Бул изилдөө университет студенттеринин арасында депрессиянын жана депрессиялык белгилердин таралышы боюнча мурда жарыяланган системалуу серептерди жана мета-анализдерди жогорку деңгээлде бириктирген кеңири кол чатыр сереп (umbrella review) болуп саналат. Кол чатыр сереп өзүнчө катышуучулардан жаңы маалымат чогултуунун ордуна, бар болгон системалуу серептер менен мета-анализдердин жыйынтыктарын бирге караган далилдерди синтездөө түрү. Изилдөөчүлөр эки өзүнчө адабият издөөсүнүн жыйынтыгында 61 системалуу серепти жана мета-анализди акыркы синтезге киргизишкен. Бул 61 серепте билдирилген депрессиянын таралыш бааларынын медианасы %32,00, маанилердин жалпы диапазону болсо %11,00 менен %63,00 ортосунда.

Бул %32 мааниси маанилүү чечмелөө чеги менен окулушу керек. Изилдөө 61 серептин катышуучуларын кайра бириктирип, жаңы жана жалгыз глобалдык мета-аналитикалык таралыш көрсөткүчүн эсептеген эмес; изилдөөчүлөр серептерде билдирилген таралыш бааларын баяндоочу түрдө синтездеп, алардын медианасын беришкен. Демек, %32 umbrella review деңгээлиндеги серепке негизделген медианалык таралыш мааниси. Мындан тышкары, киргизилген далилдердин дээрлик баары студенттер өздөрү билдирген депрессиялык белгилерди өлчөгөн куралдарга таянат. Бир гана серепте клиницисттин баалоосу да болгон. Ошондуктан бул жыйынтык дүйнө жүзүндөгү университет студенттеринин %32сине клиникалык депрессия диагнозу коюлган дегенди билдирбейт.

Кичи топтук талдоолордо аял студенттерде билдирилген медианалык таралыш эркектерге караганда бир аз жогору көрүнгөн, Азияны караган серептерде таралыш Европаны караган серептерге салыштырмалуу көбүнчө жогору болгон жана COVID-19 мезгили башталганда таралыштын жалпы өсүү тенденциясы байкалган. Бирок бул салыштыруулардын маанилүү бөлүгүндө статистикалык маанилүүлүк табылган эмес, ошондуктан жыйынтыктарды “аял болуу”, “Азияда окуу” же “COVID-19га кабылуу” өз алдынча депрессияга себеп болот деп чечмелөө туура эмес.

Изилдөөнүн дагы бир маанилүү жыйынтыгы — өлчөө куралы таралыш баасына олуттуу таасир этиши мүмкүн. Кеңири колдонулган төрт өлчөө үй-бүлөсүндө медианалык таралыш BDI үчүн %26,07, PHQ үчүн %34,45, CES-D үчүн %37,55 жана DASS үчүн %39,55 деп билдирилген. Шкалалардын чектери, сезимталдыгы жана өлчөгөн белгилеринин деңгээли ар башка болгондуктан, ар кандай куралдар менен эсептелген таралыштарды түздөн-түз бир эле көрүнүш катары салыштыруу этияттыкты талап кылат.

Кол Чатыр Сереп Деген Эмне жана Бул Изилдөөдө Эмне Үчүн Керек?

Кол чатыр сереп баштапкы изилдөөлөрдү түздөн-түз бириктирүүнүн ордуна мурда жасалган системалуу серептер менен мета-анализдерди бирге баалап, изилдөө тармагындагы кеңири масштабдагы далилдердин жалпы көрүнүшүн түзгөн жогорку деңгээлдеги далилдер синтези. Бул изилдөөнүн негизги максаты бир гана өлкөгө, бөлүмгө же COVID-19 мезгилине багытталган бар болгон серептерден ары чыгып, университет студенттериндеги депрессиянын таралышын глобалдык масштабда жана ар кандай кичи топтор боюнча бирге баалоо болуп саналат.

