүмү жок; изилдөө жаңы эмпирикалык маалымат топтомун түзбөйт.

Авторлордун салымы: Булакта өзүнчө CRediT/автор салымдары бөлүмү жок.

Изилдөөнүн методологиялык түзүлүшү

Булакта өзүнчө жана кеңири метод бөлүмү жок. Изилдөөнүн суроосу, колдонулган өлкө мыйзамдары, Ислам укугундагы көз караштар, китептер жана академиялык макалалар чогуу бааланганда, изилдөө доктриналдык жана салыштырма укуктук мүнөздө экени көрүнөт.

Биринчи бөлүмдө сексуалдык ажыроого байланыштырылган түрмө ичиндеги жүрүм-турум натыйжалары, экинчи бөлүмдө салыштырма жаза аткаруу системаларында жубайлык жана үй-бүлөлүк мамилени улантуу механизмдери каралган.

Жаңы сурамжылоо, маек, эксперимент же сандык статистикалык талдоо жүргүзүлгөн эмес.

Булакта берилген эски сандык изилдөөлөрдүн статусу

1982 California изилдөөсү, 1983-жылы 17 түрмөнү камтыганы айтылган изилдөө жана коом/түрмө үчүн берилген %2–%15 салыштыруусу азыркы изилдөөнүн маалымат топтому эмес. Бул сандар макала таянган экинчи булактардан алынган.

Ошондуктан Verianla макаласы бул катыштарды учурдагы таралуу маалыматы, себептик далил же изилдөөчүлөрдүн өз өлчөөсү катары берген эмес.

Булак ичиндеги терминологиялык жана тексттик белгисиздиктер

Legal seclusion: Англисче сөз айкашы solitary confinement маанисине да келиши мүмкүн болгондуктан, Кыргызча “мыйзамдуу жубайы менен купуя жолугушуу” деп контекстке ылайык берилди.

Иордания мисалы: Булактын англисче текстинде жолугушуу жери үчүн “Central Bank” деп жазылган. Бул контекстке туура келбесе да, оригинал булактагы белгисиздик үнсүз оңдолгон жок.

Үй-бүлөлүк жолугушуу: Булак бир эле түшүндүрмөдө түрмө ичиндеги үй-бүлөлүк батирлерди да, камактагы адамдын эки же үч күнгө мекемеден чыгышын да айтат. Эки моделдин чеги булактын өзүндө так эмес.

Эл аралык укук дооматы: Булак көптөгөн эл аралык документтер камактагы адамдын сексуалдык жашоосун колдойт деп билдирет; бирок конкреттүү келишим беренелерин талдабагандыктан, бул доомат өз алдынча укуктук ырастоо катары берилген эмес.

Илимий жана укуктук колдонуу чеги: Белгилүү бир өлкөдө камактагы адамдын жубайы менен купуя жолугушуу укугу бар же жок экени, кайсы камактагыларды камтыганы, учурдагы зыярат мөөнөттөрү, аткаруу шарттары жана конституциялык/эл аралык укуктук макамы үчүн ошол өлкөнүн учурдагы расмий мыйзамдары өзүнчө каралышы керек.