Холи вақти экран, дар ин таҳқиқот холи ченкуние мебошад, ки рафтори басомад ва давомнокии истифодаи телефон, компютер, планшет, телевизор ва дигар экранҳои рақамии хонандагонро тавассути пурсишномаи пӯшидаи 15-бандӣ ифода мекунад; ин ченкунии мустақими “дар як рӯз чанд соат экран истифода шуд” нест. Таҳқиқот дар байни 74 хонандае, ки аз 287 хонандаи синфи ҳафтуми SMP Negeri 1 Semarang бо simple random sampling интихоб шудаанд, робитаҳои байни холи вақти экран, сифати хоб, ки бо Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) чен шудааст, ва омодагии ҷисмонӣ, ки бо Nusantara Student Fitness Test (TKPN) чен шудааст, бо истифода аз коррелятсияи Pearson Product Moment баррасӣ кардааст. Байни вақти экран ва холи PSQI робитаи мусбати заиф ёфт шудааст (\(r=0.234,\ p=0.045\)); азбаски холи баландтар дар PSQI сифати бадтари хобро ифода мекунад, ин натиҷа нишон медиҳад, ки холҳои баландтари вақти экран майл доранд бо холҳои бадтари хоб якҷо мушоҳида шаванд. Байни вақти экран ва омодагии ҷисмонӣ бошад, робитаи манфие ёфт шудааст, ки манбаъ онро сатҳи миёна тасниф кардааст (\(r=-0.354,\ p=0.002\)). Азбаски таҳқиқот коррелятсионӣ аст, ин натиҷаҳо исбот намекунанд, ки истифодаи экран худ ба худ сабаби вайроншавии хоб ё паст будани омодагии ҷисмонӣ мебошад.

Холҳои пурсишномаи вақти экран дар хонандагон аз 20 то 43 тағйир ёфта, миёна 33,70 ва инҳирофи стандартӣ 5,233 ҳисоб шудааст. Дар таснифоти нисбии худи манбаъ, ки ба миёна ва инҳирофи стандартӣ асос ёфтааст, 27 хонанда (%36,5) дар категорияи “Fair”, 23 хонанда (%31,1) “High”, 13 хонанда (%17,6) “Low”, 8 хонанда (%10,8) “Very Low” ва 3 хонанда (%4,1) “Very High” мебошанд. Ин категорияҳо ҳадди вақти экран ба соат/рӯз аз ҷониби мақомоти тандурустӣ нестанд; онҳо аз тақсимоти худи холҳои пурсишнома дар намунаи таҳқиқот ҳосил шудаанд.

Холҳои PSQI аз 1–14 тағйир ёфта, миёна 6,38 ва инҳирофи стандартӣ 3,105 муайян шудааст. Тибқи Table 8, 24 хонанда (%32,4) дар категорияи сифати хуби хоб ва 50 хонанда (%67,6) дар категорияи сифати бади хоб қарор доранд. Диапазони холи глобалии PSQI 0–21 аст ва дар таҳқиқот ≤5 ҳамчун сифати хуб ва >5 ҳамчун сифати бади хоб тасниф шудааст.

Холҳои таркибии омодагии ҷисмонии TKPN аз 1,5–3,3 тағйир ёфта, миёна 2,151 ва инҳирофи стандартӣ 0,4195 гузориш шудааст. Аз рӯи басомадҳои ҷадвали манбаъ 45 хонанда (%60,8) дар категорияи “Adequate”, 25 хонанда аз ҷиҳати математикӣ тақрибан %33,8 дар “Poor” ва 4 хонанда (%5,4) дар “Good” мебошанд. Аммо дар Table 10 манбаъ фоизи гурӯҳи 25-нафараи “Poor” иштибоҳан %17,6 чоп шудааст; дар қисми prose баъдӣ бошад, фоизи ҳамин гурӯҳ дуруст ҳамчун %33,8 дода мешавад.

Масъалаи асосии таҳқиқот

Нуқтаи оғози таҳқиқот ин аст, ки экранҳои рақамӣ дар ҳаёти ҳаррӯзаи наврасон ҳарчи бештар ҷой мегиранд ва дар заминаи мактаби маҳаллӣ робитаи онҳо бо тартиби хоб ва омодагии ҷисмонӣ ба қадри кофӣ маълум нест. Дар мушоҳидаҳои аввал дар SMP Negeri 1 Semarang гуфта шудааст, ки хонандагон ҳангоми омӯзиш мушкили тамаркуз ва диққат ва ҳангоми фаъолияти ҷисмонӣ хастагӣ нишон медоданд; басомади истифодаи смартфон, сифати хоб ва сатҳи омодагии ҷисмонии онҳо ҳанӯз чен нашуда буд.

Манбаъ ҳамчунин хабар медиҳад, ки Nusantara Student Fitness Test (TKPN) қаблан дар мактаб барои чен кардани омодагии ҷисмонӣ истифода нашуда буд.

Вақти экран чиро ифода мекунад?

Манбаъ вақти экранро ҳамчун вақте муайян мекунад, ки дар дастгоҳҳои экранӣ, аз ҷумла ноутбук, планшет, телефони мобилӣ ва телевизор барои фароғат, омӯзиш ё иҷтимоишавӣ сарф мешавад. Аммо дар таҳқиқоти мазкур истифодаи экран на бо хронометр, журнали дастгоҳ ё арзиши соат/рӯз, балки бо холи пурсишномаи пӯшида чен шудааст.

Оё Холи Вақти Экран дар Ин Таҳқиқот Маънои Соатҳои Ҳаррӯзаро Дорад?

