Active learning ni mkabala wa ujifunzaji unaomshirikisha mwanafunzi kikamilifu katika mchakato wa kujifunza kupitia vitendo, maswali na majibu, kazi, utatuzi wa matatizo, majadiliano au shughuli zinazofanana, badala ya kumwacha kuwa mpokeaji asiye na ushiriki anayemsikiliza mwalimu pekee. Utafiti huu wa huduma kwa jamii ulitekeleza mafunzo ya kusoma na kuandika Qur’ani yanayotegemea active learning ili kupunguza matatizo ya washiriki watu wazima na wazee katika eneo la Saitan, Indonesia, katika kutambua, kusoma na kuandika herufi za Kiarabu/hijaiya. Utafiti ulitumia mkabala wa kimaelezo; ili kuelewa hali ya mwanzo ulitumia uchunguzi, mahojiano, uandikaji wa nyaraka na shughuli za mawasiliano/uhamasishaji wa jamii. Mafunzo yalifanyika tarehe 9 Septemba 2023 katika Masjid Baitussalam na yalihudhuriwa na jumla ya watu 16, wakiwemo watu wazima/wazee 15 na mtoto mmoja aliyekuja na bibi yake. Chanzo kinaripoti kwamba washiriki wengi walifuata viwango viwili vya kwanza vya nyenzo bila matatizo makubwa, kwamba kuanzia kiwango cha tatu matatizo yalionekana zaidi kwa baadhi ya washiriki wazee, na kwamba baada ya programu kundi liliomba mafunzo yaendelee kila wiki. Hata hivyo, kwa kuwa utafiti haukutumia jaribio la awali/jaribio la mwisho lililosanifishwa, kundi la udhibiti au kipimo cha kitakwimu cha athari, haiwezekani kuhitimisha kuwa active learning ilisababisha ongezeko la mafanikio la ukubwa fulani.

Tatizo la kijamii la utafiti ni kwamba watu wengi wazima na wazee huko Saitan hawawezi kusoma na kuandika herufi za hijaiya, na baadhi ya watu hufuata aya za Qur’ani kupitia maandishi yaliyoandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. Kwa sababu hiyo, programu haikulenga moja kwa moja tafsiri ya juu ya Qur’ani au kuhifadhi kwa moyo, bali hatua ya msingi zaidi ya ujifunzaji: kutambua herufi za Kiarabu, kuzitamka, kuziandika na kujifunza miunganiko rahisi.

Nyenzo za mafunzo zilipangwa katika viwango vitano tofauti vya ugumu. Ingawa chanzo hakitoi mpangilio kamili na wa kina wa nyenzo zote kwa kila kiwango, kinaripoti kwamba mafunzo yalijumuisha kutambua herufi za hijaiya, makharijul huruf, kulinganisha herufi za Kiarabu na herufi zinazolingana katika Kilatini, kutambua herufi za Kiarabu kwa kukisia, shughuli za puzzle za Kiarabu-Kilatini na maudhui ya Kiislamu. Katika hatua ya maandalizi pia zilishughulikiwa herufi za hijaiya moja moja, alama za fathah-kasrah-dammah na uandishi wa herufi zinazounganishwa kuwa maneno rahisi.

Moja ya matokeo muhimu zaidi ya utekelezaji wa programu ni uchunguzi kwamba washiriki wote watu wazima na wazee hawakujifunza kwa kasi sawa. Baadhi ya washiriki wa umri wa kati walikamilisha kazi za juu zaidi kwa urahisi, huku baadhi ya washiriki wazee wakianza kupata ugumu kuanzia kiwango cha tatu; kwa mmoja wa washiriki wazee zaidi ilionekana kuwa alikuwa na shida ya kukumbuka maarifa ya awali. Hali hii ilichangia hitimisho la mwandishi wa chanzo kwamba nyenzo zinapaswa kurekebishwa kulingana na kiwango cha mwanzo na kasi ya kujifunza ya mshiriki.

Tatizo kuu lililoshughulikiwa na utafiti

Utafiti unaanzia katika tatizo kwamba sehemu ya Waislamu watu wazima na wazee katika Dusun Saitan, Desa Mulyodadi, Bambanglipuro, Bantul hawawezi kusoma na kuandika herufi za Kiarabu/hijaiya. Chanzo kinaripoti kwamba baadhi ya watu hufuata aya za Qur’ani kupitia maandishi ya alfabeti ya Kilatini badala ya herufi za Kiarabu katika shughuli za kidini kama tahlilan au yasinan.

