Жасалма интеллект колдогон дизайн-ой жүгүртүү, бул изилдөөдө жарандык билим берүүдөгү чыныгы коомдук көйгөйлөрдү түшүнүү, аныктоо, альтернативдүү чечим идеяларын иштеп чыгуу, чечим долбоорлорун түзүү жана аларды баалоо үчүн дизайн-ой жүгүртүүнүн этаптарын жасалма интеллект колдогон маалымат издөө жана рефлексия процесстери менен бириктирген педагогикалык модель болуп саналат. Изилдөөчүлөр моделди Ява аралындагы үч мамлекеттик университеттин Жарандык билим берүү программаларында, болжол менен 90 бакалавр студенти катышкан үч класста сапаттык Design-Based Research (DBR) ыкмасы менен изилдешкен. Табылгалар студенттер коомдук көйгөйлөрдү көп кырдуу көз караштан кароого, себеп-натыйжа байланыштарын системалуу түзүүгө, альтернативдүү чечимдерди иштеп чыгууга жана өз чечим сунуштарын сынчыл баалоого багытталганын көрсөтөт. Ошол эле учурда изилдөө жасалма интеллект өзү эле сынчыл ой жүгүртүүнү жаратат деп ырастабайт; студенттин маалыматты текшерүү, баалоо жана рефлексия кылуу жөндөмү менен окутуу дизайнынын сапаты борбордук мааниге ээ.

Изилдөөнүн маанилүү чечмелөө чеги анын ыкмасынан келип чыгат. Бул сапаттык DBR изилдөөсү; сандык рандомизацияланган контролдук эксперимент, стандартташтырылган алдын ала тест/кийинки тест салыштыруусу же статистикалык таасир өлчөмүн талдоо эмес. Ошондуктан булакта баяндалган оң өзгөрүүлөр изилденген класстардагы байкоолор, маектер, топтук талкуулар, студенттик иштер, рефлексиялык жазуулар жана башка сапаттык маалыматтар аркылуу бааланууга тийиш. Булакта жок ийгилик пайызы, p мааниси же себептик таасир өлчөмү бул изилдөөдөн чыгарылбайт.

Моделдин негизги идеясы жасалма интеллектти студенттин ордуна чечим кабыл алган бийликке айлантуу эмес. Жасалма интеллект маалыматка жетүү, ар башка көз караштарды салыштыруу, идеялардын варианттарын кеңейтүү, чечим мисалдарын изилдөө жана сунуштарды баалоо учурунда колдонулуучу когнитивдик жана рефлексиялык колдоо куралы. Булак кайра-кайра баса белгилегендей, жасалма интеллекттин жыйынтыктарын суроосуз кабыл алуу сынчыл ой жүгүртүүгө барабар эмес.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Изилдөөнүн баштапкы ою — университеттик билим берүү жөн гана маалымат жеткирүү процесси болбошу керек. Студенттер маалыматты талдап, аргументтерди баалап, далилге негизделген чечимдерди иштеп чыгып жана татаал коомдук көйгөйлөрдү бир нече көз караштан карай алышы күтүлөт. Бул талап Жарандык билим берүү үчүн өзгөчө маанилүү, анткени сабактын мазмуну түшүнүктөр менен эрежелерди үйрөнүү гана эмес, социалдык, саясий жана демократиялык көйгөйлөрдү сынчыл талдоо.

Изилдөөчүлөр мазмунду жеткирүүгө басым жасаган салттуу окутуу студентти көп учурда маалыматтын пассивдүү алуучусуна айлантарын талкуулашат. Мындай чөйрөдө талкуу, талдоо, өз алдынча маалымат издөө, рефлексия жана аргумент түзүү үчүн керектүү мейкиндик чектелиши мүмкүн. Изилдөө иштеп чыккан педагогикалык модель бул көйгөйгө дизайн-ой жүгүртүүнүн маселе чечүү түзүмү менен жасалма интеллекттин маалымат/идея табуу мүмкүнчүлүгүн бириктирүү аркылуу жооп берүүнү көздөйт.