Не. Тағйирёбандаи вақти экран дар ин таҳқиқот холи умумии аз пурсишномаи 15-бандӣ ва чорвариантӣ гирифташуда мебошад; барои намуна минимум 20, максимум 43 ва миёна 33,70 гузориш шудааст. Азбаски таҳқиқот истифодаи миёнаи ҳаррӯзаи экранро барои ин 74 хонанда бо соат ё дақиқа нашр накардааст, табдил додани холи 33,70 ба “33,7 соат”, “3,37 соат” ё ягон воҳиди дигари вақт аз ҷиҳати илмӣ нодуруст аст.

Сохтори пурсишномаи вақти экран

Пурсишнома тавассути Google Forms гузаронида шудааст. Ҳамагӣ 15 банд дар атрофи ду нишондиҳанда тартиб дода шудаанд:

• Frequency / басомад: бандҳои мусбат 2, 5, 6, 9, 10; бандҳои манфӣ 1, 3, 4, 7, 8.
• Duration / давомнокӣ: банди мусбат 14; бандҳои манфӣ 11, 12, 13, 15.

Дар шкалаи тағйирёфтаи чорвариантии Likert манбаъ холгузориро чунин медиҳад:

Азбаски манбаъ матни ҳар як банди алоҳидаро нашр накардааст, мустақилона санҷидани он ки холи баланд ё паст дар ҳар савол бо рафтори воқеии истифодаи экран чӣ гуна мувофиқат мекунад, имконнопазир аст. Бо вуҷуди ин, мақола холи умумиро ҳамчун сатҳи вақти экран тасниф мекунад.

Манбаъ барои абзори қаблие, ки пурсишнома бар он асос ёфтааст, validity-ро 0,782 ва reliability-ро 0,967 меорад. Инҳо ҳамчун коэффисиентҳои тасдиқи аз нав ҳисобшуда дар намунаи ҳозираи 74-нафара пешниҳод намешаванд; манбаъ ба таҳқиқоти қаблии instrument истинод мекунад.

Категорияҳои вақти экран чӣ гуна сохта шуданд?

Манбаъ категорияҳои вақти экранро на бо ҳадди берунаи тандурустӣ, балки аз рӯи миёнаи намунаи ҷорӣ \(M=33.70\) ва инҳирофи стандартӣ \(SD=5.233\) месозад:

• Very Low: \(X\le M-1.5SD\)
• Low: \(M-1.5SD<X\le M-0.5SD\)
• Fair: \(M-0.5SD<X\le M+0.5SD\)
• High: \(M+0.5SD<X\le M+1.5SD\)
• Very High: \(X>M+1.5SD\)

Ҳангоми ҷойгузории арзишҳои манбаъ ҳадҳо тақрибан:

\[ 25.85,\quad31.08,\quad36.32,\quad41.55 \]

мешаванд.

Масалан, ҳадди аввал:

\[ 33.70-1.5(5.233)=25.8505\approx25.85 \]

мебошад.

Калимаҳои “Fair” ё “High” дар ин ҷо маънои онро надоранд, ки вақти экрани хонандагон мутлақан солим ё носолим аст. Инҳо категорияҳои нисбие мебошанд, ки аз рӯи тақсимоти холҳои намунаи ҷорӣ муайян шудаанд.

Сифати хоб чӣ гуна чен шуд?

Сифати хоб Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) чен шудааст. PSQI дар таҳқиқот абзори ченкунии сифати хоб мебошад, ки таҷрибаи хоби як моҳи гузаштаи хонандагонро аз рӯи ҳафт ҷузъ ҷамъбаст мекунад.

Ҷузъҳои дар манбаъ овардашуда:

1. Сифати субъективии хоб.
2. Таъхири ба хоб рафтан / sleep latency.
3. Давомнокии хоб.
4. Самаранокии хоб.
5. Ихтилолҳои хоб.
6. Истифодаи доруи хоб.
7. Норасоии фаъолияти рӯзона.

Ҳар ҷузъ дар ниҳоят аз 0–3 хол мегирад ва ҷамъи ҳафт ҷузъ холи глобалии PSQI-ро ташкил медиҳад:

\[ PSQI_{\text{global}}=C_1+C_2+C_3+C_4+C_5+C_6+C_7 \]

Ин ифода барои фаҳмонидани мантиқи ҷамъшавии ҷузъҳо мебошад. Холи глобалӣ дар диапазони 0–21 аст.

Чаро Бо Баланд Шудани Холи PSQI Сифати Хоб Бадтар Ҳисоб Мешавад?

PSQI ченаки сифати хоб аст, ки ба самти баръакс тафсир мешавад: баланд шудани холи глобалӣ маънои мушкилоти бештари хоб ва сифати бадтари хобро дорад. Азбаски дар ин таҳқиқот ≤5 хол сифати хуб ва >5 хол сифати бади хоб тасниф шудааст, коэффисиенти мусбати \(r=0.234\) байни холи вақти экран ва PSQI бояд на ҳамчун “холи баландтари экран бо хоби беҳтар”, балки ҳамчун “холи баландтари экран бо холи баландтар ва аз ин рӯ бадтари PSQI якҷо мушоҳида мешавад” хонда шавад.

Table 8 ва қисми усули манбаъ:

• \(\le5\): сифати хуби хоб,
• \(>5\): сифати бади хоб

таснифро истифода мебаранд.

