Географиялык Изилдөө–Долбоордук Окутуу (Geographical Inquiry-Project Based Learning, GI-PjBL), географиялык изилдөөнүн суроо берүү, географиялык булак алуу, географиялык маалыматты визуалдаштыруу, жыйынтык үчүн storyboard түзүү жана географиялык билимге таянып аракетке/негиздүү жыйынтыкка жетүү баскычтарын долбоордук окутуунун пландоо, ишке ашыруу жана отчет берүү-баалоо түзүмүнө жайгаштырган окутуу модели. Бул изилдөө Индонезиянын Чыгыш Ява аймагындагы суу ташкыны коркунучу жогору Маланг шаарында 72 Grade XI окуучусу катышкан жарым-эксперименттик, эквиваленттүү эмес контролдук топтук дизайн аркылуу GI-PjBL окуучулардын мейкиндиктик ой жүгүртүүдөгү өсүшү жана окуу процессинде байкалган географиялык көндүмдөрү боюнча түз окутуудан айырмаланабы же жокпу изилдеген.
Эки учурдагы класстын ар биринде 36 окуучу болгон. Эксперименттик топ эки жумалык кийлигишүүдө төрт 90 мүнөттүк сабак сессиясынан тышкары өз топторуна бөлүнгөн суу ташкынынан жабыркаган кварталдарда болжол менен үч сааттык талаа ишин жүргүзгөн. Окуучулар суу ташкынынан жабыркаган тургундар менен маектешкен, талаа байкоолорун жүргүзгөн, InaRisk, Google Earth, WebGIS чыгыштары жана BPS статистикалык маалыматтары сыяктуу булактарды колдонгон, жергиликтүү суу ташкыны көйгөйлөрүн талдаган жана жыйынтыктарын постерлер жана оозеки презентациялар аркылуу баяндаган. Контролдук топ болсо ошол эле суу ташкыны темасын жана окуу максаттарын мектептин кадимки география мугалими менен түз окутуу жолу аркылуу өткөн; илимий макалаларды карап чыгып постер даярдаган, бирок эксперименттик топтогу талаага негизделген мейкиндиктик маалымат чогултуу жана талдоо процессин аткарган эмес.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү кийлигишүүгө чейин жана андан кийин колдонулган беш суроолук ачык тест менен өлчөнгөн; упайлар нормалдаштырылган өсүшкө, башкача айтканда N-gain маанисине айландырылган. Эксперименттик жана контролдук топтордун N-gain маанилеринин ортосундагы айырма маанилүү болгон: U=386,0, Z=-2,95, p=0,003 жана r≈0,35. Авторлор бул таасир өлчөмүн орточо деңгээл деп чечмелешкен. Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн мейкиндик түшүнүктөрү, көрсөтүү куралдары жана ой жүгүртүү процесстеринен турган үч көрсөткүчүнүн бардыгында топтор арасында p<0,001 деңгээлинде маанилүү айырма билдирилген.
Географиялык көндүмдөр боюнча эксперименттик топтогу окуучулардын %78и “highly skilled”, %22си “skilled” категориясына кирсе, контролдук топто окуучулардын %64ү “quite skilled”, %36сы “skilled” болгон жана “highly skilled” категориясына бир да контролдук окуучу жеткен эмес. Жалпы көндүм упайындагы класстар аралык айырма t(70)=22,03, p<0,001 деп билдирилген; булак болжол менен Cohen's d=5,3 сыяктуу өзгөчө чоң таасир өлчөмүн берген.
Географиялык көндүмдөрдөгү бул өтө чоң айырманы этият чечмелөө керек. Географиялык көндүмдөр үчүн кийлигишүүгө чейинки көндүм өлчөөсү жүргүзүлгөн эмес, көндүмдөр окутуу учурунда гана байкалган. Мындан тышкары, эксперименттик топко сабак берген башкы изилдөөчү ошол эле учурда процесстин байкоочусу болгон; эксперименттик жана контролдук шарттар мугалим, талаа иши, технологияны колдонуу жана топтук иш сыяктуу бир нече өзгөчөлүк боюнча бир убакта айырмаланган. Ошондуктан жыйынтык кийлигишүү учурунда эксперименттик топ кыйла жогорку географиялык көндүм көрсөткөнүн көрсөтөт; GI-PjBLдин белгилүү бир компоненти бул айырманын баарына себеп болгонун же көндүмдөр баштапкы деңгээлге салыштырмалуу ошол эле өлчөмдө өскөнүн өзүнчө далилдебейт.
Изилдөөнүн билим берүү мааниси суу ташкыны сыяктуу жергиликтүү кырсыктарды жөн гана сүрөттөлө турган темалар катары эмес, окуучу өзү жашаган чөйрөдө “эмне үчүн дал ушул жерде?”, “кайсы физикалык жана социалдык шарттар коркунучту күчөтөт?” жана “муну кайсы далил колдойт?” деген суроолорду изилдей ала турган жерге негизделген географиялык изилдөө көйгөйлөрү катары колдонууга болорун көрсөтүшүндө. Бирок изилдөө бир мектеп, эки учурдагы класс жана кыска кийлигишүү менен чектелген; жыйынтыктарды башка мектептерге, аймактарга же кырсык түрлөрүнө автоматтык түрдө жалпылоо туура эмес.
