Осебпазирии соҳавӣ дар шароити долларизатсия шакли осебпазирии сохторист, ки ҳассосияти як бахши стратегиро, ки ба воридот, дастрасӣ ба асъори хориҷӣ ва захираҳои берунии бо имкони маҳдуди ивазшавӣ сахт вобаста аст, нисбат ба таконҳои қурби асъор ва маблағгузории хориҷӣ ифода мекунад. Таҳқиқоти баррасишуда бахши дорусозии Лубнонро ҳамчун намуна гирифта, бо модели recursive dynamic computable general equilibrium (CGE), ки бар асоси 2019 Social Accounting Matrix калибр шудааст, моделсозӣ мекунад, ки таконҳои қурби асъор, камбуди асъори хориҷӣ ва бадшавии маблағгузории тандурустӣ чӣ гуна ба иқтисод ва бахши дорусозӣ паҳн мешаванд.

Модел се канали асосии интиқолро муайян мекунад: канали нарх, ки гузариши афзоиши нархҳои воридотиро ба нархҳо ва хароҷоти дохилӣ ифода мекунад; канали миқдор, ки коҳиши ҳаҷми воридот ва пешниҳодро бар асари маҳдудияти дастрасӣ ба асъори хориҷӣ ифода мекунад; ва канали институтсионалии маблағгузории тандурустӣ, ки афзоиши пардохтҳои аз ҷайбро дар натиҷаи заиф шудани суғуртаи тиббӣ, фарогирии давлатӣ ва механизмҳои пардохти тарафи сеюм ифода мекунад. Ин каналҳо алоҳида ва якҷоя дар чор сенарияи симулятсионӣ таҳлил шудаанд.

Қавитарин такони берунии статикӣ Сценарияи 3 мебошад, ки дар он афзоиши %50 нархҳои воридотӣ ва коҳиши %30 пасандозҳои хориҷӣ/дастрасӣ ба асъори хориҷӣ ҳамзамон татбиқ мешаванд. Дар ин сенария шохиси нархҳои истеъмолӣ %11,56 боло меравад, дар ҳоле ки даромади хонаводаҳо %13,89, даромади давлат %12,35 ва пасандози давлатӣ %80,69 коҳиш меёбанд. Ҳангоми афзоиши %28,41 нархи харидории дору, истеъмоли доруи хонаводаҳо %28,02, воридоти дору %10,33 ва сармоягузории бахш %55,04 кам мешаванд.

Симулятсияҳои динамикӣ нишон медиҳанд, ки таъсирҳо метавонанд бо гузашти вақт фарқ кунанд. Дар Сценарияи 3 нархи харидории дору дар 2027 нисбат ба benchmark %89,88 боло меравад, дар ҳоле ки истеъмоли доруи хонаводаҳо %15,84 кам мешавад. Баръакс, дар Сценарияи 4, ки фарогирии тандурустӣ ва механизмҳои пардохти тарафи сеюм заиф мешаванд, гарчанде нархи дору тақрибан бетағйир мемонад, дар 2027 истеҳсоли дору %72,10 ва шуғл %72,52 коҳиш меёбанд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки осебпазирии бахши дорусозӣ на танҳо тавассути қурби асъор ва канали нарх, балки инчунин тавассути қобилияти хонаводаҳо барои маблағгузории хароҷоти тандурустӣ ташаккул меёбад.

Ин натиҷаҳо натиҷаҳои симулятсионӣ мебошанд. Таҳқиқот модели эконометрикие нест, ки рушди воқеии буҳрони Лубнонро айнан пешгӯӣ кунад ва фоизҳои дар модел овардашуда набояд ҳамчун пешгӯиҳои дақиқи воқеаҳои оянда хонда шаванд.

Масъалаи асосии таҳқиқот

Буҳрони қурби асъор одатан бо коҳиши арзиши пули миллӣ ва таваррум алоқаманд карда мешавад. Аммо дар иқтисодҳои сахт вобаста ба воридот ва дараҷаи баланди долларизатсияшуда, буҳрони қурби асъор танҳо сатҳи нархҳоро тағйир намедиҳад. Вақте асъори хориҷӣ дастрас нест, ҳаҷми физикии воридот низ метавонад коҳиш ёбад, истеҳсолкунандагон метавонанд ба захираҳои мобайнӣ дастрасӣ надошта бошанд, дар молҳои стратегӣ камбудӣ ба вуҷуд ояд ва қобилияти харидории хонаводаҳо зуд коҳиш ёбад.