Бо вуҷуди ин, дар як ҷумлаи шарҳи натиҷаҳо гурӯҳи хоби хуб “<5” навишта шудааст. Барои иштирокчиёне, ки дақиқ 5 хол гирифтаанд, ин ифода бо ҳадди “≤5” дар усул ва Table 8 якхела нест. Азбаски ҷадвали асосии тасниф ва қисми усул бо ҳам мувофиқанд, Verianla натиҷаҳои рақамиро ҳамчун “≤5 хуб / >5 бад” нигоҳ медорад; фарқи prose ҳамчун номувофиқии дохилии манбаъ ҳифз мешавад.

Манбаъ барои Indonesian adaptation арзишҳои Cronbach's \(\alpha=0.8\), concurrent validity \(r=0.89\), sensitivity 1,0 ва specificity 0,81-ро аз таҳқиқоти қаблӣ меорад. Инҳо натиҷаҳои нави psychometric validation барои 74 хонандаи ҳозира нестанд.

Сохтори саволҳои PSQI, ки дар манбаъ шарҳ дода шудааст

Манбаъ мегӯяд, ки PSQI “аз 10 савол ба 9 савол кам карда шудааст”, аммо шарҳ намедиҳад, ки дар ин мутобиқсозӣ кадом саволи аслӣ хориҷ шудааст ё барои instrument modification дар таҳқиқоти мазкур санҷиши алоҳидаи эътиборнокӣ гузаронида шудааст ё не. Аз ин рӯ, шакли пурраи саволномаи истифодашуда аз манбаъ барқарор карда намешавад.

Омодагии ҷисмонӣ чӣ гуна чен шуд?

Омодагии ҷисмонӣ Nusantara Student Fitness Test (TKPN) арзёбӣ шудааст. Манбаъ TKPN-ро ҳамчун батареяи тестӣ барои чен ва таҳлили ҳолати омодагии ҷисмонии хонандагон муайян мекунад.

Чор ҷузъи истифодашуда дар таҳқиқот:

1. V Sit and Reach: чандирии пушт ва hamstring-ро арзёбӣ мекунад.
2. 60 Second Sit-Up: иҷрои мушакҳои шикамро аз рӯи шумораи такрорҳо дар 60 сония арзёбӣ мекунад.
3. 30 Second Squat Thrust: тавассути тағйироти пайдарпайи мавқеъ дар 30 сония иҷрои вобаста ба тобоварӣ, назорати бадан, мувозинат, ҳамоҳангсозӣ ва чолокиро арзёбӣ мекунад.
4. PACER: тести тобоварии аэробии дилу раг мебошад, ки ба идомаи дави рафтуомади 20-метрӣ бо ритми тадриҷан тезшаванда асос ёфтааст.

Холи хоми ҳар як ҷузъ мувофиқи дастури холгузории TKPN табдил дода шуда, баъд миёнаи холҳои ҷузъҳо гирифта шуда, барои ҳар хонанда як холи таркибии омодагии ҷисмонӣ сохта шудааст.

Манбаъ барои TKPN аз адабиёти қаблӣ validity coefficient \(r=0.76\)-ро меорад; дар намунаи таҳқиқоти мазкур validity ё reliability-и аз нав ҳисобшуда нашр нашудааст.

Натиҷаҳои омодагии ҷисмонӣ

Хатои фоизӣ дар Table 10

Барои гурӯҳи “Poor”:

\[ \frac{25}{74}\times100\approx33.78\%\approx33.8\% \]

мешавад. Арзиши %17,6 дар Table 10-и манбаъ бо басомад мувофиқат намекунад; навишта шудани %33,8 дар матни баъдӣ низ инро тасдиқ мекунад. Verianla хатои чопии ҷадвали манбаъро пинҳон намекунад ва арзиши дурустро ба ҷойи манбаъ ҳамчун натиҷаи нави таҷриба пешниҳод намекунад; танҳо муодили арифметикии басомадро нишон медиҳад.

Манбаъ дар як параграф арзиши миёнаи 2,151-ро “moderate range” меномад, дар ҳоле ки номи категорияи 2–2,9 дар Table 10 “Adequate” аст. Ҳар ду тавсифи англисӣ дар манбаъ мавҷуданд; Verianla онҳоро ба як категорияи нави ягона табдил намедиҳад.

Намуна чӣ гуна муайян шуд?

Ҷомеаи таҳқиқот 287 хонандаи синфи ҳафтуми SMP Negeri 1 Semarang мебошад. Манбаъ мегӯяд, ки simple random sampling истифода шудааст ва ҳар хонанда барои интихоб шудан имконияти баробар дошт.

Андозаи намуна бо истифода аз формулаи Slovin ва ҳадди хатои %10 ҳамчун 74 муайян шудааст.

Манбаъ худи формулаи Slovin-ро наменависад. Шакли стандартие, ки барои фаҳмонидани математикаи усул истифода мешавад, дар зер аст; ин муодила натиҷаи алоҳидаи таҳқиқот нест:

\[ n=\frac{N}{1+Ne^2} \]

Дар ин ҷо:

• \(n\): андозаи намуна,
• \(N\): андозаи ҷомеа,
• \(e\): ҳадди хатои қабулшуда.

Агар арзишҳои манбаъ истифода шаванд:

\[ n=\frac{287}{1+287(0.10)^2} =\frac{287}{3.87} \approx74.16 \]

ва таҳқиқот онро ҳамчун 74 хонанда татбиқ кардааст.

Ҳадди хатои %10 аз ҷониби манбаъ дар заминаи маҳдудиятҳои вақт ва захира қобили қабул дониста шудааст. Ин интихоб нисбат ба ҳадди хатои хурдтар андозаи намунаи камтарро талаб мекунад; Verianla ин қарорро тағйир намедиҳад.