Системалуу сереп, мета-анализ жана кол чатыр серептин айырмасы

Системалуу сереп белгилүү бир изилдөө суроосуна байланышкан баштапкы изилдөөлөрдү алдын ала аныкталган издөө жана тандоо критерийлери менен системалуу түрдө чогултууну жана баалоону максат кылат. Мета-анализ ылайыктуу изилдөөлөрдүн сандык жыйынтыктарын статистикалык жактан бириктире алат. Кол чатыр сереп болсо ушул системалуу серептерди жана мета-анализдерди талдоо бирдиги катары колдонот. Ошондуктан бул изилдөөдө негизги талдоо бирдиги түздөн-түз бир студент же бир баштапкы изилдөө эмес, жарыяланган системалуу сереп же мета-анализ болуп саналат.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Университет студенттериндеги депрессия боюнча көптөгөн серептер бар болгону менен, алардын маанилүү бөлүгү белгилүү өлкөлөргө, континенттерге, билим берүү тармактарына, бакалавриат же магистратура деңгээлине, белгилүү өлчөө куралдарына же COVID-19дун белгилүү этаптарына багытталган. Изилдөөчүлөр далилдердин мындай бөлүнгөн түзүлүшү дүйнө жүзүндөгү жалпы көрүнүштү түшүнүүнү кыйындатарын белгилешет.

Изилдөөнүн үч негизги максаты бар:

1. Университет студенттеринин арасында билдирилген глобалдык депрессия таралышын жогорку деңгээлде баалоо.
2. Жыныс, билим алуу деңгээли, окуу тармагы, географиялык аймак, COVID-19 мезгили жана өлчөө ыкмасы сыяктуу кичи топтордо таралыш тенденцияларын изилдөө.
3. Университеттер жана тиешелүү мекемелер үчүн бар болгон далилдерге негизделген колдонмо сунуштарды талкуулоо.

%32 Медианалык Таралыш Эмнени Билдирет?

Изилдөөдөгү %32,00 мааниси 61 серепте билдирилген депрессия таралышынын бааларынын ортодогу, башкача айтканда медианалык мааниси; umbrella review деңгээлинде бардык адамдарды бир пулга кайра бириктирип талдоодон алынган жаңы бириктирилген таралыш эмес. Медиана маанилер кичинеден чоңго иреттелгенде ортодо калган маанини билдирет жана өтө жогорку же өтө төмөн четки баалардан арифметикалык орточого караганда азыраак таасирленет.

Булакта 61 серептеги таралыш баалары %11,00 менен %63,00 ортосунда өзгөрөт. Мындай кең диапазон изилдөөлөр арасында студенттик популяция, география, билим берүү тармагы, өлчөө шкаласы, колдонулган кесүү чекити жана изилдөө мезгили сыяктуу факторлор айырмаланарын көрсөтөт.

Булак авторлору %32 медианасын болжол менен ар үч университет студенттин бирөөсү депрессиядан таасир алышы мүмкүн экенин көрсөткөн олуттуу деңгээл катары чечмелешет. Бирок методологиялык жактан такыраак билдирүү төмөнкүдөй: каралып чыккан серептерде билдирилген депрессия же депрессиялык белгилердин таралыш бааларынын ортодогу мааниси болжол менен үчтөн бирди түзөт. Бул билдирүү өзгөчө маанилүү, анткени өзүн-өзү билдирүү аркылуу өлчөнгөн депрессиялык белгилердин деңгээли менен клиницист койгон депрессия диагнозу бир эле нерсе эмес.

Өзүн-өзү билдирүү жыйынтыгы клиникалык диагнозбу?

Жок. Өзүн-өзү билдирүү шкалаларында студент белгилүү белгилерди өзү баалайт. Бул куралдар белгилердин оордугун скрининг кылуу жана сандык баалоо үчүн колдонулушу мүмкүн; бирок булак изилдөө да өзүн-өзү билдирүү менен өлчөнгөн депрессиялык белгилер клиницист койгон диагнозго барабар эмес экенин ачык белгилейт. Киргизилген 61 серептин дээрлик баары өзүн-өзү билдирүү маалыматтарына таянат, бир гана Lei жана кесиптештеринин 2016-жылдагы серебинде клиницисттин баалоосу да камтылган.