Бахши дорусозӣ яке аз соҳаҳоест, ки ин механизм дар он махсусан муҳим аст. Қисми муҳими талабот ба дору хусусияти зарурӣ дорад; аз тарафи дигар, истеҳсол ва таъминоти дору метавонад ба маҳсулоти ниҳоии воридотӣ, ашёи хом ва дигар захираҳои фармасевтӣ вобаста бошад. Дар чунин вазъ, такони қурби асъор танҳо ба натиҷаи «дору гарон шуд» намеорад; он инчунин метавонад ба «дастрасии дору кам шуд» ва «хонавода дигар наметавонад доруро маблағгузорӣ кунад» оварда расонад.

Чаро Лубнон намунаи муҳим аст?

Дар иқтисоди Лубнон доллари ИМА солҳои зиёд дар пасандозҳои бонкӣ, қарзҳо, қарзгирӣ, ташаккули нарх ва дигар амалиёти иқтисодӣ васеъ истифода мешавад. Бо коҳиши эътимод ба пули миллӣ доллар на танҳо воситаи пасандоз, балки воҳиди ҳисоб ва воситаи пардохт низ шудааст.

Буҳрони пулӣ ва молиявии баъди 2019 ин вобастагии сохториро ошкор намуд. Фунти Лубнон дар бозори параллелӣ беш аз %98 арзиши худро аз даст дод, таварруми солонаи 2023 аз %200 гузашт ва захираҳои асъорӣ ва маблағгузории воридот зери фишори шадид қарор гирифтанд.

Осебпазирӣ дар бахши дорусозӣ боз ҳам баландтар аст. Тибқи арзёбиҳое, ки дар манбаъ оварда шудаанд, тақрибан %70–80 доруҳои истеъмолшаванда дар Лубнон воридотӣ мебошанд. Аз ин рӯ, пешниҳоди дору ҳам ба нархҳои байналмилалӣ, ҳам ба ҳаракатҳои қурби асъор ва ҳам ба он ки асъори хориҷӣ дар амал дастрас аст ё не, мустақиман вобаста мебошад.

Чаро маблағгузории тандурустӣ ба тағйирёбандаи макроиқтисодӣ табдил меёбад?

Дар давраи буҳрони қурби асъор сохтори маблағгузории низоми тандурустӣ низ тағйир ёфт. Манбаъ муҳокима мекунад, ки суғуртакунандагони хусусӣ тадриҷан бештар пардохтҳои доллариро истифода бурданд ва қисми калонтаре аз хавфи маблағгузорӣ ба хонаводаҳо гузашт. Афзоиши ҳиссаи донорҳои байналмилалӣ дар маблағгузории тандурустӣ аз %3,4 то %26,9 дар солҳои 2019–2021 низ заиф шудани механизмҳои маблағгузории дохилиро нишон медиҳад.

Маҷбур шудани хонаводаҳо ба пардохти бештари аз ҷайб барои дору ва табобат, махсусан дар хароҷоти зарурии тандурустӣ, ба мушкили қобилияти харидорӣ табдил меёбад. Аз ин рӯ, таҳқиқот маблағгузории тандурустиро на танҳо ҳамчун тағйирёбандаи сиёсати иҷтимоӣ, балки ҳамчун канали интиқоли макро-соҳавӣ барои талаботи дору ва устувории иқтисодии бахш ба модел ворид мекунад.

Оё Камбуди Асъори Хориҷӣ Ба Бахши Дорусозӣ Танҳо Тавассути Нархҳо Таъсир Мерасонад?

Не. Дар чорчӯбаи CGE-и таҳқиқот камбуди асъори хориҷӣ метавонад ҳам маҳдудияти нархӣ ва ҳам маҳдудияти миқдориро ба вуҷуд оварад. Вақте асъори хориҷӣ дастрас нест, харидани доруи воридотӣ ё захираи фармасевтӣ аз ҷиҳати физикӣ душвор мегардад; ҳамин тавр, такони қурби асъор аз доираи таварруми воридотӣ берун рафта, ба маҳдудияти миқдорие табдил меёбад, ки ҳаҷми воридот, иқтидори пешниҳод, истеҳсол ва дастрасии доруро таъсир медиҳад.

Се канали интиқол

Recursive dynamic CGE чист?

Computable General Equilibrium модели рақамии тавозуни умумист, ки мекӯшад вобастагиҳои мутақобилаи истеҳсолкунандагон, хонаводаҳо, давлат, ҷаҳони беруна, бозорҳои мол ва бозорҳои омилҳоро дар як низоми мувофиқи ҳисобдорӣ ҳал кунад.