Дар манбаъ “тағйирёбандаҳои назоратӣ” чӣ гуна баррасӣ шуданд?

Дар қисми усул ҷинс, сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ ва мақсади истифодаи дастгоҳ — академӣ ё ғайриакадемӣ — ҳамчун тағйирёбандаҳои эҳтимолии назоратӣ зикр шудаанд.

Аммо дар қисми натиҷаҳо:

• partial correlation,
• multiple regression,
• ANCOVA,
• stratified correlation,
• таҳлили зергуруҳӣ аз рӯи ҷинс,
• adjusted coefficient аз рӯи фаъолияти ҷисмонӣ,
• adjusted coefficient аз рӯи мақсади истифодаи дастгоҳ

гузориш нашудааст.

Аз ин рӯ, коэффисиентҳои нашршудаи \(r=0.234\) ва \(r=-0.354\) набояд ҳамчун таъсирҳои ислоҳшуда аз рӯи ин тағйирёбандаҳо пешниҳод шаванд.

Гипотезаҳо

Барои Ha₃ як маҳдудияти муҳими гузоришдиҳӣ мавҷуд аст. Table 12-и манбаъ танҳо ду коррелятсияро пешниҳод мекунад: вақти экран–сифати хоб ва вақти экран–омодагии ҷисмонӣ. Барои сифати хоб–омодагии ҷисмонӣ коэффисиенти ҷудогонаи Pearson ва модели се-тағйирёбандаи simultaneous/multiple correlation гузориш нашудааст. Аз ин рӯ, гуфтан мумкин нест, ки ҳамаи робитаҳои ҷуфтии Ha₃ калима ба калима бо тестҳои алоҳида тасдиқ шудаанд.

Коэффисиенти Коррелятсияи Pearson Чиро Чен Мекунад?

Коэффисиенти коррелятсияи Pearson Product Moment \(r\) самт ва қувваи нисбии робитаи хаттии байни ду тағйирёбандаи миқдориро аз -1 то +1 ҷамъбаст мекунад; \(r>0\) тамоюли ҳамзамон афзоиш ёфтанро, \(r<0\) тамоюли кам шудани яке ҳангоми афзоиши дигареро нишон медиҳад, аммо мавҷудияти коррелятсия худ ба худ исбот намекунад, ки як тағйирёбанда сабаби дигараш аст.

Формулаи истифодашуда дар манбаъ:

\[ r= \frac{n\sum xy-(\sum x)(\sum y)} {\sqrt{\left[n\sum x^2-(\sum x)^2\right]\left[n\sum y^2-(\sum y)^2\right]}} \]

Дар ин ҷо:

• \(r\): коэффисиенти коррелятсияи Pearson.
• \(n\): шумораи намуна; дар ин таҳқиқот \(n=74\).
• \(x\): арзишҳои мушоҳидавии тағйирёбандаи якум.
• \(y\): арзишҳои мушоҳидавии тағйирёбандаи дуюм.
• \(\sum xy\): ҷамъи ҳосили зарби арзишҳои мувофиқи \(x\) ва \(y\).
• \(\sum x^2\) ва \(\sum y^2\): ҷамъи квадратҳои тағйирёбандаҳо.

Қисми сурат маълумотро дар бораи тағйирёбии муштараки ду тағйирёбанда мебарад, махраҷ бошад ин тағйирёбии муштаракро нисбат ба паҳншавии умумии ду тағйирёбанда миқёс мекунад. Ҳамин тавр, натиҷа ба коэффисиенти робитаи стандартшуда аз -1 то +1 табдил меёбад, ки аз воҳидҳои аслии тағйирёбандаҳо мустақил аст.

Аломати коэффисиенти коррелятсия

Ҳангоми \(r>0\) боло рафтани яке аз тағйирёбандаҳо бо тамоюли боло рафтани дигаре ҳамроҳ мешавад. Аммо маънои “холи баланд” дар шкала бояд ҷудогона санҷида шавад. PSQI мисоли хуб аст: азбаски PSQI баландтар хоби бадтарро ифода мекунад, коррелятсияи мусбат аз нигоҳи саломатӣ мусбат нест.

Ҳангоми \(r<0\) яке аз тағйирёбандаҳо боло меравад ва дигаре майли пастшавӣ дорад. Барои вақти экран–омодагии ҷисмонӣ \(r=-0.354\) нишон медиҳад, ки холҳои баландтари вақти экран майл доранд бо холҳои пасттари омодагии ҷисмонӣ якҷо мушоҳида шаванд.

Санҷиши нормалӣ

Ҳар се p-арзиш аз 0,05 баландтаранд. Аз ин рӯ, манбаъ фарзияи тақсимоти нормалиро кофӣ дониста, истифодаи коррелятсияи параметрии Pearson-ро мувофиқ арзёбӣ кардааст.

Барои омодагии ҷисмонӣ арзиши \(p=0.052\) ба ҳадди 0,05 хеле наздик аст, аммо аз ҷониби манбаъ ҳанӯз ҳам азбаски >0,05 аст, нормалӣ тасниф шудааст.

Linearity чӣ гуна санҷида шуд?

Манбаъ дар саҳифаи 8 ду scatterplot нашр мекунад. Scatterplot-и аввал байни вақти экран ва холи хоб тақсимоти бе каҷии ошкор, дуюм бошад байни вақти экран ва омодагии ҷисмонӣ тамоюли хаттии манфиро нишон медиҳад. Муаллифон инро ҳамчун дастгирии фарзияи linearity барои коррелятсияи Pearson шарҳ медиҳанд.