Изилдөө боштугу

Булакта келтирилген адабияттарга ылайык, дизайн-ой жүгүртүүнүн чыгармачылыкка, көйгөй чечүүгө жана кызматташып үйрөнүүгө тийгизе турган мүмкүнчүлүгү мурда ар түрдүү изилдөөлөрдө каралган. Бирок изилдөөчүлөр жогорку билимдеги Жарандык билим берүү контекстинде дизайн-ой жүгүртүүнүн этаптарын, жасалма интеллекттин колдоосун жана сынчыл ой жүгүртүүнү өнүктүрүүнү бир педагогикалык модель ичинде ачык бириктирген изилдөөлөр чектелүү экенин белгилешет. Изилдөөнүн жаңычылдык дооматы ушул үч компоненттин DBR ыкмасынын ичинде интеграцияланышына негизделет.

Жасалма Интеллект Колдогон Дизайн-Ой Жүгүртүү Деген Эмне?

Жасалма интеллект колдогон дизайн-ой жүгүртүү бул изилдөөдө студенттер коомдук көйгөйдү адегенде ар башка тараптардын тажрыйбалары жана көз караштары аркылуу түшүнүп, андан соң негизги көйгөйдү аныктап, альтернативдүү чечимдерди иштеп чыгып, чечим долбоорлорун түзүп жана аларды баалай турган дизайн-ой жүгүртүү процессине жасалма интеллектти маалымат табуу, көз караштарды салыштыруу, идея өнүктүрүү жана рефлексиялык баалоо колдоосу катары кошкон педагогикалык ыкма.

Дизайн-ой жүгүртүүнүн беш этабы

Модель дизайн-ой жүгүртүүнүн беш негизги этабынан турат: empathise, define, ideate, prototype жана test. Кыргызча түшүндүрүүдө булар тиешелүүлүгүнө жараша эмпатия кылуу/түшүнүү, көйгөйдү аныктоо, идея жаратуу, прототип же чечим долбоорун түзүү жана сыноо/баалоо катары каралышы мүмкүн. Бирок бул этаптар изилдөөдө механикалык тапшырмалар тизмеси эмес, студенттин ой жүгүртүү ыкмасын акырындап өнүктүргөн үйрөнүү процесси катары каралат.

1. Эмпатия этабы: Көйгөйдү өз көз карашы менен гана көрбөө

Эмпатия этабында студенттерден дароо чечим чыгаруу талап кылынган эмес. Адегенде коомдук көйгөйдөн жабыркаган адамдардын жана топтордун тажрыйбаларын, социалдык контекстти жана ар башка көз караштарды түшүнүү күтүлгөн. Бул үчүн санариптик маалымат издөө, социалдык байкоо, топтук талкуу жана жасалма интеллект колдогон көз караш изилдөөсү колдонулган.

Изилдөөдө берилген мисалдардын бири — санариптик чыдамсыздык. Студенттер башында көйгөйдү социалдык медиадагы адамдар аралык чатак катары гана кароого жакын болгон; процесс өнүккөн сайын социалдык медиа алгоритмдери, саясий маданият, маалыматтык поляризация жана санариптик сабаттуулук сыяктуу өз ара байланышкан факторлорду да эске ала баштаганы айтылат. Бул жердеги негизги сабак — татаал коомдук көйгөйлөр көбүнчө бир эле себептен чыкпайт.

Жасалма интеллект бул этапта студенттерге мурда эске албаган маалымат булактарын, пикирлерди же альтернативдүү көз караштарды табууга жардам берген. Бирок булак маанилүү айырманы белгилейт: рефлексиясы күчтүүрөөк студенттер жасалма интеллектти талдоосун кеңейтүү үчүн колдонсо, рефлексиясы азыраак студенттер жасалма интеллект чыгарган маалыматты жетиштүү баалабай кабыл алууга ыкташы мүмкүн.

2. Аныктоо этабы: Белгини түпкү көйгөйдөн ажыратуу

Эмпатия этабынан кийин студенттерден негизги көйгөйдү системалуураак аныктоо талап кылынган. Максат “эмне болуп жатат?” деген суроого гана жооп берүү эмес; көйгөйдүн астында кандай себептер, байланыштар, кызыкчылыктардын кагылышы же контексттик шарттар бар экенин талдоо.

Изилдөөдө жаштардын саясий катышуусунун төмөн деңгээли мисал катары талкууланган. Студенттер башында “жаштар саясатка кызыкпайт” деген жалпы түшүндүрмө менен чектелиши мүмкүн болгон; аныктоо процессинде болсо саясий сабаттуулуктун төмөндүгү, саясий институттарга ишенбөөчүлүк, идентичтүүлүк саясатынын таасири жана санарип медианын саясий кабылдоого ролу сыяктуу бир нече факторду байланыштыра баштаганы айтылат.

Бул этапта жасалма интеллект маалымат издөө, саясат булактарын кароо, ар түрдүү аргументтерди салыштыруу жана көйгөй жөнүндө ар башка көз караштарды топтоо үчүн колдонулган. Бирок изилдөөчүлөр ошол эле чекти кайра белгилешет: жасалма интеллекттен жооп алуу сынчыл ой жүгүртүүнүн өзү эмес. Студент маалыматты чечмелеп, анын ишенимдүүлүгүн баалап жана негизделген аргументке айландырышы керек.

3. Идея жаратуу этабы: Бир туура жооп издөөнүн ордуна альтернативаларга өтүү

Идея жаратуу этабында студенттер топтук талкуулар, мээ чабуулу жана жасалма интеллект колдогон идея издөө аркылуу бир көйгөй үчүн бир нече альтернативдүү чечим иштеп чыгышкан. Бул жерде максат биринчи табылган жоопту кабыл алуу эмес, чечимдер мейкиндигин кеңейтүү.

Булак бул процесс студенттердин интеллектуалдык чыгармачылыгын жана когнитивдик ийкемдүүлүгүн көрсөтүүгө жардам бергенин билдирет. Студенттер ар түрдүү идеяларды сунуштап, өз көз караштарын коргоп жана башка топ мүчөлөрүнүн сунуштарын сынчыл баалашкан. Ошентип топтук талкуу идея бөлүшүү менен гана чектелбей, аргументтер бетме-бет коюлган рефлексиялык чөйрөгө айланган.

Жасалма интеллект бул этапта ар башка контексттердеги саясат мисалдарына, социалдык программаларга жана көйгөй чечүү ыкмаларына жетүүнү жеңилдеткен курал катары колдонулган. Студенттер бул мисалдарды өздөрү изилдеген социалдык контекстке ылайыкташтырууга аракет кылышкан. Ошол эле учурда булак идеянын сапаты студенттин баалоо жана рефлексия кылуу жөндөмүнө байланыштуу бойдон каларын өзгөчө белгилейт.

4. Прототип жана 5. тест этаптары: Идеянын ишке ашуусун текшерүү

Прототип этабындагы “прототип” түшүнүгү бул жерде сөзсүз физикалык продукт дегенди билдирбейт. Студенттер иштеп чыккан натыйжалар социалдык программа, санариптик кампания, жөнөкөй саясат модели же башка түрдөгү социалдык кийлигишүү долбоору болушу мүмкүн. Ошентип абстракттуу сунуш конкреттүүрөөк, талкуулоого жана баалоого мүмкүн болгон абалга келтирилет.

Тест этабында бул чечим сунуштары талкуулар, симуляциялар, топтук рефлексия жана кайтарым байланыш аркылуу бааланган. Максат концептуалдык жактан жакшы көрүнгөн чечим чыныгы коомдук контекстте кандай кыйынчылыктарга туш болушу мүмкүн экенин ойлонуу.

Булакта anti-hoax, башкача айтканда жалган маалымат менен күрөшүүгө багытталган санариптик кампаниялар мисал катары берилет. Студенттер кампаниянын ийгилиги мазмундун сапатына гана байланыштуу эмес экенин; санариптик маданият, медиа сабаттуулук жана жаштардын маалымат керектөө адаттары сыяктуу контексттик факторлор да эске алынышы керек экенин түшүнгөнү айтылат. Бул мисал прототип жана тест этаптары чечимдин божомолдорун жана мүмкүн болгон алсыз жактарын кайра карап чыгууга кызмат кыларын көрсөтөт.

Жасалма Интеллект Бул Моделде Студенттин Ордуна Ойлонобу?

Жок. Булак изилдөөдө жасалма интеллект студенттин ордуна сынчыл чечим чыгарган система эмес, маалымат издөө, көз караштарды салыштыруу, идея жаратуу жана чечимди баалоону колдогон курал катары жайгаштырылган. Изилдөөчүлөр жасалма интеллектти колдонуу сынчыл ой жүгүртүүнү автоматтык өнүктүрбөй турганын жана студенттердин жасалма интеллект жыйынтыгын текшерүү, баалоо жана рефлексия кылуу жөндөмү чечүүчү экенин ачык белгилешет.

Жасалма интеллект колдоосунун төрт негизги функциясы

• Маалымат табуу: Студенттерге коомдук көйгөй боюнча ар түрдүү булактарга жана пикирлерге жетүүгө жардам берүү.
• Көз карашты кеңейтүү: Студент башында ойлобогон альтернативдүү түшүндүрмөлөрдү же кызыкдар тараптардын көз караштарын көрүүсүн жеңилдетүү.
• Идея жаратууну колдоо: Альтернативдүү саясат, программа же чечим мисалдарын изилдөө аркылуу идеялар мейкиндигин кеңейтүү.
• Рефлексиялык баалоо: Чечим альтернативаларынын мүмкүн болгон натыйжаларын, колдонуу мисалдарын жана таасирлерин талкуулоодо кошумча талдоо колдоосун берүү.

Бул төрт функциянын эч бири жасалма интеллект жыйынтыгын туура деп кабыл алуу дегенди билдирбейт. Булактын педагогикалык модели студентти маалыматтын баалоочусу жана акыркы ой жүгүртүү процессинин субъекти катары сактайт.

Андрагогика менен байланыш

Изилдөөчүлөр моделди чоңдордун үйрөнүүсүнө байланыштуу андрагогика принциптери менен да байланыштырышат. Андрагогика чоңдордун өз алдынчалыгына, алардын тажрыйбасынын маанисине жана чыныгы көйгөйлөргө негизделген үйрөнүүгө басым жасаган ыкма. Университет студенттеринин даяр маалыматты гана алуу ордуна чыныгы социалдык көйгөйлөрдү изилдеп, талкуулап жана өз чечим сунуштарын баалоосу бул алкакка туура келет.

Бул байланыш изилдөөнүн педагогикалык логикасын түшүндүрөт: дизайн-ой жүгүртүү чыгармачыл идея жаратуу үчүн гана эмес, студенттин өз тажрыйбасы, көйгөйдүн контексти жана сынчыл рефлексиясынын ортосунда байланыш түзүү үчүн колдонулат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Design-Based Research (DBR) Бул Изилдөөдө Эмнени Билдирет?

Design-Based Research бул изилдөөдө билим берүү моделин чыныгы үйрөнүү чөйрөсүндө долбоорлоо, колдонуу, байкоо, баалоо жана алынган табылгалардын негизинде кайра өнүктүрүү үчүн колдонулган циклдүү изилдөө ыкмасы. Модель бир жолу бүткөн туруктуу продукт катары кабыл алынган эмес; талдоо, дизайн, колдонуу, баалоо жана жакшыртуу процесстери бири-бирин толуктап турган изилдөө цикли катары каралган.

Изилдөө дизайны

Максаттуу тандоо эмнени билдирет?

Максаттуу тандоо катышуучуларды толугу менен кокус тандабастан, изилдөө суроосуна байланышкан белгилүү өзгөчөлүктөр боюнча тандоо. Бул изилдөөдө студенттердин социалдык көйгөй талдоосу, жарандык үйрөнүү жана долбоордук иш-аракеттерге байланышкан сабактарга катышуусу тандоо процессинде эске алынган. Ар бир университеттен AI колдогон дизайн-ой жүгүртүү моделин колдонууга ылайыктуу бир класс изилдөөгө киргизилген.

Бул тандоо формасынын маанилүү чечмелөө натыйжасы бар: изилдөөнүн максаты статистикалык жактан бардык университет студенттерин өкүлчүлүк кылган кокус үлгү түзүү эмес. Изилдөөчүлөр моделдин ар башка университет чөйрөлөрүндө кандай колдонуларын кеңири түшүнүүгө жана табылгалардын башка окшош контексттерге өткөрүлмөлүүлүгүн күчөтүүгө аракет кылышкан.

DBR изилдөө цикли

Биринчи DBR этабы: талдоо

Биринчи этапта студенттердин сынчыл ой жүгүртүү көндүмдөрүнө байланышкан үйрөнүү көйгөйлөрү жана педагогикалык муктаждыктар аныкталган. Изилдөөчүлөр адабияттарды кароо, класстагы байкоолор жана студент/окутуучу маектерин колдонуп, учурдагы үйрөнүү шарттарын жана туш болгон кыйынчылыктарды түшүнүүгө аракет кылышкан.

Экинчи DBR этабы: дизайн

Экинчи этапта эмпатия, аныктоо, идея жаратуу, прототип жана тест кадамдары үйрөнүү процессине киргизилген. Жасалма интеллект маалымат издөө, идея өнүктүрүү, рефлексия жана чечимди баалоого колдоо бергидей түрдө моделге кошулган. Изилдөөчүлөр бул этапта үйрөнүү сценарийлерин, студенттик иш-аракеттерди, окуу материалдарын жана өнүктүрүү максат кылынган сынчыл ой жүгүртүү көрсөткүчтөрүн даярдашкан.

Үчүнчү DBR этабы: колдонуу

Модель чыныгы класстык чөйрөдө колдонулган. Студенттер социалдык көйгөйлөрдү изилдеп, топтордо талкуулап, чечим сунуштарын иштеп чыгып жана дизайн-ой жүгүртүү процессинде сынчыл рефлексия жасашкан. Изилдөөчүлөр класстын динамикасын, студенттердин өз ара аракетин, жасалма интеллект көйгөй талдоодо кандай колдонулганын жана үйрөнүү учурунда пайда болгон чечим кабыл алуу процесстерин байкашкан.

Төртүнчү DBR этабы: баалоо жана рефлексия

Модель колдонулгандан кийинки баалоо студенттердин үйрөнүү тажрыйбалары, топтук талкуулардын динамикасы, иштелип чыккан чечимдердин сапаты жана студент/окутуучу кайтарым байланыштары аркылуу жүргүзүлгөн. Алынган баалоолор кийинки циклдерде моделди жакшыртууга кириш маалымат болгон. DBRнин айырмалоочу өзгөчөлүгү ушул жерде көрүнөт: модель бир жолу долбоорлонуп, өзгөртүлбөй калтырылбайт.

Сапаттык маалымат кантип талданды?

Булак изилдөө математикалык балл берүү формуласын билдирбейт. Маалыматтар коддоо, категориялаштыруу жана үлгүлөрдү аныктоо процесстери аркылуу изилденген. Изилдөөчүлөр студенттердин сынчыл ой жүгүртүүсүн өзгөчө төрт жүрүм-турум боюнча баалашкан:

1. Көйгөйдү аныктай алуу,
2. Маалыматты талдай алуу,
3. Аргументтерди баалай алуу,
4. Логикалуу жана далилге негизделген чечимдерди иштеп чыга алуу.

Талдоо процесси маалыматты кыскартуу, көрсөтүү жана рефлексиялык жыйынтык чыгаруу менен өз ара байланышта жүргүзүлгөн. Демек бул жерде “балл жогорулады” түрүндөгү сандык өлчөөнүн ордуна студенттердин ой жүгүртүү процесстеринде жана иштеринде пайда болгон сапаттык үлгүлөр каралган.

Ишенимдүүлүк кантип камсыз кылууга аракет кылынды?

Сапаттык изилдөөлөрдө изилдөөнүн сапаты салттуу статистикалык ишенимдүүлүк коэффициенттери менен гана бааланбайт. Бул изилдөөдө изилдөөчүлөр credibility, transferability, dependability жана confirmability деген төрт ишенимдүүлүк критерийин колдонушкан.

Member checking, изилдөөчүнүн чечмелөөлөрү катышуучулардын тажрыйбасын туура эмес көрсөтүү тобокелин азайтуу үчүн табылгаларды же чечмелөөлөрдү катышуучулар менен кайра текшерүү дегенди билдирет. Триангуляция болсо бир эле көрүнүштү бир маалымат булагына гана таянбастан ар башка булактар же ыкмалар аркылуу текшерүү. Бул изилдөөдө булактык да, ыкмалык да триангуляция жөнүндө сөз болот.

Негизги табылга: Үйрөнүү процесси активдүүрөөк жана рефлексиялуу болду

Изилдөөчүлөр модель колдонулганда студенттер пассивдүү маалымат кайталоого негизделген үйрөнүүдөн активдүүрөөк, кызматташууга жана көйгөй изилдөөгө негизделген үйрөнүү формасына өтүшкөнүн билдиришет. Студенттер коомдук көйгөйлөрдү аныктоо, ар башка көз караштарды изилдөө, альтернативдүү чечимдерди иштеп чыгуу жана өз идеяларынын таасирин баалоо процесстерине көбүрөөк катышкан.

Изилденген социалдык көйгөйлөрдүн арасында чыдамсыздык, санариптик поляризация, жалган маалымат, жаштардын саясий катышуусу, социалдык теңсиздик жана ар кандай демократиялык көйгөйлөр бар. Бул ыкма студенттерге жарандыкка байланышкан теориялык түшүнүктөрдү чыныгы коомдук контексттер менен байланыштыруу мүмкүнчүлүгүн берген.

Эмпатия этабында байкалган өзгөрүү

Булакка ылайык, студенттер башында айрым социалдык көйгөйлөрдү жеке же нормативдик түшүндүрмөлөр менен кароого ыктаган болсо, эмпатия этабынан кийин социалдык, маданий, экономикалык жана саясий факторлорду бирге ойлонууга көбүрөөк багытталган. Ар башка топтордун тажрыйбаларын эске алуу көйгөйлөрдү көп себептүү социалдык көрүнүш катары баалоого жардам берген.

Аныктоо этабында байкалган өзгөрүү

Аныктоо процессинде студенттер жалпы көйгөй сүрөттөмөлөрүнөн себеп-натыйжа байланыштарын жана негизги көйгөй түзүмдөрүн системалуураак талкуулоого өтүшкөн. Бул этап өзгөчө маалыматты иреттөө, себептик байланыштарды түзүү жана далилге негизделген аргумент иштеп чыгуу менен байланышкан.

Идея жаратуу этабында байкалган өзгөрүү

Студенттерди бир гана “туура жоопту” издөөнүн ордуна ар түрдүү чечим варианттарын түзүүгө шыктандырышкан. Топтук талкууларда студенттер идея айтып гана тим болбостон, бири-биринин сунуштарына каршы аргументтерди иштеп чыгып жана альтернативаларды баалашкан. Булак бул процессти когнитивдик ийкемдүүлүк жана интеллектуалдык чыгармачылык менен байланыштырат.

Прототип жана тест этаптарында байкалган өзгөрүү

Студенттер чечим сунуштарын программа, кампания же жөнөкөй саясат модели сыяктуу конкреттүүрөөк түзүмдөргө айландырып, андан кийин аларды талкуу, симуляция, топтук кайтарым байланыш жана рефлексия аркылуу карап чыгышкан. Бул этаптардын негизги окутуучу функциясы — теориялык жактан жагымдуу көрүнгөн сунуш коомдук контекстте колдонулганда ар түрдүү чектөөлөргө жана күтүлбөгөн натыйжаларга туш болушу мүмкүн экенин студенттердин баалоосу.

Жасалма интеллекттин оң ролу жана негизги чеги

Изилдөөдө жасалма интеллект маалымат менен көз караштардын ар түрдүүлүгүн кеңейтүүдө пайдалуу деп эсептелет. Ал студенттерге ар башка маалымат булактарына жетүүгө, аргументтерди салыштырууга, саясат же социалдык программа мисалдарын табууга жана альтернативдүү чечимдерди иштеп чыгууга жардам берген.

Бирок изилдөөнүн эң маанилүү чектөө билдирүүлөрүнүн бири мындай: AI колдонуу сынчыл ой жүгүртүү көндүмүн автоматтык түрдө жаратпайт. Жасалма интеллекттен алынган маалымат текшерилбесе, салыштырылбаса жана рефлексия кылынбаса, студент жаңы маалымат булагынын пассивдүү колдонуучусуна айланып калышы мүмкүн. Ошондуктан изилдөөчүлөр окутуучунун ролун маалымат жеткирүүчүдөн көрө рефлексия жана баалоо процесстеринин фасилитатору катары көрсөтүшөт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Изилденген класстык колдонмолордо AI колдогон дизайн-ой жүгүртүү активдүүрөөк, кызматташууга негизделген жана рефлексиялуу үйрөнүү процесстери менен байланышкан.
• Студенттердин социалдык көйгөйлөрдү ар башка көз караштан кароо ыкмаларында сапаттык өзгөрүүлөр байкалган.
• Аныктоо этабында түпкү себептер, себептик байланыштар жана контексттик факторлор системалуураак каралган.
• Идея жаратуу этабы альтернативдүү чечимдерди өндүрүүнү жана топ ичиндеги аргументацияны колдогон.
• Прототип жана тест этаптары студенттерге чечим сунуштарынын ишке ашуусун жана мүмкүн болгон натыйжаларын кайра баалоого мүмкүнчүлүк берген.
• Жасалма интеллект маалымат табуу жана идеяларды кеңейтүү куралы катары пайдалуу деп табылган, бирок студенттин сынчыл баалоосунун ордун баспай турганы ачык белгиленген.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Изилдөө жасалма интеллект сынчыл ой жүгүртүүнү өзү же автоматтык түрдө өнүктүрөт деп далилдебейт.
• Рандомизацияланган контролдук топ менен эксперимент болбогондуктан, булакта моделдин таасири боюнча статистикалык себептүүлүк баасы жок.
• Булакта стандартташтырылган алдын ала тест/кийинки тест баллдары, p маанилери же таасир өлчөмдөрү билдирилбейт.
• Болжол менен 90 студенттен алынган сапаттык табылгаларды бардык университет студенттерине түздөн-түз статистикалык жалпылоого болбойт.
• Изилдөө бардык жасалма интеллект системалары же бардык Жарандык билим берүү контексттери бирдей натыйжа берет деп көрсөтпөйт.
• Изилдөө жасалма интеллекттин жыйынтыктары автоматтык түрдө туура же ишенимдүү экенин көрсөтпөйт.

Методологиялык чечмелөө чеги

Булак текстинде өзүнчө жана кеңири “limitations” бөлүмү берилбейт. Ошондуктан изилдөөгө булакта жок чектөөлөрдү жүктөө туура эмес. Бирок ыкманын өз чеги ачык: изилдөө сапаттык DBR ыкмасында; катышуучулар максаттуу тандалган болжол менен 90 бакалавр студенти; изилдөө Ява аралындагы үч мамлекеттик университеттин үч классында жүргүзүлгөн. Бул өзгөчөлүктөр жыйынтыктар кантип чечмелениши керектигин аныктайт.

Айрыкча “модель натыйжалуу” деген сөз сандык таасир өлчөмү менен тең мааниде түшүнүлбөшү керек. Булакта айтылган натыйжалуулук — изилдөөчүлөр сапаттык маалымат булактарынан чыгарган педагогикалык баа. Модель башка өлкөлөрдө, ар башка университет системаларында, ар башка студенттик топтордо же башка сабактарда ушундай эле натыйжа береби — өзүнчө изилдениши керек.

Изилдөөдө эмнеге формула жок?

Бул изилдөөнүн аналитикалык түзүмү математикалык моделдөөгө же сандык эксперименттик статистикага негизделген эмес. Булактагы изилдөө коддоо, категориялаштыруу, үлгүлөрдү аныктоо, байкоо, маек, документ талдоо жана рефлексиялык баалоо колдонгон сапаттык DBR изилдөөсү. Ошондуктан булакта жок ийгилик формуласы, орточо балл теңдемеси, ишеним аралыгы же статистикалык тест формуласын кошуу изилдөөнү бурмаламак. Verianla баянында эч кандай математикалык формула түзүлбөгөнүнүн себеби ушул.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Integrating AI-assisted design thinking in citizenship education: Enhancing university students’ problem analysis and critical thinking skills

Авторлор: Novia Wahyu Wardhani; Eni Rahmawati; Ganda Febri Kurniawan.

Жооптуу автор: Novia Wahyu Wardhani.

Мекемелер: Novia Wahyu Wardhani жана Eni Rahmawati — Universitas Negeri Semarang, Semarang, Indonesia. Ganda Febri Kurniawan — Eötvös Loránd University, Budapest, Hungary.

Журнал: Jurnal Civics: Media Kajian Kewarganegaraan.

Том / сан: 23(2), 2026.

DOI: 10.21831/jc.v23i2.94331

Расмий макала барагы: https://journal.uny.ac.id/index.php/civics/article/view/94331

Басмачы: Universitas Negeri Yogyakarta; журнал Indonesia Association Profession of Pancasila and Civic Education / Asosiasi Profesi Pendidikan Pancasila dan Kewarganegaraan (AP3KnI) менен бирге чыгарылат.

Макаланын тарыхы: Жөнөтүлгөн 10 Апрель 2026; оңдолгон 29 Май 2026; кабыл алынган 28 Июнь 2026. Журналдын расмий онлайн жазуусу жарыяланган датаны 1 Октябрь 2026 деп көрсөтөт.

Барак маалыматы боюнча библиографиялык эскертүү: Жүктөлгөн PDFдин жогорку маалыматында 761–775 барак аралыгы көрсөтүлсө, журналдын учурдагы расмий онлайн “How to Cite” жазуусунда 761–776 аралыгы берилет. Бул айырма унчукпай оңдолгон эмес.

Булак түрү: Түпнуска изилдөө макаласы; сапаттык Design-Based Research изилдөөсү.

Рецензиялоо: Jurnal Civics учурдагы журнал маалыматында double-anonymous peer review колдонорун билдирет.

Лицензия: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). Булактын түпнуска сүрөт композициялары Verianla баянында көчүрүлгөн эмес; керектүү процесс байланыштары өз алдынча схемалар менен кайра берилген.

Каржылоо: Авторлор изилдөө каржылоо албаганын билдиришкен.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Этика: Изилдөө медициналык кийлигишүүнү, клиникалык адам экспериментин же жаныбарлар боюнча изилдөөнү камтыбайт. Изилдөө кадимки жогорку билим берүү иш-аракеттеринин ичинде класстык байкоолор, студенттик тапшырмалар жана академиялык талкуулар аркылуу жүргүзүлгөн. Булакта маалыматтар сезимтал же адамды түз тааныта турган маалыматтарды камтыбаганы, катышкан студенттер менен окутуучулардан макулдук алынганы, купуялуулук жана ыктыярдуу катышуу корголгону айтылат.

Авторлордун салымы: Novia Wahyu Wardhani изилдөө координатору катары изилдөө тобунун иш бөлүштүрүүсүн уюштурууга; Eni Rahmawati талаа координатору катары изилдөө маалыматтарын жыйноого жана маалымат топтоону башкарууга; Ganda Febri Kurniawan болсо котормо жана макаланы редакциялоого жооптуу деп көрсөтүлгөн. Бардык авторлор акыркы текстти карап чыгып, бекиткени айтылат.

Илимий чечмелөө чеги: Изилдөөнүн табылгалары сапаттык DBR маалыматтарынан келип чыгат. Булакта рандомизацияланган контролдук салыштыруу, сандык алдын ала тест/кийинки тест дизайны, p мааниси, ишеним аралыгы же таасир өлчөмү билдирилбегендиктен, жыйынтыктар мындай сандык далилдер бардай чечмеленбеши керек.