Дар сохтори Recursive dynamic ҳамаи давраҳои оянда ҳамчун як масъалаи ягонаи intertemporal оптимизатсия ҳал карда намешаванд. Модел тавозуни ҳар давраро алоҳида ҳал мекунад; тағйирёбандаҳои ҳолатӣ, аз қабили захираи сармоя ва мавқеи хориҷӣ, вобаста ба натиҷаи давраи қаблӣ ба давраи баъдӣ гузаронида мешаванд. Ба ин тартиб, ба ҷои такони яккаратаи статикӣ, натиҷаҳои ҷамъшавандаи шок дар тӯли вақт пайгирӣ карда мешаванд.

Дар модел киҳо ва кадом бозорҳо мавҷуданд?

Модел дар иқтисоди хурду кушода якчанд бахшҳои истеҳсолкунанда, хонаводаи намояндагӣ, давлат ва қисми боқимондаи ҷаҳонро дар бар мегирад. Бозорҳои мол ва омил дар як низоми умумии тавозун ҳал карда мешаванд.

Дар савдои хориҷӣ равиши Armington аз фарзияи он истифода мекунад, ки молҳои дохилӣ ва воридотӣ ивазкунандаи комил нестанд. Ин фарзия барои доруҳо махсусан муҳим аст; вақте доруи воридотӣ гарон ё дастнорас мешавад, фарз карда намешавад, ки тамоми талабот худкор ба истеҳсоли дохилӣ мегузарад.

Функсияи CET нишон медиҳад, ки истеҳсол чӣ гуна байни фурӯш дар бозори дохилӣ ва содирот тақсим мешавад. Дар сохтори истеҳсол технологияҳои Leontief истеъмоли мобайнӣ ва арзиши иловашударо якҷо мекунанд, дар ҳоле ки меҳнат ва сармоя бо функсияи CES муттаҳид карда мешаванд.

Талаботи хонавода бо Stone–Geary Linear Expenditure System (LES) моделсозӣ шудааст. Ин сохтор имкон медиҳад, ки барои молҳои асосӣ, аз ҷумла доруҳо, сатҳи муайяни ҳадди ақал/маъишии истеъмол вуҷуд дошта бошад. Ба ин тартиб, ҳатто агар даромади воқеӣ коҳиш ёбад, талаботи дору ҳамчун чизе нишон дода мешавад, ки бо чандирии пурра аз байн намеравад.

Ҷамъшавии сармоя

Манбаъ муносибати стандартии recursive ҷамъшавии сармояро истифода мекунад, ки дар он сармояи бахш аз захираи сармояи давраи қаблӣ, амортизатсия ва тақсимоти соҳавии сармоягузорӣ ҳосил мешавад. Гарчанде дар қабати матнии асосии PDF индекси поёнии давраи қаблӣ қисман вайрон ба назар мерасад, тавзеҳи манбаъ равшан мегӯяд, ки захираи сармоя аз натиҷаи давраи қаблӣ гузаронида мешавад. Низоми пурраи муодилаҳои рафтории ин муносибат дар Supplementary Information A оварда шудааст.

Аз нигоҳи математикӣ механизм аз чор ҷузъи зерин иборат аст:

• захираи мавҷудаи сармояи бахш,
• амортизатсияи сармоя,
• сармоягузории умумии воқеишуда дар иқтисод,
• ҳиссаи тақсимоти сармоягузорӣ ба бахшҳо.

Ин сохтори recursive барои фаҳмидани он муҳим аст, ки чаро баъзе натиҷаҳои дарозмуддати соҳавӣ на танҳо аз такони аввал, балки аз қарорҳои сармоягузорӣ ва тақсимоти омилҳо дар давраҳои қаблӣ низ таъсир мегиранд.

Бастани макроиқтисодӣ

Пасандозҳои хориҷӣ (FSAV) дар модел экзоген ҳисобида мешаванд. Қурби номиналии асъор дар ҳар давра ба таври эндогенӣ танзим мешавад, то тавозуни пардохтҳо таъмин гардад. Шохиси нархҳои дохилӣ ҳамчун numéraire, яъне истиноди номиналӣ истифода мешавад; бинобар ин натиҷаҳо дар мантиқи тавозуни умумӣ ҳамчун тағйироти нисбии нархҳо шарҳ дода мешаванд.