Манбаъ F ё p-арзиши ҷудогонаи formal linearity-test гузориш намекунад. Аз ин рӯ, арзёбии linearity ба шарҳи визуалии scatterplot-ҳои нашршуда асос меёбад.

Азбаски координатаҳои хоми \(x,y\) барои 74 хонанда нашр нашудаанд, Verianla нуқтаҳои scatterplot-ро аз нав намесозад. Ба ҷои ин, визуали зерин коэффисиентҳои exact коррелятсия ва самтҳои онҳоро нишон медиҳад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Хулосаи техникии усул

Натиҷаҳои асосии коррелятсия

R² Дар Ин Таҳқиқот Чӣ Маъно Дорад?

\(R^2=r^2\) дар ин таҳқиқот ҳиссаи дисперсияеро ҷамъбаст мекунад, ки ду тағйирёбанда дар робитаи оддии дутағйирёбандаи Pearson ба таври хаттӣ муштарак доранд; барои \(r=0.234\) тақрибан %5,48 ва барои \(r=-0.354\) тақрибан %12,53 ҳосил мешавад, аммо аз сабаби тарҳи коррелятсионӣ ин ҳиссаҳо набояд ҳамчун “вақти экран сабаби %5,48 сифати хоб ё %12,53 омодагии ҷисмонӣ шуд” шарҳ дода шаванд.

Квадрати коэффисиенти коррелятсия:

\[ R^2=r^2 \]

мебошад.

Барои сифати хоб:

\[ (0.234)^2=0.054756 \]

\[ 0.054756\times100\approx5.48\% \]

Барои омодагии ҷисмонӣ:

\[ (-0.354)^2=0.125316 \]

\[ 0.125316\times100\approx12.53\% \]

Аломати \(r\) ҳангоми ба квадрат бардоштан аз байн меравад. Аз ин рӯ, \(R^2\) самти робитаро не, балки ҳиссаи дисперсияи муштараки вобаста ба бузургии робитаи хаттиро ифода мекунад. Барои фаҳмидани самт бояд ба худи \(r\) нигарист.

Чаро манбаъ “contribution” мегӯяд?

Сарлавҳаи сутуни Table 13 “Contribution (%)” аст ва дар қисмҳои муҳокима/натиҷаҳо ибораҳои сабабии қавитаре истифода мешаванд, ки вақти экран ба фоизҳои муайян “accounted for”, “affected” ё “influenced” кардани хоб ва омодагии ҷисмониро ифода мекунанд.

Бо вуҷуди ин, таҳқиқот:

• вақти экранро ба таври таҷрибавӣ тағйир надодааст,
• хонандагонро ба мудохилаи вақти экрани паст/баланд randomize накардааст,
• пайгирии longitudinal, ки тартиби замониро нишон диҳад, анҷом надодааст,
• confounder-ҳои эҳтимолии гузоришшударо бо adjusted model назорат накардааст.

Аз ин рӯ, Verianla натиҷаи “%5,48 саҳми сабабӣ” ё “%12,53 таъсири сабабӣ”-ро истеҳсол намекунад.

Оё Коррелятсия Сабабиятро Исбот Мекунад?

Не. Ин таҳқиқот танҳо нишон медиҳад, ки дар ҳамон гурӯҳи хонандагон холи пурсишномаи вақти экран бо холҳои PSQI ва TKPN чӣ гуна якҷо тағйир меёбад; азбаски истифодаи экран таҷрибавӣ тағйир дода нашудааст, randomization ё мудохилаи пайдарпайи замонӣ анҷом нашудааст ва тағйирёбандаҳои назоратии зикршуда дар adjusted model нишон дода нашудаанд, исбот нашудааст, ки вақти экран худ ба худ сабаби хоби бад ё омодагии ҷисмонии паст аст.

Шарҳи робитаи хоб

\(r=0.234\) аз рӯи арзиши мутлақ робитаи заифро ифода мекунад. Илова бар ин, \(p=0.045\) каме поёнтар аз ҳадди аҳамиятнокии 0,05 аст.

Аҳамиятнокии оморӣ маънои қавӣ будани робитаро надорад. Манбаъ низ дар қисми баъдии муҳокима ин робитаро weak/low меномад.

Дар муҳокимаи манбаъ омилҳои дигар, аз ҷумла стресси академӣ, шароити муҳити зист, тарзи зиндагӣ, реҷаи шабона, мақсад ва вақти истифодаи экран зикр мешаванд. Инҳо тағйирёбандаҳое нестанд, ки таъсири онҳо дар таҳқиқоти мазкур ҷудогона ҳисоб шуда бошад.

Манбаъ ҳамчунин таъсири нури кабуд ва механизми melatonin/circadian rhythm-ро ҳамчун тавзеҳи эҳтимолӣ бар асоси адабиёт муҳокима мекунад. Таҳқиқот дар хонандагон melatonin-ро чен накардааст ва biomarker-и circadian rhythm ҷамъоварӣ накардааст; ин механизм натиҷаи мустақими ченшудаи маҷмӯи маълумоти мазкур нест.

Шарҳи робитаи омодагии ҷисмонӣ

\(r=-0.354\) нишон медиҳад, ки холи баландтари вақти экран майл дорад бо холи пасттари таркибии TKPN якҷо мушоҳида шавад. Манбаъ мегӯяд, ки ин робита аз робитаи хоб қавитар буда, дар диапазони mild-to-moderate/moderate ҷойгир аст.