Далилдер пулунун көлөмү

Географиялык өкүлчүлүк толук тең салмактуу эмес

Серептер кеминде 76 өлкөнү камтыганы менен, айрым өлкөлөр адабиятта көбүрөөк көрсөтүлгөн. Сереп деңгээлинде Кытай 35, Индия 22 жана Америка Кошмо Штаттары 20 серепте орун алган. Демек, “глобалдык” камтуу кең, бирок ар бир өлкөнүн же аймактын далилдердеги салмагы бирдей эмес.

Депрессиянын Таралышы Өлчөө Куралына Жараша Эмне Үчүн Өзгөрүшү Мүмкүн?

Ар кандай депрессия өлчөө куралдары ар башка суроо топтомдорун, балл берүү системаларын жана кесүү маанилерин колдонгондуктан, бир эле студенттик популяцияда депрессиялык белгилердин таралышы ар башка бааланышы мүмкүн. Бул umbrella review де өлчөө куралына жараша байкалган кең айырмачылыктар таралыш популяциянын өзгөчөлүктөрүнө гана эмес, өлчөө ыкмасына да сезимтал экенин көрсөтөт; ошондуктан ар башка шкалалардан алынган пайыздарды түздөн-түз бир эле көрүнүш деп кабыл алууга болбойт.

Изилдөөдө жалпысынан 18 өлчөө куралынын үй-бүлөсү аныкталган. Эң көп колдонулган үй-бүлөлөр PHQ, BDI, DASS жана CES-D. Изилдөөчүлөр өзгөчө бир эле өлчөө куралында колдонулган ар башка кесүү баллдары да салыштырылуучулукка таасир этиши мүмкүн экенин белгилешет.

Эң көп колдонулган төрт өлчөө үй-бүлөсү

Булакта азыраак колдонулган өлчөө үй-бүлөлөрүндө да өтө кең маанилер байкалат. Бирок бир гана серепте колдонулган куралдан алынган жогорку же төмөн көрсөткүчтү жалпы куралдын таасири катары чечмелөө туура эмес.

Бардык өлчөө үй-бүлөлөрүнүн бөлүштүрүлүшү

DASS жыйынтыктарында 42 жана 21 пункттуу версиялардын депрессия подшкалалары колдонулган. Булак Niazi жана кесиптештеринин 2025-жылдагы серебинде бул классификациянын так эмес экенин өзүнчө белгилейт.

COVID-19 Жыйынтыктары Пандемия Депрессияга Себеп Болгонун Далилдейби?

Жок. Кол чатыр сереп COVID-19 мезгили башталганда университет студенттеринде билдирилген депрессия таралышы жалпысынан өскөн үлгүнү көрсөтөт, бирок бул байкоого негизделген салыштыруулар өз алдынча себептүүлүктүн далили эмес. Алты серептин COVID-19 мезгилдери боюнча салыштырууларынын төртөөндө айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү эмес; маанилүү жыйынтык билдирген серептер да ар башка убакыт аныктамаларын жана студенттик популяцияларды колдонгон.

Төрт сереп пандемияга чейинки мезгилди пандемия учурундагы/андан кийинки мезгил менен түз салыштыра алган топто медианалык таралыш пандемияга чейин %34,10, пандемия учурунда же андан кийин %37,30 деп билдирилген. Мындан тышкары Y. Li жана кесиптештеринин серебинде 1-март 2020га чейин %21,00 жана андан кийин %54,00; Luo жана кесиптештеринин серебинде эрте мезгил %21,80, кеч мезгил %31,00 жана пандемиядан кийинки мезгил %28,90 деп көрсөтүлгөн.