Mwandishi haichukulii hali hii kama tatizo la mtu binafsi la kusoma na kuandika pekee, bali pia anaikadiria kwa kuzingatia uwezo wa wazazi kusaidia elimu ya dini ya watoto wao nyumbani. Hata hivyo, utafiti huu haukufanya uchanganuzi wa moja kwa moja wa kisababishi kati ya kiwango cha kusoma na kuandika cha wazazi na mafanikio ya watoto katika kujifunza dini; uhusiano huu ni sehemu ya hoja ya kielimu katika utangulizi na majadiliano.

Chanzo pia kinataja mambo ya kimuktadha kama kiwango cha elimu katika eneo hilo, uhaba wa fursa za elimu ya dini na utamaduni wa Kejawen. Mambo haya si vigezo huru vilivyopimwa kwa utaratibu. Hasa, chanzo hakina uchanganuzi wa kitakwimu au wa kulinganisha wa kisababishi kati ya utamaduni wa kitamaduni na kuvutiwa na elimu ya dini.

Active Learning Ina Maana Gani Katika Mafunzo Haya?

Katika utafiti huu, active learning inamaanisha washiriki kushiriki kikamilifu katika kujifunza kwa kutambua na kuandika herufi moja kwa moja, kufanya kazi kwenye karatasi za kazi, kuuliza maswali, kushiriki katika mazoezi ya mtu binafsi, kutatua jaribio la kikundi na kutoa mrejesho kuhusu mchakato wa mafunzo, badala ya kusikiliza maelezo pekee; chanzo kinaitumia kama mkabala wa ujifunzaji unaomweka mshiriki katikati na mbadala wa ufundishaji wa upande mmoja.

Kwa nini active learning ilichaguliwa?

Chanzo kinaanzia katika wazo kwamba ufundishaji wa kawaida wa upande mmoja unaweza kuwaacha washiriki katika nafasi ya kupokea bila kushiriki. Sababu ya kuchagua active learning ni hasa kuzuia washiriki wazee wasichoke, kufanya mafunzo yawe ya kufurahisha zaidi na kurahisisha kukumbuka taarifa mpya kwa kuzitumia kwa vitendo.

Katika utafiti huu active learning si itifaki moja iliyosanifishwa wala programu maalumu ya kibiashara ya ufundishaji. Mkabala uliotumika ni mchanganyiko wa tabia kadhaa za kielimu:

• maelezo ya mwalimu,
• mazoezi ya kusoma na kuandika herufi moja kwa moja,
• karatasi za kazi,
• maswali na majibu,
• kazi ya mtu binafsi,
• jaribio la kikundi,
• tuzo/doorprize kwa ajili ya motisha,
• mrejesho wa washiriki kupitia brainstorming mwishoni mwa mafunzo.

Herufi za hijaiya ni nini?

Herufi za hijaiya ni herufi za msingi zinazotumika katika mfumo wa maandishi ya Kiarabu na katika uandishi wa matini ya Qur’ani. Ili mtu aweze kusoma matini ya Qur’ani kutoka katika maandishi ya Kiarabu, kwanza anapaswa kutofautisha maumbo, sauti na matumizi ya herufi hizi ndani ya maneno.

Makharijul huruf ina maana gani?

Makharijul huruf ni dhana inayoeleza sehemu ambazo herufi za Kiarabu hutamkiwa katika kinywa, koo, ulimi, midomo na viungo vinavyohusiana na usemi. Katika mafunzo ya kusoma Qur’ani ni muhimu si tu kwa kutambua mwonekano wa herufi, bali pia kwa kuitamka herufi kwa usahihi.

Fathah, kasrah na dammah ni nini?

Chanzo kinaeleza kwamba katika maandalizi ya mafunzo, herufi za hijaiya zilipaswa kujifunzwa pamoja na fathah, kasrah na dammah. Hizi ni alama za irabu katika maandishi ya Kiarabu zinazoongoza usomaji wa vokali fupi. Katika kiwango cha kufundishia, takribani fathah husaidia kutoa sauti fupi ya “a”, kasrah “i”, na dammah “u”. Maelezo haya yanatolewa kufafanua maana ya istilahi ya mafunzo; si matokeo tofauti ya majaribio ya utafiti.

Kwa nini tajwid na tartil zinatajwa?

Chanzo kinaichukulia elimu ya kusoma Qur’ani kwa upana zaidi kuliko kutambua herufi kwa kuona pekee; kinajadili pia tajwid, yenye maana ya matamshi sahihi na kanuni za usomaji, pamoja na tartil, inayohusishwa na kusoma kwa utaratibu, kwa kiasi na kwa umakini, kama sehemu za ujuzi wa juu zaidi wa kusoma Qur’ani.

Hata hivyo, maudhui yaliyoripotiwa ya utekelezaji huu yanaweka mkazo zaidi kwenye kutambua na kuandika herufi katika kiwango cha mwanzo. Utafiti hauripoti tathmini inayopima kwamba washiriki walifikia umahiri kamili wa tajwid au tartil.