Изилдөөнүн негизги көйгөйү
Булак изилдөө Индонезиянын орто билим берүү географиясында суу ташкыны боюнча окутуу көп учурда сүрөттөмө бойдон каларын негиз кылат. Окуучу суу ташкынынын аныктамасын, коркунучтарын же жалпы себептерин үйрөнүшү мүмкүн; бирок суу ташкыны эмне үчүн өзгөчө белгилүү бир жерде топтолорун, эмне үчүн айрым кварталдар башкаларга караганда көбүрөөк зыян тартарын жана физикалык шарттар менен социалдык шарттар бирге кантип коркунуч жаратарын изилдөө мүмкүнчүлүгү чектелүү болушу мүмкүн.
Суу ташкыны табиятынан мейкиндиктик көрүнүш. Суунун кайда топтолору, бийиктик, дренаж, жерди пайдалануу, калктуу конуштун түзүлүшү, инфраструктура жана адамдардын күнүмдүк иш-аракеттери сыяктуу өзгөрмөлөр жайгашуу менен байланыштуу. Ошондуктан авторлор суу ташкыны боюнча окутууну окуянын жалпы түшүндүрмөсүн гана үйрөтүүнүн ордуна окуучулар өз шаарындагы конкреттүү суу ташкыны болгон аймактарды далилдерди колдонуп изилдөөсүнө негиздөө мейкиндиктик ой жүгүртүү жана географиялык изилдөө көндүмдөрү үчүн пайдалуубу же жокпу сынашкан.
Изилдөөнүн эки суроосу
| Суроо | Изилденген байланыш |
|---|---|
| 1 | GI-PjBL менен окуган окуучулар түз окутуу алган окуучуларга салыштырмалуу мейкиндиктик ой жүгүртүүдө маанилүү деңгээлде жогору өсүш көрсөтөбү? |
| 2 | GI-PjBL менен окуган окуучулар түз окутуу алган окуучуларга салыштырмалуу окуу процессинде маанилүү деңгээлде жогору географиялык көндүмдөрдү көрсөтөбү? |
Географиялык Изилдөө–Долбоордук Окутуу (GI-PjBL) Деген Эмне?
Географиялык Изилдөө–Долбоордук Окутуу (GI-PjBL) беш географиялык изилдөө аракетин долбоордук окутуунун пландоо, ишке ашыруу жана отчет берүү/баалоо баскычтарына жайгаштырган интеграцияланган окутуу модели; бул изилдөөдө окуучулар суроолорду түзгөн, географиялык маалыматтарды чогулткан, маалыматтарды визуалдаштырган, далилдерин түзүмдөштүргөн жана өз шаарындагы суу ташкыны көйгөйлөрү боюнча табылгаларын сунуштаган.
Географиялык изилдөөнүн беш баскычы
- Ask geographic question: Географиялык суроо берүү.
- Acquire geographic resource: Географиялык булак же маалымат алуу.
- Visualize geographic data: Географиялык маалыматты визуалдаштыруу.
- Create a storyboard about the result: Жыйынтыктар кандай баяндаларын түзүмдөштүрүү.
- Act upon geographic knowledge: Географиялык билимди презентация, чечим же жыйынтык чыгарууда колдонуу.
GI-PjBLде бул беш баскыч долбоорго кантип жайгаштырылган?
| Долбоор баскычы | Аткарылган иштер | Географиялык изилдөө менен байланышы |
|---|---|---|
| Пландоо | Долбоор темасын аныктоо; негизги географиялык суроолорду түзүү; долбоор дизайнын даярдоо; иш-аракеттер календарын түзүү | Географиялык суроо берүү |
| Ишке ашыруу | Географиялык булактарды/маалыматтарды чогултуу; географиялык маалыматтарды визуалдаштыруу; жыйынтыктар үчүн storyboard даярдоо; долбоор иштерин аяктоо | Булак алуу, визуалдаштыруу жана далилдерди түзүмдөштүрүү |
| Отчет берүү жана баалоо | Табылгаларды сунуштоо; долбоор жыйынтыктарын баалоо; долбоор иш-аракеттерин баалоо | Географиялык билимге таянып жооп берүү жана табылгаларды коргоо |
Кийлигишүү канча убакытка созулду?
GI-PjBL кийлигишүүсү 2023/2024 академиялык жылдын бир семестринде эки жумага созулган. Төрт класстык сессиянын ар бири 90 мүнөт болгон. Алгачкы эки сессия пландоого, үчүнчү сессия маалыматтарды иштетүүгө жана постер даярдоого, төртүнчү сессия болсо презентацияга жана рефлексия/баалоого бөлүнгөн.
Мындан тышкары, эксперименттик топтогу жумушчу топтор өздөрүнө бөлүнгөн суу ташкынынан жабыркаган кварталдарда сабак убактысынан тышкары болжол менен үч саат талаа ишин жүргүзгөн. Изилдөөчү талаа ишине кошулган.
Контролдук топ так эмне кылды?
Контролдук топ мектептин кадимки география мугалими тарабынан эксперименттик топ менен ошол эле төрт сессияда жана ошол эле суу ташкыны темасы/окуу максаттары алкагында түз окутуу менен окутулган. Окуучулар мугалимдин түшүндүрмөлөрүн угуп, академиялык макалаларды карап чыгып, аларды илимий постерлерде жалпылаган. Бирок контролдук тапшырма окуучулардан өз аймагынан мейкиндиктик далил чогултууну же бул далилдерди талдоону талап кылган эмес.