Пешниҳоди меҳнат экзогенӣ аст. Муносибати wage curve истифода мешавад, ки ба музди воқеӣ имкон медиҳад ба тағйири бекорӣ нопурра посух диҳад ва бекорӣ эндогенӣ мегардад. Хароҷоти давлатӣ дар ифодаи воқеӣ собит нигоҳ дошта мешаванд, дар ҳоле ки даромадҳои андоз бо фаъолияти иқтисодӣ ва ҷараёнҳои савдо тағйир меёбанд. Сармоягузории умумӣ вобаста ба ҳаҷми умумии пасандозҳои мавҷуда муайян мешавад.

Параметрҳои асосии сохторӣ

Чаро 2019 Social Accounting Matrix истифода шуд?

Модел бар асоси 2019 SAM калибр шудааст; манбаъ 2019-ро охирин benchmark-и нисбатан пайдарпайи макроиқтисодӣ пеш аз вайроншавии шадиди низоми пулӣ ва омории Лубнон баъди 2020 мешуморад.

SAM бо нархҳои асосӣ сохта шудааст; андозҳои маҳсулот ва маржаҳои савдо ва молия алоҳида ҷудо шудаанд. Ҳангоми тавозун кардани матритса кӯшиш шудааст, ки ҷамъҳои асосии макро ва сохтори соҳавӣ нигоҳ дошта шаванд ва барои бартараф кардани номувофиқатии ҳисобдорӣ дар ҳисобҳои техникӣ ислоҳоти маҳдуд анҷом дода шудааст.

Сенарияҳои симулятсия

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Натиҷаҳои статикӣ дар сатҳи макроиқтисодӣ

Таъсири асосии Сенарияи 1 гузариши пурқуввати нарх аст. Шоки нархи воридот, ба ғайр аз сатҳи нарх, даромад, пасандози давлатӣ ва бозори меҳнатро низ бад мекунад.

Сенарияи 2 бештар механизми миқдорӣ мебошад. Ҳангоме ки таъсири таваррум маҳдуд мемонад, коҳиши маблағгузории хориҷӣ ба воридот ва ҳаҷми фаъолияти дохилӣ маҳдудият эҷод мекунад.

Азбаски Сенарияи 3 ду механизмро муттаҳид мекунад, он шадидтарин номувозинатиҳои статикӣ дар сатҳи макроиро ба вуҷуд меорад. Манбаъ ин сохторро ҳамчун динамикае наздик ба стагфлятсия тавсиф мекунад, ки дар он фишори нарх ва коҳиши иқтисодӣ ҳамзамон мушоҳида мешаванд.

Натиҷаҳои статикӣ дар бахши дорусозӣ

Дар Сенарияҳои 1 ва 3 афзоиши кӯтоҳмуддати ночизи истеҳсоли дохилӣ дар назари аввал метавонад мусбат намояд. Сабаб он аст, ки бо гарон ва кам шудани доруҳои воридотӣ, талабот ба андозаи маҳдуд ба истеҳсоли дохилӣ равона мешавад. Аммо коҳиши сармоягузорӣ дар ҳамин сенарияҳо мутаносибан ба %41,29 ва %55,04 нишон медиҳад, ки ин афзоиши истеҳсол маънои тақвияти доимии бахшро надорад.

Афзоиши %47,63 даромаднокии сармоя дар Сенарияи 3 низ бо ҳамин сабаб набояд ҳамчун дастоварди воқеии рақобатпазирӣ шарҳ дода шавад. Манбаъ онро ҳамчун рентаи муваққатии иқтисодӣ арзёбӣ мекунад, ки иқтидори маҳдуди истеҳсоли дохилӣ дар шароити камбудӣ ба даст меорад.

Агар Маблағгузории Тандурустӣ Заиф Шавад, Оё Бахши Дорусозӣ Метавонад Бе Афзоиши Нархи Дору Коҳиш Ёбад?

Бале, дар ин модел ин имконпазир аст. Дар Сенарияи институтсионалии 4 такони асосӣ на ба нархҳои дору, балки ба фарогирии тандурустӣ ва механизмҳои пардохти тарафи сеюм татбиқ мешавад; бо вуҷуди ин, истеъмоли доруи хонаводаҳо ба таври статикӣ %27,88 коҳиш меёбад ва дар динамика истеҳсол ва шуғли бахш хеле сахт коҳиш меёбанд. Модел инро тавассути заиф шудани қобилияти пардохт ва талаботи самараноки хонаводаҳо шарҳ медиҳад.