Programu iliandaliwaje?

Katika hatua ya kwanza ya programu, timu ilikutana na kiongozi wa dini wa eneo hilo na wawakilishi wa jamii ili kutathmini hitaji la mafunzo ya kusoma na kuandika Qur’ani kwa watu wazima katika eneo hilo. Chanzo kinaripoti kwamba wakati wa mikutano hii jamii ilikuwa imetamani kwa muda mrefu mwalimu wa kufundisha watu wazima na wazee.

Baadaye programu ilitangazwa kupitia mazingira ya eneo hilo kama mikutano baada ya shughuli za msikitini, mazungumzo ya kidini na mikutano ya mara kwa mara ya vikundi vya wanawake.

Katika uchunguzi wa mwanzo ilikadiriwa kwamba wengi wa waliotarajiwa kushiriki walikuwa katika kiwango cha mwanzo na kwamba baadhi yao hawakutambua kabisa herufi za hijaiya au hawakuweza kuziandika. Kwa hiyo nyenzo za mafunzo zilianzia katika kiwango cha msingi zaidi cha herufi.

Nyenzo za mafunzo zilijumuisha hatua zipi?

Chanzo kinataja viwango vitano tofauti vya ugumu; hata hivyo hakitoi ramani kamili ya maudhui ya kila kiwango katika jedwali tofauti. Kwa hiyo maudhui ya viwango vitano hayajakisiwa na Verianla.

Maudhui ya kujifunza yaliyotajwa wazi katika chanzo ni:

• kutambua herufi za hijaiya moja moja,
• kusoma herufi kwa fathah, kasrah na dammah,
• kuandika herufi zinazoungana katika maneno rahisi,
• makharijul huruf,
• kulinganisha herufi za Kiarabu na za Kilatini,
• kutambua herufi za Kiarabu kwa kukisia,
• shughuli za puzzle za Kiarabu-Kilatini,
• nyenzo za kufundishia zenye maudhui ya Kiislamu.

Kwa kuwa chanzo hakielezi jinsi viwango vyote vitano vilivyogawanywa moja kwa moja katika vichwa hivi vinane, mgawanyo kama huo haujaundwa.

Utekelezaji ulifanyika lini na wapi?

Chanzo kinaripoti kwamba programu iliandaliwa usiku wa Jumamosi tarehe 9 Septemba 2023 katika Masjid Baitussalam, Dusun Saitan, baada ya swala ya Isha.

Muda wa programu uliotolewa mwanzoni:

19.30–21.30 WIB

ulikuwa hivyo.

Hata hivyo, katika sehemu inayofuata imeandikwa kwamba shughuli ilifungwa takribani:

21.00

karibu wakati huo. Rekodi hizi mbili za muda katika chanzo haziendani kikamilifu.

Jina la mwalimu limetolewa katika chanzo kama Fatimatus Zahro JF.

Kundi la washiriki lilikuwa na nani?

Sababu inayotolewa kwa idadi ndogo kiasi ya washiriki ni kwamba katika muda huohuo kulikuwa na mkutano mwingine wa kidini nje ya Saitan.

Kwa Nini Kutofautisha Nyenzo Kulikuwa Muhimu Kwa Wanafunzi Wazee?

Kwa kuwa maarifa ya mwanzo na kasi ya kujifunza ya washiriki haikuwa sawa, chanzo hakikuona mafunzo ya kiwango kimoja kuwa ya kutosha; ingawa watu wengi hawakupata shida katika viwango viwili vya kwanza, kuanzia kiwango cha tatu matatizo yalijitokeza kwa baadhi ya washiriki wazee, na uchunguzi huu uliunga mkono hitimisho kwamba nyenzo zinapaswa kubadilishwa kulingana na kiwango ili watu wa kiwango cha mwanzo wasilemewe kupita kiasi na wale wenye maarifa ya awali wasichoke.

Uchunguzi katika viwango viwili vya kwanza

Chanzo kinaripoti kwamba washiriki wengi hawakupata matatizo dhahiri walipokuwa wakijifunza nyenzo za kiwango cha kwanza na cha pili.

Katika nyaraka za picha, washiriki wanaonekana wakiwa wamekaa sakafuni, wakitumia karatasi za kazi na kufanya mazoezi ya kuandika moja kwa moja. Picha hizi zinaandika ushiriki na utekelezaji wa kazi, lakini si kipimo cha kiasi cha mafanikio ya kujifunza.