Жерге негизделген окуу бул жерде эмнени билдирет?
Жерге негизделген окуу географиялык көйгөйдү окуучу жашаган же түздөн-түз туш боло ала турган чыныгы жер менен байланыштырат. Бул изилдөөдө эксперименттик топтор Маланг шаарындагы суу ташкынынан жабыркаган ар башка аймактарды изилдешкен. Ар бир топ иштеген аймак башка болгондуктан, суу ташкынынын себептерин бир жалпы түшүндүрмө менен кайталоонун ордуна ошол аймактын физикалык жана социалдык шарттарын баалоого туура келген.
Окуучулар жергиликтүү тургундар менен маектерде суу ташкыны үй чарбаларына, жашоо каражаттарына жана күнүмдүк кыймылдуулукка кантип таасир этерин үйрөнгөн; талаа байкоолорунда бийиктик жана дренаж сыяктуу физикалык шарттарды изилдеген. Авторлор бул түзүм физикалык жана социалдык өлчөмдөрдү бирге ойлонууга жардам бериши мүмкүн экенин талкуулашат.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү эмнелерди камтыйт?
Изилдөөнүн мейкиндиктик ой жүгүртүү тести Jo жана Bednarz классификациясына негизделет жана үч компонентти бирге карайт:
- Мейкиндик түшүнүктөрү: жайгашуу, бөлүштүрүү жана мейкиндиктик байланыш сыяктуу түшүнүктүк түзүмдөр.
- Көрсөтүү куралдары: карта, WebGIS жана башка мейкиндиктик көрсөтүүлөрдү колдоно билүү.
- Ой жүгүртүү процесстери: байкалган мейкиндиктик үлгүлөрдүн ортосунда байланыш түзүү жана географиялык түшүндүрмө чыгаруу.
Бул айырма маанилүү; изилдөөчүлөр окуучу карта колдоно алабы-жокпу гана эмес, мейкиндик түшүнүгүн, көрсөтүүнү жана ой жүгүртүүнү бирге баалоого аракет кылышкан.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү тестинин валиддүүлүгү жана ишенимдүүлүгү
Мейкиндиктик ой жүгүртүү беш ачык суроодон турган тест менен өлчөнгөн. Мазмундук валиддүүлүк эки география билими боюнча окутуучу жана бир тажрыйбалуу география мугалиминен турган үч эксперт тарабынан каралган. Эксперттер пункттардын ылайыктуулугун беш деңгээлдүү шкалада баалап, Aiken's V=0,83–1,00 аралыгындагы маанилер алынган.
Тест ошондой эле изилдөөнүн негизги катышуучусу болбогон Grade XII классында пилоттук түрдө колдонулган. Беш пункттун пункт-жалпы Pearson корреляциялары тиешелүүлүгүнө жараша 0,818; 0,804; 0,740; 0,745 жана 0,885 деп билдирилген. Булак колдонгон критикалык маани 0,355 жана бардык корреляциялар p<0,001 деңгээлинде маанилүү болгондуктан, беш пункт тең сакталган.
Тесттин ички ырааттуулугу Cronbach's alpha=0,853 деп берилген. Бул коэффициент пункттардын бир эле өлчөө түзүмүнө тиешелүү жоопторунда канчалык бирге өзгөрөрүн баалаган ички ырааттуулук көрсөткүчү; изилдөө муну кабыл алынуучу ишенимдүүлүк деп баалаган.
Географиялык көндүмдөр кантип байкалган?
Булак Geography for Life ыкмасындагы беш географиялык көндүмдү жүрүм-турум көрсөткүчтөрүнө айландырган:
- Географиялык суроолорду берүү,
- географиялык маалымат алуу,
- географиялык маалыматты иреттөө,
- географиялык маалыматты талдоо,
- географиялык суроолорго жооп берүү.
Ар бир көрсөткүч 1ден 4кө чейин упайланган: 1 жүрүм-турум али көрүнбөгөнүн, 4 болсо туруктуу түрдө көрсөтүлгөнүн билдирет. Беш көрсөткүчтүн суммасы 5–20 аралыгында болуп, андан кийин 0–100 шкаласына айландырылган.
| Упай | Булак категориясы |
|---|---|
| 86–100 | Мыкты / Жогорку көндүмдүү |
| 71–85 | Жакшы / Көндүмдүү |
| 56–70 | Жетиштүү / Бир кыйла көндүмдүү |
| 41–55 | Төмөнүрөөк / Азыраак көндүмдүү |
| ≤40 | Өтө жетишсиз / Өтө көндүмсүз |
Баалоочулар аралык ишенимдүүлүк кантип текшерилди?
Мектептеги экинчи география мугалими кокус тандалган 11 окуучунун долбоор продуктуларын ошол эле рубрика менен көз карандысыз баалаган. Бул кичи үлгү окуучулардын болжол менен %30уна туура келет. Баалоочулар аралык шайкештик үчүн ICC(2,1)=0,84 жана %95 ишеним аралыгы [0,52; 0,95] билдирилген.
Булак бул шайкештикти жакшы деп баалаганы менен, ишеним аралыгынын кеңдигин кичи үлгүнүн аздыгы менен байланыштырган. Мындан тышкары, бул экинчи баалоочу текшерүүсү долбоор продуктуларына тиешелүү; сабак учурундагы процесс байкоолорун башкы изилдөөчү жалгыз баалаган.