Натиҷаҳои динамикии макроиро чӣ гуна бояд хонд?

Ҳалли recursive динамикӣ таъсири такони аввалро ба механизмҳои сармоя, даромад, нарх ва тавозуни берунии давраҳои баъдӣ мегузаронад. Аз ин рӯ, арзишҳои 2027 таъсири мустақими соли аввал нестанд, балки натиҷаи ҷамъшавандаи мутобиқшавиҳои дохилимоделӣ мебошанд, ки дар давраҳои қаблӣ ба вуҷуд омадаанд.

Хусусан дар Сенарияҳои 1 ва 3, афзоиши номиналии даромади хонаводаҳо ва давлат дар 2027 маънои беҳбуди воқеии некӯаҳволиро надорад. Манбаъ ба таври возеҳ мегӯяд, ки ин афзоиш асосан аз бозарзёбии қурби асъор ва болоравии умумии нархҳо бармеояд. Дар ҳамон сенарияҳо сатҳи нархҳо хеле қавитар меафзояд.

Натиҷаҳои динамикии бахши дорусозӣ барои 2027

Сенарияи 3 аз нигоҳи нарх вазнинтарин шоки берунист. Сенарияи 4 бошад, механизми комилан дигар ба вуҷуд меорад: дар ҳоле ки нархи дору тақрибан бетағйир мемонад, иқтидори истеҳсолии бахш ва ҳаҷми савдои хориҷӣ аз сабаби суқути дарозмуддати талабот хеле кам мешаванд.

Оё Тақрибан −%100 Шудани Даромаднокии Сармоя Дар Бахши Дорусозӣ Маънои Нобуд Шудани Сармояи Физикиро Дорад?

Не. Манбаъ ин натиҷаро на ҳамчун аз байн рафтани сармояи физикии мавҷуда, балки ҳамчун қариб ба сифр расидани даромаднокии иқтисодии сармоя бар асари хеле бекор мондани иқтидори бахш шарҳ медиҳад. Захираи recursive сармоя тавассути сармоягузорӣ ва амортизатсия ба таври ҷудогона рушд мекунад; даромаднокии сармоя ва захираи сармояи физикӣ як тағйирёбанда нестанд.

Динамикаи васеътари бахши тандурустӣ

Дар модел фаъолиятҳои тандурустӣ берун аз бахши дорусозӣ низ дар дарозмуддат сахт таъсир мебинанд. Дар 2027 истеҳсоли бахши тандурустӣ дар Сенарияи 3 %81,32, дар Сенарияи 4 %75,67; шуғл бошад мутаносибан %82,52 ва %77,12 коҳиш меёбад.

Ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки буҳрони асъори хориҷӣ ва мушкилоти маблағгузории тандурустӣ робитаҳои тавозуни умумӣ доранд, ки метавонанд на танҳо воридкунанда ё истеҳсолкунандаи дору, балки низоми васеътари хизматрасониҳои тандурустиро низ таъсир диҳанд.

Оё Афзоиши Хеле Калони Бахши Сохтмон Дар Модел Пешгӯии Ҷаҳони Воқеӣ Аст?

Не. Манбаъ тавсеаи хеле калони сохтмонро, ки дар баъзе сенарияҳои дарозмуддат дида мешавад, ҳамчун натиҷаи сохтории модел тавсиф мекунад, ки аз бастани пасандоз–сармоягузорӣ, ҳиссаҳои собити сармоягузории соҳавӣ, ҷамъшавии recursive сармоя ва бозтақсимкунии меҳнат аз бахшҳои коҳишёбанда ба вуҷуд меояд. Ин арзишҳо пешгӯӣ намекунанд, ки бахши сохтмони Лубнон дар оянда бо ҳамин фоизҳо рушд хоҳад кард.

Дар Сенарияи 3 истеҳсоли сохтмон дар 2027 %102,69 ва шуғл %77,73 меафзояд; дар Сенарияи 4 бошад истеҳсол %226,93 ва шуғл %165,41 боло меравад. Ин рақамҳои калон намунаи муҳими онанд, ки чаро ҳангоми арзёбии натиҷаҳои иқтисодии мақола бастани модел бояд ҳатман намоён нигоҳ дошта шавад.

Таҳлилҳои ҳассосият ва устуворӣ

Чандириҳои Armington ва CET ба ±%30 ва параметрҳои Stone–Geary LES ба ±%20 тағйир дода шудаанд. Гарчанде андозаҳои дақиқи натиҷаҳо тағйир ёфтаанд, аломатҳои асосӣ ва тартиби сенарияҳо нигоҳ дошта шудаанд.