Matatizo katika kiwango cha tatu

Kuanzia kiwango cha tatu, ugumu wa kujifunza ulionekana hasa kwa baadhi ya washiriki wazee. Kwa upande mwingine, chanzo kinaeleza kwamba baadhi ya washiriki wa kundi la umri wa kati walikamilisha kazi kwa urahisi zaidi.

Mwandishi anahusisha tofauti hii na uzoefu mitatu ya awali inayowezekana:

1. Baadhi ya washiriki wa umri wa kati walihudhuria mikutano ya kidini mara kwa mara na walikuwa wamewahi kupata mafunzo ya hijaiya.
2. Baadhi ya washiriki huenda walijifunza kwa njia isiyo ya moja kwa moja walipokuwa wakiwasindikiza watoto wao waliokuwa wakipata mafunzo ya Qur’ani.
3. Baadhi ya watu walikuwa wamewahi kupata mafunzo ya kusoma na kuandika Qur’ani katika wakati au mahali pengine.

Maelezo haya ni tafsiri za uchunguzi za mwandishi wa chanzo. Utafiti haukupima mambo haya matatu kama vigezo tofauti wala kuyajaribu kitakwimu.

Tofauti ndogo ya maelezo kuhusu namba ya hatua katika chanzo

Ingawa kichwa cha Figure 3 katika chanzo kinasema washiriki wa umri wa kati hawakupata shida katika kazi za kiwango cha pili, sehemu ya prose inayofuata mara moja inaeleza urahisi huohuo kama “kukamilisha hatua ya tatu”. Kisha Figure 4 na maelezo yanayofuata yanaeleza wazi kwamba baadhi ya washiriki wazee walipata ugumu katika kiwango cha tatu. Verianla haibadilishi kimya kimya tofauti hii ndogo ya mpangilio/maelezo kuwa tafsiri moja.

Jaribio la kikundi lilionyesha nini?

Mwishoni mwa programu washiriki walishiriki katika jaribio la kikundi lililojumuisha nyenzo za viwango vitano.

Chanzo kinaripoti kwamba:

• washiriki wa umri wa kati walikamilisha kazi kwa haraka zaidi kuliko kundi la wazee,
• baadhi ya watu waliandika herufi za hijaiya wakianza kutoka kushoto badala ya kuanza kutoka kulia,
• mmoja wa washiriki wazee zaidi alikuwa na shida ya kukumbuka nyenzo za awali,
• mtu huyo hakuweza kukamilisha jaribio kwa sababu alitumia muda mwingi kwenye maswali ya viwango vya mwanzo

.

Mwalimu katika hali hii alimsaidia mshiriki asipaniki na asione aibu. Tabia hii ni sehemu ya mkabala wa ufundishaji wa programu unaolenga kulinda kujiamini na motisha ya wanafunzi watu wazima/wazee.

Nini kilifanywa kwa ajili ya motisha?

Chanzo kinaripoti kwamba doorprize/tuzo tatu ziliandaliwa ili kutolewa kwa njia ya bahati nasibu mwishoni mwa programu. Tuzo hizi zilitumika kama zana ya motisha.

Hata hivyo, kwa kuwa utafiti haukulinganisha makundi yaliyopata na yasiyopata tuzo, athari tofauti ya matumizi ya tuzo kwa mafanikio ya kujifunza haiwezi kubainishwa.

Programu ilitathminiwaje?

Chanzo kinaripoti kwamba katika hatua ya tathmini, pamoja na uchunguzi na nyaraka zilizokusanywa, ilitumika mbinu ya curah pendapat, yaani brainstorming/kubadilishana mawazo kwa pamoja.

Washiriki walijadili mchakato wa mafunzo kutoka mwanzo hadi mwisho na, kama kundi, wakaomba mafunzo ya kusoma na kuandika Qur’ani yaendelee mara moja kwa wiki.

Timu pia ilitathmini kwamba mfumo wa vitabu vya hatua kwa hatua kama Iqra' au Qiroati unahitajika ili kusaidia maendeleo ya mara kwa mara.

Kwa nini Iqra' na Qiroati zilipendekezwa?

Chanzo kinatoa Iqra' na Qiroati kama mifano ya nyenzo za kujifunzia kwa hatua. Kusudi la kupendekeza rasilimali kama hizi ni kuunda mfuatano wa ujifunzaji wa kimfumo uliopangwa kutoka rahisi hadi ngumu na unaoruhusu maendeleo kufuatiliwa, badala ya washiriki kusonga mbele kwa maudhui yasiyopangwa.

Utafiti haukulinganisha kwa majaribio mbinu za Iqra' na Qiroati na hautoi hitimisho kuhusu ipi ni bora zaidi.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Muhtasari wa kiufundi wa muundo wa utafiti

Mbinu za kukusanya data zilitumika kwa nini?