Нормалдаштырылган Өсүш (N-gain) Эмнени Өлчөйт?
Нормалдаштырылган өсүш (N-gain) окуучунун алдын ала тесттен кийинки тестке чейин алган чыныгы упай өсүшүн алдын ала тест упайынан кийин жетиши мүмкүн болгон максималдуу мүмкүн өсүшкө карата масштабдаган өсүш өлчөмү; бул изилдөөдө мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн алдын ала жана кийинки тест упайларын баштапкы деңгээлдеги айырмачылыктарга карата салыштырууга мүмкүн кылуу үчүн колдонулган.
Булакта колдонулган формула төмөнкүдөй:
\[ N\text{-gain}=\frac{\text{son-test}-\text{ön-test}}{100-\text{ön-test}} \]
Алым, окуучу чындап алган упайды көрсөтөт. Мисалы, окуучу 60тан 75ке көтөрүлсө, чыныгы өсүш 15 упай.
Бөлүм, окуучунун баштапкы упайынан 100гө жетиши үчүн теориялык жактан ала ала турган максималдуу упай. Ошол эле мисалда 100−60=40 упайлык мүмкүн болгон өнүгүү мейкиндиги бар.
Ошондуктан N-gain “канча упай өстү?” деген суроону гана эмес, “окуучу башында болгон өнүгүү мүмкүнчүлүгүнүн канчасын пайдаланды?” деген суроону да билдирүүгө аракет кылат. Бул изилдөөдө кийинки топтук салыштырууларда колдонулган мейкиндиктик ой жүгүртүү өзгөрмөсү чийки упай өсүшү эмес, ушул нормалдаштырылган өсүш.
Кайсы статистикалык тест эмне үчүн колдонулган?
Изилдөөчүлөр ар бир өзгөрмөнүн бөлүштүрүү өзгөчөлүктөрүн текшергенден кийин параметрдик же параметрдик эмес салыштыруу ыкмасын тандаган.
| Өзгөрмө | Бөлүштүрүү жыйынтыгы | Колдонулган салыштыруу |
|---|---|---|
| Жалпы мейкиндиктик ой жүгүртүү N-gain | Эксперименттик p=0,189; контролдук p=0,220 менен нормалдуу бөлүштүрүүгө шайкеш көрүнөт; бирок компоненттик упайлар нормалдуу эмес | Булак бардык мейкиндиктик ой жүгүртүү талдоолорунда этияттык менен Mann–Whitney U колдонгон |
| Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн үч компоненти | p<0,001; нормалдуу бөлүштүрүү божомолу аткарылган эмес | Mann–Whitney U |
| Беш географиялык көндүм көрсөткүчү | Эки класста тең p<0,001; нормалдуу эмес | Mann–Whitney U |
| Жалпы географиялык көндүм упайы | Нормалдуу бөлүштүрүү божомолу аткарылган; Levene F(1,70)=0,83, p=0,366 менен дисперсиялар бир тектүү деп кабыл алынган | Көз карандысыз үлгүлөрдүн t-тести |
Бардык талдоолор SPSS 26 for Windows аркылуу жүргүзүлгөн.
Булак таблицаларында айрым p маанилери “0,000” түрүндө көрсөтүлөт. Бул p мааниси математикалык жактан так нөл дегенди билдирбейт; SPSSтин тегеректөө чыгышы жана илимий отчетто p<0,001 түрүндө чечмелениши керек.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Изилдөө дизайны
| Топ | Алгачкы өлчөө | Окутуу шарты | Акыркы өлчөө |
|---|---|---|---|
| Эксперименттик топ, n=36 | Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн алдын ала тести | GI-PjBL | Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн кийинки тести |
| Контролдук топ, n=36 | Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн алдын ала тести | Түз окутуу | Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн кийинки тести |
Изилдөө рандомизацияланган контролдук эксперимент эмес. XI-7 жана XI-8 деп аталган эки учурдагы класс максаттуу түрдө тандалган. Булак бул эки класстын кайсынысы XI-7 же XI-8 деген ат менен эксперименттик/контролдук болуп дайындалганын тиешелүү таблицада ачык дал келтирбегендиктен Verianla бул дал келүүнү ойлоп чыгарбайт.
Топтор башында окшош беле?
Булак мурунку география бөлүмүнүн экзамендик орточо упайларын XI-7 үчүн 81, XI-8 үчүн 83 деп берет. Бул болгону болжолдуу баштапкы теңдиктин көрсөткүчү болушу мүмкүн деп кабыл алынып, негизги мейкиндиктик ой жүгүртүү алдын ала тесттери да салыштырылган.