Бул сандар бир эле эксперименттин удаалаш өлчөөлөрү эмес. Булак серептердин мезгил аныктамалары жана үлгүлөрү ар башка. Ошондуктан “COVID-19 депрессияны мынчага көбөйттү” деген бир гана так таасир өлчөмүн чыгаруу булак тарабынан колдоого алынбайт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Ачыктык, алдын ала каттоо жана отчет берүү стандарты

Изилдөө PRISMA системалуу сереп отчет берүү принциптерине ылайык жүргүзүлүп, Joanna Briggs Institute (JBI) Evidence Synthesis ыкмасы колдонулган. Изилдөөнүн дизайнын жана синтез планын камтыган алдын ала каттоо 7-январь 2023-жылы аяктаган; жөнөкөйлөштүрүлгөн издөө саптары жана журналдын аталышындагы жаңылоо 9-январь 2023-жылы алдын ала каттоого киргизилген.

Алдын ала каттоо, текшерилген жазуулардын тизмелери, 61 серептин маалымат чыгаруу жана сапатты баалоо файлдары жана толтурулган PRISMA 2020 текшерүү тизмеси Open Science Framework платформасында бөлүшүлгөн.

Адабият издөө кантип жүргүзүлдү?

Эки кеңири издөө жүргүзүлгөн. Биринчи издөө 10-январь 2023-жылга чейин жеткиликтүү болгон изилдөөлөрдү камтыса, жаңыртылган экинчи издөө 18-февраль 2026-жылга чейин жеткиликтүү болгон изилдөөлөрдү камтыган.

Беш негизги библиографиялык маалымат базасы текшерилген:

• EBSCOhost ERIC
• EBSCOhost PsycINFO
• PubMed
• Web of Science
• Scopus

Мындан тышкары беш психиатрия журналынын акыркы сандары өзүнчө текшерилип, негизги маалымат базаларында али индекстелбеген жазууларды өткөрүп жиберүү азайтылган. Боз адабиятты киргизүү үчүн Google Scholar жана ProQuest Dissertations & Theses Global колдонулган. Бул эки булакта тиешелүүлүк боюнча иреттелген алгачкы 200 жазуу алынган.

Кайсы изилдөөлөр киргизилди?

Тандоо үч негизги этапта жүргүзүлгөн: аталыш/аннотация скрининги, толук текстти баалоо жана методологиялык сапатты баалоо.

Аталыш жана аннотация этабында англис тилинде эмес, системалуу сереп же мета-анализ эмес жана ачык түрдө “depression” терминин айтпаган жазуулар чыгарылган.

Толук текст этабында киргизиле турган изилдөө:

• англис тилинде болушу,
• мета-анализ же системалуу сереп болушу,
• клиникалык диагноз коюлган депрессияны жана/же депрессиялык белгилерди изилдеши,
• депрессиянын таралышын пайыз менен билдириши,
• бакалавриат же магистратура деңгээлин камтыган университет студенттерин изилдеши

керек болгон.

Баалоочулардын ортосундагы шайкештик

Аталыш жана аннотация тандоо критерийлериндеги баалоочулардын ортосундагы орточо чийки шайкештик %95, толук текст тандоодо %90, JBI сапатын баалоодо %86 жана маалымат чыгарууда %89 деп билдирилген. Пикир келишпестиктер тиешелүү эки изилдөөчүнүн талкуусу менен чечилген.

PRISMA тандоо агымы

Методологиялык сапат кантип бааланды?

Серептер 11 пункттуу JBI текшерүү тизмеси менен бааланган. Кеминде 5 “Ооба” алган серептер жетиштүү методологиялык деңгээлде деп кабыл алынган. Акыркы 61 серептин баары бул чектен өткөн; JBI баллдарынын медианасы 9, диапазону 5–11 болгон.