Uchunguzi ulitumika kufuatilia hali ya mwanzo ya kusoma na kuandika katika jamii na tabia za washiriki wakati wa mafunzo.

Mahojiano/majadiliano yalitumika kuelewa hitaji la mafunzo la viongozi wa dini, wawakilishi wa jamii na wananchi.

Uandikaji wa nyaraka uliweka kumbukumbu ya utekelezaji wa programu na shughuli za kazi za washiriki.

Uhamasishaji ulitumika kuijulisha jamii kuhusu programu na kubaini kiwango cha kuvutiwa na programu.

Chanzo kinaeleza kwamba mbinu hizi zilitumika kwa pamoja ili kuunga mkono uhalali wa matokeo. Hata hivyo, itifaki tofauti ya mahojiano, idadi ya mahojiano, mpango wa coding, mbinu ya thematic analysis au formal triangulation procedure haijaripotiwa.

Je, Utafiti Huu Unathibitisha Mafanikio ya Active Learning Katika Kusoma na Kuandika Qur’ani?

Utafiti unaonyesha kwamba wakati wa mafunzo yaliyotumia active learning washiriki walifanya kazi, wengi hawakupata matatizo dhahiri katika viwango viwili vya kwanza na waliomba mafunzo yaendelee; hata hivyo, kwa kuwa hakuna jaribio la awali/jaribio la mwisho, kundi la kulinganisha wala alama sanifu ya mafanikio, haijathibitishwa ni kiasi gani cha maendeleo yaliyoonekana kilitokana na active learning pekee au kwamba mbinu hiyo ilikuwa na ufanisi zaidi kuliko aina nyingine ya ufundishaji.

Matokeo ya mafunzo yaliyotokana na uchunguzi

Nyaraka za picha zinaonyesha nini?

Chanzo katika Figure 1 kinaonyesha washiriki wakimsikiliza mwalimu katika mazingira ya mafunzo ya pamoja.

Chanzo katika Figure 2 kinaonyesha washiriki wakifanya kazi ya kuandika moja kwa moja kwenye karatasi baada ya hatua ya kwanza.

Chanzo katika Figure 3 kinaandika kwamba washiriki wa kundi la umri wa kati walifanya kazi za mtu binafsi kwenye karatasi za kazi.

Chanzo katika Figure 4 ni nyaraka ya picha inayoonyesha kwamba baadhi ya washiriki wazee walipata matatizo zaidi katika nyenzo za kiwango cha tatu.

Picha hizi ni ushahidi wa kimaelezo unaothibitisha kwamba utekelezaji ulifanyika kweli na kwamba washiriki walifanya kazi. Asilimia ya mafanikio, kasi, idadi ya makosa au ongezeko la ujuzi haviwezi kuhesabiwa kutoka kwenye picha.

Ombi la washiriki la kuendelea

Katika tathmini ya brainstorming washiriki waliomba mafunzo yafanyike mara moja kwa wiki. Chanzo kinatafsiri hili kama kiashiria cha motisha kubwa ya ndani.

Baada ya hapo timu iliamua programu ya mafunzo endelevu ifanyike kila usiku wa Jumapili.

Majelis Taklim Lansia Mulyodadi

Katika sehemu ya matokeo, chanzo kinaripoti kwamba baada ya programu iliundwa jumuiya ya kujifunza dini kwa wazee iitwayo Majelis Taklim Lansia Mulyodadi. Katika muktadha wa Indonesia, Majelis Taklim ni muundo usio rasmi wa elimu/jamii unaohudumia ujifunzaji wa dini wa mara kwa mara na mikutano ya jamii.

Chanzo kinadai kwamba muundo huu ulichangia kuendelea kwa ujifunzaji baada ya programu na kuundwa kwa mazingira ya kijamii ambamo washiriki wanaweza kutathmini usomaji wa Qur’ani wa wenzao.

Matokeo yanayoungwa mkono moja kwa moja na utafiti

• Mafunzo ya kusoma na kuandika Qur’ani yalitekelezwa kwa washiriki watu wazima na wazee huko Saitan.
• Mkabala wa active learning ulitumika katika programu.
• Watu 16 walishiriki katika mafunzo halisi; 15 kati yao walikuwa watu wazima/wazee na mmoja alikuwa mtoto.
• Nyenzo ziliwasilishwa katika viwango vitano tofauti vya ugumu.
• Washiriki wengi hawakupata matatizo dhahiri katika viwango viwili vya kwanza.
• Kuanzia kiwango cha tatu, matatizo yalionekana kwa baadhi ya washiriki wazee.
• Washiriki wa umri wa kati waliendelea kwa kasi zaidi kuliko wazee katika jaribio la kikundi.
• Baadhi ya washiriki walifanya makosa yanayohusiana na mwelekeo wa uandishi wa Kiarabu.
• Mmoja wa washiriki wazee zaidi alipata shida kukumbuka nyenzo za awali.
• Washiriki waliomba programu iendelee mara moja kwa wiki.
• Timu ilipanga programu ya kuendelea mara kwa mara usiku wa Jumapili.
• Chanzo kinaripoti katika sehemu ya matokeo kwamba Majelis Taklim Lansia Mulyodadi iliundwa.