Алдын ала тестте эксперименттик топтун орточо упайы 58,4 (SS=7,9), контролдук топтун орточо упайы 57,1 (SS=8,3) деп билдирилген. Айырма маанилүү эмес: t=0,68, sd=70, p=0,497. Бул жыйынтык эки топтун баштапкы мейкиндиктик ой жүгүртүү упайлары окшош экенин колдойт; бирок учурдагы класстар кокус дайындалбаган деген фактты жокко чыгарбайт.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү упайларынын категориялык бөлүштүрүлүшү
| Упай аралыгы | Булак категориясы | Эксперименттик топ | Контролдук топ | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Алдын ала тест | Кийинки тест | Алдын ала тест | Кийинки тест | ||
| 0–40 | Жакшы эмес | 2 (%6) | 0 (%0) | 2 (%6) | 1 (%3) |
| 41–55 | Азыраак жакшы | 12 (%33) | 0 (%0) | 13 (%36) | 3 (%8) |
| 56–70 | Бир кыйла жакшы | 17 (%47) | 9 (%25) | 19 (%53) | 15 (%42) |
| 71–85 | Жакшы | 5 (%14) | 20 (%56) | 2 (%6) | 17 (%47) |
| 86–100 | Мыкты | 0 (%0) | 7 (%19) | 0 (%0) | 0 (%0) |
Эки класста тең алдын ала тесттен кийинки тестке жогорку категорияларга өтүү байкалат. Бирок кийинки тесттин бөлүштүрүлүшү бирдей эмес. Эксперименттик топто 41–55 же андан төмөн категорияда окуучу калган эмес жана 7 окуучу (%19) 86–100 “excellent” категориясына жеткен. Контролдук топто болсо 4 окуучу (%11) 56 упайдан төмөн калган жана бир да окуучу 86–100 категориясына жеткен эмес.
Мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн үч компонентиндеги айырма
| Мейкиндиктик ой жүгүртүү көрсөткүчү | Булакта билдирилген маанилүүлүк |
|---|---|
| Мейкиндик түшүнүктөрү | p<0,001 |
| Көрсөтүү куралдары | p<0,001 |
| Ой жүгүртүү процесси | p<0,001 |
Бул жыйынтык топтук айырма мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн бир гана кичи компонентинен келип чыкпаганын көрсөтөт. Бирок булак 6-таблицада ар бир компонент үчүн p маанисин бергени менен, U статистикаларын же өзүнчө таасир өлчөмдөрүн билдирбейт; Verianla бул маанилерди божомолдобойт.
Жалпы N-gain салыштыруусу
| Статистика | Маани |
|---|---|
| Mann–Whitney U | 386,0 |
| Z | -2,95 |
| p | 0,003 |
| Таасир өлчөмү r | ≈0,35 |
Булак бул жыйынтыкты эксперименттик топ мейкиндиктик ой жүгүртүүдө контролдук топтон көбүрөөк нормалдаштырылган өсүш көрсөткөнү катары чечмелеп, \(r≈0,35\) маанисин орточо өлчөмдөгү таасир деп мүнөздөйт.
Географиялык көндүмдөрдүн бөлүштүрүлүшү
| Упай аралыгы | Категория | Эксперименттик топ | Контролдук топ |
|---|---|---|---|
| 0–40 | Көндүмсүз | 0 (%0) | 0 (%0) |
| 41–55 | Азыраак көндүмдүү | 0 (%0) | 0 (%0) |
| 56–70 | Бир кыйла көндүмдүү | 0 (%0) | 23 (%64) |
| 71–85 | Көндүмдүү | 8 (%22) | 13 (%36) |
| 86–100 | Жогорку көндүмдүү | 28 (%78) | 0 (%0) |
Беш өзүнчө көндүм көрсөткүчүнүн баарында Mann–Whitney U салыштыруулары p<0,001 деңгээлинде эксперименттик топтун пайдасына маанилүү айырма көрсөткөн: географиялык суроо берүү, географиялык маалымат алуу, географиялык маалыматты иреттөө, географиялык маалыматты талдоо жана географиялык суроого жооп берүү.
Жалпы географиялык көндүм тести
Жалпы географиялык көндүм упайы үчүн дисперсиялардын теңдиги Levene тести менен текшерилип, F=0,827, p=0,366 аныкталган. Көз карандысыз үлгүлөрдүн t-тестинин жыйынтыгы t(70)=22,026, p<0,001 деп берилген.
Булак бул айырма үчүн болжол менен Cohen's d≈5,3 деп билдирет. Cohen's d эки топтун орточо көрсөткүчтөрүнүн айырмасын жалпы стандарттык четтөө шкаласында көрсөткөн стандартташтырылган таасир өлчөмү. Болжол менен 5,3 мааниси өзгөчө чоң, ошондуктан аны булактын өз эскертүүсү менен бирге окуу керек.
Географиялык көндүмдөр кийлигишүү учурунда гана изилдөөчү тарабынан байкалган, кийлигишүүгө чейин ошол эле көндүм шкаласы колдонулган эмес. Мындан тышкары, эксперименттик топтун мугалими менен процесстин байкоочусу бир эле адам болгон; контролдук топту башка мугалим алып барган. Эксперименттик шарт ошондой эле талаа иши, топтук иш жана санариптик мейкиндик куралдары сыяктуу контролдук шартта жок көптөгөн компоненттерди бир убакта камтыган. Ошондуктан \(d≈5,3\) маанисин GI-PjBLдин бир компонентинин таза себептик таасири же алдын ала тест–кийинки тест көндүм өсүшү катары чечмелөөгө болбойт.
Окуучулар GI-PjBL жөнүндө эмне ойлошту?
Эксперименттик топко гана берилген 15 пункттан турган төрт деңгээлдүү Likert анкетасында жалпы жооптор оң болгон. Шкаланын ички ырааттуулугу Cronbach's alpha=0,86, жалпы орточо M=3,24 жана стандарттык четтөө SS=0,41 деп билдирилген.