Манбаъ ҳамчун тавзеҳи эҳтимолӣ муҳокима мекунад, ки истифодаи зиёди экран метавонад бо фаъолияти камтари ҷисмонӣ ҳамроҳ бошад. Аммо азбаски дар гузориши мазкур adjusted regression барои назорати сатҳи фаъолияти ҷисмонии хонандагон нашр нашудааст, занҷири “вақти экран фаъолияти ҷисмониро иваз кард ва fitness-ро паст намуд” механизми исботшуда нест.

Ҳадди тафсири гипотезаи сеюм

Ha₃ пешниҳод мекунад, ки се тағйирёбанда “бо ҳам” робита доранд. Аммо дар ҷадвали натиҷаҳо:

• вақти экран ↔ PSQI,
• вақти экран ↔ омодагии ҷисмонӣ

робитаҳо мавҷуданд.

Инҳо гузориш нашудаанд:

• Pearson r барои PSQI ↔ омодагии ҷисмонӣ,
• multiple correlation-и се-тағйирёбанда,
• mediation analysis,
• path analysis,
• structural equation model.

Аз ин рӯ, гарчанде дар манбаъ Ha₃ қабул шудааст, наметавон ба хулосаи “ҳамаи робитаҳои ҷуфтии се тағйирёбанда нишон дода шуданд” ё “модели роҳи вақти экран → хоб → омодагии ҷисмонӣ тасдиқ шуд” расид.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот бевосита дастгирӣ мекунад

• Дар 74 хонандаи синфи ҳафтуми SMP Negeri 1 Semarang байни холи пурсишномаи вақти экран ва PSQI робитаи \(r=0.234,\ p=0.045\) мавҷуд аст.
• Бо сабаби самти PSQI, холи баландтари вақти экран майл дорад бо холи баландтар, яъне бадтари сифати хоб якҷо мушоҳида шавад.
• Байни холи пурсишномаи вақти экран ва холи таркибии омодагии ҷисмонӣ робитаи \(r=-0.354,\ p=0.002\) мавҷуд аст.
• %67,6 хонандагон дар таснифоти манбаъ ба категорияи хоби бад дохил мешаванд.
• Дар тақсимоти холҳои пурсишномаи вақти экран бузургтарин гурӯҳ бо %36,5 категорияи “Fair” аст.
• Дар категорияҳои TKPN бузургтарин гурӯҳ 45 хонанда дар категорияи “Adequate” мебошад.
• Table 13-и манбаъ барои ду коррелятсия арзишҳои \(r^2\)-ро тақрибан %5,48 ва %12,53 гузориш мекунад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот бевосита дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки истифодаи экран сабаби хоби бад мешавад.
• Исбот нашудааст, ки истифодаи экран омодагии ҷисмониро бевосита паст мекунад.
• Санҷида нашудааст, ки кам кардани вақти экран PSQI-ро ба миқдори муайян беҳтар мекунад.
• Санҷида нашудааст, ки кам кардани вақти экран холи TKPN-ро ба миқдори муайян зиёд мекунад.
• Соатҳои миёнаи ҳаррӯзаи экрани хонандагон гузориш нашудааст.
• Барои қисмҳои академӣ ва ғайриакадемии истифодаи экран коррелятсияи ҷудогона гузориш нашудааст.
• Таъсири ҷинс бо adjusted model гузориш нашудааст.
• Сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ бо adjusted model гузориш нашудааст.
• Коррелятсияи мустақими Pearson байни сифати хоб ва омодагии ҷисмонӣ гузориш нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки сифати хоб байни вақти экран ва омодагии ҷисмонӣ миёнарав аст.
• Нури кабуд, melatonin ё circadian rhythm дар ин хонандагон бевосита чен нашудаанд.
• Нишон дода нашудааст, ки натиҷаҳо ба мактабҳои дигар, гурӯҳҳои синнӣ ё кишварҳо бо ҳамин бузургӣ умумӣ карда мешаванд.

Ҷанбаҳои қавии таҳқиқот

Баррасии ҳамзамони се соҳаи гуногуни ченкунӣ: Рафтори экран, хоб ва омодагии ҷисмонӣ дар ҳамон намунаи хонандагон омӯхта шудаанд.

Омодагии ҷисмонӣ танҳо бо худгузориш чен нашудааст: Дар TKPN тестҳои ҷисмонӣ ба монанди V Sit and Reach, sit-up, squat thrust ва PACER истифода шудаанд.

Намунагирии эҳтимолӣ: Манбаъ мегӯяд, ки simple random sampling истифода шудааст.

Имкони тафсири самти ченкунӣ: Шкалаҳои истифодашуда барои натиҷаҳои PSQI ва TKPN равшан нишон дода шудаанд.

Санҷиши нормалӣ ва scatterplot: Пеш аз таҳлили Pearson натиҷаҳои normality ва scatterplot-ҳое, ки робитаи хаттиро визуалӣ арзёбӣ мекунанд, гузориш шудаанд.

Маҳдудиятҳои асосии усулӣ

Заминаи як мактаб: Намуна танҳо аз хонандагони SMP Negeri 1 Semarang иборат аст.

Тарҳи коррелятсионӣ: Сабабият муқаррар карда намешавад.

Ҳадди хатои намунаи %10: Андозаи намуна бо ҳамин ҳадди нисбатан васеи хато ҳисоб шудааст.

Такя ба худгузориш барои истифодаи экран: Аз журналҳои дастгоҳ ченкунии объективии давомнокӣ истифода нашудааст.