Matokeo ambayo utafiti hauungi mkono moja kwa moja

• Haijaonyeshwa kwamba active learning ina ufanisi mkubwa zaidi kitakwimu kuliko ufundishaji wa kawaida.
• Asilimia ya mafanikio ya ongezeko la ujuzi wa kusoma Qur’ani haijahesabiwa.
• Washiriki hawakufanyiwa jaribio la awali na jaribio la mwisho lililosanifishwa.
• Hakuna kundi la udhibiti au la kulinganisha.
• Haijaonyeshwa kwa jaribio sanifu la umahiri kwamba washiriki wote waliweza kusoma Qur’ani kwa kujitegemea mwishoni mwa programu.
• Umahiri wa tajwid haukupimwa.
• Umahiri wa tartil haukupimwa.
• Udumishaji wa maarifa wa muda mrefu haukupimwa.
• Uboreshaji wa mafanikio ya elimu ya dini ya watoto wa washiriki haukupimwa.
• Kipimo sanifu cha psychological well-being hakikutumika.
• Kipimo sanifu cha spiritual well-being hakikutumika.
• Haijajaribiwa kama programu itatoa matokeo sawa katika vijiji vingine au kwa idadi kubwa zaidi ya wazee.

Kauli zenye nguvu katika sehemu ya matokeo zinapaswa kusomwaje?

Chanzo kinaeleza kwamba programu “iliondoa ujinga wa kusoma na kuandika Qur’ani”, ilijenga mfumo endelevu wa ujifunzaji na kwamba Majelis Taklim iliboresha ustawi wa kisaikolojia na kiroho.

Kwa kauli ya kwanza, hakuna jaribio sanifu la usomaji la mwanzo-mwisho; kwa kauli ya pili na ya tatu, hakuna data za ufuatiliaji wa longitudinal wala kipimo cha kisaikometria cha well-being kilichochapishwa.

Kwa hiyo matokeo haya ni muhimu kama tathmini ya mwandishi inayotegemea utekelezaji na uchunguzi; lakini hayapaswi kusomwa kama ukubwa wa athari uliothibitishwa kwa kiasi au kama matokeo ya kipimo cha kliniki/kisaikolojia.

Nguvu za utafiti

Kutegemea hitaji halisi la kijamii: Programu inajibu hitaji maalumu la elimu lililobainishwa baada ya mawasiliano na kiongozi wa dini wa eneo hilo na wawakilishi wa jamii.

Kurekebishwa kwa kiwango cha mwanzo: Nyenzo ziliandaliwa kulingana na uchunguzi kwamba sehemu kubwa ya washiriki ilikuwa katika kiwango cha msingi.

Ujifunzaji wa vitendo: Washiriki hawakusikiliza pekee, bali walishiriki moja kwa moja katika kuandika, kazi na shughuli za jaribio.

Kuonyesha tofauti za umri: Utafiti unaonyesha kwa uchunguzi kwamba wanafunzi wa umri wa kati na wa umri mkubwa wanaweza kuitikia nyenzo ileile ya mafunzo kwa kasi tofauti.

Lengo la mwendelezo: Programu haikuishia kwenye shughuli ya usiku mmoja; mpango wa kuendelea uliandaliwa kuelekea programu ya ufuatiliaji wa kila wiki na kuanzishwa kwa jumuiya ya kujifunza ya eneo hilo.

Vikwazo vikuu vya kimetodolojia

Kundi dogo na la eneo moja la washiriki: Watu 16 walishiriki katika utekelezaji.

Kundi la washiriki lenye mchanganyiko: Ingawa kichwa kinatilia mkazo santri wazee, kundi lina watu wazima/wazee 15 na mtoto mmoja. Aidha, mipaka kamili ya umri kwa vikundi vidogo vya watu wazima na wazee haijatolewa.

Mbinu ya sampuli: Chanzo hakiripoti formal sampling procedure ya kuchagua washiriki.

Hakuna jaribio la awali/jaribio la mwisho: Mabadiliko ya mafanikio hayawezi kuhesabiwa kwa kiasi.

Hakuna kundi la udhibiti: Ubora wa active learning dhidi ya mbinu nyingine za ufundishaji hauwezi kubainishwa.