Эң төмөн упай алган пункт учурдагы убакыттын жетиштүүлүгүнө байланыштуу болуп, M=2,71 маанисин алган. Бул жыйынтык GI-PjBLдин убакыт талабы окутуу практикасында эске алынышы керек экенин көрсөтөт.
Булак ошондой эле окуучулар көнгөн түз окутуудан ачык айырмаланган ыкмага туш болгондуктан жаңылык таасирин толугу менен четке кагууга болбой турганын белгилейт. Изилдөөчүлөрдүн ою боюнча, узагыраак кийлигишүү же кечиктирилген кийинки тест ыкманын таасири менен жаңылык таасирин жакшыраак айырмалоого жардам бериши мүмкүн.
Эксперименттик топтун постерлери эмне үчүн башкача чечмеленди?
Авторлор эксперименттик топтун постерлеринде ар кандай далил түрлөрү бириктирилгенин жана суу ташкыны көйгөйлөрү белгилүү аймактар менен байланыштырылганын; контролдук постерлер болсо көбүрөөк сүрөттөмө бойдон калып, жаан-чачын/дренаж сыяктуу шарттарды белгилүү жерлердин аялуулугу менен сейрек байланыштырышканын белгилешет.
Бирок булак бул постер салыштыруусун системалуу мазмун талдоосу менен сандык түрдө баалаган эмес. Авторлор бул салыштыруу постерлерди өздөрү окуусуна негизделгенин ачык белгилешет. Демек постер айырмасы колдоочу сапаттык байкоо; өз алдынча сандык жыйынтык катары колдонулбашы керек.
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
- Эксперименттик жана контролдук топтордун мейкиндиктик ой жүгүртүү алдын ала тест орточолорунун ортосунда маанилүү айырма табылган эмес.
- Эки топ тең кийинки тестте мейкиндиктик ой жүгүртүүнүн жогорку категорияларына карай жылган.
- GI-PjBL тобунун нормалдаштырылган мейкиндиктик ой жүгүртүү өсүшү контролдук топко караганда маанилүү деңгээлде жогору болгон.
- Мейкиндик түшүнүктөрү, көрсөтүү куралдары жана ой жүгүртүү процесстеринен турган үч көрсөткүчтүн баарында топтор арасында маанилүү айырма табылган.
- Кийлигишүү учурунда байкалган беш географиялык көндүмдүн баарында эксперименттик топ жогорку упай көрсөткөн.
- Эксперименттик топтун %78и жогорку көндүмдүү географиялык көндүм категориясында классификацияланган.
- Эксперименттик топтун окуучулары талаа байкоосун, жергиликтүү тургундар менен маектешүүнү жана санариптик географиялык маалымат булактарын бирге колдонгон.
- Эксперименттик топтун анкетасында GI-PjBL жалпы алганда оң бааланган.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
- GI-PjBL бардык окуучу топторунда бирдей таасир берет деп көрсөтүлгөн эмес.
- Башка мектептерде, башка шаарларда же башка кырсык түрлөрүндө ушул эле өлчөмдөгү жыйынтык алынары далилденген эмес.
- Географиялык көндүмдөрдөгү айырманын баары GI-PjBL моделинен гана келип чыккан деп бөлүп көрсөтүлгөн эмес.
- Географиялык көндүмдөр кийлигишүүгө чейинки деңгээлге салыштырмалуу \(d≈5,3\) өлчөмүндө өстү деп айтууга болбойт; бул өзгөрмө үчүн алдын ала тест жок.
- Окуу жетишкендиктери кийлигишүүдөн жумалар же айлар өткөндөн кийин да туруктуу экени текшерилген эмес.
- Талаа ишинин, WebGIS/InaRisk колдонуунун, топтук иштин жана мугалим таасиринин өзүнчө салымдары бири-биринен ажыратылган эмес.
- Эксперименттик топтогу оң окуучу мамилеси толугу менен ыкманын мазмунунан келип чыкканы көрсөтүлгөн эмес; жаңылык таасирин четке кагууга болбойт.
- Эксперименттик топтун постерлеринин артыкчылыгы көз карандысыз жана системалуу мазмун талдоосу менен далилденген эмес.
Бул Изилдөө GI-PjBLдин Так Себептик Таасирин Далилдейби?
Жок. Изилдөө баштапкы мейкиндиктик ой жүгүртүү упайлары окшош болгон эки учурдагы класста GI-PjBL тобу жогорку мейкиндиктик ой жүгүртүү өсүшүн жана жогорку байкалган географиялык көндүмдү көрсөткөнү менен күчтүү топтук айырманы көрсөтөт; бирок жеке кокус дайындоо болбогону, бир мектеп колдонулганы, эксперименттик жана контролдук топтор мугалим/талаа/технология/топтук иш боюнча бир нече багытта айырмаланганы жана географиялык көндүмдөр кийлигишүү учурунда гана изилдөөчү-мугалим тарабынан байкалганы себептүү GI-PjBL бардык айырмалардын жалгыз жана так себеби деп айтууга болбойт.
Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү
Бир мектеп жана эки учурдагы класс: Катышуучулар ошол эле мектептин эки гана Grade XI классынан келишкен. Үлгү кеңири окуучу калкын өкүлчүлүк кылгыдай кокус тандалган эмес.