Набудани маълумоти воқеии соат/рӯз: Натиҷаҳо аз холи пурсишнома гирифта шудаанд.

Гузориш нашудани тағйирёбандаҳои назоратӣ: Гарчанде ҷинс, фаъолияти ҷисмонӣ ва мақсади истифода дар қисми усул зикр шудаанд, adjusted analysis нишон дода нашудааст.

Тафсилоти мутобиқсозии PSQI маҳдуд аст: Манбаъ мегӯяд, ки 10 савол ба 9 савол кам шудааст, аммо кадом савол ва бо кадом раванди тасдиқ тағйир дода шудааст, шарҳ намедиҳад.

Фарқи prose дар PSQI cutoff: Усул/Table 8 ≤5-ро хуб меномад, дар ҳоле ки дар қисми prose ифодаи <5 мавҷуд аст.

Хатои фоизӣ дар Table 10-и омодагии ҷисмонӣ: Категорияи Poor бо 25 хонанда дар ҷадвал %17,6, дар prose ва аз ҷиҳати математикӣ %33,8 мебошад.

Фарогирии нопурраи таҳлилии гипотезаи сеюм: Коррелятсияи хоб–омодагии ҷисмонӣ ва модели се-тағйирёбанда гузориш нашудааст.

Санҷиши formal linearity нест: Манбаъ ба scatterplot-ҳо такя карда арзёбии визуалӣ анҷом додааст; linearity test statistic-и алоҳида гузориш нашудааст.

Таҳлили outlier нишон дода нашудааст: Барои мушоҳидаҳои канорӣ, ки метавонанд ба коррелятсияи Pearson таъсир расонанд, таҳлили махсус гузориш нашудааст.

Аз нигоҳи татбиқ чӣ гуфтан мумкин аст?

Манбаъ тавсия медиҳад, ки мактабҳо ва оилаҳо истифодаи дастгоҳҳои рақамии хонандагонро мутавозин идора кунанд, махсусан пеш аз хоб ба истифодаи экран диққат диҳанд ва фаъолияти ҷисмониро ба реҷаи ҳаррӯзаи мактаб ворид кунанд.

Ин тавсияҳо тафсирҳои амалии муаллифони манбаъ бар асоси натиҷаҳо ва адабиёти қаблӣ мебошанд. Таҳқиқоти мазкур intervention study нест, ки пас аз татбиқи ин тавсияҳо чӣ қадар беҳбудӣ дар хоб ё омодагии ҷисмонӣ ба вуҷуд меояд, санҷад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: The Correlation Between Screen Time, Sleep Quality, and Physical Fitness Among Grade VII Students.

Муаллифон: Niko Bagaskara, Hijrah Maulidiah Afifah.

Тартиби муаллифон: Тартиби манбаъ PDF ва metadata-и расмии journal нигоҳ дошта шудааст.

Саҳми баробар: Дар манбаъ изҳороти equal-contribution мавҷуд нест.

Corresponding author: Niko Bagaskara.

Муассиса: Department of Physical Education, Health, and Recreation, Faculty of Sports Science, Universitas Negeri Semarang, Semarang, Indonesia.

Маҷалла: ACTIVE: Journal of Physical Education, Sport, Health and Recreation.

Платформа / муассисаи нашркунанда: Universitas Negeri Semarang (UNNES) Scientific Journals.

Ҷилд / шумора: 15(2), 2026.

Саҳифаҳо: 446–456.

Article ID: 44623.

DOI: 10.15294/active.v15i2.44623.

Санаи расмии нашр: 29 апрели 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии миқдорӣ ва коррелятсионӣ.

Баррасии ҳамтоён: Сиёсати ҷории маҷалла раванди blind peer review-ро бо ҳадди ақал ду коршинос-баррасӣкунанда нишон медиҳад.

Иҷозатнома: journal copyright notice-и ҷорӣ: CC BY 4.0.

Пайванди расмӣ: Саҳифаи сабти Article ID 44623 дар маҷаллаи ACTIVE.

Preprint: Дар PDF-и манбаъ ва сабти расмии тасдиқшуда маълумоти ҷудогонаи preprint вуҷуд надорад.

Сабти PDF ISSN: p-ISSN 2460-724X; e-ISSN 2252-6773.

metadata-и ҷории расмии journal: Online ISSN 2460-724X; Print ISSN 2252-6773. Тамғаҳои p/e дар PDF нисбат ба metadata-и ҷорӣ баръакс ба назар мерасанд.

Калидвожаҳои манбаъ: Screen time; Sleep quality; дар PDF навишти “Pysical fitness” мавҷуд аст. Дар metadata-и расмӣ инчунин “Physical Fitnees” дида мешавад. Ин фарқҳои имлоӣ бе тағйир додани ҳувияти манбаъ қайд шудаанд.

Соҳаи таҳқиқот: Саломатии наврасон, тарбияи ҷисмонӣ, хоб ва рафтори экранҳои рақамӣ.

Ҷои таҳқиқот: SMP Negeri 1 Semarang.

Ҷомеа: 287 хонандаи синфи ҳафтум.

Намуна: 74 хонанда.

Усули намунагирӣ: Simple random sampling.

Ҳисоби намуна: Равиши Slovin; %10 margin of error.

Ченкунии вақти экран: Пурсишномаи пӯшидаи 15-бандӣ, Likert-и тағйирёфтаи чорвариантӣ тавассути Google Forms.

Ekran вақти instrument validity: Арзише, ки манбаъ аз таҳқиқоти қаблӣ меорад, 0,782.