Hakuna tathmini iliyosanifishwa: Mfumo wa alama kuhusu utambuzi wa herufi, usahihi wa kusoma, usahihi wa kuandika, tajwid au kasi ya usomaji haujaripotiwa.

Maelezo ya uchambuzi wa kimaelezo ni machache: Maswali ya mahojiano, idadi ya waliohojiwa, transcription, coding, theme development au formal triangulation procedure havijaelezwa.

Data za ufuatiliaji ni chache: Ingawa programu ya kila wiki na kuundwa kwa Majelis Taklim vimeripotiwa, hakuna mfululizo wa muda mrefu wa attendance, kiwango cha ujifunzaji au retention uliotolewa.

Hakuna kipimo cha well-being: Dai la ustawi wa kisaikolojia na kiroho katika sehemu ya matokeo halijajaribiwa kwa vipimo vilivyosanifishwa.

Tofauti ya rekodi ya muda: Programu ilielezwa mwanzoni kuwa 19.30–21.30, huku simulizi la utekelezaji likieleza kwamba iliisha takribani 21.00.

Tofauti ya namba ya hatua: Figure 3 inaeleza kazi ya kiwango cha pili, huku prose inayofuata ikieleza urahisi huohuo kama hatua ya tatu.

Nini kinapaswa kuthibitishwa inapotekelezwa katika jamii nyingine?

Iwapo programu itatekelezwa katika jamii nyingine, maarifa ya mwanzo ya washiriki kuhusu herufi za Kiarabu, mgawanyo wa umri, mahitaji ya kuona na kusikia, uwezo wa kumbukumbu, uzoefu wa awali wa elimu ya dini, muda unaofaa wa mafunzo, upatikanaji wa mwalimu na uwezekano wa ufuatiliaji wa mara kwa mara vinapaswa kutathminiwa katika mazingira ya eneo hilo.

Kwa kuwa utafiti huu unaripoti utekelezaji wa Saitan pekee, hauhakikishi kwamba kasi ileile ya kujifunza au viwango vilevile vya nyenzo vitafaa kwa makundi mengine ya wazee.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Kichwa asili: PELATIHAN INOVATIF: MENINGKATKAN KEMAMPUAN BACA TULIS ALQURAN BAGI SANTRI LANSIA MELALUI ACTIVE LEARNING.

Mwandishi: Aris Risdiana.

Mpangilio wa waandishi: Utafiti wa mwandishi mmoja.

Mchango sawa: Hautumiki; chanzo hakina taarifa ya equal-contribution.

Mwandishi wa mawasiliano/mhusika: Aris Risdiana; chanzo kinaonyesha kwa alama ya nyota na taarifa ya barua pepe.

Uhusiano wa taasisi: UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, Indonesia.

Jarida: Aplikasia: Jurnal Aplikasi Ilmu-ilmu Agama.

Mchapishaji: Lembaga Penelitian dan Pengabdian Kepada Masyarakat (LPPM), UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta; jarida linachapishwa kwa ushirikiano na AJPKM.

Juzuu / toleo: 26(2), 2026.

Kurasa: 104–113.

DOI rasmi ya sasa: 10.14421/rvm2dr65.

DOI tofauti katika sehemu ya PDF citation: 10.14421/aplikasia.v26i2.4862.

Maelezo ya DOI: Ukurasa rasmi wa sasa wa jarida na GARUDA vinatumia DOI 10.14421/rvm2dr65; kwa kuwa PDF ina maandishi tofauti ya DOI, tofauti ya kibibliografia imehifadhiwa wazi.

ISSN: 1411-8777.

E-ISSN: 2598-2176.

Received: 18 July 2026.

Revised: 24 August 2026.

Accepted: 2 September 2026.

Published: 10 October 2026.

Aina ya chanzo: Makala iliyopitiwa na wataalamu ya community engagement / utekelezaji na tathmini ya huduma kwa jamii.

Mapitio ya kitaalamu: Jarida la Aplikasia linaeleza katika ukurasa wake rasmi wa sera kwamba linatumia double-blind peer review na angalau wakaguzi wawili au zaidi.

Leseni: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0).

Preprint: Hakuna taarifa tofauti ya preprint katika PDF ya chanzo au rekodi rasmi iliyothibitishwa.

Maneno muhimu: Reading and writing Alquran; Elderly; Active Learning method.

JEL Classification: I21, I29, Z12, J14.

Mahali pa utafiti: Dusun Saitan, Mulyodadi Village, Bambanglipuro, Bantul; utekelezaji ulifanyika katika Masjid Baitussalam.

Tarehe ya programu: 9 September 2023.

Muda wa kuanza-programu ulioripotiwa: 19.30–21.30 WIB.