Бирок JBIнин “изилдөөлөрдү издөө үчүн колдонулган булактар жетиштүү беле?” деген пункту алсыз жакты көрсөткөн. Болгону 23 сереп (%38) бул пункт боюнча “Ооба” алган; башкача айтканда, 38 серептин издөө булактары бул критерийде жетиштүү деп табылган эмес. Изилдөөчүлөр өзгөчө боз адабият булактары көптөгөн серептерде жетиштүү каралбаганын белгилешет.

Маалыматтар кантип чыгарылды?

Изилдөөчүлөр ар бир серептен географиялык камтуу, бакалавриат/магистратура студенттеринин түрү, билим берүү тармагы, жалпы изилдөөлөрдүн саны, жалпы үлгү көлөмү, депрессияны баалоо түрү, колдонулган өлчөө куралы, жалпы таралыш, колдонулган fixed же random effects модели жана бар болсо кичи топ жыйынтыктарын чыгарышкан.

Өлкөлөрдү географиялык аймактарга бөлүүдө Африка, Азия-Тынч океан, Европа, Жакынкы Чыгыш, Түндүк Америка жана Түштүк Америка топтору колдонулган.

Umbrella деңгээлиндеги синтез кантип жүргүзүлдү?

Изилдөө 61 серептин таралыш маанилерин баяндоочу синтез аркылуу баалаган. Жыныс, билим алуу деңгээли, окуу тармагы, география, COVID-19 мезгили, өлчөө куралы жана диагноз түрү боюнча кичи топ синтези жүргүзүлгөн. Бир кичи топ боюнча umbrella деңгээлинде жыйынтык чыгаруу үчүн кеминде эки сереп тиешелүү маалыматты билдириши керек деген шарт колдонулган.

Маанилүү ыкма эскертүүсү: Булак umbrella деңгээлинде жаңы бириктирилген таралыш мета-анализин же жаңы мета-аналитикалык теңдемени билдирбейт. Ошондуктан Verianla баянына булакта жок pooling формуласы, гетерогендүүлүк статистикасы же таасир өлчөмү кошулган эмес.

Негизги таралыш жыйынтыгы

Жыныс боюнча жыйынтыктар

Жалпысынан 22 сереп аял жана эркек студенттер үчүн өзүнчө таралыш маалыматын берген.

22 серептин 15инде аялдарда таралыш жогору, 7синде эркектерде жогору деп билдирилген. Бирок айырмачылыктардын көбү статистикалык жактан маанилүү эмес. Болгону эки сереп аялдарда маанилүү даражада жогору, бир сереп эркектерде маанилүү даражада жогору таралыш билдирген. Демек, аял студенттер тарапка жалпы тенденция көрүнсө да, натыйжаны бардык серептерде туруктуу жана маанилүү айырма катары баалоого болбойт.

Бакалавриат жана магистратура студенттери

Сегиз сереп бакалавриат жана магистратура студенттеринин топторун салыштырган.

Депрессия таралышы төрт серепте бакалавриат студенттеринде, төрт серепте магистратура студенттеринде жогору көрүнгөн жана бардык салыштыруулар статистикалык жактан маанилүү эмес болгон.

Окуу тармагына жараша жыйынтыктар

Он төрт сереп окуу тармагына жараша кичи топ талдоосун берген. Медицина жана медицинадан тышкаркы тармактарды түз салыштырган 11 серепте жалпы жыйынтыктар аралаш. Медицина студенттеринде медиана %27,50, медицинадан тышкаркы студенттерде %30,60 деп билдирилген. Беш сереп медицина студенттеринде, беш сереп медицинадан тышкаркы студенттерде жогору таралыш тапкан, бир сереп айырма тапкан эмес. Бул 11 салыштыруунун 10унда статистикалык жактан маанилүү айырма табылган эмес.

Ошондуктан булак “медицина студенттери сөзсүз көбүрөөк депрессияда” же тескерисинче “медицинадан тышкаркы студенттер сөзсүз көбүрөөк депрессияда” деген жыйынтыкты колдобойт.