Максаттуу класс тандоосу: XI-7 жана XI-8 класстары максаттуу түрдө тандалган. Баштапкы тесттер окшоштукту колдогону менен, рандомизация камсыз кылмак болгон бардык белгисиз чаташтыруучу факторлордун тең салмакталуусуна кепилдик берилбейт.
Кыска кийлигишүү: Кийлигишүү эки жума жана төрт класстык сессияга созулган. Узак мөөнөттүү үйрөнүү туруктуулугу текшерилген эмес.
Мугалим–изилдөөчү кош ролу: Башкы изилдөөчү эксперименттик топту окутуп, географиялык көндүмдөрдү байкаган. Булак ушул себептен байкоочу ыкташуусун толук четке кагууга болбой турганын ачык белгилейт.
Ар башка мугалимдер: Контролдук классты мектептин кадимки география мугалими алып барган. Ошондуктан топтук айырма окутуу моделин гана эмес, мугалимдердин ортосундагы айырманы да камтышы мүмкүн.
Географиялык көндүм үчүн алдын ала тест жок: Көндүмдөр окутуу учурунда гана өлчөнгөндүктөн, “көндүмдүн өнүгүшүнүн” баштапкы деңгээлге салыштырмалуу өлчөмүн эсептөөгө болбойт.
Кийлигишүү пакетинин көп компоненттүү болушу: Эксперименттик топ бир эле учурда талаа ишин, жергиликтүү тургундар менен маектешүүнү, топтук ишти, InaRisk/Google Earth/WebGISти жана долбоор түзүүнү колдонгон. Кайсы компонент канча салым кошконун бул дизайн менен ажыратууга болбойт.
Жаңылык таасири: Окуучулар көнбөгөн жаңы окутуу формасына туш болушкан. Айрыкча оң окуучу мамилелеринде ыкманын туруктуу педагогикалык таасири менен жаңы болуунун жараткан кызыгуусу канчалык бөлүнгөнү белгисиз.
Кечиктирилген кийинки тест жок: Мейкиндиктик ой жүгүртүү өсүшү кийлигишүүдөн кийин уланабы же жокпу белгисиз.
Постерлерге системалуу мазмун талдоосу жүргүзүлгөн эмес: Эксперименттик жана контролдук постерлер боюнча сапаттык салыштыруу изилдөөчүлөрдүн өз окуусуна негизделет.
Авторлордун келечектеги изилдөө сунуштары
Булак ар башка мектептерде жана көз карандысыз баалоочулар менен репликация жүргүзүүнү, байкоочунун ишенимдүүлүгүн күчтүүрөөк өлчөөнү, кийлигишүүгө чейин географиялык көндүмдөрдү өзүнчө баалоону жана кечиктирилген кийинки тесттерди кошууну сунуштайт.
Авторлор дагы эки маанилүү ачык суроону калтырышат: мейкиндиктик ой жүгүртүүдөгү өсүштөр убакыт ичинде уланабы жана суу ташкынынан жабыркаган адамдар менен жолугушуу окуучулардын коркунучту түшүндүрүүсүндө физикалык жана социалдык факторлорго берген салмагын өзгөртөбү.
Дагы бир ачык суроо белгилүү жерге байланган географиялык изилдөө окуучуларды жаңы шарттарга канчалык даярдайт. Учурдагы изилдөө бул трансферди түз текшерген эмес.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска аталыш: Investigating the Flood-Prone City: Geographical Inquiry-Project-Based Learning, Spatial Thinking, and Geography Skills in Indonesian Secondary Education
Авторлор: Lubna, Alfyananda Kurnia Putra, Lindah Roziani Jamru, Adi Jafar.
Авторлордун тартиби: Булактагы тартип так сакталган.
Тең салым: PDFде тең биринчи автордук же тең салым билдирүүсү жок.
Жооптуу автор: Lubna.
Аффилиация 1: SDIT Al-Uswah, Pamekasan, Indonesia.
Аффилиация 2: Department of Geography, Universitas Negeri Malang, Malang, Indonesia.
Аффилиация 3: Faculty of Social Sciences and Humanities, Universiti Malaysia Sabah, Sabah, Malaysia.
Автор–аффилиация шайкештиги: Lubna — Аффилиация 1; Alfyananda Kurnia Putra — Аффилиация 2; Lindah Roziani Jamru жана Adi Jafar — Аффилиация 3.
Журнал: Future Space: Studies in Geo-Education.
Жарыялоо түрү: Scientific Paper; жарым-эксперименттик, эквиваленттүү эмес контролдук топтук билим берүү изилдөөсү.
Том / сан: Vol. 03, No. 04 (2026).
Барактар: 448–465.
DOI: 10.69877/fssge.v3i4.125.
Расмий DOI шилтемеси: https://doi.org/10.69877/fssge.v3i4.125
E-ISSN: 3031-9927.
P-ISSN: 3032-6974.
Макала жөнөтүлгөн дата: 15 Февраль 2026.
Ревизия жүктөлгөн дата: 10 Август 2026.
Акыркы кабыл алуу датасы: 21 Сентябрь 2026.
Жарыяланган дата: PDF 2026-жылдагы чыгарылыш маалыматын гана берет; Garuda библиографиялык жазуусу 3 Октябрь 2026 датасын көрсөтөт.
Басмачы: PDFнин көрүнгөн библиографиялык бөлүгүндө басмачынын аты жазылган эмес; Garuda библиографиялык жазуусу журналдын басмачысы катары CV Bumi Spasialды көрсөтөт.