Muda wa mwisho ulioripotiwa baadaye katika matini: Takribani 21.00.

Mwalimu: Fatimatus Zahro JF.

Washiriki: Jumla ya watu 16; watu wazima/wazee 15 na mtoto 1 aliyekuja na bibi yake.

Mkabala wa mbinu: Mkabala wa kimaelezo.

Hitaji/ukusanyaji wa data: Uchunguzi, mahojiano, uandikaji wa nyaraka na uhamasishaji.

Mbinu ya mafunzo: Active learning.

Kiwango cha ugumu wa nyenzo: 5 level.

Maudhui yaliyotajwa wazi katika chanzo: Kutambua herufi za hijaiya; makharijul huruf; kulinganisha Kiarabu-Kilatini; kutambua herufi ya Kiarabu kwa kukisia; puzzle ya Kiarabu-Kilatini; maudhui ya Kiislamu; herufi za hijaiya moja moja; fathah, kasrah na dammah; kuandika maneno rahisi yaliyounganishwa.

Aina za kazi: Mazoezi ya kuandika ya mtu binafsi na jaribio la kikundi.

Matumizi ya motisha: 3 doorprize.

Tathmini: Uchunguzi/uandikaji wa nyaraka na brainstorming/curah pendapat.

Ombi la washiriki: Mafunzo yaendelee mara moja kwa wiki.

Mpango wa ufuatiliaji: Programu ya kuendelea kila usiku wa Jumapili.

Rasilimali za hatua kwa hatua zilizopendekezwa: Nyenzo za textbook kama Iqra' au Qiroati.

Muundo wa mwendelezo ulioripotiwa katika chanzo: Majelis Taklim Lansia Mulyodadi.

Jaribio la awali: Halikuripotiwa.

Jaribio la mwisho: Halikuripotiwa.

Kundi la udhibiti: Halikuripotiwa.

Alama sanifu ya mafanikio: Haikuripotiwa.

Takwimu: Chanzo hakina inferential statistical analysis, p-value, confidence interval au effect size.

Fomula/mlinganyo: Hakuna fomula ya kihisabati inayofafanua mbinu au matokeo ya utafiti.

Vielelezo: Figure 1–4 ni nyaraka za picha za mazingira ya mafunzo na kazi za washiriki; si grafu za kiasi.

Figure 1: Mafunzo ya pamoja ya kusoma na kuandika Qur’ani ya washiriki.

Figure 2: Utekelezaji wa kazi ya mtu binafsi kuhusu nyenzo za hatua ya kwanza.

Figure 3: Utekelezaji wa kazi wa washiriki wa umri wa kati; caption inaeleza hatua ya pili.

Figure 4: Utekelezaji ambao baadhi ya washiriki wazee walipata ugumu katika nyenzo za kiwango cha tatu.

Maelezo ya hatua ndani ya chanzo: Caption ya Figure 3 inasema hatua ya pili, huku prose inayofuata ikieleza urahisi uleule wa washiriki kama “hatua ya tatu”.

Funding: Chanzo hakina taarifa tofauti ya ufadhili.

Data Availability: Chanzo hakina taarifa tofauti ya upatikanaji wa data.

Conflict of Interest: Hakuna taarifa tofauti ya mgongano wa maslahi iliyobainishwa katika matini ya chanzo.

CRediT / Author Contributions: Chanzo hakina sehemu tofauti ya CRediT au michango ya mwandishi.

Kamati ya maadili: Chanzo hakina institutional ethics approval statement tofauti.

Ridhaa iliyoarifiwa: Chanzo hakina informed-consent statement tofauti. Kukosekana kwa taarifa hii pekee hakutafsiriwi kama ukiukaji wa maadili.

Vikwazo vikuu vya kimetodolojia: Kundi dogo na la eneo moja la washiriki; kutokuwepo kwa taarifa sanifu za sampling; kutokuwepo kwa kundi la udhibiti; kutokuwepo kwa jaribio la awali/jaribio la mwisho; kutokuwepo kwa alama za mafanikio na takwimu; maelezo machache ya taratibu za mahojiano na uchambuzi wa kimaelezo; kutoripotiwa kwa kiasi kwa ufuatiliaji wa muda mrefu wa ujifunzaji; madai ya psychological/spiritual well-being kutoungwa mkono na vipimo vilivyosanifishwa.

Kikomo kikuu cha tafsiri: Utafiti unaandika utekelezaji halisi wa mafunzo ya jamii yaliyotumia active learning, tabia za washiriki, matatizo yao na ombi lao la kuendelea. Hauthibitishi ubora wa active learning dhidi ya mbinu nyingine wala kwamba ilisababisha ongezeko la ujifunzaji la kisababishi la ukubwa fulani.