Азия жана Европа салыштырылышы

Географиялык аймак боюнча кичи топ талдоосун берген 13 сереп бар. Алардын сегизи Азия жана Европа үчүн салыштырылуучу жыйынтыктарды берген.

Сегиз салыштыруунун жетөөсүндө Азия үчүн таралыш жогору, бирөөсүндө Европа үчүн жогору болгон. Бирок сегиз серептин жетөөсүндө аймактык айырма статистикалык жактан маанилүү эмес. Болгону Rotenstein жана кесиптештеринин 2016-жылдагы сереби маанилүү Азия–Европа айырмасын билдирген. Ошондуктан географиялык жыйынтыктар тенденция катары бааланышы керек; континентке мүнөздүү сөзсүз коркунуч катары чечмеленбеши керек.

COVID-19 мезгилдери

COVID-19 боюнча алты кичи топ серебинин төртөөндө мезгил айырмачылыктары статистикалык жактан маанилүү эмес; Heumann жана кесиптештери менен Y. Li жана кесиптештеринин серептеринде маанилүү жыйынтык билдирилген. Ошондуктан булак жалпы пандемия мезгилиндеги өсүү үлгүсүн көрсөткөнү менен, бир гана себептик таасир өлчөмүн эсептебейт.

Өлчөө ыкмасы эмне үчүн борбордук чектөө?

Булакта изилдөөчүлөр башында клиницист диагнозу менен өзүн-өзү билдирүү шкалаларын салыштырууну максат кылышкан. Бирок бир гана Lei жана кесиптештеринин 2016-жылдагы сереби бул салыштырууга ылайыктуу маалымат бергендиктен, umbrella деңгээлинде ишенимдүү клиницист–өзүн-өзү билдирүү салыштыруусу жүргүзүлгөн эмес.

Бул жагдай изилдөө жыйынтыктарын чечмелөөдө өтө маанилүү. Белгилерди скрининг кылуучу шкалада чектен жогору балл алуу өз алдынча клиникалык депрессия диагнозу коюлганын билдирбейт.

Кесүү баллдары эмне үчүн көйгөй жаратат?

Бир эле өлчөө куралынын үй-бүлөсүнүн ар башка изилдөөлөрдө ар башка кесүү маанилери менен колдонулушу таралыш бааларын өзгөртүшү мүмкүн. Булак мисал катары Beck Depression Inventory үчүн Gao жана кесиптештеринин серебинде 10–14, Sarokhani жана кесиптештеринин серебинде 14–17 аралыгында кесүү маанилери болгонун көрсөтөт. Umbrella review бул кесүү баллдарынын гетерогендүүлүгүн өзүнчө талдаган эмес.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