Маълум шуд, ки гурӯҳи ҳассостарини параметрҳо чандириҳои Armington мебошанд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки қобилияти ивазкунӣ байни молҳои воридотӣ ва дохилӣ дар интиқоли буҳрон дар модел нақши марказӣ дорад.

Манбаъ инчунин таконҳои якҷояи вазнинтар, ифодаи воридоти дору бо вобастагии %70 ба асъори хориҷӣ ва бастани алтернативии бозори меҳнат бо ҳадҳои болоии гуногуни бекориро татбиқ кардааст. Гарчанде андозаи баъзе натиҷаҳои нарх ва қурби асъор тағйир ёфтааст, механизми асосӣ — вобастагӣ ба воридот + маҳдудияти асъори хориҷӣ + осебпазирии маблағгузории тандурустӣ — нигоҳ дошта мешавад.

Муқоиса бо буҳрони воқеии Лубнон

Натиҷаҳои модел ба таври сифатӣ бо таварруми баланд, коҳиши қурби асъор, камбуди дору, коҳиши воридоти дору ва бадшавии маблағгузории тандурустӣ, ки баъди 2019 дар Лубнон мушоҳида шуданд, муқоиса карда шудаанд. Манбаъ ин муқоисаро ҳамчун тасдиқи эконометрикӣ ё такрори рақамии буҳрони воқеӣ пешниҳод намекунад.

Ҳадаф санҷидани он аст, ки механизмҳои дар модел ба вуҷуд омада бо самтҳои асосии дар буҳрони воқеӣ мушоҳидашуда мувофиқанд ё не. Манбаъ дар Ҷадвали 7 барои таваррум, бадшавии бозори меҳнат, коҳиши воридоти дору, паст шудани талаботи дору ва бадшавии маблағгузории тандурустӣ мутобиқати сифатии «қавӣ»-ро гузориш медиҳад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Долларизатсияи баланд ва вобастагӣ ба воридот метавонад интиқоли буҳрони қурби асъорро ба бахши воқеӣ тақвият диҳад.
• Камбуди асъори хориҷӣ метавонад на танҳо тавассути механизми нарх, балки тавассути ҳаҷми физикии воридот ва пешниҳод низ таъсир расонад.
• Вобастагии баланди воридотӣ ва қобилияти пасти ивазкунӣ дар бахши дорусозӣ осебпазириро нисбат ба таконҳои беруна зиёд мекунанд.
• Вақте шоки нархи воридот ва маҳдудияти асъори хориҷӣ ҳамзамон рух медиҳанд, таъсирҳои манфӣ қавитар мешаванд.
• Заиф шудани фарогирии тандурустӣ ва механизмҳои пардохти тарафи сеюм метавонад ба талаботи дору ва фаъолияти бахш таъсири ҷиддӣ расонад.
• Муассисаҳои иҷтимоӣ ва маблағгузории тандурустӣ на танҳо воситаи бозтақсимкунӣ, балки метавонанд дар устувории иқтисодии бахшҳои стратегӣ низ нақш дошта бошанд.
• Таъсири шокҳо метавонад аз натиҷаҳои статикӣ дар давраи аввал фарқ кунад ва дар динамикаҳои recursive бо мурури вақт ҷамъ шавад.
• Чандирии ивазкунии воридот–дохилӣ, махсусан дар бахши дорусозӣ, барои андозаи натиҷаҳои модел параметри муҳим аст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Натиҷаҳои симулятсия пешгӯии дақиқи ояндаи иқтисоди Лубнон нестанд.
• Аз модели CGE коэффисиенти сабабияти сохтории эконометрикӣ гирифтан мумкин нест.
• Афзоиши баланди бахши сохтмон дар модел маънои онро надорад, ки ҳамин афзоиш дар ҷаҳони воқеӣ рух медиҳад.
• Ба −%100 наздик шудани даромаднокии сармоя маънои нобуд шудани сармояи физикиро надорад.
• Афзоиши кӯтоҳмуддати истеҳсоли дохилии дору ё даромаднокии сармоя дастоварди доимии рақобатпазирӣ нест.
• Фарзияи як қурби асъор тамоми мураккабии режими бисёрқурбаи Лубнонро дар давраи буҳрон нишон намедиҳад.
• Модел носозии низоми бонкӣ, назорати ғайрирасмии сармоя ва интизориҳои агентҳои иқтисодиро ба таври муфассал моделсозӣ намекунад.
• Натиҷаҳои Лубнон ба дигар иқтисодҳои долларизатсияшуда бо ҳамон андозаҳои миқдорӣ худкор татбиқ намешаванд.