Рецензиялоо абалы: Жарыяланган журнал макаласы; PDF жөнөтүү, ревизия жана акыркы кабыл алуу даталарын берет. Журналдын библиографиялык сүрөттөмөсү рецензияланган академиялык жарыялоо процессин билдирет.
Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International, CC BY 4.0.
Негизги изилдөө жери: State Senior High School (SMAN) 8, Malang City, East Java, Indonesia.
Билим берүү деңгээли: Grade XI.
Академиялык мезгил: 2023/2024 академиялык жылдын бир семестри, Merdeka Curriculum.
Үлгү: Эки учурдагы класста жалпы 72 окуучу; эксперименттик n=36, контролдук n=36.
Класс тандоо: Максаттуу тандоо.
Кийлигишүү: Эки жума; төрт 90 мүнөттүк сессия; эксперименттик топто кошумча ар бир топко болжол менен үч саат талаа иши.
Эксперименттик топ: GI-PjBL; жергиликтүү суу ташкыны болгон аймактарда талаа изилдөөсү, тургундар менен маектешүү, санариптик/статистикалык маалымат булактары, постер жана оозеки презентация.
Контролдук топ: Мектептин кадимки география мугалими менен түз окутуу; ошол эле суу ташкыны темасы жана окуу максаттары; макала карап чыгуу жана илимий постердин кыскача мазмуну.
Мейкиндиктик ой жүгүртүүнү өлчөө: Суу ташкыны темасындагы беш ачык суроо; Jo жана Bednarz мейкиндиктик ой жүгүртүү таксономиясына негизделген мейкиндик түшүнүктөрү, көрсөтүү куралдары жана когнитивдик ой жүгүртүү процесстери.
Мазмундук валиддүүлүк: Үч эксперт; Aiken's V=0,83–1,00.
Пункт валиддүүлүгү: Пункт–жалпы Pearson корреляциялары 0,818; 0,804; 0,740; 0,745; 0,885; критикалык r=0,355; бардык пункттар p<0,001.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү тестинин ички ырааттуулугу: Cronbach's alpha=0,853.
Географиялык көндүмдү өлчөө: Беш жүрүм-турум көрсөткүчү, ар бири 1–4 упай; жалпы 5–20 упайды 0–100 шкаласына айландыруу.
Долбоор продуктусун баалоочунун ишенимдүүлүгү: Кокус тандалган 11 окуучу, ICC(2,1)=0,84, %95 GA [0,52; 0,95].
Процесс байкоосу: Башкы изилдөөчү тарабынан жалгыз жүргүзүлгөн.
Окуучулардын пикир анкетасы: Эксперименттик топко гана; 15 пункт; төрт деңгээлдүү Likert шкаласы; Cronbach's alpha=0,86; M=3,24; SS=0,41.
N-gain: \((son\text{-}test-ön\text{-}test)/(100-ön\text{-}test)\).
Статистикалык программалык камсыздоо: SPSS 26 for Windows.
Мейкиндиктик ой жүгүртүү боюнча жалпы N-gain салыштыруусу: Mann–Whitney U=386,0; Z=-2,95; p=0,003; r≈0,35.
Географиялык көндүм боюнча жалпы салыштыруу: t(70)=22,026; p<0,001; булак болжол менен Cohen's d≈5,3 деп билдирет.
Этикалык бекитүүгө байланышкан булак көйгөйү: PDFдеги этикалык бекитүү сүйлөмүндө мекеме/этика комитетинин аты жана бекитүү номери ордуна “[name of ethics committee or institution]” жана “[number]” орун толтургучтары калган. Ошондуктан чыныгы комитетти жана бекитүү номерин булактан текшерүүгө мүмкүн эмес.
Катышуучунун макулдугу: Булак мектеп директорунан уруксат алынганын; катышуучулар жашы жете элек болгондуктан ата-энелерден же камкорчулардан жазуу жүзүндө маалымдалган макулдук жана окуучулардан assent/ыктыярдуу катышууга макулдук алынганын; маалыматтар талдоого чейин анонимдештирилгенин билдирет.
Каржылоо: Булакта өзүнчө каржылоо билдирүүсү жок; мындан “каржылоо болгон эмес” деген жыйынтык чыгарылбайт.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Булакта өзүнчө маалыматтардын жеткиликтүүлүгү билдирүүсү жок.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Булакта өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы билдирүүсү жок.
CRediT/авторлордун салымы: Булакта өзүнчө CRediT салым билдирүүсү жок; акыркы беттеги авторлордун биографиялары салым билдирүүсү катары чечмеленген эмес.
Негизги чечмелөө чеги: Мейкиндиктик ой жүгүртүү үчүн алдын ала тест/кийинки тест дизайны бар; географиялык көндүмдөр үчүн жок. Ошондуктан эки жыйынтык түрү бирдей “өсүш” катары чечмеленбеши керек.
Негизги чаташтыруучулар: Ар башка мугалимдер, эксперименттик топтогу талаа иши, санариптик куралдарды колдонуу, топтук иш жана изилдөөчү-мугалим/байкоочу кош ролу.
Узак мөөнөттүү чектөө: Кечиктирилген кийинки тест өткөрүлбөгөндүктөн өсүштөрдүн туруктуулугу белгисиз.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген