1. Kaynak denetimi: 9/9 sayfa; yöntem, sonuç, tartışma, kaynaklar, Tablo 1-2 ve Şekil 1-2 incelendi. 2. Bilimsel bulgular: Makaledeki nicel ve nitel bulgular yalnız yüklenen kaynak çalışmaya dayandırıldı. 3. Bibliyografik kimlik: Başlık, yazarlar, DOI, dergi, yayın tarihi ve lisans PDF ve resmî yayınevi kaydıyla karşılaştırıldı. 4. Çalışma türü: PREVAIL III boylamsal kohorttur; bu makaledeki ana analiz başlangıç ziyaretinin kesitsel analizidir. 5. Eksik bilimsel öğe kontrolü: Merkezi bir matematiksel denklem yoktur; yöntem, istatistik, ana tablolar ve kritik şekiller ele alındı. 6. Kaynak dışı veri kontrolü: Yeni deney sonucu, sayı, mekanizma, grafik değeri veya başarı iddiası üretilmedi. 7. Yapısal H2: Başlık, Kısa Özet, Detaylı Açıklama, Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları, Kaynak ve Yöntem Notu, Meta Etiketler sırası korundu. 8. AEO H2: Yalnız üç yüksek değerli soru kullanıldı; her soru H2'sini doğrudan tek bir P cevap paragrafı izliyor. 9. Entity clarity: EVD, PREVAIL III, OCT ve ana karşılaştırma grupları ilk anlamlı kullanımlarında açıklandı. 10. Yorum sınırı: Kesitsel tasarım, çoklu karşılaştırma düzeltmesinin olmaması, artık karıştırıcılık ve nedensellik sınırı görünürdür. 11. Markup integrity: Script, iframe, event handler ve harici script/CSS yoktur; SVG self-contained, ID'leri benzersiz ve etiket yapısı kapalıdır. 12. Çeviri güvenliği: Bilimsel terimler ve kısaltmalar tutarlı; sayı, birim, DOI ve teknik tokenlar görünür metinden ayrıştırılmıştır. GÖRSEL REFERANS ALT-KAPISI A. Kaynak Şekil 1'in bilimsel karşılığı makale içinde gerçek inline SVG olarak üretildi. B. Şekil 1'in özgün yayıncı kompozisyonu kopyalanmadı; yalnız olgusal sayılar ve akış ilişkileri kullanıldı. C. Kaynak Şekil 2 gerçek klinik/OCT raster kanıtıdır; sentetik görüntü üretilmedi. D. Şekil 2'ye okuyucuyu görünmeyen bir görsele yönlendiren boş referans bırakılmadı; panellerin bilimsel içeriği tabloyla açıklandı. TELİF / LİSANS ALT-KAPISI 1. Kaynak lisansı PDF'de CC BY-NC-ND 4.0 olarak doğrulandı. 2. Açık erişim, sınırsız yeniden kullanım izni olarak yorumlanmadı. 3. Kullanılan belge yayımlanmış son dergi sürümüdür. 4. Kaynak metin cümle cümle veya paragraf paragraf çevrilmedi/parafraz edilmedi. 5. Abstract ve conclusion mekanik olarak Türkçeye aktarılmadı. 6. Doğrudan uzun alıntı kullanılmadı. 7. Kaynak görseller screenshot, crop veya stil transferiyle yeniden kullanılmadı. 8. Nicel tablolar kaynak olgularından yeni Verianla tablo düzeniyle kuruldu. 9. Kaynak Şekil 2'nin üçüncü taraf/klinik görüntü hakları serbest varsayılmadı. 10. BY, NC ve ND koşullarının tamamı dikkate alındı. 11. Atıf, kullanım izni yerine geçen bir unsur olarak değerlendirilmedi. 12. Verianla metni özgün makalenin ifade ve sunum ikamesine dönüştürülmedi. 13. Daha sonraki çok dilli sürümün kaynağı bu bağımsız Türkçe Verianla içeriği olmalıdır. 14. Hak veya kullanım belirsizliğinde fail-closed uygulanarak klinik raster materyal kullanılmadı. OSMANLI TÜRKÇESİ (OTA) UYGUNLUK ALT-KAPISI 1. Sınıf: Koşullu Uygun. 2. Genel tıbbi bilimsel anlatı OTA nesrine aktarılabilir. 3. Merkezi modern oftalmoloji terimleri için T4 terminoloji doğrulaması gerekmektedir. 4. Kontrol edilmesi gereken ana terimler: üveit sınıfları, vitreus opasitesi, intraoküler basınç, optik koherens tomografi. 5. Türkçe bilimsel içerik OTA için kısaltılmadı veya değiştirilmedi. 6. Osmanlı Türkçesini modernleştirmek/sadeleştirmek bu aşamada planlanmadı. 7. Uydurma Arapça/Farsça terkip üretimi kabul edilmedi. 8. Tam ilmî Latin transkripsiyon yapılabilirliği sonraki OTA terminoloji doğrulamasına bağlıdır. 9. Karar yalnız konu başlığına değil somut terminoloji yapısına dayanıyor. 10. OTA akışı kaynak PDF'nin doğrudan çevirisi değil, bağımsız Türkçe Verianla içeriğinin lokalizasyonu olmalıdır.

Ebola virüsü hastalığı (EVD), akut enfeksiyon dönemi sona erdikten sonra göz dokularında ve görme işlevinde kalıcı veya geç dönemde saptanabilen sorunlarla ilişkili olabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu çalışma, 5 yıllık PREVAIL III kohortunun başlangıç ziyaretindeki verileri kullanarak 88 çocuk EVD sağ kalanını (6-17 yaş), 203 seronegatif çocuk yakın temaslıyı (6-17 yaş) ve 463 yetişkin EVD sağ kalanını karşılaştırmıştır. Çocuk sağ kalanlarda çocuk yakın temaslılara göre ışık hassasiyeti, göz kızarıklığı, belirli görme keskinliği ve renk görme bozuklukları, daha uzak yakın nokta, daha düşük göz içi basıncı ve çeşitli enflamatuvar göz bulguları daha sık görülmüştür. Yetişkin EVD sağ kalanlarıyla karşılaştırıldığında çocuk sağ kalanlarda ön kamara hücreleri daha sık, posterior üveit ve OCT'de hafif veya daha ileri vitreus opasiteleri daha seyrek bulunmuştur. Ancak bu makaledeki analiz, boylamsal PREVAIL III altyapısının yalnız başlangıç ziyaretine dayanan kesitsel bir karşılaştırmasıdır; çoklu karşılaştırmalar için düzeltme yapılmamış, artık karıştırıcılık dışlanamamış ve nedensellik gösterilmemiştir.

Çalışmanın en önemli klinik mesajı, çocuk EVD sağ kalanlarının göz bulgularının yalnız erişkinlerde gözlenen tablonun daha küçük yaşta görülen bir kopyası olmadığıdır. Özellikle ön segment enflamasyonunu düşündüren bulgular çocuklarda belirginleşirken, posterior segmentte bazı bulgular yetişkin sağ kalanlarda daha yüksek oranlarda saptanmıştır. Bu nedenle yaşa göre ayrıştırılmış kapsamlı göz muayenesi, görme işlevi testleri ve uygun görüntüleme yöntemleri, EVD sonrası göz sağlığını değerlendirirken önem taşımaktadır.

Araştırma neden yapıldı?

Kaynağın girişinde, EVD sağ kalanlarında üveit, optik nöropati, retinal skarlaşma ve katarakt gibi görmeyi tehdit edebilen sekellerin bilindiği; buna karşılık çocuk sağ kalanların doğal hastalık seyri, göz bulgularının tipi, kronikliği ve işlevsel etkisi hakkında verinin sınırlı olduğu belirtilmektedir. Önceki çalışmaların büyük bölümü yetişkinlere odaklanmıştır. Kaynak, Sierra Leone'den daha küçük bir pediatrik seride 23 çocuk EVD sağ kalanının 46 gözünün 5'inde üveit bildirildiğini hatırlatır; bu da çocuklara özgü daha büyük ve sistematik bir değerlendirmeye duyulan gereksinimi destekleyen arka plan bilgisidir.

Bu Çalışma Boylamsal mı, Kesitsel mi?

PREVAIL III, EVD sağ kalanlarını ve yakın temaslılarını yıllarca izlemek üzere kurulmuş prospektif boylamsal bir kohorttur; ancak bu makalede raporlanan ana analiz, katılımcıların başlangıç göz ziyaretindeki verilerinin kesitsel karşılaştırmasıdır. Bu ayrım kritiktir: çalışma altyapısı boylamsal olsa da bu makaledeki temel çocuk-yakın temaslı ve çocuk-yetişkin karşılaştırmaları zaman içinde değişimi veya neden-sonuç ilişkisini tek başına göstermez.

Karşılaştırılan üç grup

Grup	Yaş	Katılımcı sayısı	Çalışmadaki rol
Çocuk EVD sağ kalanları	6-17 yıl	88	Seropozitif EVD sağ kalanlarından oluşan ana pediatrik çalışma grubu
Çocuk yakın temaslılar	6-17 yıl	203	EVD öyküsü olmayan ve Ebola serolojisi negatif pediatrik karşılaştırma grubu
Yetişkin EVD sağ kalanları	18 yıl ve üzeri	463	Seropozitif yetişkin sağ kalanlar; göz bulgularının yaşa göre farklılaşıp farklılaşmadığını değerlendiren karşılaştırma grubu

PREVAIL III göz alt çalışmasına katılımcı akışı

Kaynak Şekil 1, başlangıç kohortundan göz değerlendirmesine ve yaş gruplarına giden katılımcı akışını göstermektedir. Aşağıdaki şema, kaynak figürün görsel tasarımını kopyalamadan yalnız kaynakta açıkça verilen katılımcı sayıları ve seçim ilişkileri kullanılarak Verianla için yeniden kurulmuştur.

Katılımcılar ne zaman ve nasıl seçildi?

Bu başlangıç analizi PREVAIL III'ün Haziran 2015-Mart 2016 döneminde kaydedilen katılımcılarını temel alır. Çocuk EVD sağ kalanları 6-17 yaşında, pozitif serolojiyle doğrulanmış kişilerdi. Çocuk yakın temaslılar 6-17 yaşında, EVD öyküsü olmayan ve serolojisi negatif katılımcılardı; kaynak yakın temaslıları sağ kalanların hane üyeleri veya cinsel partnerleri olarak tanımlar. Yetişkin karşılaştırma grubu ise 18 yaş ve üzerindeki seropozitif EVD sağ kalanlarından oluşmuştur.

Göz muayenesinde hangi yöntemler kullanıldı?

Katılımcılar, Liberya'nın Monrovia kentindeki John F. Kennedy Medical Center'da eğitimli oftalmologlar tarafından kapsamlı göz muayenesine alındı. Muayeneyi yapan kişiler katılımcının EVD sağ kalan durumu ve seroloji sonucuna karşı maskelendi. Kaynakta belirtilen değerlendirmeler; standart semptom anketi, ETDRS Tumbling E ile görme keskinliği, Ishihara renk levhaları, ön ve arka segment yarık lamba muayenesi, el tipi rebound tonometre ile göz içi basıncı, dilate fundus muayenesi ve spectral-domain optik koherens tomografi (OCT) görüntülemesidir. Kullanılan OCT cihazı Cirrus 5000 OCT (Carl Zeiss Meditec), göz içi basıncı cihazı ise iCare el tipi rebound tonometredir.

Ölçüm / yöntem	Çalışmada değerlendirilen alan	Okuyucu için anlamı
ETDRS Tumbling E görme keskinliği	Düzeltilmemiş ve en iyi düzeltilmiş uzak görme	Görme keskinliğinin günlük işlev açısından bozulup bozulmadığını değerlendirir.
Ishihara renk levhaları	Renk ayırt etme	Kaynak, en az 1 yanlış levhayı ve en az 3 yanlış levhayı önceden tanımlanmış iki bozulma düzeyi olarak ele aldı; 3 veya daha fazla hata klinik açıdan daha anlamlı eşik olarak seçildi.
Yarık lamba biyomikroskopisi	Ön segment ve vitreus	Keratik presipitat, ön kamara hücresi, arka sineşi, katarakt ve vitreus hücresi gibi enflamasyon veya yapısal değişiklikleri saptamak için kullanıldı.
Rebound tonometri	Göz içi basıncı	Basıncı mmHg cinsinden ölçtü; çocuk sağ kalanlarla çocuk yakın temaslılar arasında ortalama basınç farkı bulundu.
Dilate fundus muayenesi	Retina ve optik sinir	Maküler veya periferik retinal skar gibi arka segment bulgularını değerlendirdi.
Spektral-domain OCT	Retina, makula, vitreus ve optik sinirle ilişkili kesitsel görüntüleme	Vitreus opasiteleri, intraretinal sıvı, epiretinal membran ve merkez makula kalınlığı gibi görüntüleme bulgularını değerlendirdi.

Kaynakta geçen temel göz terimleri ne anlama geliyor?

• Üveit: Gözün uveal yapılarıyla ilişkili enflamatuvar hastalık grubudur. Çalışma anatomik yerleşime göre anterior, intermediate, posterior üveit ve panüveit tanılarını ayrı raporlamıştır.
• Keratik presipitat: Kornea endoteli üzerinde görülebilen, intraoküler enflamasyonla ilişkili hücresel birikimlerdir.
• Ön kamara hücreleri: Kornea ile iris arasındaki ön kamarada saptanan enflamatuvar hücrelerdir. Bu bulgu, kaynakta ayrıca raporlanan “anterior üveit tanısı” ile aynı değişken değildir.
• Arka sineşi: İrisin arka yüzünün lensle yapışmasıdır; intraoküler enflamasyon bağlamında görülebilir.
• Vitreus hücresi: Yarık lamba muayenesinde vitreus içinde saptanan hücresel enflamasyon bulgusudur.
• Vitreus opasitesi: OCT görüntülemesinde vitreus içinde görülen opaklıkları ifade eder. Kaynak bunu “hafif veya daha ileri” düzeyde ayrı bir görüntüleme sonucu olarak raporlamıştır.
• Periferik retinal skar: Retinanın merkez dışı bölgelerinde saptanan skar dokusudur.
• BCVA / BCSEVA: Kaynakta en iyi düzeltilmiş görme keskinliği için BCVA, tabloda ise “best-corrected spherical equivalent visual acuity” anlamında BCSEVA kısaltması kullanılmıştır. Verianla metninde kaynakta raporlanan 20/40 eşiği değiştirilmeden korunmuştur.

Kaynak Şekil 2 neden yeniden çizilmedi?

Kaynak Şekil 2, pediatrik EVD göz hastalığına ait gerçek klinik göz ve OCT görüntülerini içerir: keratik presipitatlar, arka sineşi, unilateral üveitli 17 yaşındaki bir sağ kalanın iki gözündeki vitreus farkı ve optik disk morfolojisi karşılaştırılır. Bu görüntüler bilimsel kanıtın kendisidir. Yapay olarak benzer klinik görüntü üretmek güvenilir bilimsel yeniden inşa sayılmaz; ayrıca makale CC BY-NC-ND lisansındadır. Bu nedenle Verianla makalesinde bu klinik raster görüntüler kopyalanmamış veya yapay biçimde taklit edilmemiş, bilimsel mesajları metinle açıklanmıştır.

Şekil 2 panellerinin bilimsel mesajı

Panel	Kaynakta gösterilen bulgu
A	Anterior segmentte keratik presipitatlar.
B	Arka sineşi.
C	Unilateral üveitli 17 yaşındaki bir sağ kalanın sağ gözünde berrak vitreus.
D	Aynı katılımcının sol gözünde hafif vitreus opasiteleri.
E	Sağ optik sinirde normal morfoloji.
F	Sol optik diskte şiş görünüm.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

İstatistiksel analiz nasıl yapıldı?

Analizler SAS 9.3 veya R 3.2.3 ile yürütüldü. Kategorik değişkenlerde uygun olduğunda ki-kare veya Fisher kesin testi, sürekli değişkenlerde Student t testi veya Wilcoxon rank-sum testi kullanıldı. EVD sağ kalma durumu ile göz sonuçları arasındaki ilişkiler için çok değişkenli lojistik regresyonla olasılık oranları (odds ratio, OR) ve %95 güven aralıkları hesaplandı. Çocuk sağ kalanlar ile çocuk yakın temaslılar karşılaştırmasında yaş ve cinsiyet; çocuk ve yetişkin EVD sağ kalanları karşılaştırmasında cinsiyet potansiyel karıştırıcı olarak ele alındı. Tablo dipnotları, ilişkili katılımcı grupları içindeki korelasyonu hesaba katmak amacıyla robust standart hatalar ve generalized estimating equations yaklaşımının kullanıldığını belirtir. İki yönlü P<0,05 eşiği istatistiksel anlamlılık için kullanılmıştır. Kaynakta merkezi bir matematiksel denklem veya türetim raporlanmadığı için Verianla metnine kaynak dışı bir istatistik formülü eklenmemiştir; öğretim katmanı, raporlanan OR, güven aralığı, ortalama fark ve P değerlerinin nasıl okunacağını açıklamakla sınırlıdır.

OR, güven aralığı ve P değeri nasıl okunmalı?

• OR = 1: İki grup arasında ilgili ikili sonuç açısından odds farkı olmadığını temsil eder.
• OR > 1: Referans gruba göre daha yüksek odds; OR < 1 daha düşük odds yönünü gösterir.
• %95 güven aralığı: Etki tahmininin belirsizliğini gösterir. Özellikle nadir bulgularda çok geniş aralıklar, nokta tahmininin hassas olmadığını gösterir.
• P değeri: Kaynağın kullandığı test altında gözlenen farkın sıfır hipoteziyle uyumunu değerlendirir; P<0,05 bu çalışma için önceden kullanılan eşiktir. P değeri etkinin büyüklüğünü veya klinik önemini tek başına göstermez.

Önemli bir sınırlılık olarak, kaynak çok sayıda karşılaştırma yapmasına rağmen çoklu karşılaştırmalar için düzeltme uygulamamıştır. Yazarlar bu nedenle bulguların özellikle nadir sonuçlarda dikkatle yorumlanması gerektiğini açıkça belirtmektedir.

Çocuk EVD Sağ Kalanlarında Hangi Göz Bulguları Çocuk Yakın Temaslılardan Farklıydı?

Çocuk EVD sağ kalanlarında, seronegatif çocuk yakın temaslılara göre hem öznel semptomlarda hem görme işlevinde hem de enflamasyonla ilişkili muayene ve OCT bulgularında daha yüksek oranlar raporlanmıştır. Bununla birlikte bütün göz ölçütleri farklı değildir; örneğin iki grubun medyan en iyi düzeltilmiş görme keskinliği 20/20'dir ve posterior üveit ile panüveit tanılarında anlamlı fark saptanmamıştır.

Bulgusu / ölçütü	Çocuk EVD sağ kalanları	Çocuk yakın temaslılar	P değeri	Etki tahmini (%95 GA)
Işık hassasiyeti	38/88 (%43,2)	63/202 (%31,2)	0,048	OR 1,73 (1,00-2,98)
Göz kızarıklığı	24/88 (%27,3)	28/203 (%13,8)	0,0074	OR 2,33 (1,26-4,33)
Düzeltilmemiş görme keskinliği 20/40'tan kötü	7/88 (%8,0)	4/202 (%2,0)	0,021	OR 4,27 (1,24-14,7)
En iyi düzeltilmiş görme keskinliği 20/40'tan kötü	6/88 (%6,8)	1/202 (%0,5)	0,013	OR 14,63 (1,77-121,02)
Renk görmede en az 1 yanlış Ishihara levhası	19/88 (%21,6)	22/203 (%10,8)	0,017	OR 2,26 (1,16-4,41)
Renk görmede en az 3 yanlış Ishihara levhası	9/88 (%10,2)	3/203 (%1,5)	0,003	OR 7,54 (1,98-28,67)
Yakın nokta ortalaması	16,8 cm (n=86)	16,0 cm (n=203)	0,015	Ortalama fark 0,90 cm (0,17-1,62)
Göz içi basıncı ortalaması	13,0 mmHg (n=87)	14,3 mmHg (n=203)	0,0012	Ortalama fark -1,36 mmHg (-2,18 ile -0,53)
Keratik presipitat	8/88 (%9,1)	4/203 (%2,0)	0,011	OR 5,15 (1,46-18,23)
Ön kamara hücreleri	7/88 (%8,0)	5/203 (%2,5)	0,036	OR 3,47 (1,08-11,09)
Arka sineşi	5/88 (%5,7)	0/203 (%0)	0,0023	Fisher kesin testi; kaynak ayarlanmış OR vermiyor
Katarakt	7/88 (%8,0)	1/203 (%0,5)	0,0078	OR 17,48 (2,12-143,95)
Katarakt ve BCSEVA <20/40	4/88 (%4,5)	0/203 (%0)	0,0081	Fisher kesin testi; kaynak ayarlanmış OR vermiyor
Vitreus hücresi	6/88 (%6,8)	1/203 (%0,5)	0,018	OR 14,66 (1,60-134,74)
Periferik retinal skar	8/88 (%9,1)	6/203 (%3,0)	0,03	OR 3,27 (1,12-9,52)
OCT'de hafif veya daha ileri vitreus opasitesi	18/86 (%20,9)	14/201 (%7,0)	0,0019	OR 3,57 (1,60-7,99)
Anterior üveit tanısı	14/88 (%15,9)	11/203 (%5,5)	0,00019	OR 5,45 (2,49-11,92)
Intermediate üveit tanısı	6/88 (%6,8)	1/203 (%0,5)	0,016	OR 14,25 (1,63-124,65)

Aynı medyan görme keskinliği varken neden 20/40'tan kötü görme daha sık olabilir?

İki grubun medyan en iyi düzeltilmiş görme keskinliği 20/20'dir; bu, grubun merkezindeki tipik değerin benzer olduğunu gösterir. Buna karşılık 20/40'tan kötü görmeye sahip katılımcıların oranı çocuk EVD sağ kalanlarında daha yüksektir. Bu iki sonuç çelişmez: dağılımın büyük bölümü iyi görme düzeyinde kalırken, daha kötü görmeye sahip küçük bir alt grubun oranı gruplar arasında farklı olabilir. Bu nedenle yalnız medyana bakmak, dağılımın uç kısmındaki klinik açıdan önemli farkı kaçırabilir.

Çok yüksek OR değerleri kesin ve büyük bir risk anlamına mı geliyor?

Hayır. Katarakt için OR 17,48; vitreus hücresi için OR 14,66; intermediate üveit için OR 14,25 gibi yüksek nokta tahminleri raporlanmıştır, fakat bu sonuçların güven aralıkları çok geniştir. Örneğin katarakt için %95 güven aralığı 2,12-143,95'tir. Geniş güven aralıkları, olay sayısının az olduğu durumlarda tahminin belirsizliğinin yüksek olabileceğini gösterir. Bu nedenle nokta tahmini tek başına “gerçek etki tam olarak bu büyüklüktedir” şeklinde okunmamalıdır.

Çocuk yakın temaslı grubunun seronegatif olması neden önemli?

Çocuk yakın temaslı karşılaştırma grubu, EVD öyküsü olmayan ve Ebola serolojisi negatif katılımcılardan oluşturulmuştur. Kaynak ayrıca, Ebola antikorları pozitif olduğu için yakın temaslı analizinden dışlanan kişilerin %18'inde üveit kanıtı bulunduğunu bildirir. Bu ayrıntı, serolojiyle doğrulanmış karşılaştırma grubunun neden önemli olduğunu gösterir; “yakın temaslı” etiketi tek başına enfeksiyon durumunu garanti etmez.

Çocuk EVD sağ kalanları yetişkin EVD sağ kalanlarından nasıl farklıydı?

Yaş grupları karşılaştırıldığında çocuk sağ kalanlarda bazı öyküsel yakınmalar daha seyrek, bazı ön segment enflamasyon bulguları daha sık ve bazı posterior bulgular daha seyrek raporlandı. Ancak bu karşılaştırmanın amacı çocukların yetişkinlerle aynı EVD sonrası göz fenotipine sahip olup olmadığını değerlendirmektir; yaşın kendisi yakın nokta gibi bazı görsel işlev ölçümlerini doğal olarak etkileyebildiği için her fark doğrudan “EVD çocuklarda daha ağırdır” şeklinde yorumlanamaz.

Bulgusu / ölçütü	Çocuk sağ kalanlar	Yetişkin sağ kalanlar	P değeri	Etki tahmini (%95 GA)
Önceden göz problemi öyküsü	53/88 (%60,2)	340/462 (%73,6)	0,012	OR 0,54 (0,34-0,88)
Göz enfeksiyonu öyküsü	14/68 (%20,6)	149/461 (%37,6)	0,0076	OR 0,43 (0,23-0,80)
Göz ilacı kullanımı öyküsü	21/68 (%30,9)	192/395 (%48,6)	0,007	OR 0,47 (0,27-0,81)
Görmede zorluk bildirimi	29/88 (%33,0)	247/461 (%53,6)	0,00052	OR 0,43 (0,26-0,69)
Yakın nokta ortalaması	16,8 cm (n=86)	27,8 cm (n=441)	<0,0001	Ortalama fark -10,96 cm (-14,15 ile -7,78)
Ön kamara hücreleri	7/88 (%8,0)	15/463 (%3,2)	0,044	OR 2,60 (1,03-6,57)
Optik disk cup-to-disc oranı, ortalama	0,3 (n=86)	0,4 (n=450)	0,0038	Ortalama fark -0,05 (-0,09 ile -0,02)
OCT'de hafif veya daha ileri vitreus opasitesi	18/86 (%20,9)	147/431 (%34,1)	0,017	OR 0,51 (0,29-0,89)
Posterior üveit tanısı	5/88 (%5,7)	64/463 (%13,8)	0,04	OR 0,37 (0,15-0,95)
En iyi düzeltilmiş görme 20/40'tan kötü	6/88 (%6,8)	36/462 (%7,8)	0,74	OR 0,86 (0,35-2,11); anlamlı değil
Anterior üveit tanısı	14/88 (%15,9)	42/463 (%9,1)	0,053	OR 1,91 (0,99-3,67); 0,05 eşiğini geçmiyor
Katarakt	7/88 (%8,0)	74/463 (%16,0)	0,058	OR 0,46 (0,20-1,03); 0,05 eşiğini geçmiyor

“Ön kamara hücreleri” ile “anterior üveit tanısı” aynı şey değildir

Kaynakta çocuk-yetişkin karşılaştırmasının önemli bir ayrıntısı vardır: ön kamara hücresi görülme oranı çocuklarda %8,0, yetişkinlerde %3,2'dir ve P=0,044 ile kaynak eşik değerine göre anlamlıdır. Buna karşılık “anterior üveit” tanısı çocuklarda %15,9, yetişkinlerde %9,1'dir ve P=0,053'tür; yani çalışmanın kullandığı 0,05 eşiğini geçmez. Bu iki satırı aynı sonuç gibi birleştirmek bilimsel olarak doğru değildir.

OCT bulguları bize ne söylüyor?

OCT, bu çalışmada yalnız anatomik bir görüntü değil, vitreus ve makula ile ilgili objektif değerlendirme aracı olarak kullanılmıştır. Çocuk sağ kalanlarla çocuk yakın temaslılar karşılaştırıldığında hafif veya daha ileri vitreus opasiteleri %20,9'a karşı %7,0 oranında daha sık bulunmuştur. Buna karşılık çocuk ve yetişkin EVD sağ kalanları karşılaştırıldığında aynı OCT bulgusu çocuklarda daha seyrektir: %20,9'a karşı %34,1. Bu iki karşılaştırma birlikte, “çocuklarda her posterior bulgu daha fazladır” biçiminde basit bir genellemenin yanlış olacağını gösterir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Çocuk EVD sağ kalanları, seronegatif çocuk yakın temaslılara göre daha yüksek oranda bazı görsel semptomlar, işlevsel bozukluklar ve enflamasyonla ilişkili muayene/görüntüleme bulguları göstermiştir.
• Anterior üveit ve intermediate üveit tanıları çocuk EVD sağ kalanlarında çocuk yakın temaslılardan daha sık bulunmuştur.
• Çocuk EVD sağ kalanlarında çocuk yakın temaslılara göre ortalama göz içi basıncı daha düşüktür.
• Çocuk EVD sağ kalanlarında yetişkin EVD sağ kalanlarına göre ön kamara hücreleri daha sık, posterior üveit ve OCT vitreus opasiteleri daha seyrektir.
• Çocuk ve yetişkin EVD sağ kalanlarında medyan en iyi düzeltilmiş görme keskinliği 20/20'dir ve 20/40'tan kötü en iyi düzeltilmiş görme oranında anlamlı fark yoktur.
• Kaynak, çocuklarda EVD sonrası göz hastalığının yaşa göre farklı bir fenotip gösterebileceğini desteklemektedir.

Çalışmanın desteklemediği genellemeler

• Bu çalışma, EVD'nin gözdeki bütün saptanan bulgulara doğrudan neden olduğunu kanıtlamaz.
• Yaşa bağlı bağışıklık yanıtının farklı üveit fenotipine neden olduğu mekanizması kanıtlanmış değildir; yazarlar bunu araştırılması gereken bir olasılık olarak tartışır.
• Başlangıç ziyaretindeki kesitsel farklar, bulguların zaman içinde ne kadar süreceğini veya hangi hızla düzeleceğini göstermez.
• Sonuçlar tüm ülkelerdeki, tüm Ebola salgınlarındaki veya tüm çocuk popülasyonlarındaki göz hastalığı örüntüsünün aynı olacağını kanıtlamaz.
• İstatistiksel anlamlılık, her bulgunun klinik etkisinin aynı büyüklükte veya aynı derecede önemli olduğu anlamına gelmez.

Bu Çalışma Nedensellik Kanıtlıyor mu?

Hayır. Makalenin ana karşılaştırmaları başlangıç ziyaretine dayanan gözlemsel ve kesitsel analizlerdir. Çocuk yakın temaslı karşılaştırma grubu ilişkiyi değerlendirmeyi güçlendirse de yazarlar artık karıştırıcılığın dışlanamayacağını, çoklu karşılaştırma düzeltmesi yapılmadığını ve nedensel ilişkilerin bu tasarımdan çıkarılamayacağını açıkça belirtmektedir.

Güçlü yönler

• Çocuk EVD sağ kalanlarının hem seronegatif çocuk yakın temaslılarla hem de yetişkin EVD sağ kalanlarıyla karşılaştırılması.
• Semptomların, görme işlevinin, yarık lamba muayenesinin, fundus muayenesinin ve OCT'nin birlikte kullanılması.
• Muayeneyi yapan oftalmologların sağ kalan durumu ve seroloji sonucuna karşı maskelenmesi.
• OCT'nin çocuklarda uygulanabilirliğinin yüksek olması; kaynak, 6-17 yaş çocuklarda görüntülemenin büyük ölçüde başarıyla tamamlandığını vurgulamaktadır.
• Kaynak Tablo 1 ve 2'de yalnız P değerleri değil, çoğu sonuç için etki tahminleri ve %95 güven aralıklarının da raporlanması.

Temel sınırlılıklar

• Analiz başlangıç ziyaretine dayalıdır; bu makale uzun dönem değişimi doğrudan çözümlemez.
• Pediatrik alt gruba ayrım örneklem büyüklüğünü azaltmış ve nadir sonuçlarda istatistiksel gücü sınırlamıştır.
• Çalışma keşifsel niteliktedir ve çoklu karşılaştırmalar için düzeltme yapılmamıştır.
• Artık karıştırıcılık dışlanamaz; nedensellik kurulamaz.
• Bazı değişkenlerde “N with data” toplam grup büyüklüğünden düşüktür; her katılımcıda her ölçüm bulunmamaktadır. Kaynak, bu makalede eksik veriler için ayrı bir imputasyon yöntemi raporlamamaktadır.
• Nadir bulgulardaki geniş güven aralıkları, bazı yüksek OR nokta tahminlerinin hassas olmadığını gösterir.

Klinik yorum sınırı

Bu çalışma bir tedavi denemesi değildir ve belirli bir tarama aralığının, ilaç rejiminin veya cerrahi protokolün etkinliğini test etmemiştir. Yazarlar, çocuk EVD sağ kalanlarında erken ve sürdürülen göz değerlendirmesinin önemini vurgular; ancak bu öneri çalışmada doğrudan randomize edilen bir müdahalenin sonucu değildir. Çalışmanın temel katkısı, çocuklarda görsel işlev ve intraoküler enflamasyon bulgularının yaşa göre farklı bir örüntü gösterebildiğini nicel olarak ortaya koymaktır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Pediatric Ebola Eye Disease in the PREVAIL (Partnership for Research on Ebola Virus in Liberia) III Longitudinal Cohort Study

Yazarlar: Rhea Kulkarni; Nii Quartey-Papafio; Jemma Larbelee; Fred Amegashie; Robert Dolo; Catherine Gaisie; Catherine Gargu; Augustine Wallace; Anshuman Agrawal; Mosoka P. Fallah; J. Soka Moses; Katrina Harper; Collin Van Ryn; Cavan Reilly; J. Daniel Kelly; Rachel J. Bishop; Allen O. Eghrari; S. Grace Prakalapakorn; PREVAIL III Eye Study Group.

Eş katkı: Allen O. Eghrari ve S. Grace Prakalapakorn makaleye eş katkı sağlamıştır.

Sorumlu yazar: PDF'nin correspondence bölümünde Allen O. Eghrari yer almaktadır.

Kurumlar: Kansas City University College of Medicine and Biosciences; Dana Center for Preventive Ophthalmology, Wilmer Eye Institute, Johns Hopkins University School of Medicine; Redemption Hospital; Ministry of Health, Monrovia; New Sight Eye Centre; Karish Eye Care; PREVAIL; University of Minnesota Department of Biostatistics; University of California San Francisco Department of Medicine; F.I. Proctor Foundation; San Francisco Veterans Affairs Medical Center; Duke University Medical Center Department of Ophthalmology; Duke University Medical Center Department of Pediatrics; Duke Global Health Institute.

Dergi: Ophthalmology Science.

Yayınevi / hak sahibi bilgisi: Makale Elsevier Inc. tarafından yayımlanmış; telif satırında American Academy of Ophthalmology, Inc. belirtilmiştir.

Bibliyografik kayıt: Volume 6, Issue 7, July 2026, Article 101231.

DOI: 10.1016/j.xops.2026.101231

Resmî yayın bağlantısı: DOI üzerinden yayınevi kaydı

Makale tarihleri: İlk gönderim 9 Aralık 2025; son revizyon 7 Nisan 2026; kabul 4 Mayıs 2026; çevrimiçi erişim 12 Mayıs 2026; dergi sayısı Temmuz 2026. Manuscript no: XOPS-D-25-01099.

Kaynak türü ve yayın durumu: ScienceDirect'te “Original Article” olarak yayımlanmış son dergi sürümü; PREVAIL III prospektif boylamsal kohortunun başlangıç ziyareti üzerinden yapılan kesitsel gözlem analizi. Gönderim, revizyon ve kabul tarihleri PDF'de açıkça raporlanmıştır.

Lisans: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0). Bu lisans nedeniyle kaynak metin ve klinik görseller bağımsız Verianla anlatımında yakın çeviri/uyarlama olarak yeniden üretilmemiştir. Lisans metni

Etik: İnsan katılımcılar ve 18 yaş altı katılımcıların velileri için yazılı bilgilendirilmiş onam ve çocuk katılımcılar için assent alınmıştır. PREVAIL III, Liberia National Research Ethics Board ve ABD National Institute of Allergy and Infectious Diseases Institutional Research Board tarafından onaylanmış ve Helsinki Bildirgesi ilkelerine uyulmuştur. Hayvan deneği kullanılmamıştır.

Finansman: Proje kısmen ABD National Cancer Institute federal fonlarıyla, Prime Contract 75N91019D00024 ve Task Order 75N91020F00004 ile 75N91024F00012 kapsamında finanse edilmiştir. Araştırma ayrıca National Institute of Allergy and Infectious Diseases tarafından desteklenmiştir. Makale işlem ücreti National Eye Institute tarafından ödenmiştir. PDF'de bazı yazarlar için NIH, Veterans Health Administration, Africa CDC, Research to Prevent Blindness ve diğer kurumsal destekler de bildirilmiştir.

Çıkar / ilişki açıklamaları: Tüm yazarların ICMJE disclosure formu sunduğu belirtilmiştir. PDF, Allen O. Eghrari için CooperVision ve Dompé ile diğer finansal veya finansal olmayan ilişkileri; S. Grace Prakalapakorn için Sanofi US Services Inc. danışmanlık ücretini; birden çok yazar için kuruma yapılan NIH destek ödemelerini ve J. Daniel Kelly için Veterans Health Administration/NIH desteklerini raporlar. Bu açıklamalar, çalışmanın sonuçlarının otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez; okuyucunun potansiyel ilişki ve destekleri şeffaf biçimde görmesini sağlar.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma ve tasarım Moses, Reilly, Bishop, Eghrari ve Prakalapakorn tarafından; analiz ve yorum tüm ana yazar ekibinin geniş katılımıyla; veri toplama klinik ve araştırma ekibinin bir bölümü tarafından; finansman edinimi Fallah, Moses, Reilly, Kelly ve Eghrari tarafından yürütülmüştür. Kaynak, genel sorumluluğu bütün ana yazar grubuna atfetmektedir.

Ek materyal ve veri erişimi: Makale ek materyalin dergi sitesinde bulunduğunu belirtir. Görme bozukluğu sınıfları için Table S1, 4 yıllık üveit oranları için Table S2 ve PREVAIL III Eye Study Group üyelerinin tam listesi çevrimiçi ek içerik olarak işaretlenmiştir. PDF'nin ana metninde daha geniş bir genel veri paylaşım beyanı görünmemektedir.

Kaynak içi terminoloji notu: “PREVAIL” açılımı kaynak içinde tek biçimde kullanılmamaktadır. Özgün başlık ve yöntem metni “Partnership for Research on Ebola Virus in Liberia” ifadesini kullanırken, afiliyasyon bölümünde “Partnership for Research on Vaccines and Infectious Diseases in Liberia” yazmaktadır. Bu farklılık sessizce düzeltilmemiş; özgün başlık aynen korunmuştur.

Temel yöntemsel sınır: Ana sonuçlar başlangıç ziyaretinin kesitsel analizine dayanır. Çoklu karşılaştırma düzeltmesi yapılmamış, nadir sonuçlarda güven aralıkları geniş kalmış, artık karıştırıcılık dışlanamamış ve nedensellik kurulmamıştır.