Соҳаҳое, ки таҳқиқот аз нигоҳи сиёсат ба онҳо ишора мекунад

Муаллифони манбаъ таъкид мекунанд, ки идоракунии буҳрон набояд танҳо ба суботи сиёсати пулӣ маҳдуд карда шавад. Барои тадриҷан коҳиш додани долларизатсия эътимоднокии макроиқтисодӣ, таварруми назоратшаванда ва абзорҳои боэътимоди молиявӣ бо пули миллӣ пешниҳод мешаванд.

Муҳокима мешавад, ки механизмҳои тақсимоти асъори хориҷӣ дар бахшҳои стратегии дору, энергетика ва ғизои асосӣ бояд муваққатӣ, шаффоф ва санҷишпазир тарҳрезӣ шаванд. Дар акси ҳол, чунин механизмҳо метавонанд бозорҳои параллелӣ ва дигар таҳрифҳоро ба вуҷуд оранд.

Тақвияти иқтидори истеҳсоли генерикии дохилӣ, рушди иқтидори танзимкунанда ва ҳамгироии беҳтар ба занҷирҳои минтақавии арзиш низ аз самтҳои сиёсатест, ки манбаъ барои бахши дорусозӣ муҳокима мекунад.

Аз нигоҳи маблағгузории тандурустӣ, идомаи ҳавзбандии хавф, суғурта ва механизмҳои пардохти тарафи сеюм на танҳо барои ҳифзи иҷтимоӣ, балки барои нигоҳ доштани талаботи дору ва иқтидори фаъолияти бахш низ муҳим аст.

Маҳдудиятҳо

Аввалин маҳдудияти асосии таҳқиқот вобастагии модели CGE ба фарзияҳои сохторӣ ва қарорҳои калибркунист. Хусусан бозтақсимкунии захираҳо байни бахшҳо ва тақсимоти сармоягузорӣ метавонад ба натиҷаҳои дарозмуддат таъсири қавӣ расонад.

Маҳдудияти дуюм он аст, ки бисёр хусусиятҳои муҳими буҳрони Лубнон ба модел ошкоро дохил нашудаанд. Носозии низоми бонкӣ, ҳамзамон мавҷуд будани якчанд қурби асъор, назорати ғайрирасмии сармоя ва ташаккули интизориҳо дар модел ба таври муфассал нишон дода нашудаанд.

Маҳдудияти сеюм фарзияи як қурби асъор аст. Ҳамзамон мавҷуд будани қурбҳои расмӣ, бонкӣ ва бозори параллелӣ дар буҳрони Лубнон хусусияти муҳими ҷаҳони воқеист, ки метавонад махсусан ба интиқоли нархҳои воридот ва дору таъсир расонад.

Маҳдудияти чорум он аст, ки муодилаҳои пурраи модел ба ҷойи мақолаи асосӣ дар Supplementary Information ҷойгиранд. PDF-и асосии боршуда сохтори асосӣ ва параметрҳои калидии калибркуниро пешниҳод мекунад; аммо ҳамаи муодилаҳои рафторӣ, нотацияи модел ва калибркунии муфассали SAM дар файлҳои иловагӣ ҷойгиранд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Dollarization, Exchange Rate Crisis and Vulnerability of the Pharmaceutical Sector in Lebanon: A Dynamic Macro-Sectoral Approach

Муаллифон: Elias Yazbeck; Siham Rizkallah.

Муаллифи масъул: Siham Rizkallah.

Муассиса: CEDREC Center (Center for Economic Documentation and Research), Faculty of Economics, Saint Joseph University of Beirut, Beirut, Lebanon.

Маҷалла: Economies.

Ношир: MDPI.

Сабти библиографӣ: 2026, Ҷилди 14, Шумораи 9, Мақолаи 386.

DOI: 10.3390/economies14090386.

Санаҳо: Қабул шуд 1 июл 2026; бознигарӣ 22 июл 2026; пазируфта шуд 29 июл 2026; нашр шуд 4 сентябр 2026.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти симулятсионии Recursive dynamic computable general equilibrium.

Калибркунии асосӣ: 2019 Social Accounting Matrix барои иқтисоди Лубнон.

Сохтори модел: Иқтисоди хурду кушода; бахшҳои истеҳсолкунанда; хонаводаи намояндагӣ; давлат; қисми боқимондаи ҷаҳон; ивазкунии воридоти Armington; тақсимоти CET байни бозори дохилӣ/содирот; таркиби Leontief-и истеъмоли мобайнӣ–арзиши иловашуда; таркиби CES-и меҳнат–сармоя; талаботи хонаводаи Stone–Geary LES; бозори меҳнати wage-curve; ҷамъшавии recursive сармоя.

Параметрҳои асосии модел: чандирии Armington барои бахши дорусозӣ 1,2; бахшҳои дигар 2,0; чандирии CET 2,0; амортизатсияи сармоя %5; меъёри фоизи қарзи хориҷӣ %6.

Бастани макро: Пасандозҳои хориҷӣ экзогенӣ; қурби номиналӣ барои тавозуни пардохтҳо эндогенӣ; шохиси нархҳои дохилӣ numéraire; хароҷоти воқеии давлатӣ собит; сармоягузории умумӣ ба пасандозҳои умумӣ вобаста.

Сенарияҳо: +%50 нархи ҷаҳонии воридот; −%30 пасандози хориҷӣ; якҷояшавии ду шок; −%50 дар фарогирии тандурустӣ/механизмҳои пардохти тарафи сеюм.

Ҳассосият: ±%30 дар чандириҳои Armington ва CET; ±%20 дар параметрҳои LES; андозаҳои алтернативии шокҳои беруна; ифодаи воридоти дору бо маҳдудияти вобастагии %70 ба асъори хориҷӣ; бастани алтернативии бозори меҳнат.

Нармафзор: GAMS 28.2.0; CONOPT nonlinear programming solver.

Supplementary Materials: Манбаъ мегӯяд, ки дар файлҳои иловагӣ муодилаҳои рафтории CGE, нотацияи модел, калибркунии муфассал, усули тавозункунии SAM, натиҷаҳои сенария, натиҷаҳои соҳавӣ, таҳлилҳои ҳассосият, файлҳои модели GAMS ва маҷмӯи додаҳои 2019 SAM пешниҳод шудаанд.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот аз ҷониби Saint Joseph University маблағгузорӣ шудааст.

Этика: Institutional Review Board ва informed consent татбиқшаванда нестанд.

Дастрасии додаҳо: Гуфта мешавад, ки кодҳои GAMS, файлҳои калибркунӣ ва натиҷаҳои муфассали симулятсия дар Supplementary Materials пешниҳод шудаанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия ва усул аз ҷониби Siham Rizkallah ва Elias Yazbeck; рушди модел ва барномасозии GAMS аз ҷониби Elias Yazbeck; санҷиш аз ҷониби ҳар ду муаллиф; таҳлили формалӣ, таҳқиқот ва тарҳи аввал аз ҷониби Elias Yazbeck; бознигарӣ ва назорати илмӣ аз ҷониби Siham Rizkallah анҷом дода шудаанд.

Ёддошти номувофиқии дохили манбаъ 1: Дар Бахши 6.9 арзишҳои −%28,02 барои истеъмоли дору ва −%55,04 барои сармоягузорӣ, ки ҳамроҳи арзиши +%89,88 нархи дору дар 2027 оварда шудаанд, ба Ҷадвали статикӣ 4 тааллуқ доранд. Арзишҳои 2027 дар Ҷадвали динамикӣ 6 мутаносибан −%15,84 ва −%5,92 мебошанд. Дар матни Verianla ин ду сатҳи вақт/таҳлил алоҳида нигоҳ дошта шудаанд.

Ёддошти номуайянии дохили манбаъ 2: Бахши 6.5 мегӯяд, ки баъзе роҳҳо ҳангоми тағйири +%50 бекорӣ ба ҳадди болоии модел мерасанд, дар ҳоле ки Бахши 6.8 ҳадди болоии benchmark-и сатҳи бекориро %30 ва алтернативаҳоро %50/%80 шарҳ медиҳад. Азбаски PDF-и асосӣ робитаи техникии ин ду изҳоротро пурра шарҳ намедиҳад, арзишҳо хомӯшона ҳамчун як параметр муттаҳид нашудаанд.

Ҳадди асосии тафсир: Натиҷаҳо симулятсияҳои калибршудаи CGE мебошанд; онҳо тасдиқи айнании эконометрикии раванди буҳрон, натиҷаи клиникии тандурустӣ ё пешгӯии дақиқи макроиқтисодии оянда нестанд.