Ekran вақти instrument reliability: Арзише, ки манбаъ аз таҳқиқоти қаблӣ меорад, 0,967.

Ченкунии хоб: Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI).

Холи глобалии PSQI: 0–21.

PSQI cutoff-и асосӣ: ≤5 хуб; >5 сифати бади хоб.

Фарқи PSQI prose: Дар шарҳи натиҷаҳо барои хоби хуб <5 навишта шудааст; усул ва Table 8 ≤5 истифода мебаранд.

Маълумоти қаблии PSQI psychometric: Cronbach's α=0,8; concurrent validity r=0,89; sensitivity=1,0; specificity=0,81.

Ченкунии омодагии ҷисмонӣ: Nusantara Student Fitness Test (TKPN).

Ҷузъҳои TKPN: V Sit and Reach; 60 Second Sit-Up; 30 Second Squat Thrust; PACER.

TKPN validity: Манбаъ коэффисиенти 0,76-ро аз адабиёти қаблӣ меорад.

Screen time descriptives: N=74; minimum=20; maximum=43; mean=33,70; SD=5,233.

Категорияҳои Screen-time: Very Low 8 (%10,8); Low 13 (%17,6); Fair 27 (%36,5); High 23 (%31,1); Very High 3 (%4,1).

Sleep-quality descriptives: N=74; minimum=1; maximum=14; mean=6,38; SD=3,105.

Тақсимоти хоб: Хуб 24 (%32,4); бад 50 (%67,6).

Physical-fitness descriptives: N=74; minimum=1,5; maximum=3,3; mean=2,151; SD=0,4195.

Категорияҳои Physical-fitness: Very Poor 0; Poor 25; Adequate 45; Good 4; Very Good 0.

Масъалаи фоизии дохилии Table 10: Гарчанде басомади Poor 25 аст, дар ҷадвал %17,6 чоп шудааст; 25/74 тақрибан %33,8 аст ва қисми prose низ %33,8 медиҳад.

Санҷиши нормалӣ: Kolmogorov–Smirnov.

Physical Fitness normality: p=0,052.

Sleep Quality normality: p=0,200.

Screen Time normality: p=0,097.

Linearity: Ба арзёбии визуалии scatterplot-ҳои саҳифаи 8-и манбаъ асос ёфтааст; formal linearity statistic-и алоҳида гузориш нашудааст.

Омори асосӣ: Pearson Product Moment correlation.

Ҳадди аҳамиятнокӣ: α=0,05.

Screen Time – Sleep Quality: r=0,234; p=0,045.

Screen Time – Physical Fitness: r=-0,354; p=0,002.

Coefficient of determination: r²≈0,054756 = %5,48; r²≈0,125316 = %12,53.

Ҳадди тафсири R²: Гарчанде манбаъ забони “contribution/affected”-ро истифода мебарад, азбаски таҳқиқот коррелятсионӣ аст, фоизҳо ҳамчун фоизи таъсири сабабӣ пешниҳод нашудаанд.

H0₁ / Ha₁: Манбаъ Ha₁-ро қабул кардааст.

H0₂ / Ha₂: Манбаъ Ha₂-ро қабул кардааст.

H0₃ / Ha₃: Манбаъ Ha₃-ро қабул кардааст; аммо барои sleep quality–physical fitness r-и ҷудогона ва модели се-тағйирёбандаи multivariate гузориш нашудааст.

Тағйирёбандаҳои назоратии дар манбаъ зикршуда: Gender, physical activity level ва gadget use purpose.

Adjusted analysis: Аз рӯи ин тағйирёбандаҳои назоратӣ натиҷаи partial correlation ё regression гузориш нашудааст.

Таҳлили outlier: Ҷудогона гузориш нашудааст.

Funding: Дар матни мақола funding statement-и ҷудогона вуҷуд надорад.

Conflict of Interest: Дар матни мақола conflict-of-interest statement-и ҷудогона вуҷуд надорад.

Data Availability: Дар матни мақола data-availability statement-и ҷудогона вуҷуд надорад.

CRediT / Author Contributions: Дар матни мақола қисми ҷудогонаи CRediT/саҳми муаллифон вуҷуд надорад.

Кумитаи ахлоқ: Дар матни мақола institutional ethics approval statement-и ҷудогона вуҷуд надорад.

Ризоияти огоҳона: Дар матни мақола informed-consent statement-и ҷудогона вуҷуд надорад. Ин камбудӣ худ ба худ ҳамчун вайронкунии ахлоқӣ тафсир нашудааст.

Маҳдудиятҳои асосии усулӣ: Як мактаб; тарҳи коррелятсионӣ; %10 margin of error; чен кардани истифодаи экран бо пурсишномаи худгузориш; набудани маълумоти воқеии соат/рӯз; нишон дода нашудани тағйирёбандаҳои назоратӣ дар adjusted analysis; фарқи PSQI cutoff prose; хатои фоизии Table 10; бо таҳлили ҷудогона барои ҳамаи робитаҳо дастгирӣ нашудани гипотезаи сеюм; гузориш нашудани formal linearity statistic ва outlier analysis.

Тафсири асосии илмӣ: Таҳқиқот нишон медиҳад, ки дар ин 74 хонанда холи баландтари пурсишномаи вақти экран майл дорад бо холи баландтари PSQI ва холи пасттари омодагии ҷисмонӣ якҷо мушоҳида шавад. Таҳқиқот исбот намекунад, ки вақти экран худ ба худ ин ду натиҷаро ба вуҷуд меорад.