• Англис тилинде жарыяланган серептер гана киргизилген; башка тилдердеги далилдер сыртта калган болушу мүмкүн.
• Киргизилген серептердин дээрлик баары депрессия/депрессиялык белгилерди өзүн-өзү билдирүү аркылуу өлчөөгө таянат.
• Клиницист баалоосу менен өзүн-өзү билдирүү куралдарынын жыйынтыктарын ишенимдүү салыштыруу үчүн жетиштүү сереп табылган эмес.
• Бир эле өлчөө куралында колдонулган ар башка кесүү баллдары жараткан гетерогендүүлүк umbrella деңгээлинде талданган эмес.
• 61 серептин болгону 23ү JBIнин жетиштүү издөө булактары пунктунда “Ооба” алган; боз адабият көптөгөн серептерде жетиштүү изилденген эмес.
• Кичи топ жыйынтыктарынын маанилүү бөлүгүндө статистикалык маанилүүлүк табылган эмес.
• Изилдөөнүн синтези баяндоочу; %32 жаңы umbrella-level pooled мета-анализ жыйынтыгы эмес.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Каралган 61 серепте депрессия/депрессиялык белгилердин таралыш бааларынын медианасы %32,00.
• Серептер арасындагы таралыш баалары %11,00 менен %63,00 ортосунда кең диапазон көрсөтөт.
• Аял студенттерде жогору таралыш багытында жалпы тенденция бар, бирок жыныс боюнча салыштыруулардын көбү статистикалык жактан маанилүү эмес.
• Бакалавриат жана магистратура студенттеринин ортосунда ишенимдүү таралыш айырмасы көрсөтүлгөн эмес.
• Медицина жана медицинадан тышкаркы тармактардын ортосундагы жыйынтыктар аралаш.
• Азия үчүн Европага салыштырмалуу жогору таралыш багытында тенденция бар, бирок аймактык салыштыруулардын көбү маанилүү эмес.
• COVID-19 башталганда жогору таралыш багытында жалпы үлгү байкалган, бирок бардык серептерде статистикалык жактан маанилүү эмес.
• Колдонулган өлчөө куралы таралыш бааларындагы маанилүү өзгөрмөлүүлүк булактарынын бири.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Университет студенттеринин так %32сине клиникалык депрессия диагнозу коюлган деген жыйынтык колдоого алынбайт.
• %32 мааниси дүйнө калкына жараша салмакталган жаңы жана жалгыз глобалдык мета-аналитикалык таралыш эмес.
• Аял жынысынын өзү депрессияга себеп болот деген жыйынтык колдоого алынбайт.
• Азияда жашоо же окуу өз алдынча депрессияга себеп болот деген жыйынтык колдоого алынбайт.
• COVID-19 депрессия таралышын белгилүү жана жалгыз пайызга себептик түрдө көбөйттү деген жыйынтык колдоого алынбайт.
• Бир өлчөө куралы экинчисинен илимий жактан “такыраак” экенин бул изилдөөнүн өзүнөн гана чыгарууга болбойт.
• Өзүн-өзү билдирүү шкаласында чектен жогору жыйынтык алган ар бир студентте клиникалык депрессия бар деп айтууга болбойт.

Практика жагынан авторлордун сунуштары

Авторлор жогорку депрессия/депрессиялык белгилер таралышы университеттерде психикалык саламаттыкты колдоону артыкчылыктуу кылууну талап кылат деп эсептешет. Талкууда mindfulness жана туруктуулук программалары, технология аркылуу жүргүзүлүүчү кийлигишүүлөр, интернет колдоосу бар психологиялык программалар, депрессия боюнча сабаттуулук, маданий жактан ылайыкташтырылган ыкмалар жана келечектеги саламаттык кризистеринде студенттердин онлайн билим берүүгө өтүү стрессин азайта турган билим берүү чаралары сыяктуу варианттар каралат.

Бирок бул сунуштар азыркы umbrella review ичинде түздөн-түз сыналган кийлигишүүлөрдүн жыйынтыктары эмес. Алар изилдөө синтездеген таралыш жыйынтыктарына жана авторлор талкууда кайрылган бар болгон кийлигишүү адабиятына негизделген практикалык сунуштар.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө аталышы: Global Prevalence of Depression Among University Students: A Comprehensive Umbrella Review

Авторлор, булакта берилген тартипте: Gilda Yun Kai Sam; Xun Ci Soh; Harshitha Balaji; Gabriel X. D. Tan; Shu Fen Diong; Meilan Hu; Andree Hartanto; Nadyanna M. Majeed.

Тең салым: Булакта тең салым жөнүндө өзүнчө билдирүү көрсөтүлгөн эмес.

Жооптуу автор: Andree Hartanto.

Мекеме 1: School of Social Sciences, Singapore Management University, 10 Canning Rise, Singapore 179873, Singapore.

Мекеме 2: Faculty of Arts and Social Sciences, National University of Singapore, Block AS7, Level 5, 5 Arts Link, Singapore 117570, Singapore.

Булактын түрү: Systematic Review; методологиялык жактан кеңири umbrella review / кол чатыр сереп.

Журнал: Education Sciences.

Басмакана: MDPI, Basel, Switzerland.

Том / сан / макала номери: 16(8), 1316.

DOI: 10.3390/educsci16081316

Тапшыруу: 3-июнь 2026.

Кайра кароо: 30-июль 2026.

Кабыл алуу: 13-август 2026.

Жарыялоо: 17-август 2026.

Рецензия статусу: Education Sciences рецензиялануучу академиялык журнал; изилдөө жарыяланган журнал версиясы.

Preprint статусу: Булакта бул изилдөөнүн өзүнчө preprint версиясы жөнүндө маалымат берилген эмес. OSF жазуусу изилдөөнүн алдын ала каттоосу жана ачык маалымат/изилдөө материалынын жазуусу; preprint катары бааланбашы керек.

Алдын ала каттоо: Алгачкы алдын ала каттоо 7-январь 2023-жылы жүргүзүлүп, 9-январь 2023-жылы көрсөтүлгөн методологиялык жаңыртуулар жазууга киргизилген.

Ачык илим/маалымат жазуусу: Маалымат чыгаруу, сапатты баалоо, скрининг жазуулары жана PRISMA материалдары Open Science Framework платформасында https://osf.io/4nz6w/ дарегинде бөлүшүлгөн.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Каржылоо: Изилдөө Andree Hartanto га Singapore Management University аркылуу берилген Ministry of Education Academy Research Fund Tier 1 гранты (25-SOSS-SMU-006) жана Lee Kong Chian Fund for Research Excellence колдоосу менен каржыланган.

Этика комитети: Колдонулбайт. Изилдөө жарыяланган топтолгон маалыматтарды синтездеп, жаңы адам катышуучуларын же баштапкы маалыматтарды чогулткан эмес.

Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Талданган маалыматтар OSF жазуусунда жана изилдөөнүн Supplementary Materials бөлүмүндө берилген.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Авторлордун салымдары

• Conceptualization: Xun Ci Soh жана Andree Hartanto.
• Methodology: Gilda Yun Kai Sam, Xun Ci Soh, Andree Hartanto жана Nadyanna M. Majeed.
• Validation: Gilda Yun Kai Sam, Xun Ci Soh, Harshitha Balaji, Gabriel X. D. Tan, Shu Fen Diong, Meilan Hu жана Nadyanna M. Majeed.
• Formal analysis: Gilda Yun Kai Sam, Xun Ci Soh жана Nadyanna M. Majeed.
• Investigation: Gilda Yun Kai Sam, Xun Ci Soh жана Nadyanna M. Majeed.
• Data curation: Gilda Yun Kai Sam жана Xun Ci Soh.
• Writing — original draft: Gilda Yun Kai Sam жана Xun Ci Soh.
• Writing — review and editing: Gilda Yun Kai Sam, Xun Ci Soh, Harshitha Balaji, Gabriel X. D. Tan, Andree Hartanto, Shu Fen Diong, Meilan Hu жана Nadyanna M. Majeed.
• Visualization: Gilda Yun Kai Sam жана Xun Ci Soh.
• Supervision: Andree Hartanto жана Nadyanna M. Majeed.
• Project administration: Gilda Yun Kai Sam жана Xun Ci Soh.
• Funding acquisition: Andree Hartanto.

Негизги методологиялык чечмелөө чеги: Бул изилдөө баштапкы клиникалык изилдөө эмес. Жаңы студенттик үлгү чогулткан эмес, диагноз койгон эмес жана жаңы кийлигишүүнү сынаган эмес. 61 системалуу сереп/мета-анализде мурда билдирилген таралыш бааларын жана кичи топ үлгүлөрүн umbrella деңгээлинде баяндоочу түрдө синтездеген. Жыйынтыктардын маанилүү бөлүгү өзүн-өзү билдирүү аркылуу өлчөнгөн депрессиялык белгилерге таянат; ошондуктан клиникалык депрессия диагнозу менен депрессиялык белгилерди скрининг кылууну бири-бирине аралаштырбоо керек.